Sharngadhara Samhita · Chapter p4

śrīḥ
madhyakhaṇḍam
svarasādikalpanā
atha svarasādikalpanānāmaprathamo'dhyāyaḥ
atha pañca kaṣāyāḥ
athātaḥ svarasaḥ kalkaḥ kvāthaśca himaphāṇṭakau
jñeyāḥ kaṣāyāḥ pañcaite laghavaḥ syuryathottaram

svarasasya lakṣaṇam
āhatāttatkṣaṇākṛṣṭād dra vyāt kṣuṇṇātsamuddharet
vastraniṣpīḍito yaḥ sa rasaḥ svarasa ucyate

svarasasya dvitīyaṃ lakṣaṇam
kuḍavaṃ cūrṇitaṃ dra vyaṃ kṣiptaṃ ca dviguṇe jale
ahorātraṃ sthitaṃ tasmādbhavedvā rasa uttamaḥ

svarasasya tṛtīyaṃ lakṣaṇam
ādāya śuṣkadra vyaṃ vā svarasānāmasambhave
jale'ṣṭaguṇite sādhyaṃ pādaśiṣṭaṃ ca gṛhyate

svarasamātrā
svarasasya gurutvācca palamardhaṃ prayojayet
niśoṣitaṃ cāgnisiddhaṃ palamātraṃ rasaṃ pibet

svarase prakṣepyadra vyāṇi teṣāṃ parimāṇaṃ ca
madhuśvetāguḍakṣārāñjīrakaṃ lavaṇaṃ tathā
ghṛtaṃ tailaṃ ca cūrṇādīnkolamātrān rase kṣipet

atha rogānusāreṇa svarasaprayogāḥ
tatra pramehe'mṛtāsvaraso dhātrīsvarasaścasa tathā
amṛtāyā rasaḥ kṣaudra yuktaḥ sarvapramehajit
haridrā cūrṇayukto vā raso dhātr! yāḥ samākṣikaḥ

raktapittādiṣu vāsakasvarasaḥ
vāsakasvarasaḥ peyo madhunā raktapittajit
jvarakāsakṣayaharaḥ kāmalāśleṣmapittahā

kāmalāyāṃ triphalā'dīnāṃ svarasacatuṣṭayam
triphalāyā rasaḥ kṣaudra yukto dārvīraso'tha vā
nimbasya vā guḍūcyā vā pīto jayati kāmalām

viṣamajvare tulasīdro ṇapuṣpīpatrasvarasau
pīto maricacūrṇena tulasīpatrajo rasaḥ
dro ṇapuṣpīraso vā'pi nihanti viṣamajvarān

raktātīsāre jambvādisvarasaḥ
jambvāmrāmalakīnāṃ ca pallavottho raso jayet
madhvājyakṣīra saṃyukto raktātīsāramulbaṇam

sarvātisāre niṣkaṇṭakababbūladala kuṭajāditvak svarasau
sthūlababbūlikāpatrarasaḥ pānādvyapohati
sarvātisārānśyonākakuṭajatvagraso'tha vā

vṛṣaṇavātapratiśyāyādiṣvārdra kasvarasaḥ
ārdra kasvarasaḥ kṣaudra yukto vṛṣaṇavātanut
śvāsakāsārucīrhanti pratiśyāyaṃ vyapohati

pārśvadiśūlādiṣu bījapūrasvarasaḥ
bījapūrarasaḥ pānānmadhukṣārayuto jayet
pārśvahṛdvastiśūlāni koṣṭhavātaṃ ca dāruṇam

pittaśūle śatāvarīsvarasaḥ plīhā'pacyoḥ kanyāsvarasaśca
śatāvaryāśca madhunā pittaśūlaharo rasaḥ
niśācūrṇayutaḥ kanyārasaḥ plīhā'pacīharaḥ

apacyādāvalambuṣāsvarasaḥ
alambuṣāyāḥ svarasaḥ pīto dvipalamātrayā
apacīgaṇḍamālānāṃ kāmalāyāśca nāśanaḥ

sūryāvarttārdhabhedakayormuṇḍīsvarasaḥ
śaśamuṇḍyā rasaḥ koṣṇo maricairavadhūlitaḥ
jayetsaptadinābhyāsātsūryāvarttārdhabhedakau

sarvonmāde brāhmyādīnāṃ svarasacatuṣṭayam
brāhmīkūṣmāṇḍaṣaḍgranthāśaṅkhinīsvarasāḥ pṛthak
madhukuṣṭhayutāḥ pītāḥ sarvonmādāpahāriṇaḥ

kodra vajamade kūṣmāṇḍakasvarasaḥ
kūṣmāṇḍakasya svaraso guḍena saha yojitaḥ
duṣṭakodra vasañjātamadaṃ pānādvyapohati

khaḍgādikṣatavraṇe gāṅgerukīsvarasaḥ
khaḍgādicchinnagātrasya tatkālaṃ pūrito vraṇaḥ
gāṅgerukīmūlarasairjāyate gatavedanaḥ

atha puṭapākaprakaraṇam
tatra puṭapākavidhikathane hetuḥ
puṭapākasya kalkasya svaraso gṛhyate yataḥ
atastu puṭapākānāṃ yuktiratrocyate mayā

puṭapākavidhiḥ
puṭapākasya mātreyaṃ lepasyāṅgāravarṇatā
lepaṃ ca dvyaṅgulaṃ sthūlaṃ kuryādvā'ṅaguṣṭhamātrakam

kāśmarīvaṭajambvādipatrairveṣṭanamuttamam
palamātraṃ raso grāhyaḥ karṣamātraṃ madhu kṣipet
kalkacūrṇadra vādyāstu deyāḥ svarasavad budhaiḥ

sarvātisāre kuṭajapuṭapākaḥ
tatkālākṛṣṭakuṭajatvacaṃ taṇḍulavāriṇā

piṣṭāṃ catuṣpalamito jambūpallavaveṣṭitām
sūtreṇa baddhāṃ godhūmapiṣṭena pariveṣṭitām

liptāṃ ca ghanapaṅkena gomayairvahninā dahet
aṅgāravarṇāṃ ca mṛdaṃ dṛṣṭvā vahneḥ samuddharet

tato rasaṃ gṛhītvā ca śītaṃ kṣaudra yutaṃ pibet
jayetsarvānatīsārāndustarānsucirotthitān

taṇḍulodakavidhiḥ
kaṇḍitaṃ taṇḍulapalaṃ jale'ṣṭaguṇite kṣipet
bhāvayitvā jalaṃ grāhyaṃ deyaṃ sarvatra karmasu

sarvātisāre'ralūpuṭapākaḥ
aralūtvakkṛtaścaiva puṭapāko'gnidīpanaḥ
madhumocarasābhyāṃ ca yuktaḥ sarvātisāranut

sarvātisāre nyagrodhāditittirapuṭapākaḥ
nyagrodhādeśca kalkena pūrayedgauratittireḥ
nirantramudaraṃ samyakpuṭapākena tatpacet
tatkalkasya rasaḥ kṣaudra yuktaḥ sarvātisāranut

sarvātisāre dāḍimapuṭapākaḥ
puṭapākena vipacetsupakvaṃ dāḍimījalam
tadra so madhusaṃyuktaḥ sarvātīsāranāśanaḥ

chardyāṃ bījapūrādipuṭapākaḥ
bījapūrāmrajambūnāṃ pallavāni jaṭāḥ pṛthak

vipacetpuṭapākena kṣaudra yuktaśca tadra saḥ
chardiṃ nivārayeddhorāṃ sarvadoṣasamudbhavām

raktapittādau vāsāpuṭapākaḥ
piṣṭānāṃ vṛṣapatrāṇāṃ puṭapākaraso himaḥ
madhuyukto jayedra ktapittakāsajvarakṣayān

kāsaśvāsādau kaṇṭakārīpuṭapākaḥ
pacetkṣudrā ṃ! sapañcāṅgāṃ puṭapākena tadra saḥ
pippalī cūrṇasaṃyuktaḥ kāsaśvāsakaphāpahaḥ

kāsādau bibhītakapuṭapākaḥ
bibhītakaphalaṃ kiñcid ghṛtenābhyajya lepayet
godhūmapiṣṭenāṅgārairvipacetpuṭapākavat

tataḥ pakvaṃ samuddhṛtya tvacaṃ tasya mukhe kṣipet
kāsaśvāsapratiśyāyasvarabhaṅgāñjayettataḥ

āmātīsāre śuṇṭhīpuṭapākaḥ
cūrṇaṃ kiñcid ghṛtābhyaktaṃ śuṇṭhyā eraṇḍajairdalaiḥ
veṣṭitaṃ puṭapākena vipacenmandavahninā

tata uddhṛtya taccūrṇaṃ grāhya prātaḥ sitāsamam
yena yānti śamaṃ pīḍā āmātīsārasaṃbhavāḥ

āmavāte'nya śuṇṭhīpuṭapākaḥ
śuṇṭhīkalkaṃ vinikṣipya rasaireraṇḍamūlajaiḥ
vipacetpuṭapākena tadra saḥ kṣaudra saṃyutaḥ
āmavātasamudbhūtāṃ pīḍāṃ jayati dustarām

arśoroge sūraṇapuṭapākaḥ
sauraṇaṃ kandamādāya puṭapākena pācayet
satailalavaṇastasya rasaścārśovikāranut

hṛcchūle puṭapākajamṛgaśṛṅgabhasma
śarāvasampuṭe dagdhaṃ śṛṅgaṃ hariṇajaṃ pibet
gavyena sarpiṣā yuktaṃ hṛcchūlaṃ nāśayed dhruvam

iti śrīśārṅgadharasaṃhitāyāṃ madhyakhaṇḍe svarasādikalpanā nāma prathamo'dhyāyaḥ
kvāthakalpanā
atha kvāthakalpanānāmadvitīyo'dhyāyaḥ
kvāthakalpanā
pānīyaṃ ṣoḍaśaguṇaṃ kṣuṇṇe dra vyapale kṣipet
mṛtpātre kvāthayed grāhyamaṣṭamāṃśāvaśeṣitam
tajjalaṃ pāyayeddhīmānkoṣṇaṃ mṛdvagnisādhitam

kvāthaparyāyanāmāni
śṛtaḥ kvāthaḥ kaṣāyaśca niryūhaḥ sa nigadyate

kvāthapānasamayaḥ
āhārarasapāke ca sañjāte dvipalonmitam
vṛddhavaidyopadeśena pibetkvāthaṃ supācitam

kvāthe sitāmadhunoḥ prakṣepaparimāṇam
kvāthe kṣipetsitāmaṃśaiścaturthāṣṭamaṣoḍaśaiḥ
vātapittakaphātaṃke viparītaṃ madhu smṛtam

cūrṇadra vyāṇāṃ prakṣepaparimāṇam
jīrakaṃ guggulaṃ kṣāraṃ lavaṇaṃ ca śilājatu
hiṅgu trikaṭukaṃ caiva kthāthe śāṇonmitaṃ kṣipet

dra vadra vyāṇāṃ prakṣepaparimāṇam
kṣīraṃ ghṛtaṃ guḍaṃ tailaṃ mūtraṃ cānyad dra vaṃ tathā
kalkaṃ cūrṇādikaṃ kvāthe nikṣipetkarṣasammitam

pākasamaye kvāthapātrapidhānaniṣedhaḥ
sapidhānamukhe pātre jalaṃ durjaratāṃ vrajet
tasmādāvaraṇaṃ tyaktvā kvāthādīnāṃ viniścayaḥ

sarvajvare dāhādau ca guḍūcyādikvāthaḥ
guḍūcīdhānyakāriṣṭaraktacandanapadmakaiḥ
guḍūcyādigaṇakvāthaḥ sarvajvaraharaḥ smṛtaḥ
dīpano dāhahṛllāsatṛṣṇācchardyarucīrjayet

sarvajvare nāgarādipācanakvāthaḥ
nāgaraṃ devakāṣṭhaṃ ca dhānyakaṃ bṛhatīdvayam
dadyātpācanakaṃ pūrvaṃ jvaritānāṃ jvarāpaham

sarvajvare kṣudrā dikvāthaḥ
kṣudrā kirātatiktaṃ ca śuṇṭhī chinnā ca pauṣkaram
kaṣāya eṣāṃ śamayetpītaścāṣṭavidhaṃ jvaram

vātajvare kvāthaḥ
guḍūcyādi kvāthaḥ
guḍūcīpippalīmūlanāgaraiḥ pācanaṃ smṛtam
dadyādvātajvare pūrṇaliṅge saptamavāsare

śālaparṇyādikvāthaḥ
śālaparṇī balā drā kṣā guḍūcī sārivā tathā
āsāṃ kvāthaṃ pibetkoṣṇaṃ tīvravātajvaracchidam

kāśmaryādikvāthaḥ
kāśmarīsārivādrā kṣātrāyamāṇā'mṛtābhavaḥ
kaṣāyaḥ saguḍaḥ pītovātajvaravināśanaḥ

pittajvare kvāthāḥ
kaṭphalādipācanakvāthaḥ
kaṭphalendra yavāpāṭhātiktāmustaiḥ śṛtaṃ jalam
pācanaṃ daśame'hni syāttīvre pittajvare nṛṇām

parpaṭādikvāthaḥ
parpaṭo vāsakastiktā kairāto dhanvayāsakaḥ

priyaṅguśca kṛtaḥ kvātha eṣāṃ śarkarayā yutaḥ
pipāsādāhapittāsrayutaṃ pittajvaraṃ jayet

drā kṣādikvāthaḥ
drā kṣā harītakī mustaṃ kaṭukī kṛtamālakaḥ
parpaṭaśca kṛtaḥ kvātha eṣāṃ pittajvarāpahaḥ
tṛṇmūrcchādāhapittāsṛkśamano bhedanaḥ smṛtaḥ

parpaṭakvāthapraśaṃsau tatra viśeṣaśca
ekaḥ parpaṭakaḥ śreṣṭhaḥ pittajvaravināśanaḥ
kiṃ punaryadi yujyeta candanośīrabālakaiḥ

atha kaphajvare kvāthāḥ
tatra bījapūrakādipācanakvāthaḥ
bījapūraśiphāpathyānāgaragranthikaiḥ śṛtam
sakṣāraṃ pācanaṃ śleṣmajvare dvādaśavāsare

bhūnimbādikvāthaḥ
bhūnimbanimbapippalyaḥ śaṭī śuṇṭhī śatāvarī
guḍūcī bṛhatī ceti kvātho hanyātkaphajvaram

paṭolādikvāthaḥ
paṭolatriphalātiktāśaṭīvāsā'mṛtābhavaḥ
kvātho madhuyutaḥ pīto hanyātkaphakṛtaṃ jvaram

atha dvandvajajvare kvāthāḥ
tatra vātapittajvare pañcabhadra kvāthaḥ
parpaṭābdāmṛtāviśvakairātaiḥ sādhitaṃ jalam
pañcabhadra midaṃ jñeyaṃ vātapittajvarāpaham

kaphavātajvarādau laghukṣudrā dikvāthaḥ
kṣudrā śuṇṭhīguḍūcīnāṃ kaṣāyaḥ pauṣkarasya ca

kaphavātādhike peyo jvare vā'pi tridoṣaje
kāsaśvāsārucikare pārśvaśūlavidhāyini

vātakaphajvare āragvadhādikvāthaḥ
āragvadhakaṇāmūlamustātiktābhayākṛtaḥ
kvāthaḥ śamayati kṣipraṃ jvaraṃ vātakaphodbhavam
āmaśūlapraśamano bhedī dīpanapācanaḥ

pittaśleṣmajvare'mṛtādyaṣṭakakvāthaḥ
amṛtāriṣṭakaṭukāmustendra yavanāgaraiḥ
paṭolacandanābhyāṃ ca pippalīcūrṇayukśṛtam

amṛtāṣṭakametacca pittaśleṣmajvarāpaham
chardyarocakahṛllāsadāhatṛṣṇāvināśanam

pittaśleṣmajvarādau paṭolādikvāthaḥ
paṭolaṃ candanaṃ mūrvātiktāpāṭhā'mṛtāgaṇaḥ
pittaśleṣmajvaracchardidāhakaṇḍūviṣāpahaḥ

sarvajvare kaṇṭakāryādikvāthaḥ
kaṇṭakārīdvayaṃ śuṇṭhī dhānyakaṃ suradāru ca
ebhiḥ śṛtaṃ pācanaṃ syātsarvajvaravināśanam

atha sannipātajvare kvāthāḥ
tatra daśamūlakvāthaḥ
śāliparṇīpṛśniparṇībṛhatīdvayagokṣuraiḥ

vilvāgnimanthaśyonākakāśmarīpāṭalāyutaiḥ
daśamūlamiti khyātaṃ kvathitaṃ tajjalaṃ pibet

pippalīcūrṇasaṃyuktaṃ vātaśleṣmajvarāpaham
sannipātajvaraharaṃ sūtikādoṣanāśanam

hṛtkaṇṭhagrahapārśvārttitandrā mastakaśūlahṛt

abhayādikvāthaḥ
abhayāmustadhānyākaraktacandanapadmakaiḥ
vāsakendra yavośīraguḍūcīkṛtamālakaiḥ

pāṭhānāgaratiktābhiḥ pippalīcūrṇayukśṛtam
pibettridoṣajvarajitpipāsākāsadāhanut

pralāpaśvāsatandrā ghnaṃ dīpanaṃ pācanaṃ param
viṇmūtrānilaviṣṭambhavamiśoṣārucicchidam

pippalyādikvāthaḥ
pippalīpippalīmūlacavyacitrakanāgaraiḥ
vacāsātiviṣā'jājīpāṭhāvatsakareṇukaiḥ

kirātatiktakaṃ mūrvā sarṣapā maricāni ca
kaṭukaṃ puṣkaraṃ bhārṅgī viḍaṅgaṃ karkaṭāhvayam

arkamūlaṃ bṛhatsiṃhī śreyasī sadurālabhā
dīpyakaṃ cājamodā ca śukanāsādihiṅgubhiḥ

etāni samabhāgāni gaṇo'ṣṭāviṃśako mataḥ
kaṣāyamupabhuñjīta vātaśleṣmajvarāpaham

hanti vātaṃ tathā śītaṃ svedajaṃ prabalaṃ kapham
pralāpaṃ cātinidrā ṃ! ca romaharṣārucī tathā

mahāvāte'patantre ca sarvagātre ca śūnyatām
ayaṃ sarvajvarānhanti sannipātāṃstrayodaśa

aṣṭādaśāṅgakvāthaḥ
kirātakaṭukīmustādhānyendra yavanāgaraiḥ
daśamūlamahādārugajapippalikāyutaiḥ

kṛtaḥ kaṣāyaḥ pārśvārttisannipātajvaraṃ jayet
kāsaśvāsavamīhikkātandrā hṛdgrahanāśanaḥ

kaṭphalādikvāthaḥ
kaṭphalāmbudabhārṅgībhirdhānyarohiṣaparpaṭaiḥ
vacā harītakīśṛṅgīdevadārumahauṣadhaiḥ
hikkākāsaṃ jvaraṃ hanti śvāsaśleṣmagalagrahān

jīrṇajvare guḍūcīkvāthaḥ pittajvare parpaṭakvāthaśca
kvātho jīrṇajvaraṃ hanti guḍūcyāḥ pippalīyutaḥ

tathā parpaṭajaḥ kvāthaḥ pittajvaraharaḥ paraḥ
kiṃ punaryadi yujyeta candanodīcyanāgaraiḥ

jīrṇajvare nidigdhikādikvāthaḥ
nidigdhikā'mṛtāśuṇṭhīkaṣāyaṃ pāyayedbhiṣak
pippalīcūrṇasaṃyuktaṃ śvāsakāsārditāpaham
pīnasārucivaisvaryaśūlājīrṇajvaracchidam

prasūtidoṣe devadārvādikvāthaḥ
devadāru vacā kuṣṭhaṃ pippalī viśvabheṣajam

kaṭphalaṃmustabhūnimbatiktadhānyā harītakī
gajakṛṣṇā ca duḥsparśā gokṣururdhanvayāsakam

bṛhatyativiṣā chinnā karkaṭaṃ kṛṣṇajīrakam
kvāthamaṣṭāvaśeṣaṃ tu prasūtāṃ pāyayetstriyam
śūlakāsajvaraśvāsamūrcchākampaśirorttijit

atha viṣamajvare kvāthāḥ
tatra śītapūrvaviṣamajvare bṛhatkṣudrā dikvāthaḥ
kṣudrā dhānyakaśuṇṭhībhirguḍūcīmustapadmakaiḥ
raktacandanabhūnimbapaṭolavṛṣapauṣkaraiḥ

kaṭukendrā yavāriṣṭabhārṅgīparpaṭakaiḥ samaiḥ
kvāthaṃ prātarniṣeveta sarvaśītajvaracchidam

viṣamajvare mustādikvāthaḥ
mustākṣudrā mṛtāśuṇṭhīdhātrīkvāthaḥ samākṣikaḥ
pippalīcūrṇasaṃyukto viṣamajvaranāśanaḥ

santatādijvare paṭolādikvāthaḥ
paṭolendra yavādārutriphalāmustagostanaiḥ
madhukāmṛtavāsānāṃ kvāthaṃ kṣaudra yutaṃ pibet

santate satate caiva dvitīyakatṛtīyake
ekāhike vā viṣame dāhapūrve navajvare

ekāhikajvare paṭolādikvāthaḥ
paṭolatriphalānimbadrā kṣāśamyākavāsakaiḥ
kvāthaḥ sitāmadhuyuto jayedaikāhikaṃ jvaram

tṛtīyakajvare guḍūcyādikvāthaḥ
guḍūcīdhānyamustābhiścandanośīranāgaraiḥ

kṛtaṃ kvāthaṃ pibetkṣaudra sitāyuktaṃ jvarāturaḥ
tṛtīyajvaranāśāya tṛṣṇādāhanivāraṇam

cāturthikajvare devadārvādikvāthaḥ
devadāruśivāvāsāśāliparṇīmahauṣadhaiḥ
cāturthikajvare śvāse kāse mandānale tathā
dhātrīyutaṃ śṛtaṃ śītaṃ dadyānmadhusitāyutam

jvarātīsāre guḍūcyādikvāthaḥ
guḍūcīdhānyakośīraśuṇṭhībālakaparpaṭaiḥ
bilvaprativiṣāpāṭhāraktacandanavatsakaiḥ

kirātamustendra yavaḥ kvathitaṃ śiśiraṃ pibet
sakṣaudraṃ raktapittaghnaṃ jvarātīsāranāśanam

nāgarādikvāthaḥ
nāgaraṃ kuṭajo mustaṃ bhūnimbātiviṣā'mṛtāḥ
ebhiḥ kṛtaṃ pibetkvāthaṃ jvarātīsāranāśanam

āmaśūle dhānyapañcakakvāthaḥ
dhānyabālaka bilvābdanāgaraiḥ sādhitaṃ jalam
āmaśūlaharaṃ grāhi dīpanaṃ pācanaṃ param

āmavāte dhānyanāgarajakvāthaḥ
dhānyanāgarajaḥ kvāthaḥ pācano dīpanastathā
eraṇḍamūlayuktaśca jayedāmānilavyathām

sāmaraktātīsāre vatsakādikvāthaḥ
vatsakātiviṣābilvamustabālakajaḥ śṛtaḥ
atīsāraṃ jayetsāmaṃ cirajaṃ raktaśūlajit

sarvātīsāre kuṭajāṣṭakakvāthaḥ
kuṭajātiviṣāpāṭhādhātakīlodhramustakaiḥ
hrīberadāḍimayutaiḥ kṛtaḥ kvāthaḥ samākṣikaḥ

peyo mocarasenaiva kuṭajāṣṭakasaṃjñakaḥ
atīsārāñjayeddāharaktaśūlāmadustarān

cirajātīsāre hrīberādikvāthaḥ
hrīberadhātakīlodhrapāṭhālajjāluvatsakaiḥ
dhānyakātiviṣāmustāguḍūcībilvanāgaraiḥ

kṛtaḥ kaṣāyaḥ śamayedatīsāraṃ cirotthitam
arocakāmaśūlāsrajvaraghnaḥ pācanaḥ smṛtaḥ

bālātisāre dhātakyādikvāthaḥ
dhātakī bilvarodhrāṇi bālakaṃ gajapippalī
ebhiḥ kṛtaṃ śṛtaṃ śītaṃ śiśubhyaḥ kṣaudra saṃyutam
pradadyādavalehaṃ vā sarvātīsāraśāntaye

vātajagrahaṇyāṃ śāliparṇyādikvāthaḥ
śāliparṇībalābilvadhānyaśuṇṭhīkṛtaḥ śṛtaḥ
ādhmānaśūlasahitāṃ vātajāṃ grahaṇīṃ jayet

sāmagrahaṇyāṃ cāturbhadra kakvāthaḥ
guḍūcyativiṣāśuṇṭhīmustaiḥ kvāthaḥ kṛto jayet
āmānuṣaktāṃ grahaṇīṃ grāhī pācanadīpanaḥ

sarvātisāreṣvindra yavādikvāthaḥ
yavadhānyapaṭolānāṃ kvāthaḥ sakṣaudra śarkaraḥ
yojyaḥ sarvātisāreṣu bilvāmrāsthibhavastathā

kṛmiroge triphalādikvāthaḥ
triphalā devadāruśca mustā mūṣakaparṇikā
śigruretaiḥ kṛtaḥ kvāthaḥ pippalīcūrṇasaṃyutaḥ

viḍaṅgacūrṇayuktaśca kṛmighnaḥkṛmirogahā

kāmalādau phalatrikādikvāthaḥ
phalatrikāmṛtātiktānimbakairātavāsakaiḥ
jayenmadhuyutaḥ kvāthaḥ kāmalāṃ pāṇḍutāṃ tathā

pāṇḍuśothādau punarnavādikvāthaḥ
punarnavā'bhayānimbadārvītiktāpaṭolakaiḥ

guḍūcīnāgarayutaiḥ kvātho gomūtrasaṃyutaḥ
pāṇḍukāsodaraśvāsaśūlasarvāṅgaśothahā

raktapittādau vāsādikvāthaḥ
vāsādrā kṣā'bhayākvāthaḥ pītaḥ sakṣaudra śarkaraḥ
nihanti raktapittārttiśvāsakāsānsudāruṇān

raktapittādau vāsakakvāthaḥ
raktapittakṣayaṃ kāsaṃ śleṣmapittajvaraṃ tathā
kevalo vāsakakvāthaḥ pītaḥ kṣaudre ṇa nāśayet

kāse kvāthadvayam
vāsākṣudrā 'mṛtākvāthaḥ kṣaudre ṇa jvarakāsahā
kāsaghnaḥpippalīcūrṇayuktaḥ kṣudrā śṛtastathā

śvāsakāsayoḥ kṣudrā dikvāthaḥ
kṣudrā kulatthavāsābhirnāgareṇa ca sādhitaḥ
kvāthaḥ puṣkaracūrṇāḍhya śvāsakāsau nivārayet

reṇukādikvāthaḥ
reṇukāpippalīkvātho hiṅgukalkena saṃyutaḥ
pānādeva hi pañcāpi hikkāṃ nāśayati kṣaṇāt

chardyāṃ kvāthatrayam
bilvatvacoguḍūcyā vā kvāthaḥ kṣaudre ṇa saṃyutaḥ
jayettridoṣajāṃ chardiṃ parpaṭaḥ pittajāṃ tathā

gṛdhrasyāṃ kvāthadvayam
hiṅgupuṣkaracūrṇāḍhyaṃ daśamūlaśṛtaṃ jayet
gṛdhrasīṃ kevalaḥ kvāthaḥ śephālīpatrajastathā

saptadhātugatavāte rāsnāpañcakakvāthaḥ
rāsnā'mṛtāmahādārunāgarairaṇḍajaiḥ śṛtam
saptadhātugate vāte sāme sarvāṅgaje pibet

jaṅghāvātādau rāsnāsaptakakvāthaḥ
rāsnāgokṣurakairaṇḍadevadārupunarnavā
guḍūcyāragvadhaścaiva kvāthameṣāṃ vipācayet

śuṇṭhīcūrṇena saṃyuktaṃ pibejjaṅghākaṭīgrahe
pārśvapṛṣṭhorupīḍāyāmāmavāte sudustare

sarvavātaroge mahārāsnādikvāthaḥ
rāsnā dviguṇabhāgā syādekabhāgāstataḥ pare
dhanvayāsabalairaṇḍadevadāruśaṭīvacāḥ

vāsako nāgaraṃ pathyā cavyā mustā punarnavā
guḍūcī vṛddhadāruśca śatapuṣpā ca gokṣuraḥ

aśvagandhā prativiṣā kṛtamālaḥ śatāvarī
kṛṣṇā sahacaraścaiva dhānyakaṃ bṛhatīdvayam

ebhiḥ kṛtaṃ pibetkvāthaṃ śuṇṭhīcūrṇena saṃyutam
kṛṣṇācūrṇena vā yogarājaguggulunā'thavā

ajamodādinā vā'pi tailenairaṇḍajena vā
sarvāṅgakampe kubjatve pakṣāghāte'vabāhuke

gṛdhrasyāmāmavāte ca ślīpade cāpatānake
antravṛddhau tathā'dhmāne jaṅghājānugate'dite

śukrāmaye meḍhraroge vandhyāyonyāmayeṣu ca
mahārāsnādirākhyāto brahmaṇā garbhakāraṇam

stanādigatavāte eraṇḍasaptakakvāthaḥ
eraṇḍo bījapūraśca gokṣuro bṛhatīdvayam
aśmabhedastathā bilva etanmūlaiḥ kṛtaḥ śṛtaḥ

eraṇḍatailahiṅgvāḍhyaḥ sayavakṣārasaindhavaḥ
stanaskandhakaṭī meḍhrahṛdayotthāṃ vyathāṃ jayet

vātaśūle nāgarādīndra yavayoḥ kvāthau
nāgarairaṇḍajaḥ kvāthaḥ kvātha indra yavasya ca
hiṃgusauvarcalopeto vātaśūlanivāraṇaḥ

pittaśūle triphalādikvāthaḥ
triphalā'ragvadhakvāthaḥ śarkarākṣaudra saṃyutaḥ
raktapittaharo dāhapittaśūlanivāraṇaḥ

kaphaśūle eraṇḍakvāthaḥ
eraṇḍamūlaṃ dvipalaṃ jale'ṣṭaguṇite pacet
tatkvātho yāvaśūkāḍhyaḥ pārśvahṛtkaphaśūlahā

hṛdro gādau daśamūlakvāthaḥ
daśamūlakṛtaḥ kvāthaḥ sayavakṣārasaindhavaḥ
hṛdro gagulmaśūlāni kāsaṃ śvāsaṃ ca nāśayet

mūtrakṛcchrādau harītakyādikvāthaḥ
harītakīdurālambhākṛtamālakagokṣuraiḥ
pāṣāṇabhedasahitaiḥ kvātho mākṣikasaṃyutaḥ
vibandhe mūtrakṛcchre ca sadāhe saruje hitaḥ

aśmarīrogādau vīratarvādigaṇakvāthaḥ
vīratarurvṛkṣavandā kāśaḥ sahacaratrayam
kuśadvayaṃ nalo gundrā bakapuṣpo'gnimanthakaḥ

mūrvā pāṣāṇabhedaśca syonāko gokṣurastathā
apāmārgaśca kamalaṃ brāhmī ceti gaṇo varaḥ

vīratarvādirityuktaḥ śarkarā'śmarikṛcchrahā
mūtrāghātaṃ vāyurogānnāśayennikhilānapi

śarkarā'śmaryādau elādikvāthaḥ
elāmadhukagokaṇṭareṇukairaṇḍavāsakāḥ

kṛṣṇā'śmabhedasahitāḥ kvātha eṣāṃ susādhitaḥ
śilājatuyutaḥ peyaḥ śarkarā'śmarikṛcchrahā

mūtrakṛcchrādau gokṣurakvāthaḥ
samūlagokṣurakvāthaḥ sitāmākṣikasaṃyutaḥ
nāśayenmūtrakṛcchrāṇi tathā coṣṇasamīraṇam

atha pramehe kvāthāḥ
varādiḥ vatsakādikvāthau
varādārvyabdadārūṇāṃ kvāthaḥ kṣaudre ṇa mehahā
vatsakatriphalādārvīmustako bījakastathā

phalatrikādikvāthaḥ
phalatrikābdadārvīṇāṃ viśālāyāḥ śṛtaṃ pibet
niśākalkayutaṃ sarvapramehavinivṛttaye

pradare dārvyādikvāthaḥ
dārvī rasāñjanaṃ mustaṃ bhallātaḥ śrīphalaṃ vṛṣaḥ
kairātaśca pibedeṣāṃ kvāthaṃ śītaṃ samākṣikam
jayetsaśūlaṃ pradaraṃ pītaśvetāsitāruṇam

yonirogavraṇādau nyagrodhādikvāthaḥ
nyagrodhaplakṣakośāmravetasā badarī tuṇiḥ
madhuyaṣṭī priyālaśca lodhradvayamudumbaraḥ

pippalaśca madhūkaśca tathā pārisapippalaḥ
śallakī tindukī jambūdvayamāmrataruḥ śivā

kadambakakubhau caiva bhallātakaphalāni ca
nyagrodhādigaṇakvāthaṃ yathālābhaṃ ca kārayet

ayaṃ kvātho mahāgrāhī vraṇyo bhagnaṃ ca sādhayet
yonidoṣaharo dāhamedomehaviṣāpahaḥ

atha medodoṣe yogatrayam
bilvo'gnimanthaḥ syonākaḥ kāśmarī pāṭalā tathā
kvātha eṣāṃ jayenmedodoṣaṃ kṣaudre ṇa saṃyutaḥ

kṣaudre ṇa triphalākvāthaḥ pīto medoharaḥ smṛtaḥ
śītībhūtaṃ tathoṣṇāmbu medohṛtkṣaudra saṃyutam

udararoge cavyādikvāthaḥ
cavyacitrakaviśvānāṃ sādhito devadāruṇā
kvāthastrivṛccūrṇayuto gomūtreṇodarāñjayet

śothodare punarnavā'dikvāthaḥ
punarnavā'mṛtādārupathyānāgarasādhitaḥ
gomūtragugguluyutaḥ kvāthaḥ śothodarāpahaḥ

yakṛtplīhagulmodare pathyā'dikvāthaḥ
pathyārohitakakvāthaṃ yavakṣārakaṇāyutam
pibetprātaryakṛtplīhagulmodaranivṛttaye

śothe punarnavādikvāthaḥ
punarnavā dāruniśā niśā śuṇṭhī harītakī

guḍūcī citrako bhārṅgī devadāru ca taiḥ śṛtaḥ
pāṇipādodaramukhaprāptaṃ śophaṃ nivārayet

vṛṣaṇaśothe phalatrikakvāthaḥ
phalatrikodbhavaṃ kvāthaṃ gomūtreṇaiva pāyayet
vātaśleṣmakṛtaṃ hanti śothaṃ vṛṣaṇasambhavam

antravṛddhau rāsnādikvāthaḥ
rāsnā'mṛtābalāyaṣṭīgokaṇṭairaṇḍajaḥ śṛtaḥ
eraṇḍatailasaṃyukto vṛddhimantrabhavāṃ jayet

gaṇḍāmālāyāṃ kāñcanāratvakkvāthaḥ
kāñcanāratvacaḥ kvāthaḥ śuṇṭhīcūrṇena nāśayet
gaṇḍamālāṃ tathā kvāthaḥ kṣaudre ṇa varuṇatvacaḥ

ślīpadamedorogayoḥ śākhoṭakatvakkvāthaḥ
śākhoṭavalkalakvāthaṃ gomrūtreṇa yutaṃ pibet
ślīpadānāṃ vināśāya medodoṣanivṛttaye

antarvidra dhau kvāthadvayam
punarnavāvaruṇayoḥ kvātho'ntarvidra dhīñjayet
tathā śigrubhavaḥ kvātho hiṅgusaindhavasaṃyutaḥ

apakvāntarvidra dhau varuṇādigaṇakvāthaḥ
varuṇādigaṇakvāthamapakve madhyavidra dhau
ūṣakādirajoyuktaṃ pibecchamanahetave

varuṇādigaṇaḥ
varuṇo bakapuṣpaśca bilvāpāmārgacitrakāḥ
agnimanthadvayaṃ śigrudvayaṃ ca bṛhatīdvayam

saireyakatrayaṃ mūrvā meṣaśṛṅgī kirātakaḥ
ajaśṛṅgī ca bimbī ca karañjaśca śatāvarī

varuṇādigaṇakvāthaḥ kaphamedoharaḥ smṛtaḥ
hanti gulmaṃ śiraḥ śūlantathābhyantaravidra dhīn

bhagandare khadirādikvāthaḥ
khadiratriphalākvātho mahiṣīghṛtasaṃyutaḥ
viḍaṅgacūrṇayuktaśca bhagandaravināśanaḥ

upadaṃśe paṭolādikvāthaḥ
paṭolatriphalānimbakirātakhadirāsanaiḥ
kvāthaḥ pīto jayetsarvānupadaṃśānsagugguluḥ

vātarakte'mṛtādikvāthaḥ
amṛtairaṇḍavāsānāṃ kvātha eraṇḍatailayuk
pītaḥ sarvāṅgasañcrārivātaraktaṃ jayed dhruvam

vātarakte paṭolādikvāthaḥ
paṭolaṃ triphalā tiktā guḍūcī ca śatāvarī
etatkvātho jayetpīto vātāsraṃ dāhasaṃyutam

śvetakuṣṭhe'valgujacūrṇayugdhātr! yādikvāthaḥ
kvātho'valgujacūrṇāḍhyo dhātrīkhadirasārayoḥ
jayetsuśīlito nityaṃ śvitraṃ pathyāśināṃ nṛṇām

vātaraktakuṣṭhādau laghumañjiṣṭhā'dikvāthaḥ
mañjiṣṭhā triphalā tiktā vacā dāruniśā'mṛtā
nimbaścaiṣāṃ kṛtaḥ kvātho vātaraktavināśanaḥ
pāmākapālikākuṣṭharaktamaṇḍalajinmataḥ

sarvakuṣṭhe bṛhanmañjiṣṭhādikvāthaḥ
mañjiṣṭhāmustakuṭajaguḍūcīkuṣṭhanāgaraiḥ
bhārṅgīkṣudrā vacānimbaniśādvayaphalatrikaiḥ

paṭolakaṭukīmūrvāviḍaṅgāsanacitrakaiḥ
śatāvarītrāyamāṇākṛṣṇendra yavavāsakaiḥ

bhṛṅgarājamahādārupāṭhākhadiracandanaiḥ
trivṛdvaruṇakairātavākucīkṛtamālakaiḥ

śākhoṭakamahānimbakarañjātiviṣājalaiḥ
indra vāruṇikānantāsārivāparpaṭaiḥ samaiḥ

emiḥ kṛtaṃ pibetkvāthaṃ kaṇāguggulusaṃyutam
aṣṭādaśasu kuṣṭheṣu vātaraktārdite tathā

upadaṃśe ślīpade ca prasuptau pakṣaghātake
medodoṣe netraroge mañjiṣṭhādiḥ praśasyate

śiroroge netrarogādau ca pathyādiṣaḍaṅgakvāthaḥ
pathyā'kṣadhātrībhūnimbaniśānimbāmṛtāyutaiḥ

kṛtaḥ kvāthaḥ ṣaḍaṅgo'ya saguḍaḥ śīrṣaśūlahṛt
bhrūśaṅkhakarṇaśūlāni tathā'dhaśiraso rujam

sūryāvarttaṃ śaṅkhakaṃ ca dantapātaṃ ca tadrujam
naktāndhyaṃ paṭalaṃ śukraṃ cakṣuḥpīḍāṃ vyapohati

netraroge vāsādikvāthaḥ
vāsāviśvāmṛtādārvīraktacandanacitrakaiḥ
bhūnimbanimbakaṭukāpaṭolatriphalā'mbudaiḥ

yavakāliṅgakuṭajaiḥ kvāthaḥ sarvākṣirogahā
vaisvaryaṃ pīnasaṃ śvāsaṃ nāśayedurasaḥ kṣatam

netraroge'mṛtādikvāthaḥ
amṛtātriphalākvāthaḥ pippalīcūrṇasaṃyutaḥ
sakṣaudra ḥ! śīlito nityaṃ sarvanetravyathāṃ jayet

vraṇakṣālanādau pañcavalkalakvāthaḥ
aśvatthodumbaraplakṣavaṭavetasajaṃ śṛtam
vraṇaśothopadaṃśānāṃ nāśanaṃ kṣālanātsmṛtam

atha pramathyā'dikaṣāyabhedānāha
tatra pramathyāparibhāṣā
pramathyā procyate dra vyapalātkalkīkṛtācchṛtāt
toye'ṣṭaguṇite yasyāḥ pānamāhuḥ paladvayam

raktātisāre mustakādipramathyā
mustakendra yavaiḥ siddhā pramathyā dvipalonmitā
suśītā madhusaṃyuktā raktātīsāranāśinī

yavāgūparibhāṣā
sādhyaṃ catuṣpalaṃ dra vyaṃ catuḥṣaṣṭipale jale
tatkvāthenārdhaśiṣṭena yavāgūṃ sādhayedghanām

grahaṇyāmāmrādiyavāgūḥ
āmrāmrātakajambūtvakkaṣāye vipaced budhaḥ
yavāgūṃ śālibhiryuktāṃ tāṃ bhuktvā grahaṇīṃ jayet

yūṣaparibhāṣā
kalkadra vyapalaṃ śuṇṭhī pippalī cārdhakārṣikī
vāriprasthena vipacetsa dra vo yūṣa ucyate

sannipātādau saptamuṣṭikayūṣaḥ
kulatthayavakolaiśca mudgairmūlakagranthikaiḥ
śuṇṭhīdhānyākayuktaiśca yūṣaḥ śleṣmānilāpahaḥ

saptamuṣṭika ityeṣa sannipātajvaraṃ jayet
āmavātaharaḥ kaṇṭhahṛdvaktrāṇāṃ viśodhanaḥ

pānādikalpanā
kṣuṇṇaṃ dra vyapalaṃ sādhyaṃ catuḥṣaṣṭipale jale
arddhaśiṣṭaṃ ca taddeyaṃ pāne bhaktādisaṃvidhau

pipāsājvaraghnaṣaḍaṅgapānam
uśīraparpaṭodīcyamustanāgaracandanaiḥ
jalaṃ śṛtaṃ himaṃ peyaṃ pipāsājvaranāśanam

uṣṇodakavidhiḥ
aṣṭamenāṃśaśeṣeṇa caturthenārdhakena vā
athavā kvathanenaiva siddhamuṣṇodakaṃ vadet

uṣṇodakasamayaḥ
śleṣmāmavātamedoghnaṃ bastiśodhanadīpanam
kāsaśvāsajvaraharaṃ pītamuṣṇodakaṃ niśi

kṣīrapākavidhiḥ
kṣīramaṣṭaguṇaṃ dra vyātkṣīrānnīraṃ caturguṇam
kṣīrāvaśeṣaṃ tatpītaṃ śūlamāmodbhavaṃ jayet

pañcamūlīśṛtapayaḥ
sirvajvarāṇāṃ jīrṇānāṃ kṣīraṃ bhaiṣajyamuttamam
śvāsātkāsācchiraḥ śūlātpārśvaśūlātsapīnasāt
mucyate jvaritaḥ pītvā pañcamūlīśṛtaṃ payaḥ

trikaṇṭakādiśṛtapayaḥ
trikaṇṭakabalāvyāghrīguḍanāgarasādhitam
varcomūtravibandhaghnaṃ kaphajvaraharaṃ payaḥ

annaprakriyā tatra yavāgūkṛśarāsādhanavidhiḥ
athānnaprakriyā'traiva procyate nātivistarā
yavāgūḥ ṣaḍguṇajale siddhā syātkṛśarā ghanā

taṇḍulairmudgamāṣaiśca tilairvā sādhitā hitā
yavāgūrgrāhiṇībalyā tarpaṇī vātanāśinī

vilepīsādhanavidhiḥ
vilepī ghanasikthā syātsiddhā nīre caturguṇe
bṛṃhaṇī tarpaṇī hṛdyā madhurā pittanāśinī

peyāyūṣasādhanavidhiḥ
dra vādhikā svalpasikthā caturdaśaguṇe jale
siddhā peyā budhairjñeyā yūṣaḥ kiñcid ghanaḥ smṛtaḥ

peyāyūṣayorguṇāḥ
peyā laghutarājñeyā grāhiṇī dhātupuṣṭidā
yūṣo balyastataḥ kaṇṭhyo laghupākaḥ kaphāpahaḥ

bhaktasādhanavidhiḥ
jale caturdaśaguṇe taṇḍulānāṃ catuṣpalam
vipacetsrāvayenmaṇḍaṃ sa bhakto madhuro laghuḥ

maṇḍasādhanavidhiḥ
nīre caturdaśaguṇe siddho maṇḍastvasikthakaḥ
śuṇṭhīsaindhavasaṃyuktaḥ pācano dīpanaḥ paraḥ

aṣṭaguṇamaṇḍaḥ
dhānyatrikaṭusindhūtthamudgataṇḍulayojitaḥ
bhṛṣṭaśca hiṅgutailābhyāṃ sa maṇḍo'ṣṭaguṇaḥ smṛtaḥ

dīpanaḥ prāṇado bastiśodhano raktavardhanaḥ
jvarajitsarvadoṣaghno maṇḍo'ṣṭaguṇa ucyate

vāṭyamaṇḍaḥ
sukaṇḍitaistathā bhṛṣṭairvāṭyamaṇḍo yavairbhavet
kaphapittaharaḥ kaṇṭhyo raktapittaprasādanaḥ

lājamaṇḍaḥ
lājairvā taṇḍulaibhṛṣṭairlājamaṇḍaḥ prakīrttitaḥ
śleṣmapittaharo grāhī pipāsājvarajinmataḥ

iti śrīśārṅgadharasaṃhitāyāṃ madhyakhaṇḍe kvāthakalpanā nāmadvitīyo'dhyāyaḥ
phāṇṭādikalpanā
atha phāṇṭādikalpanā nāma tṛtīyo'dhyāyaḥ
phāṇṭakalpanā
kṣuṇṇe dra vyapale samyagjalamuṣṇaṃ vinikṣipet
mṛtpātre kuḍavonmānaṃ tatastu srāvayetpaṭāt

sa syāccūrṇadra vaḥ phāṇṭastanmānaṃ dvipalonmitam
sitāmadhuguḍādīṃśca kvāthavattatra nikṣipet

vātapittajvarādau bṛhanmadhūkapuṣpādiphāṇṭaḥ
madhūkapuṣpaṃ madhukaṃ candanaṃ saparūṣakam
mṛṇālaṃ kamalaṃ lodhraṃ gambhārīṃ nāgakeśaram

triphalāṃ sārivāṃ drā kṣāṃ lājānkoṣṇajale kṣipet
sitāmadhuyutaḥ peyaḥ phāṇṭo vā'sau himo'thavā

vātapittajvaraṃ dāhaṃ tṛṣṇāmūrcchā'ratibhramān
raktapittaṃ madaṃ hanyānnātra kāryā vicāraṇā

jvarādāvāmrādiphāṇṭaḥ
āmrajambūkisalayairvaṭaśuṅgaprarohakaiḥ
uśīreṇa kṛtaḥ phāṇṭaḥ sakṣaudro jvaranāśanaḥ
pipāsācchardyatīsārānmūrcchāṃ jayati dustarām

dāhapittādau laghumadhūkapuṣpādiphāṇṭaḥ
madhūkapuṣpagambhārīcandanośīradhānyakaiḥ

drā kṣayā ca kṛtaḥ phāṇṭaḥ śītaḥ śarkarayā yutaḥ
tṛṣṇāpittaharaḥ prokto dāhamūrcchābhramāñjayet

manthavidhiḥ
mantho'pi phāṇṭabhedaḥ syāttena cātraiva kathyate
jale catuṣpale śīte kṣuṇṇaṃ dra vyapalaṃ kṣipet
mṛtpātre manthayetsamyaktasmācca dvipalaṃ pibet

madātyayādau kharjūrādimanthaḥ
kharjūradāḍimīdrā kṣātintiḍīkāmlikāmalaiḥ
saparūṣaiḥ kṛto manthaḥ sarvamadyavikāranut

chardyāṃ masūrādimanthaḥ
kṣaudra yuktā masūrāṇāṃ saktavo dāḍimāmbhasā
mathitā vārayantyāśu chardiṃ doṣatrayodbhavām

tṛṣṇādāhādau yavasaktumanthaḥ
plāvitaiḥ śītanīreṇa saghṛtairyavasaktubhiḥ
nātisāndra dra vo manthastṛṣṇādāhāsrapittahā

iti śrīśārṅgadharasaṃhitāyāṃ madhyakhaṇḍe phāṇṭādikalpanā nāma tṛtīyo'dhyāyaḥ
himakalpanā
atha himakalpanā nāma caturtho'dhyāyaḥ
himakalpanā
kṣuṇṇaṃ dra vyapalaṃ samyakṣaḍbhirnīrapalaiḥ plutam
niśoṣitaṃ himaḥ sa syāttathā śītakaṣāyakaḥ
tanmānaṃ phāṇṭavajjñeyaṃ sarvatraivaiṣa niścayaḥ

raktapitte āmrādihimaḥ
āmraṃ jambūṃ ca kakubhaṃ cūrṇīkṛtya jale kṣipet
himaṃ tasya pibetprātaḥ sakṣaudraṃ raktapittajit

tṛṣṇādau marīcyādihimaḥ
maricaṃ madhuyaṣṭī ca kākodumbarapallavāḥ
nīlotpalaṃ himastajjastṛṣṇācchardinivāraṇaḥ

vātapittajvarādau nīlotpalādihimaḥ
nīlotpalaṃ balā drā kṣā madhūkaṃ madhukaṃ tathā
uśīraṃ padmakaṃ caiva kāśmarī ca parūṣakam

eṣa śītakaṣāyaśca vātapittajvarāñjayet
sapralāpabhramacchardimohatṛṣṇānivāraṇaḥ

jīrṇajvare guḍūcīhimo raktapitte vāsāhimaśca
amṛtāyā himaḥ peyo jīrṇajvaraharaḥ smṛtaḥ
vāsāyāśca himaḥ kāsaṃ raktapittajvarāñjayet

antardāhādau dhānyākahimaḥ
prātaḥ saśarkaraḥ peyo himo dhānyākasambhavaḥ
antardāhaṃ tathā tṛṣṇāṃ jayetsrotoviśodhanaḥ

raktapittādau dhānyakādihimaḥ
dhānyākadhātrīvāsānāṃ drā kṣāparpaṭayorhimaḥ
raktapittaṃ jvaraṃ dāhaṃ tṛṣṇāṃ śoṣaṃ ca nāśayet

iti śrīśārṅgadharasaṃhitāyāṃ madhyakhaṇḍe himakalpanā nāma caturtho'dhyāyaḥ
kalkakalpanā
atha kalkakalpanānāma pañcamo'dhyāyaḥ
kalkakalpanā
dravyamādra raṃ! śilāpiṣṭaṃ śuṣkaṃ vā sajalaṃ bhavet
prakṣepāvāpakalkāste tanmānaṃ karṣasaṃmitam

kalke madhu ghṛtaṃ tailaṃ deyaṃ dviguṇamātrayā
sitā guḍaṃ samaṃ dadyād dra vā deyāścaturguṇāḥ

varddhamānapippalīvidhiḥ
trivṛddhyā pañcavṛddhyā vā saptavṛddhyā'thavā kaṇāḥ
pibetpiṣṭvā daśadinaṃ tāstathaivāpakarṣayet

evaṃ viṃśaddinaiḥ siddhaṃ pippalīvarddhamānakam
anena pāṇḍuvātāsrakāsaśvāsārucijvarāḥ
udarārśaḥ kṣayaśleṣmavātā naśyantyurograhāḥ

nimbakalko vraṇacchardyādau
lepānnimbadalaiḥ kalko vraṇaśodhanaropaṇaḥ
bhakṣaṇācchardikuṣṭhāni pittaśleṣmakṛmīñjayet

mahānimbakalko gṛdhrasyām
mahānimbajaṭākalko gṛdhrasīnāśanaḥ smṛtaḥ

rasonakalko vātarogaviṣamajvarādiṣu
śuddhaḥ kalko rasonasya tilatailena miśritaḥ
vātarogāñjayettīvrānviṣamajvaranāśanaḥ

dvitīyo rasonakalko vātavyādhau
pakvakandarasonasya gulikā nistuṣīkṛtā
pāṭayitvā ca madhyasthaṃ dūrīkuryāttadaṅkuram

tadugragandhanāśāya rātrau takre vinikṣipet
apanīya ca tanmadhyācchilāyāṃ peṣayettataḥ

tanmadhye pañcamāṃśena cūrṇameṣāṃ vinikṣipet
sauvarcalaṃ yavānīṃ ca bharjitaṃ hiṅgusaindhavam

kaṭutrikaṃ jīrakaṃ ca samabhāgāni cūrṇayet
ekīkṛtya tataḥ sarvaṃ kalkaṃ karṣapramāṇataḥ

khādedagnibalāpekṣī ṛtudoṣādyapekṣayā
anupānaṃ tataḥ kuryāderaṇḍaśṛtamanvaham

sarvāṅgaikāṅgajaṃ vātamarditaṃ cāpatantrakam
apasmāramathonmādamūrustambhaṃ ca gṛdhrasīm

uraḥpṛṣṭhakaṭīpārśvakukṣipīḍāṃ krimīñjayet
ajīrṇamātapaṃ roṣamatinīraṃ payo guḍam

rasonamaśnanpuruṣastyajedetannirantaram
madyaṃ māsaṃ tathā'mla ca rasaṃ seveta nityaśaḥ

pippalyādikalka ūrustambhe
pippalī pippalīmūlaṃ bhallātakaphalāni ca
etatkalkaśca sakṣaudra ūrustambhanivāraṇaḥ

viṣṇukrāntākalkaḥ pariṇāmaśūle
viṣṇukrāntājaṭākalkaḥ sitākṣaudra ghṛtairyutaḥ
pariṇāmabhavaṃ śūlaṃ nāśayetsaptabhirdinaiḥ

śuṇṭhīkalkaḥ pariṇāmaśūlāmavātayoḥ
śuṇṭhītilaguḍaiḥ kalkaṃ dugdhena saha yojayet
pariṇāmabhavaṃ śūlamāmavātaṃ ca nāśayet

apāmārgakalko raktārśasi
apāmārgasya bījānāṃ kalkastaṇḍulavāriṇā
pīto raktārśasāṃ nāśaṃ kurute nātra saṃśayaḥ

badarīmūlakalko raktātīsāre
badarīmūlakalkena tilakalkaśca yojitaḥ
madhukṣārayutaḥ kuryādra ktātīsāranāśanam

lākṣākalko raktakṣaye
kūṣmāṇḍakarasopetāṃ lākṣāṃ karṣadvayaṃ pibet
raktakṣayamuroghātaṃ kṣayarogaṃ ca nāśayet

taṇḍulīyakalko raktapradare
taṇḍulīyajaṭākalkaḥ sakṣaudra ḥ! sarasāñjanaḥ
taṇḍulodakasaṃpīto raktapradaranāśanaḥ

aṅkolamūlakalko'tisāraviṣayoḥ
aṅkolamūlakalkaśca sakṣaudra staṇḍulāmbunā
atīsāraharaḥ proktastathā viṣaharaḥ smṛtaḥ

vandhyākarkoṭikā'dīnāṃ mūlakalko viṣe
vandhyākarkoṭikāmūlaṃ pāṭalāyā jaṭā tathā
ghṛtena bilvamūlaṃ vā dvividhaṃ nāśayedviṣam

abhayādikalkaḥ tridoṣanāśane pathyādikalkaḥ pācanādau ca
abhayāsaindhavakaṇāśuṇṭhīkalkastridoṣahā
pathyāsaindhavaśuṇṭhībhiḥ kalko dīpanapācanaḥ

trivṛdādikalkaḥ kṛmiroge
trivṛtpalāśabījāni pārasīkayavānikā
kampillakaṃ viḍaṅgaṃ ca guḍaśca samabhāgakaḥ
takreṇa kalkameteṣāṃ pibetkrimigaṇāpaham

tilanāgakeśarakalko raktārśasi
navanītatilaiḥ kalko jetā raktārśasāṃ smṛtaḥ
navanītasitānāgakeśaraiścāpi tadvidhaḥ

śuṇṭhyādi bṛhatīkalkau saṃgrahaṇyām
pīto masūrayūṣeṇa kalkaḥ śuṇṭhīśalāṭujaḥ
jayet saṃgrahaṇīṃ tadvattakreṇa bṛhatībhavaḥ

iti śrīśārṅgadharasaṃhitāyāṃ madhyakhaṇḍe kalkakalpanānāma pañcamo'dhyāyaḥ
cūrṇakalpanā
atha cūrṇakalpanānāma ṣaṣṭho'dhyāyaḥ
tatrādau cūrṇalakṣaṇam
atyantaśuṣkaṃ yaddra vyaṃ supiṣṭaṃ vastragālitam
tatsyāccūrṇaṃrajaḥ kṣodastanmātrā karṣasaṃmitā

cūrṇe guḍādimānakalpanā
cūrṇe guḍaḥ samo deyaḥ śarkarādviguṇā bhavet
cūrṇeṣu bharjitaṃ hiṃgu deyaṃ notkledakṛdbhavet

cūrṇānupānamānavyavasthā
liheccūrṇaṃ dra vaiḥ sarvairghṛtādyairdviguṇonmitaiḥ
pibeccaturguṇaireva cūrṇamāloḍitaṃ dra vaiḥ

cūrṇādīnāṃ doṣānusāreṇānupānamānakalpanā
cūrṇāvalehaguṭikākalkānāmanupānakam
vātapittakaphātaṅke tridvyekapalamāharet

anupānasyāvaśyakatā
yathā tailaṃ jale kṣiptaṃ kṣaṇenaiva prasarpati
anupānabalādaṅge tathā sarpati bheṣajam

cūrṇārthe bhāvanāparimāṇanirdeśaḥ
dra veṇa yāvatā samyakcūrṇaṃ sarvaṃ plutaṃ bhavet
bhāvanāyāḥ pramāṇaṃ tu cūrṇe proktaṃ bhiṣagvaraiḥ

āmalakyādicūrṇaṃ sarvajvarādau
āmalaṃ citrakaḥ pathyā pippalī saindhavaṃ tathā
cūrṇito'ya gaṇo jñeyaḥ sarvajvaravināśanaḥ
bhedī rucikaraḥ śleṣmajetā dīpanapācanaḥ

pippalīcūrṇaṃ hikkājvarādiṣu
madhunāpippalīcūrṇaṃ lihetkāsajvarāpaham
hikkāśvāsaharaṃ kaṇṭhyaṃ plīhaghnaṃ bālakocitam

triphalācūrṇaṃ mehādiṣu
ekā harītakī yojyā dvau ca yojyau bibhītakau
catvāryāmalakānyeva triphalaiṣā prakīrttitā

triphalā mehaśothaghnī nāśayedviṣamajvarān
dīpanī śleṣmapittaghnī kuṣṭhahantrī rasāyanī

sarpirmadhubhyāṃ saṃyuktā sarvanetrāmayāñjayet

tr! yūṣaṇacūrṇaṃ dīpanādau
pippalī maricaṃśuṇṭhī tribhistr! yūṣaṇamucyate
dīpanaṃ śleṣmamedoghnaṃ kuṣṭhapīnasanāśanam
jayedarocakaṃ sāmaṃ mehagulmagalāmayān

paṃcakolacūrṇamarucyādau
pippalīcavyaviśvāhvapippalīmūlacitrakaiḥ

pañcakolamiti khyātaṃ rucyaṃ pācanadīpanam
ānāhaplīhagulmaghnaṃ śūlaśleṣmodarāpaham

trigandhacaturjātacūrṇayorguṇāḥ
trigandhamelātvakpatraiścaturjātaṃ sakeśaraiḥ
trigandhaṃ sacaturjātaṃ rūkṣoṣṇaṃ laghu pittakṛt
varṇyaṃ rucikaraṃ tīkṣṇaṃ pittaśleṣmāmayāñjayet

kṛṣṇādicūrṇaṃ śiśūnāṃ jvarātisārādau
kṛṣṇāruṇāmustakaśṛṅgikāṇāṃ tulyena cūrṇena samākṣikeṇa
jvarātisāraḥ praśamaṃ prayāti saśvāsakāsaḥ savamiḥ śiśūnām

jīvanīyagaṇaḥ
kākolī kṣīrakākolī jīvakarṣabhakau tathā
medā cānyā mahāmedā jīvantī madhukaṃ tathā

mudgaparṇī māṣaparṇī jīvanīyo gaṇastvayam
jīvanīyo gaṇaḥ svādurgarbhasandhānakṛd guruḥ

stanyakṛd bṛṃhaṇo vṛṣyaḥ snigdhaḥ śītastṛṣā'pahaḥ
raktapittaṃ kṣataṃ śoṣaṃ jvaradāhānilāñjayet

aṣṭavargaḥ
dve mede dve ca kākolyau jīvakarṣabhakau tathā

ṛddhivṛddhī ca taiḥ sarvairaṣṭavarga udāhṛtaḥ
aṣṭavargo budhaiḥ prokto jīvanīyasamo guṇaiḥ

lavaṇapañcakacūrṇaṃ sṛṣṭaviṇmūtrādau
sindhu sauvarcalaṃ caiva viḍaṃ sāmudri kaṃ guḍam
ekadvitricatuḥ pañcalavaṇāni kramādviduḥ

teṣu mukhyaṃ saindhavaṃ syādanukte tatprayojayet
saindhavādyaṃ romakāntaṃ jñeyaṃ lavaṇapañcakam

madhuraṃ sṛṣṭaviṇmūtraṃ snigdhaṃ sūkṣmaṃ balāpaham
vīryoṣṇaṃ dīpanaṃ tīkṣṇaṃ kaphapittavivarddhanam

kṣārayogaḥ
svarjikā yāvaśūkaśca kṣārayugmamudāhṛtam
jñeyau vahnisamau kṣārau svarjikāyāva śūkajau

kṣārāścānye'pi gulmārśograhaṇīrukchidaḥ sarāḥ
pācanāḥ kṛmipuṃstvaghnāḥ śarkarā'śmarināśanāḥ

sudarśanacūrṇaṃ sarvajvarādau
triphalā rajanīyugmaṃ kaṇṭakārīyugaṃ śaṭī
trikaṭu granthikaṃ mūrvā guḍūcī dhanvayāsakaḥ

kaṭukā parpaṭo mustaṃ trāyamāṇā ca bālakam
nimbaḥ puṣkaramūlaṃ ca madhuyaṣṭī ca vatsakam

yavānīndra yavo bhārṅgīśigrubījaṃ surāṣṭrajā
vacātvakpadmakośīracandanātiviṣābalāḥ

śāliparṇī pṛśniparṇī viḍaṅgaṃ tagaraṃ tathā
citrako devakāṣṭhaṃ ca cavyaṃ patraṃ paṭolajam

jīvakarṣabhakau caiva lavaṅgaṃ vaṃśalocanā
puṇḍarīkaṃ ca kākolī patrakaṃ jātipatrakam

tālīsapatraṃ ca tathā samabhāgāni cūrṇayet
sarvacūrṇasya cārddhāṃśaṃ kairātaṃ nikṣipetsudhīḥ

etatsudarśanaṃ nāma cūrṇaṃ doṣatrayāpaham
jvarāṃśca nikhilānhanyānnātra kāryā vicāraṇā

pṛthagdvandvāgantujāṃśca dhātusthānviṣamajvarān
sannipātodbhavāṃścāpi mānasānapi nāśayet

śītajvaraikāhikādīnmohaṃ tandrā ṃ! bhramaṃ tṛṣām
śvāsaṃ kāsaṃ ca pāṇḍuṃ ca hṛdro gaṃ hanti kāmalām

trikapṛṣṭhakaṭījānupārśvaśūlanivāraṇam
śītāmbunā pibeddhīmānsarvajvaranivṛttaye

sudarśanaṃ yathā cakraṃ dānavānāṃ vināśanam
tadvajjvarāṇāṃ sarveṣāmidaṃ cūrṇaṃ praṇāśanam

triphalāpippalīcūrṇaṃ kāsaśvāsajvareṣu
kāsaśvāsajvaraharā triphalā pippalīyutā
cūrṇitā madhunā līḍhā bhedinī cāgnibodhinī

kaṭphalādicūrṇaṃ jvarādau
kaṭphalaṃ mustakaṃ tiktā śaṭī śṛṅgī ca pauṣkaram
cūrṇameṣāṃ ca madhunā śṛṅgaverarasena vā

lihejjvaraharaṃ kaṇṭhyaṃ kāsaśvāsārucīrjayet
vāyuṃ chardiṃ tathā śūlaṃ kṣayaṃ caiva vyapohati

bṛhatkaṭphalādicūrṇaṃ śūlānilādiṣu
kaṭphalaṃ pauṣkaraṃ śṛṅgī mustā trikaṭukaṃ śaṭī
samastānyekaśo vā'pi sūkṣmacūrṇāni kārayet

ārdra kasvarasakṣaudrai rlihyātkaphavināśanam
śūlānilārucicchardikāsaśvāsakṣayāpaham

dvitīyaṃ kaṭphalādicūrṇaṃ śvāsādiṣu
kaṭphalaṃ pauṣkaraṃ kṛṣṇā śṛṅgī ca madhunā saha
śvāsakāsajvaraharaḥ śreṣṭho lehaḥ kaphāntakṛt

śṛṅgyādicūrṇaṃ viṣācūrṇaṃ ca śiśoḥ kāsajvaracchardiṣu
śṛṅgī prativiṣā kṛṣṇā cūrṇitā madhunā lihet
śiśoḥ kāsajvaracchardiśāntyai vā kevalā viṣā

yavakṣārādicūrṇaṃ śiśoḥ kāse
yivakṣāraviṣāśṛṅgīmāgadhīpauṣkarodbhavam
cūrṇaṃ kṣaudra yutaṃ līḍhaṃpañcakāsāñjayecchiśoḥ

śuṇṭhyādicūrṇamāmātīsāre
śuṇṭhīprativiṣāhiṅgumustākuṭajacitrakaiḥ
cūrṇamuṣṇāmbunā pītamāmātīsāranāśanam

harītakyādicūrṇamāmātīsāre
harītakī prativiṣā sindhu sauvarcalaṃ vacā
hiṅgu ceti kṛtaṃ cūrṇaṃ pibeduṣṇena vāriṇā

āmātīsāraśamanaṃ grāhi cāgniprabodhanam
laghugaṅgādharacūrṇaṃ pakvātisāre
mustamindra yavaṃ bilvaṃ lodhraṃ mocarasaṃ tathā
dhātakīṃ cūrṇayettakraguḍābhyāṃ pāyayetsudhīḥ

sarvātīsāraśamanaṃ niruṇaddhi pravāhikām
laghugaṅgādharaṃ nāma cūrṇaṃ saṃgrāhakaṃ param

bṛhadgaṅgādharacūrṇaṃ pravāhikādau
mustāralukaśuṇṭhībhirdhātakīlodhrabālakaiḥ
bilvamocarasābhyāṃ ca pāṭhendra yavavatsakaiḥ

āmrabījaṃ prativiṣā lajjāluriti cūrṇitam
kṣaudra taṇḍulapānīyaiḥ pītairyāti pravāhikā

sarvātisārā grahaṇī praśamaṃ yāti vegataḥ
vṛddhagaṅgādharaṃ cūrṇaṃ saridvegavibandhakam

ajamodādicūrṇamatīsāre
ajamodā mocarasaṃ saśṛṅgaveraṃ sadhātakīkusumam
godadhimanthitayuktaṃ gaṅgāmapi vāhinīṃ rundhyāt

maricādicūrṇaṃ grahaṇyādau
takreṇa yaḥ pibennityaṃ cūrṇaṃ maricasaṃbhavam

citrasauvarcalopetaṃ grahaṇī tasya naśyati
udaraplīhamandāgnigulmārśonāśanaṃ bhavet

kapitthāṣṭakaṃ cūrṇaṃ grahaṇyādau
aṣṭau bhāgāḥ kapitthasya ṣaḍbhāgā śarkarā matā
dāḍimaṃ tintiḍīkaṃ ca śrīphalaṃ dhātakī tathā

ajamodā ca pippalyaḥ pratyekaṃ syustribhāgikāḥ
maricaṃ jīrakaṃ dhānyaṃ granthikaṃ bālakaṃ tathā

sauvarcalaṃ yavānī ca cāturjātaṃ sacitrakam
nāgaraṃ caikabhāgāḥ syuḥ pratyekaṃ sūkṣmacūrṇitam

kapitthāṣṭakasaṃjñaṃ syāccūrṇametad galāmayān
atīsāraṃ kṣayaṃ gulmaṃ grahaṇīṃ ca vyapohati

laghudāḍimāṣṭakacūrṇamarucyādau kāsajvarādiṣu ca
dāḍimī dvipalā grāhyā khaṃḍā cāṣṭapalā'pi ca
trigaṃdhasya palaṃ caikaṃ trikaṭu syātpalatrayam

etadekīkṛtaṃ sarvaṃ cūrṇaṃ syāddāḍimāṣṭakam
rucikṛddīpanaṃ kaṃṭhyaṃ grāhi kāsajvarāpaham

bṛhaddāḍimāṣṭakacūrṇamatīsārādau
dāḍimasya palānyaṣṭau śarkarāyāḥ palāṣṭakam
pippalī pippalīmūlaṃ yavānī maricaṃ tathā

dhānyakaṃ jīrakaṃ śuṇṭhī pratyekaṃ palasammitam
karṣamātrā tugākṣīrītvakpatrailāśca keśaram

pratyekaṃ kolamātrāḥ syustaccūrṇaṃ dāḍimāṣṭakam
atīsāraṃ kṣayaṃ gulmaṃ grahaṇīṃ ca galagraham
mandāgniṃ pīnasaṃ kāsaṃ cūrṇametadvyapohati

pippalyādicūrṇaṃ vātagrahaṇyām
i!pippalī bṛhatī vyāghrī yavakṣārakaliṅgakāḥ
citrakaṃ sārivā pāṭhā śaṭī lavaṇapañcakam

taccūrṇaṃ pāyayeddadhnā surayoṣṇāmbunā'pi vā
mārutagrahaṇīdoṣaśamanaṃ paramaṃ hitami!

lavaṅgādicūrṇamarocakādau
lavaṅgaṃ śuddhakarpūramelātvaṅnāgakeśaram
jātīphalamuśīraṃ ca nāgaraṃ kṛṣṇajīrakam

kṛṣṇāgarustugākṣīrī māṃsī nīlotpalaṃkaṇā
candanaṃ tagaraṃ bālaṃ kaṅkolaṃceti cūrṇayet

samabhāgāni sarvāṇi sarvebhyo'ddhā sitā bhavet
lavaṅgādyamidaṃ cūrṇaṃ rājārhaṃ vahnidīpanam

rocanaṃ tarpaṇaṃ vṛṣyaṃ tridoṣaghnaṃ balapradam
hṛdro gaṃ kaṇṭharogaṃ ca kāsaṃ hikkāṃ ca pīnasam

yakṣmāṇaṃ tamakaṃ śvāsamatīsāramuraḥkṣatam
pramehārucigulmādīngrahaṇīmapi nāśayet

jātīphalādicūrṇaṃ grahaṇyādau
jātīphalalavaṅgailāpatratvaṅnāgakeśaraiḥ

karpūracandanatilaistvakkṣīrītagarāmalaiḥ
tālīsapippalīpathyāsthūlajīrakacitrakaiḥ

śuṇṭhīviḍaṅgamaricaiḥ samabhāgavicūrṇitaiḥ
yāvantyetāni sarvāṇi kuryādbhaṅgāṃ ca tāvatīm

sarvacūrṇasamā deyā śarkarā ca bhiṣagvaraiḥ
karṣamātraṃ tataḥ khādenmadhunā plāvitaṃ sudhīḥ

asya prabhāvād grahaṇīkāsaśvāsārucikṣayāḥ
vātaśleṣmapratiśyāyāḥ praśamaṃ yānti vegataḥ

mahākhāṇḍavacūrṇamarucyādau
maricaṃ nāgapuṣpāṇi tālīsaṃ lavaṇāni ca
pratyekamekabhāgāḥ syuḥ pippalīmūlacitrakaiḥ

tvakkaṇātintiḍīkaṃ ca jīrakaṃ ca dbibhāgikam
dhānyāmlavetasau viśvaṃ bhadrai lā badarāṇi ca

ajamodā jaladharaḥ pratyekaṃ syustribhāgikāḥ
sarvauṣadhicaturthāṃśaṃ dāḍimasya phalaṃ bhavet

dra vyebhyo nikhilebhyaśca sitā deyā'ddhamātrayā
mahākhāṇḍavasaṃjñaṃ syāccūrṇametatsurocanam

agnidīptikaraṃ hṛdyaṃ kāsātīsāranāśanam
hṛdro gakaṇṭhajaṭharamukharogapraṇāśanam

viṣūcikāṃ tathādhmānamarśogulmakṛmīnapi
chardiṃ pañcavidhāṃ śvāsaṃ cūrṇametadvyapohati

nārāyaṇacūrṇamudarādau
citrakaṃ triphalā vyoṣaṃ jīrakaṃ hapuṣā vacā
yavānī pippalīmūlaṃ śatapuṣpā'jagandhikā

ajamodā śaṭī dhānyaṃ viḍaṅgaṃ sthūlajīrakam
hemāhvā pauṣkaraṃ mūlaṃ kṣārau lavaṇapañcakam

kuṣṭhaṃ ceti samāṃśāni viśālā syād dvibhāgikā
trivṛttribhāgā vijñeyā dantyā bhāgatrayaṃ bhavet

caturbhāgā śātalā syātsarvāṇyekatra cūrṇayet
pācanasnehanādyaiśca snigdhakoṣṭhasya rogiṇaḥ

dadyāccūrṇaṃ virekāya sarvarogapraṇāśanam
hṛdro ge pāṇḍuroge ca kāse śvāse bhagandare

mande'gnau ca jvare kuṣṭhe grahaṇyāṃ ca galagrahe
dadyādyuktānupānena tathādhmāne surādibhiḥ

gulme badaranīreṇa viḍbhede dadhimastunā
uṣṇāmbubhirajīrṇe ca vṛkṣāmlaiḥ parikarttiṣu

uṣṭrīdugdhenodareṣu tathā takreṇa vā gavām
prasannayā vātaroge dāḍimāmbhobhirarśasi

dvividhe ca viṣe dadyād ghṛtena viṣanāśanam
cūrṇaṃ nārāyaṇaṃ nāma duṣṭarogagaṇāpaham

hapuṣādyaṃ cūrṇamajīrṇodarādau
hapuṣā triphalā caiva trāyamāṇā ca pippalī
hemakṣīrī trivṛccaiva śātalā kaṭukā vacā

nīlinī saindhavaṃ kṛṣṇaṃ lavaṇaṃ ceti cūrṇayet
uṣṇodakena mūtreṇa dāḍimatriphalārasaiḥ

tathā māṃsarasenāpi yathāyogyaṃ pibennaraḥ
ajīrṇe plīhni gulmeṣu śophārśoviṣamāgniṣu

pañcasamacūrṇaṃ śūlādau
śuṇṭhī harītakī kṛṣṇā trivṛtsauvarcalaṃ tathā
samabhāgāni sarvāṇi sūkṣmacūrṇāni kārayet

jñeyaṃ pañca samaṃ cūrṇametacchūlaharaṃ param
ādhmānajaṭharārśoghnamāmavātaharaṃsmṛtam

nārācacūrṇamādhmānaśūlādau
karṣamātrā bhavetkṛṣṇā trivṛtā syātpalonmitā
khaṇḍātpalaṃ ca vijñeyaṃ cūrṇamekatra kārayet

karṣonmitaṃ lihedetatkṣaudre ṇādhmānanāśanam
gāḍhaviṭkodarakaphānpittaśūlaṃ ca nāśayet

lavaṇatritayādyaṃ cūrṇaṃ yakṛtplīhādau
lavaṇatritayaṃ kṣārau śatapuṣpādvayaṃ vacā
ajamodā'jagandhā ca hapuṣā jīrakadvayam

maricaṃ pippalīmūlaṃ pippalī gajapippalī
hiṅgu ca hiṅgupatrī ca śaṭī pāṭhopakuñcikā

śuṇṭhīcitrakacavyāni viḍaṅgaṃ cāmlavetasam
dāḍimaṃ tintiḍīkaṃ ca trivad dantī śatāvarī

indra vāruṇikā bhārṅgī devadāru yavānikā
kustumburustumburūṇi pauṣkaraṃ badarāṇi ca

śivā ceti samāṃśānāṃ cūrṇamekatra kārayet
bhāvayedārdra karasairbījapūrarasaistathā

tatpibetsarpiṣā jīrṇamadyenoṣṇodakena vā
kolāmbhasā vā takreṇa dugdhenauṣṭreṇa mastunā

yakṛtplīhakaṭīśūlagudakukṣihṛdāmayān
arśoviṣṭambhamandāgnigulmaplīhodarāṇi ca

hikkādhmānaśvāsakāsāñjayedetānna saṃśayaḥ
etairevauṣadhaiḥ samyagghṛtaṃ vā sādhayedbhiṣak

tumburvādicūrṇaṃ śūlādau
tumburūṇi trilavaṇaṃ yavānī puṣkarāhvayam

yavakṣārābhayāhiṅguviḍaṅgāni samāni ca
trivṛt tribhāgā vijñeyā sūkṣmacūrṇāni kārayet

pibeduṣṇena toyena yavakvāthena vā pibet
jayetsarvāṇi śūlāni gulmādhmānodarāṇi ca

citrakādyaṃ cūrṇaṃ mandāgnyādau
citrako nāgaraṃ hiṅgu pippalī pippalījaṭā
cavyājamodāmaricaṃ pratyekaṃ karṣasammitam

svarjikā ca yavakṣāraḥ sindhu sauvarcalaṃ biḍam
sāmudra kaṃ romakaṃ ca kolamātrāṇi kārayet

ekīkṛtyākhilaṃ cūrṇaṃ bhāvayenmātuluṅgajaiḥ
rasairdāḍimajairvā'pi śoṣayedātapena ca

etaccūrṇaṃ jayed gulmaṃ grahaṇīmāmajāṃ rujam
agniṃ ca kurute dīptaṃ rucikṛtkaphanāśanam

vaḍavānalacūrṇaṃ mandāgnyādau
saindhavaṃ pippalīmūlaṃ pippalīcavya citrakam
śuṇṭhī harītakī ceti kramavṛddhāni cūrṇayet

vaḍavānalanāmaitaccūrṇaṃ syādagnidīpanam

ajamodādicūrṇamāmavātaśothādau
ajamodā viḍaṅgāni saindhavaṃ devadāru ca
citrakaḥ pippalīmūlaṃ śatapuṣpā ca pippalī

maricaṃ ceti karṣāṃśaṃ pratyekaṃ kārayed budhaḥ
karṣāstu pañca pathyāyā daśa syurvṛddhadārukāt

nāgarācca daśaiva syuḥ sarvāṇyekatra cūrṇayet
pibetkoṣṇajalenaiva cūrṇaṃ śvayathunāśanam

āmavātarujaṃ hanti sandhipīḍāṃ ca gṛdhrasīm
kaṭipṛṣṭhagudasthāṃ ca jaṅghayośca rujaṃ jayet

tūnīpratūnīviśvācīkaphavātāmayāñjayet
samena vā guḍenāsya vaṭakānkārayedbhiṣak

śuṇṭhyādicūrṇaṃ śvāsādau
śuṇṭhī sauvarcalaṃ hiṅgu dāḍimaṃ cāmlavetasam
cūrṇamuṣṇāmbunā peyaṃ śvāsahṛdro gaśāntaye

hiṅgvādicūrṇaṃ śūlādau
hiṅgu pāṭhā'bhayā dhānyaṃ dāḍimaṃ citrakaḥ śaṭī

ajamodā trikaṭukaṃ hapuṣā cāmlavetasam
ajagandhā tintiḍīkaṃ jīrakaṃ pauṣkaraṃ vacā

cavyaṃ kṣāradvayaṃ pañca lavaṇāni vicūrṇayet
prāgbhojanasya madhye vā cūrṇametatprayojayet

pibedvā jīrṇamadyena takreṇoṣṇodakena vā
gulme vātakaphodbhūte hṛdgrahe'ṣṭhīlikāsu ca

hṛdvastipārśvaśūleṣu śūle ca gudayonije
mūtrakṛcchre tathānāhe pāṇḍuroge'rucau tathā

hikkāyāṃ yakṛti plīhni kāse śvāse galagrahe
grahaṇyarśovikāreṣu cūrṇametatpraśasyate

bhāvitaṃ mātuluṅgasya bahuśaḥ svarasena vā
kuryācca guṭikā bahvyo vātaśleṣmāmayāpahāḥ

yavānīkhāṇḍavacūrṇamarocakādau
yavānī dāḍimaṃ śuṇṭhī tintiḍīkāmlavetasau
badarāmlaṃ ca kurvīta catuḥśāṇamitāni ca

sārdhadviśāṇaṃmaricaṃ pippalī daśaśāṇikā
tvaksauvarcaladhānyākaṃ jīrakaṃ dvidviśāṇakam

catuḥṣaṣṭimitaiḥ śāṇaiḥ śarkarāmatra yojayet
cūrṇitaṃ sarvamekatra yavānīkhāṇḍavābhidham

cūrṇaṃ jayetpāṇḍurogaṃ hṛdro gaṃ grahaṇīṃ jvaram
chardiśokātisārāṃśca plīhānāhavibandhatāḥ
aruciṃ śūlamandāgnimarśojihvāgalāmayān

tālīsādicūrṇamarocakādau
tālīsaṃ maricaṃ śuṇṭhī pippalī vaṃśarocanā
ekadvitricatuḥpañcakarṣairbhāgānprakalpayet

elātvacostu karṣārddhaṃ pratyekaṃ bhāgamācaret
dvātriṃśatkarṣatulitā pradeyā śarkarā budhaiḥ

tālīsādyamidaṃ cūrṇaṃ rocanaṃ pācanaṃ smṛtam
kāsaśvāsajvaraharaṃ chardyatīsāranāśanam

śoṣādhmānaharaṃ plīhāgrahaṇīpāṇḍurogajit
paktvā vā śarkarāṃ cūrṇaṃ kṣipetsyād guṭikā tataḥ

sitopalādicūrṇaṃ kāsakṣayapittadāhādau
sitopalā ṣoḍaśa syādaṣṭau syādvaṃśarocanā
pippalī syāccatuṣkarṣā syādelā ca dvikārṣikī

ekaḥ karṣastvacaḥ kāryaścūrṇayetsarvamekataḥ
sitopalādikaṃ cūrṇaṃ madhusarpiryutaṃ lihet

śvāsakāsakṣayaharaṃ hastapādāṅgadāhajit
mandāgniṃ suptajihvatvaṃ pārśvaśūlamarocakam
jvaramūrdhvagataṃ raktaṃ pittamāśu vyapohati

lavaṇabhāskaracūrṇaṃ grahaṇīgulmādau
samudra lavaṇaṃ kāryamaṣṭakarṣamitaṃ budhaiḥ
pañcasauvarcalaṃ grāhyaṃ biḍaṃ saindhavadhānyake

pippalī pippalīmūlaṃ kṛṣṇajīrakapatrakam
nāgakeśaratālīsamamlavetasakaṃ tathā

dvikarṣamātrāṇyetāni pratyekaṃ kārayed budhaḥ
maricaṃ jīrakaṃ viśvamekaikaṃ karṣamātrakam

dāḍimaṃsyāccatuṣkarṣaṃ tvagelā cārddhakārṣikī
etaccūrṇīkṛtaṃ sarvaṃ lavaṇaṃ bhāskarābhidham

śāṇapramāṇaṃ deyaṃ tu mastutakrasurāsavaiḥ
vātaśleṣmabhavaṃ gulmaṃ plīhānamudaraṃ kṣayam

arśāṃsi grahaṇīṃ kuṣṭhaṃ vibandhaṃ ca bhagandaram
śophaṃ śūlaṃ śvāsakāsāvāmavātaṃ ca hṛdrujam

mandāgniṃ nāśayedetad dīpanaṃ pācanaṃ param
sarvalokahitārthāya bhāskareṇoditaṃ purā

elādicūrṇaṃ chardiroge
elāpriyaṅgumustāni kolamajjā ca pippalī
śrīcandanaṃ tathā lājā lavaṅgaṃ nāgakeśaram

etaccūrṇīkṛtaṃ sarvaṃ sitākṣaudra yutaṃ lihet
vātapittakaphodbhūtāṃ chardiṃ hantyativegataḥ

vyāghrīcūrṇamūrdhvavātamahāśvāsādau
vyiā!ghrījīrakadhātrīṇāṃ cūrṇaṃ madhuyutaṃlihet
ūrdhvavātamahāśvāsatamakairmucyate kṣaṇāt

pañcanimbacūrṇaṃ kuṣṭhādau
mūlaṃ patraṃ phalaṃ puṣpaṃ tvacaṃ nimbātsamāharet
sūkṣmacūrṇamidaṃkuryātpalaiḥ pañcadaśonmitaiḥ

lohabhasmaharītakyau cakramardakacitrakau
bhallātakaṃ biḍaṅgāni śarkarāmalakaṃ niśā

pippalī maricaṃ śuṇṭhī vākucī kṛtamālakaḥ
gokṣuraśca palonmānamekaikaṃ kārayed budhaḥ

sarvamekīkṛtaṃ cūrṇaṃ bhṛṅgarājena bhāvayet
aṣṭabhāgāvaśiṣṭena khadirāsanavāriṇā

bhāvayitvā ca saṃśuṣkaṃ karṣamātraṃ tataḥ pibet
khadirāsanatoyena sarpiṣā payasāthavā

māsena sarvakuṣṭhāni vinihanti rasāyanam
pañcanimbamidaṃ cūrṇaṃ sarvarogapraṇāśanam

śatāvarīcūrṇaṃ vājīkaraṇe
śatāvarī gokṣuraśca bījaṃ ca kapikacchujam
gāṅgerukī cātibalā bījamikṣurakodbhavam

cūrṇitaṃ sarvamekatra godugdhena pibenniśi
na tṛptiṃ yāti nārībhirnaraścūrṇaprabhāvataḥ

aśvagandhādicūrṇaṃ vājīkaraṇe
aśvagandhā daśapalā tanmātro vṛddhadārakaḥ
cūrṇīkṛtyobhayaṃ vidvānghṛtabhāṇḍe nidhāpayet

karṣaikaṃ payasā pītvā nārībhirnaiva tṛpyati
agatvā pramadāṃ bhūyādvalīpalitavarjitaḥ

musalyādicūrṇaṃ klīvatāyām
musalīkandacūrṇaṃ tu guḍūcīsattvasaṃyutam
vānarīgokṣurābhyāṃ ca śālmalīśarkarāmalaiḥ
āloḍya ghṛtadugdhena pāyayetkāmavardhanam

navāyasacūrṇaṃ pāṇḍurogādau
citrakaṃ triphalā mustaṃ viḍaṅgaṃ tr! yūṣaṇāni ca
samabhāgāni kāryāṇi nava bhāgā hatāyasaḥ

etadekīkṛtaṃ cūrṇaṃ madhusarpiryutaṃ lihet
gomūtramathavā takramanupāne praśasyate

pāṇḍurogaṃ jayatyugraṃ hṛdro gaṃ ca bhagandaram
śothakuṣṭhodarārśāṃsi mandāgnimaruciṃ kṛmīn

ākārakarabhādicūrṇaṃ stambhane
ākārakarabhaḥ śuṇṭhī kaṅkolaṃ kuṅkumaṃ kaṇā
jātīphalaṃ lavaṅgaṃ ca candanaṃ ceti kārṣikān

cūrṇāni mānataḥ kuryādahiphenaṃ palonmitaṃ
sarvamekīkṛtaṃ cūrṇaṃ māṣaikaṃ madhunā lihet

śukrastambhakaraṃ cūrṇaṃ puṃsāmānandakārakam
nārīṇāṃ prītijananaṃ seveta niśi kāmukaḥ

bakulatvakcūrṇaṃ dantadārḍhye
bakulatvagbhavaṃ cūrṇaṃ gharṣayeddantapaṅktiṣu
vajrādapi dṛḍhībhūtā dantāḥ syuścapalā dhruvam

iti śrīśārṅgadharasaṃhitāyāṃ madhyakhaṇḍe cūrṇakalpanānāma paṣṭho'dhyāyaḥ
vaṭakakalpanānāma
atha vaṭakakalpanānāma saptamo'dhyāyaḥ
vaṭakanāmāni
vaṭakāścātha kathyante tannāma guṭikā vaṭī
modako vaṭikā piṇḍī guḍo varttistathocyate

vahnisādhyavaṭīnirmāṇavidhiḥ
lehavatsādhyate vahnau guḍo vā śarkarā tathā
guggulurvā kṣipettatra cūrṇaṃ tannirmitā vaṭī

avahnisādhyavaṭīnirmāṇavidhiḥ
kuryādavahnisiddhena kvacid guggulunā vaṭīm
dra veṇa madhunā vā'pi guṭikāṃ kārayed budhaḥ

vaṭikāyāṃ guḍaśarkarāmānanirṇayaḥ
sitā caturguṇā deyā vaṭīṣu dviguṇo guḍaḥ
cūrṇāccūrṇasamaḥ kāryo guggulurmadhu tatsamam
dra vaṃ ca dviguṇaṃ deyaṃ modakeṣu bhiṣagvaraiḥ

vaṭīmātrānirdeśaḥ
karṣapramāṇā tanmātrā balaṃ dṛṣṭvā prayujyatām

śrībāhuśālaguḍo'śaādau
indra vāruṇikā mustaṃ śuṇṭhī dantī harītakī
trivṛcchaṭī viḍaṅgāni gokṣuraścitrakastathā

tejohvā ca dvikarṣāṇi pṛthagdra vyāṇi kārayet
sūraṇasya palānyaṣṭau vṛddhadāru catuṣpalam

catuṣpalaṃ syād bhallātaḥ kvāthayetsarvamekataḥ
jaladro ṇe caturthāṃśaṃ gṛhṇīyātkvāthamuttamam

kvāthyadra vyāttriguṇitaṃ guḍaṃ kṣiptvā punaḥ pacet
samyakpakvaṃ ca vijñāya cūrṇametatpradāpayet

citrakatrivṛtādantītejohvāḥpalikāḥ pṛthak
pṛthaktripalikāḥ kāryā vyoṣailāmaricatvacaḥ

nikṣipenmadhu śīte ca tasminprasthapramāṇataḥ
evaṃ siddho bhavecchrīmānbāhuśālaguḍaḥ śubhaḥ

jayedarśāṃsi sarvāṇi gulmaṃ vātodaraṃ tathā
āmavātapratiśyāyagrahaṇīkṣayapīnasān
halīmakaṃ pāṇḍurogaṃ pramehaṃ ca rasāyanam

maricādiguṭikā kāsādau
maricaṃ karṣamātraṃ syātpippalī karṣasaṃmitā

ardhakarṣo yavakṣāraḥ karṣayugmaṃ ca dāḍimam
etaccūrṇīkṛtaṃ yuñjyādaṣṭakarṣaguḍena hi

śāṇapramāṇāṃ guṭikāṃ kṛtvā vaktre vidhārayet
asyāḥ prabhāvātsarve'pi kāsā yāntyeva saṅkṣayam

guḍavaṭikā bibhītakaprayogaśca śvāsakāsādau
guḍaśuṇṭhīśivāmustairguṭikāṃ dhārayenmukhe
śvāsakāseṣu sarveṣu bibhītaṃ vā'pi kevalam

āmalakyādiguṭikā tṛṣṇādau
āmalaṃ kamalaṃ kuṣṭhaṃ lājāśca vaṭarohakam
etaccūrṇasya madhunā guṭikāṃ dhārayenmukhe
tṛṣṇāṃ pravṛddhāṃ hantyeṣā mukhaśoṣaṃ ca dāruṇam

sañjīvanīvaṭī sannipātajvare sarpadaṣṭādau ca
viḍaṅgaṃ nāgaraṃ kṛṣṇā pathyāmalabibhītakam

vacāguḍūcī bhallātaṃ saviṣaṃ cātra yojayet
etāni samabhāgāni gomūtreṇaiva peṣayet

guñjābhā guṭikā kāryā dadyādārdra kajai rasaiḥ
ekāmajīrṇagulmeṣu dve viṣūcyāṃ pradāpayet

tisraśca sarpadaṣṭe tu catasraḥ sānnipātike
vaṭī sañjīvanī nāmnā sañjīvayati mānavam

vyoṣādiguṭikā pīnasādau
vyoṣāmlavetasaṃcavyaṃ tālīsaṃ citrakaṃ tathā
jīrakaṃtintiḍīkaṃ ca pratyekaṃ karṣabhāgikam

trisugandhaṃ triśāṇaṃ syād guḍaḥ syātkarṣaviṃśatiḥ
vyoṣādiguṭikā sāmapīnasaśvāsakāsajit
rucisvarakarā khyātā pratiśyāyapraṇāśinī

guḍacatuṣṭayaguṭikā āmādau
āmeṣu saguḍāṃ śuṇṭhīmajīrṇe guḍapippalīm
kṛcchre jīraguḍaṃ dadyādarśaḥsu saguḍābhayām

vṛddhadārumodako'śoroge
vṛddhadārukabhallātaśuṇṭhīcūrṇena yojitaḥ
modakaḥ saguḍo hanyātṣaḍvidhārśaḥkṛtāṃ rujam

śūraṇapiṇḍī arśoroge
śuṣkaśūraṇacūrṇasya bhāgāndvātriṃśadāharet
bhāgānṣoḍaśa citrasya śuṇṭhyā bhāgacatuṣṭayam

dvau bhāgau maricasyāpi sarvāṇyekatra cūrṇayet
guḍena piṇḍikāṃ kuryādarśasāṃ nāśanīṃ parām

śūraṇavaṭako'śa prabhṛtirogeṣu
śūraṇo vṛddhadāruśca bhāgaiḥ ṣoḍaśabhiḥ pṛthak

musalīcitrakau jñeyāvaṣṭabhāgamitau pṛthak
śivā bibhītakī dhātrī viḍaṅgaṃ nāgaraṃ kaṇā

bhallātaḥ pippalīmūlaṃ tālīsaṃ ca pṛthakpṛthak
caturbhāgapramāṇāni tvagelāmaricaṃ tathā

dvibhāgamātrāṇi pṛthak tatastvekatra cūrṇayet
dviguṇena guḍenātha vaṭakānkārayed budhaḥ

prabalārngikarā ete tathā'śonāśanāḥ parāḥ
grahaṇīṃ vātakaphajāṃ śvāsaṃ kāsaṃ kṣayāmayam

plīhānaṃ ślīpadaṃ śothaṃ hikkāṃ mehaṃ bhagandaram
nihanyuḥ palitaṃ vṛddhyā tathā medhyā rasāyanāḥ

maṇḍūravaṭakaḥ kāmalādau
triphalā tr! yūṣaṇaṃ cavyaṃ pippalīmūlacitrakau
dārumākṣikadhātustvagdārvī mustaṃ viḍaṅgakam

pratyekaṃ karṣamātrāṇi sarvaṃdviguṇitaṃ tathā
maṇḍūraṃ cūrṇayetsarvaṃ gomūtre'ṣṭaguṇe kṣipet

paktvā ca vaṭakānkṛtvā dadyāttakrānupānataḥ
kāmalāpāṇḍumehārśaḥ śothakuṣṭhakaphāmayān
ūrustambhamajīrṇaṃ ca plīhānaṃ nāśayedapi

pippalīmodako dhātugatajvarādau
kṣaudrā d dviguṇitaṃ sarpirghṛtād dviguṇapippalī

sitā dviguṇitā tasyāḥ kṣīraṃ deyaṃ caturguṇam
cāturjātaṃ kṣaudra tulyaṃ paktvā kuryācca modakān

dhātusthāṃśca jvarānsarvān śvāsaṃ kāsaṃ ca pāṇḍutām
dhātukṣayaṃ vahnimāndyaṃ pippalīmodako jayet

candra prabhāvaṭī pramehādau
candra prabhāṃ vacāṃ mustaṃ bhūnimbāmṛtadārukam
haridrā 'tiviṣā dārvī pippalīmūlacitrakau

dhānyakaṃ triphalā cavyaṃ viḍaṅgaṃ gajapippalī
vyoṣaṃ mākṣikadhātuśca dvau kṣārau lavaṇatrayam

etāni śāṇamātrāṇi pratyekaṃ kārayed budhaḥ
trivṛddantī patrakaṃ ca tvagelā vaṃśarocanā

pratyekaṃ karṣamātrāṇi kuryādetāni buddhimān
dvikarṣaṃ hatalohaṃ syāccatuṣkarṣā sitābhavet

śilājatvaṣṭakarṣaṃ syādaṣṭau karṣāśca gugguloḥ
ebhirekatrasaṃkṣuṇṇaiḥ karttavyā guṭikā śubhā

candra prabheti vikhyātā sarvarogapraṇāśinī
pramehānviṃśatiṃ kṛcchraṃ mūtrāghātaṃ tathā'śmarīm

vibandhānāhaśūlāni mehanaṃ granthimarbudam
aṇḍavṛddhiṃ tathā pāṇḍuṃ kāmalāṃ ca halīmakam

antravṛddhiṃ kaṭīśūlaṃ śvāsaṃ kāsaṃ vicarcikām
kuṣṭhānyarśāṃsi kaṇḍūṃ ca plīhodarabhagandaraṃ

dantarogaṃ netrarogaṃ strīṇāmārttavajāṃ rujam
puṃsāṃ śukragatāndoṣānmandāgnimaruciṃ tathā

vāyuṃ pittaṃ kaphaṃ hanyād balyā vṛṣyā rasāyanī
candra prabhāyāṃ karṣastu catuḥśāṇo vidhīyate

kāṅkāyanaguṭikā gulmādau
yavānī jīrakaṃ dhānyaṃ maricaṃ girikarṇikā
ajamodopakuñcī ca catuḥśāṇāḥ pṛthakpṛthak

hiṅgu ṣaṭśāṇikaṃ kāryaṃ kṣārau lavaṇapañcakam
trivṛccāṣṭamitaiḥ śāṇaiḥ pratyekaṃ kalpayetsudhīḥ

dantī śaṭī pauṣkaraṃ ca viḍaṅgaṃ dāḍimaṃ śivā
citro'mlavetasaḥ śuṇṭhī śāṇaiḥ ṣoḍaśabhiḥ pṛthak

bījapūrarasenaiṣāṃ guṭikāṃ kārayed budhaḥ
ghṛtena payasā madyairamlairuṣṇodakena vā

pibetkāṅkāyanaproktāṃ guṭikāṃ gulmanāśinīm
madyena vātikaṃ gulmaṃ gokṣīreṇa ca paittikam

mūtreṇa kaphagulmaṃ ca daśamūlaistridoṣajam
uṣṭrīdugdhena nārīṇāṃ raktagulmaṃ nivārayet
hṛdro gaṃ grahaṇīṃ śūlaṃ kṛmīnarśāṃsi nāśayet

yogarājaguggulurvātaroge āmavāte vā
nāgaraṃ pippalīmūlaṃ pippalī cavyacitrakau

bhṛṣṭaṃ hiṅgvajamodā ca sarṣapo jīrakadvayam
reṇukendra yavāḥ pāṭhā viḍaṅgaṃ gajapippalī

kaṭukā'tiviṣā bhārṅgī vacā mūrveti bhāgataḥ
pratyekaṃ śāṇikāni syurdra vyāṇīmāni viṃśatiḥ

dra vyebhyaḥ sakalebhyaśca triphalā dviguṇā bhavet
ebhiścūrṇīkṛtaiḥ sarvaiḥ samo deyaśca gugguluḥ

viṅgaṃ raupyaṃ ca nāgaṃ ca lohasārastathābhrakam
maṇḍūraṃ rasasindūraṃ pratyekaṃ palasammitam

guḍapākasamaṃ kṛtvā imaṃ dadyādyathocitam
ekapiṇḍaṃ tataḥ kṛtvā dhārayed ghṛtabhājane

guṭikāḥ śāṇamātrāstu kṛtvā grāhyā yathocitāḥ
gugguluryogarājo'ya tridoṣaghno rasāyanaḥ

maithunāhārapānānāṃ tyāgo naivātra vidyate
sarvānvātāmayānkuṣṭhānarśāṃsi grahaṇīgadam

pramehaṃ vātaraktaṃ ca nābhiśūlaṃ bhagandaram
udāvartaṃ kṣayaṃ gulmamapasmāramurograham

mandāgniśvāsakāsāṃśca nāśayedaruciṃ tathā
retodoṣaharaḥ puṃsāṃ rajodoṣaharaḥ striyāḥ

puṃsāmapatyajanako vandhyānāṃ garbhadastathā
rāsnādikvāthasaṃyukto vividhaṃ hanti mārutam

kākolyādiśṛtātpittaṃ kaphamāragvadhādinā
dārvīśṛtena mehāṃśca gomūtreṇa ca pāṇḍutām

medovṛddhiṃ ca madhunā kuṣṭhaṃ nimbaśṛtena vā
chinnākvāthena vātāsraṃ śothaṃ śūlaṃ kaṇāśṛtāt

pāṭalākvāthasahito viṣaṃ mūṣakajaṃ jayet
triphalākvāthasahito netrārttiṃ hanti dāruṇām
punarnavādikvāthena hanyātsarvodarānyapi

kaiśoraguggulurvātaraktādau
triphalāyāstrayaḥ prasthāḥ prasthaikā cāmṛtā bhavet

saṃkuṭya lohapātre tu sārdhadro ṇāmbunā pacet
jalamardhaśṛtaṃjñātvā gṛhṇīyādvastragālitam

tataḥ kvāthe kṣipecchuddhaṃ gugguluṃ prasthasammitam
punaḥ pacedayaḥ pātre darvyā saṅghaṭṭayenmuhuḥ

sāndrī bhūtaṃ ca taṃ jñātvā guḍapākasamākṛtim
cūrṇīkṛtya tatastatra dra vyāṇīmāni nikṣipet

triphalā dvipalā jñeyā guḍūcī palikā matā
ṣaḍakṣaṃtr! yūṣaṇaṃ proktaṃ viḍaṅgānāṃ palārdhakam

dantī karṣamitā kāryā trivṛtkarṣamitā smṛtā
tataḥ piṇḍīkṛtaṃ sarvaṃ ghṛtapātre vinikṣipet

guṭikāḥ śāṇamātreṇa yuñjyād doṣādyapekṣayā
anupāne bhiṣagdadyātkoṣṇaṃ nīraṃ payo'thavā

mañjiṣṭhādiśṛtaṃ vā'pi yuktiyuktamataḥ param
jayetsarvāṇi kuṣṭhāni vātaraktaṃ tridoṣajam

sarvavraṇāṃśca gulmāṃśca pramehapiḍikāstathā
pramehodaramandāgnikāsaśvayathupāṇḍujān

hanti sarvāmayānnityamupayukto rasāyanaḥ
keśorakābhidhāno'ya gugguluḥ kāntikārakaḥ

vāsādinā netragadāngulmādīnvaruṇādinā
kvāthena khadirasyāpi vraṇakuṣṭhāni nāśayet

amlaṃ tīkṣṇamajīrṇaṃ ca vyavāyaṃ śramamātapam
madyaṃroṣaṃtyajetsamyagguṇārthī purasevakaḥ

triphalāguggulurbhagandarādau
tripalaṃ triphalācūrṇaṃ kṛṣṇācūrṇaṃ palonmitam
gugguluḥ pāñcapalikaḥ kṣodayetsarvamekataḥ

tatastuguṭikāṃ kṛtvā prayuñjyādvahnyapekṣayā
bhagandaraṃ gulmaśothāvarśāṃsi ca vināśayet

gokṣurādiguggulaḥ pramehādau
aṣṭāviṃśatisaṃkhyāni palānyānīya gokṣurāt
vipacetṣaṅguṇenīre kvātho grāhyo'ddhaśeṣitaḥ

tataḥ punaḥ pacettatra puṭaṃ saptapalaṃ kṣipet
guḍapākasamākāraṃ jñātvā tatra vinikṣipet

trikaṭu triphalā mustaṃ cūrṇitaṃ palasaptakam
tataḥ piṇḍīkṛtasyāsya guṭikāmupayojayet

hanyātpramehaṃ kṛcchraṃ ca pradaraṃ mūtraghātakam
vātāsraṃ vātarogāṃśca śukradoṣaṃ tathā'śmarīm

triphalāmodakaḥ kuṣṭhādau
triphalā'ṣṭapalā kāryā bhallātaṃ ca catuṣpalam
bākucī pañcapalikā viḍaṅgānāṃ catuṣpalam

hatalohaṃ trivṛccaiva gugguluśca śilājatu
ekaikaṃ palamātraṃ syātpalārddhaṃ pauṣkaraṃ bhavet

citrakasya palārdhaṃsyād dviśāṇaṃ maricaṃ bhavet
nāgaraṃ pippalī mustā tvagelāpatrakuṅkumam

śāṇonmitaṃ syādekaikaṃ cūrṇayetsarvamekataḥ
tatastatprakṣipeccūrṇaṃ pakvakhaṇḍe ca tatsame

modakānpalikānkṛtvā prayuñjīta yathocitān
hanyuḥ sarvāṇi kuṣṭhāni tridoṣaprabhavāmayān

bhagandaraplīhagulmāñjihvātālugalāmayān
śiro'kṣibhrūgatānrogānhanyātpṛṣṭhagatānapi

prāgbhojanasya deyaṃ syādadhaḥ kāyasthite gade
bheṣajaṃ bhaktamadhye ca roge jaṭharasaṃsthite
bhojanasyopari grāhyamūrdhvajatrugadeṣu ca

kāñcanāraguggulugaṇḍamālāpacīgranthibhagandarādau
kāñcanāratvaco grāhyaṃ palānāṃ daśakaṃ budhaiḥ

triphalā ṣaṭpalā kāryā trikaṭu syātpalatrayam
palaikaṃ varuṇaṃ kuryādelātvakpatrakaṃ tathā

ekaikaṃ karṣamātraṃ syātsarvāṇyekatra cūrṇayet
yāvaccūrṇamidaṃ sarvaṃ tāvanmātrastu gugguluḥ

saṅkuṭya sarvamekatra piṇḍaṃ kṛtvā ca dhārayet
guṭikāḥ śāṇikāḥ kāryāḥ prātargrāhyā yathocitam

gaṇḍamālāṃ jayatyugrāmapacīmarbudāni ca
granthīnvraṇāṃśca gulmāṃśca kuṣṭhāni ca bhagandaram

pradeyaścānupānārthaṃ kvātho muṇḍatikābhavaḥ
kvāthaḥ khadirasārasya pathyākvāthoṣṇakaṃ jalam

māṣādimodakaḥ puṣṭau
nistuṣaṃ māṣacūrṇaṃ syāttathā godhūmasambhavam
nistuṣaṃ yavacūrṇaṃ ca śālitaṇḍulajaṃ tathā

sūkṣmaṃ ca pippalīcūrṇaṃ palikānyupakalpayet
etadekīkṛtaṃ sarvaṃ bharjayedgoghṛtena ca

ardhamātreṇa sarvebhyastataḥ khaṇḍaṃ samaṃ kṣipet
jalaṃ ca dviguṇaṃ dattvā pācayettaṃ śanaiḥ śanaiḥ

tataḥ pakvaṃ samuddhṛtya vṛttānkurvīta modakān
bhuktvā sāyaṃ palaikaṃ ca pibetkṣīraṃ caturguṇam

varjanīyau viśeṣeṇa kṣārāmlau dvau rasāvapi
kṛtvaivaṃ ramayennārīrbahvīrna kṣīyate naraḥ

iti śrīśārṅgadharasaṃhitāyāṃ madhyakhaṇḍe vaṭakakalpanānāma saptamo'dhyāyaḥ
avalehakalpanā
atha avalehakalpanānāmāṣṭamo'dhyāyaḥ
avalehasya lakṣaṇanāmamātrānirdeśaḥ
kvāthādīnāṃ punaḥ pākādghanatvaṃ sā rasakriyā
so'valehaśca lehaḥ syāttanmātrā syātpalonmitā

anukte sitādīnāṃ parimāṇanirdeśaḥ
sitā caturguṇā kāryā cūrṇācca dviguṇo guḍaḥ
dra vaṃ caturguṇaṃ dadyāditi sarvatra niścayaḥ

avalehasya siddhilakṣaṇam
supakve tantumattvaṃ syādavaleho'psu majjati
kharatvaṃ pīḍite mudrā gandhavarṇarasodbhavaḥ

avalehasyānupānāni
dugdhamikṣuraso yūṣaḥ pañcamūlakaṣāyajaḥ
vāsākvātho yathāyogyamanupānaṃ praśasyate

kaṇṭakāryavalehaḥ kāsaśvāsādau
kaṇṭakārītulāṃ nīradro ṇe paktvā kaṣāyakam
pādaśeṣaṃ gṛhītvā ca tasmiṃścūrṇāni dāpayet

pṛthakpalāni caitāni guḍūcīcavyacitrakāḥ
mustaṃ karkaṭaśṛṅgī ca tr! yūṣaṇaṃ dhanvayāsakaḥ

bhārṅgī rāsnā śaṭī caiva śarkarā palaviṃśatiḥ
pratyekaṃ ca palānyaṣṭau pradadyād ghṛtatailayoḥ

paktvā lehatvamānīya śīte madhupalāṣṭakam
catuṣpalaṃ tugākṣīryāḥ pippalīnāṃ catuṣpalam

kṣiptvā nidadhyātsudṛḍhe mṛṇmaye bhājane śubhe
leho'ya hanti hikkā'ttiśvāsakāsānaśeṣataḥ

cyavanaprāśaḥ kṣayakṣīṇādau
pāṭalā'raṇikāśmaryabilvāralukagokṣurāḥ
parṇyau bṛhatyau pippalyaḥ śṛṅgī drā kṣā'mṛtā'bhayā

balā bhūmyāmalī vāsāṛddhirjīvantikā śaṭī
jīvakarṣabhakau mustaṃ pauṣkaraṃ kākanāsikā

mudgaparṇīṃ māṣaparṇī vidārī ca punarnavā
kākolyau kamalaṃ mede sūkṣmailāgarucandanam

ekaikaṃ palasammānaṃ sthūlacūrṇitamauṣadham
ekīkṛtya bṛhatpātre pañcāmalaśatāni ca

paceddro ṇajalekṣiptvāgrāhyamaṣṭāṃśaśeṣitam
tatastutānyāmalāniniṣkulīkṛtyavāsasā

dṛḍhahastena sampīḍyakṣiptvā tatra tatoghṛtam
palasaptamitaṃ tāni kiñcid bhṛṣṭvā'lpavahninā

tatastatra kṣipetkvāthaṃ khaṇḍaṃ cārdhatulonmitam
lehavatsādhayitvā ca cūrṇānīmāni dāpayet

pippalī dvipalā deyā tugākṣīrī catuṣpalā
pratyekaṃ ca triśāṇaṃ syāttvagelāpatrakeśarāḥ

tatastvekīkṛte tasminkṣipetkṣaudraṃ ca ṣaṭpalam
ityetaccyavanaproktaṃ cyavanaprāśasaṃjñitam

lehaṃ vahnibalaṃ dṛṣṭvā khādetkṣīṇo rasāyanam
bālavṛddhakṣatakṣīṇā nārīkṣīṇāśca śoṣiṇaḥ

hṛdro giṇaḥ svarakṣīṇā ye narāsteṣu yujyate
kāsaṃ śvāsaṃ pipāsāṃ ca vātāsramuraso graham

vātapittaṃ śukradoṣaṃ mūtradoṣaṃ ca nāśayet
medhāṃ smṛtiṃ strīṣu harṣaṃ kāntiṃ varṇaprasannatām
asya prayogādāpnoti naro jīrṇavivarjitaḥ

kūṣmāṇḍāvaleho raktapittādau
niṣkulīkṛtya kūṣmāṇḍakhaṇḍānpalaśataṃ pacet
nikṣipya dvitulaṃ nīramardhaśiṣṭaṃ ca gṛhyate

tāni kūṣmāṇḍakhaṇḍāni pīḍayed dṛḍhavāsasā
ātape śoṣayetkiñcicchūlāgrairbahuśovyadhet

kṣiptvā tāmrakaṭāhe ca dadyādaṣṭapalaṃ ghṛtam
tena kiñcidbharjayitvā pūrvoktaṃ tajjalaṃ kṣipet

khaṇḍaṃ palaśataṃ dattvā sarvamekatra pācayet
supakve pippalī śuṇṭhī jīrakaṃ dvipalaṃ pṛthak

pṛthakpalārdhaṃ dhānyākaṃ patrailāmaricaṃtvacam
cūrṇīkṛtya kṣipettatra ghṛtārdhaṃ kṣaudra māvahet

khādedagnibalaṃ dṛṣṭvā raktapittī kṣayī jvarī
śoṣatṛṣṇābhramacchardiśvāsakāsakṣatāturaḥ

kūṣmāṇḍakāvaleho'ya bālavṛddheṣu yujyate
uraḥsandhānakṛd vṛṣyo bṛṃhaṇo balakṛnmataḥ

khaṇḍaśūraṇāvaleho'śoroge
yuktyā kūṣmāṇḍakhaṇḍasya śūraṇaṃ vipacetsudhīḥ
arśasāṃ mūḍhavātānāṃ mandāgnīnāṃ ca yujyate

agastyaharītakyavalehaḥ kṣayādau
harītakīśataṃ bhadraṃ yavānāmāḍhakaṃ tathā

palāni daśamūlasya viṃśatiṃ ca niyojayet
citrakaḥ pippalīmūlamapāmārgaḥ śaṭī tathā

kapikacchūḥ śaṃkhapuṣpī bhārṅgī ca gajapippalī
balā puṣkaramūlaṃ ca pṛthagdvipalamātrayā

pacetpañcāḍhake nīre yavaiḥ svinnaiḥ śṛtaṃ nayet
taccābhayāśataṃdadyātkvāthe tasminvicakṣaṇaḥ

sarpistailāṣṭapalakaṃ kṣipedguḍatulāṃ tathā
paktvā lehatvamānīya siddhe śīte pṛthakpṛthak

kṣaudraṃ ca pippalīcūrṇaṃ dadyātkuḍavamātrayā
harītakīdvayaṃ khādettena lehena nityaśaḥ

kṣayaṃ kāsaṃ jvaraṃ śvāsaṃ hikkā'śo'rucipīnasān
grahaṇīṃ nāśayedeṣa valīpalitanāśanaḥ

balavarṇakaraḥ puṃsāmavaleho rasāyanam
vihito'gastyamuninā sarvarogapraṇāśanaḥ

kuṭajāvaleho'śa ādirogeṣu
kuṭajatvaktulāṃ dro ṇe jalasya vipacetsudhīḥ
kaṣāyaṃ pādaśeṣaṃ ca gṛhṇīyādvastragālitam

triṃśatpalaṃguḍasyātra dattvā ca vipacetpunaḥ
sāndra tvamāgataṃ jñātvā cūrṇānīmāni dāpayet

rasāñjanaṃ mocarasaṃ trikaṭu triphalāṃ tathā
lajjāluṃ citrakaṃ pāṭhāṃ bilvamindra yavaṃ tvacam

bhallātakaṃ prativiṣāṃ viḍaṅgāni ca bālakam
pratyekaṃ palasaṃmānaṃ ghṛtasya kuḍavaṃ tathā

siddhaśīte tato dadyānmadhunaḥ kuḍavaṃ tathā
jayedeṣo'valehastu sarvāṇyarśāṃsi vegataḥ

durnāmaprabhavānrogānatīsāramarocakam
grahaṇīṃ pāṇḍurogaṃ ca raktapittaṃ ca kāmalām

amlapittaṃ tathā śothaṃ kārśyaṃ caiva pravāhikām
anupāne prayoktavyamājaṃ takraṃ payo dadhi
ghṛtaṃ jalaṃ vā jīrṇe ca pathyabhojī bhavennaraḥ

kuṭajāṣṭakādyavaleho'tīsārādau
kuṭajatvaktulāmādrā raṃ! dro ṇanīre vipācayet
pādaśeṣaṃ śṛtaṃ nītvā cūrṇānyetāni dāpayet

lajjālurdhātakī bilvaṃ pāṭhā mocarasastathā
mustaṃ prativiṣā caiva pratyekaṃ syātpalaṃ palam

tatastu vipaced bhūyo yāvaddarvīpralepanam
jalena chāgadugdhena pīto maṇḍena vā jayet

sarvātisārānghorāṃstu nānāvarṇānsavedanān
asṛgdaraṃ samastaṃ ca sarvārśāṃsi pravāhikām

iti śrīśārṅgadharasaṃhitāyāṃ madhyakhaṇḍe'valehakalpanānāmāṣṭamo'dhyāyaḥ
snehakalpanā
atha snehakalpanānāma navamo'dhyāyaḥ
ghṛtatailakalpanā
kalkāccaturguṇīkṛtya ghṛtaṃ vā tailameva vā
caturguṇe dra ve sādhyaṃ tasya mātrā palonmitā

snehasādhanārthaṃ kvāthaparibhāṣā
nikṣipya kvāthayettoyaṃ kvāthyadra vyāccaturguṇam
pādaśiṣṭaṃ gṛhītvā ca snehaṃ tenaiva sādhayet

mṛdudra vyādau kvathane jalapramāṇam
caturguṇaṃ mṛdudra vye kaṭhine'ṣṭaguṇaṃ jalam
tathā ca madhyame dra vye dadyādaṣṭaguṇaṃ payaḥ
atyantakaṭhine dra vye nīraṃ ṣoḍaśakaṃ matam

matāntare parimāṇaviśeṣaḥ
karṣāditaḥ palaṃ yāvatkṣipetṣoḍaśakaṃ jalam

tadūrdhvaṃ kuḍavaṃ yāvadbhavedaṣṭaguṇaṃ payaḥ
prasthāditaḥ kṣipennīraṃ khārīṃ yāvaccaturguṇam

ambvādibhiryatra snehasādhanaṃ tatra kalkapramāṇam
ambukvātharasairyatra pṛthaksnehasya sādhanam
kalkasyāṃśaṃ tatra dadyāccaturthaṃ ṣaṣṭhamaṣṭamam

dugdhādipākaparibhāṣā
dugdhe dadhni rase takre kalko deyo'ṣṭamāṃśakaḥ
kalkasya samyakpākārthaṃ toyamatra caturguṇam

snehe pañcādhikadra vavyavasthā
dra vāṇi yatra sneheṣu pañcādīni bhavanti hi
tatra snehasamānyāhuryathāpūrvaṃ caturguṇam

kevaladra vyasya snehapākārthaṃ mānam
dra vyeṇa kevalenaiva snehapāko bhavedyadi
tatrāmbupiṣṭaḥ kalkaḥ syājjalaṃ cātra caturguṇam

kevalakvāthasya snehapākārthaṃ mānam
kvāthena kevalenaiva pāko yatreritaḥ kvacit
kvāthyadra vyasya kalko'pi tatra snehe prayujyate

kalkahīnasnehapākavidhiḥ
kalkahīnastu yaḥ snehaḥ sa sādhyaḥ kevale dra ve

puṣpakalkasnehapākavidhiḥ
puṣpakalkastu yaḥ snehastatra toyaṃ caturguṇam
snehe snehāṣṭamāṃśaśca puṣpakalkaḥ prayujyate

snehasiddhalakṣaṇam
varttivatsnehakalkaḥ syādyadāṅgulyāvimarditaḥ
śabdahīnogninikṣiptaḥsnehaḥsiddhobhavettadā

ghṛtatailapākayoḥ siddhau svarūpanirdeśaḥ
yadā phenodgamastaile phenaśāntiśca sarpiṣi
gandhavarṇarasotpattiḥ snehaḥ siddhastadā bhavet

snehapākasya bhedāstallakṣaṇāni ca
snehapākastridhā prokto mṛdurmadhyaḥ kharastathā
īṣatsarasakalkastu snehapāko mṛdurbhavet

madhyapākasya siddhiśca kalke nīrasakomale
īṣatkaṭhinakalkaśca snehapāko bhavetkharaḥ
tadūrdhvaṃ dagdhapākaḥ syāddāhakṛnniṣprayojanaḥ

āmapākasnehaguṇāḥ
āmapākaśca nirvīryo vahnimāndyakaro guruḥ

mṛdvādipākasnehānāṃ niyamāḥ
nasyārthaṃ syānmṛduḥ pāko madhyamaḥ sarvakarmasu
abhyaṅgārthaṃ kharaḥ prokto yuñjyādevaṃ yathocitam

ghṛtādisādhane kālanirdeśaḥ
ghṛtatailaguḍādīṃśca sādhayennaikavāsare
prakurvantyuṣitā hyete viśeṣād guṇasañcayam

atha ghṛtakalpanā
kṣīraṣaṭpalaghṛtaṃ viṣamajvarādau
pippalīpippalīmūlacavyacitrakanāgaraiḥ
sasaindhavaiśca palikairghṛtaprasthaṃ vipācayet
kṣīraṃ caturguṇaṃ dattvā tad ghṛtaṃ plīhanāśanam
viṣamajvaramandāgniharaṃ rucikaraṃ param

cāṅgerīghṛtamatīsāragrahaṇyoḥ
pippalī pippalīmūlaṃ citrako hastipippalī
śvadaṃṣṭrā nāgaraṃ dhānyaṃ pāṭhā bilvaṃ yavānikā

dra vyaiśca palikairetaiścatuḥ ṣaṣṭipalaṃ ghṛtam
ghṛtāccaturguṇaṃ dadyāccāṅgerīsvarasaṃ budhaḥ

tathā caturguṇaṃ dattvā dadhi sarpirvipācayet
śanaiḥ śanairvipaktavyaṃ cāṅgerīghṛtamuttamam

tad ghṛtaṃ kaphavātaghnaṃ grahaṇyarśovikāranut
hantyānāhaṃ gudabhraṃśaṃ mūtrakṛcchraṃ pravāhikām

masūraghṛtamatīsārādau
masūrāṇāṃ palaśataṃ nīradro ṇe vipācayet
pādaśeṣaṃ śṛtaṃ nītvā dattvā bilvapalāṣṭakam

ghṛtaprasthaṃ pacettena sarvātīsāranāśanam
grahaṇīṃ bhinnaviṭkaṃ ca nāśayecca pravāhikām

kāmadevaghṛtaṃ raktapittādau
aśvagandhā tulaikā syāttadardho gokṣuraḥ smṛtaḥ
balā'mṛtā śāliparṇī vidārī ca śatāvarī

aśvatthasya ca śuṅgāni padmabījaṃ punarnavā
kāśmaryāśca phalaṃ caiva māṣabījaṃ tathaiva ca

pṛthagdaśapalān bhāgām̐ ścatudro rṇe!'mbhasi pacet
dro ṇaśeṣe rase tasmin paceccaiva ghṛtāḍhakam

mṛdvīkā padmakaṃ kuṣṭhaṃ pippalī raktacandanam
patrakaṃ nāgapuṣpaṃ ca ātmaguptāphalaṃ tathā

nīlotpalaṃ sārive dve jīvanīyo gaṇastathā
pṛthak karṣasamā bhāgāḥ śarkarāyāḥ paladvayam

rasaśca pauṇḍrakekṣūṇāmāḍhakaikaṃ samāharet
caturguṇena payasā ghṛtāḍhakaṃ vipācayet

ghṛtametannihantyāśu raktapittamuraḥkṣatam
halīmakaṃ pāṇḍurogaṃ varṇabhedaṃ svarakṣayam

mūtrakṛcchramurodāhaṃ pārśvaśūlaṃ ca nāśayet
etat sarpiḥ prayoktavyaṃ bahvantaḥ puravāsinām

strīṇāṃ caivāprajātānāṃ durbalānāṃ ca dehinām
śreṣṭhaṃ balakaraṃ varṇyaṃ hṛdyaṃ puṣṭirasāyanam

ojastejaskaraṃ hṛdyamāyuṣyaṃ prāṇavarddhanam
saṃvarddhayati śukrasya puruṣaṃ durbalendri yam

sarvarogavinirmuktaḥ payaḥsikto yathā drumaḥ
kāmadeva iti khyātaṃ sarpiruktaṃ mahāguṇam

pānīyakalyāṇakaṃ ghṛtamapasmārādau
triphalā dve niśe kauntī sārive dve priyaṅgukā
śāliparṇī pṛṣṭhiparṇī devadārvyelavālukam

nataṃ viśālā dantī ca dāḍimaṃ nāgakeśaram
nīlotpalailā mañjiṣṭhā viḍaṅgaṃ kuṣṭhapadmakam

jātipuṣpaṃ candanaṃ ca tālīsaṃ bṛhatī tathā
etaiḥ karṣasamaiḥ kalkairjalaṃ dattvā caturguṇam

ghṛtaprasthaṃ paceddhīmānapasmāre jvare kṣaye
unmāde vātarakte ca kāse mandānale tathā

pratiśyāye kaṭīśūle tṛtīyaka caturthake
mūtrakṛcchre visarpe ca kaṇḍūpāṇḍvāmaye tathā

viṣadvaye prameheṣu sarvathaivopayujyate
vandhyānāṃ putradaṃ bhūtayakṣarakṣoharaṃ smṛtam

amṛtāghṛtaṃ kuṣṭhādau
amṛtākvāthakalkābhyāṃ sakṣīraṃ vipaced ghṛtam
vātaraktaṃ jayatyāśu kuṣṭhaṃ jayati dustaram

mahātiktakaghṛtaṃ vātaraktakuṣṭhādau
saptacchadaḥ prativiṣā śamyākaḥ kaṭurohiṇī
pāṭhā mustamuśīraṃ ca triphalā parpaṭastathā

paṭolanimbamañjiṣṭhāḥ pippalī padmakaṃ śaṭī
candanaṃ dhanvayāsaśca viśāle dve niśe tathā

guḍūcī sārive dve ca mūrvā vāsā śatāvarī
trāyantīndra yavā yaṣṭī bhūnimbaścākṣabhāgikāḥ

ghṛtaṃ caturguṇaṃ dadyāt ghṛtādāmalakīrasaḥ
dviguṇaḥ sarpiṣaścātra jalamaṣṭaguṇaṃ bhavet

tatsiddhaṃ pāyayetsarpirvātarakteṣu sarvathā
kuṣṭhāni raktapittaṃ ca raktārśāṃsi ca pāṇḍutām

hṛdro gagulmavīsarpapradaraṃ gaṇḍamālikām
kṣudra rogāñjvarāṃścaiva mahātiktamidaṃ jayet

kāsīsādyaghṛtaṃ kuṣṭhe dadrū pāmāśiraḥ sphoṭādau
kāsīsaṃ dve niśe mustaṃ haritālaṃ manaḥ śilām
kampillakaṃ gandhakaṃ ca viḍaṅgaṃ gugguluṃ tathā

sikthakaṃ maricaṃ kuṣṭhaṃ tutthakaṃ gaurasarṣapān
rasāñjanaṃ ca sindūraṃ śrīvāsaṃ raktacandanam

irimedaṃ nimbapatraṃ karañjaṃ sārivāṃ vacām
mañjiṣṭhāṃ madhukaṃ māṃsīṃ śirīṣaṃ lodhrapadmakam

harītakīṃ prapunnāṭaṃ cūrṇayetkārṣikānpṛthak
tatastaccūrṇamāloḍya triṃśatpalamite ghṛte

sthāpayettāmrapātre ca gharme saptadināni vai
asyābhyaṅgena kuṣṭhāni dadrupāmāvicarcikāḥ

śūkadoṣā visarpāśca visphoṭā vātaraktajāḥ
śiraḥ sphoṭopadaṃśāśca nāḍīduṣṭavraṇāni ca

śotho bhagandaraścaiva lūtāḥ śāmyanti dehinām
śodhanaṃ ropaṇaṃ caiva savarṇakaraṇaṃ ghṛtam

jātyādighṛtaṃ vraṇe
jātīnimbapaṭolāśca dve niśe kaṭurohiṇī
mañjiṣṭhā madhukaṃ sikthaṃ karañjośīrasārivāḥ

tutthaṃ ca vipacetsamyakkalkairebhirghṛtaṃ budhaḥ
asya lepātprarohanti sūkṣmanāḍīvraṇā api

marmāśritāḥ kledinaśca gambhīrāḥ sarujo vraṇāḥ

bindughṛtaṃ jalodaravirecanādau
citrakaḥ śaṅkhinī pathyā kaṃpillāstrivṛtāyugam
vṛddhadāruśca śamyāko dantī daṃtīphalaṃ tathā

kośātakī devadālī nīlinī girikarṇikā
sātalā pippalīmūlaṃ viḍaṅgaṃ kuṭakī tathā

hemakṣīrī ca vipacetkalkairebhiḥ picūnmitaiḥ
ghṛtaprasthaṃ snuhīkṣīre ṣaṭpale tu paladvaye

arkakṣīrasya matimāṃstatsiddhaṃ gulmakuṣṭhahṛt
hanti śūlamudāvarttaṃ śothādhmānaṃ bhagandaram

śamayatyudarāṇyaṣṭau nipātaṃ bindusaṅkhyayā
godugdhenoṣṭradugdhena kaulatthena śṛtena vā

uṣṇodakena vā pītvā binduvegairvirecayet
etadvindughṛtaṃ nāma nābhilepādvi recayet

triphalādyaṃ ghṛtaṃ netraroge timirādau
triphalāyā rasaprasthaṃ prasthaṃ vāsārasodbhavam
bhṛṅgarājarasaprasthaṃ prasthamājaṃ payaḥ smṛtam
dattvā tatra ghṛtaprasthaṃ kalkaiḥ karṣamitaiḥ pṛthak

triphalā pippalī drā kṣā candanaṃ saindhavaṃ balā
kākolī kṣīrakākolī medā maricanāgaram

śarkarā puṇḍarīkaṃ ca kamalaṃ ca punarnavā
niśāyugmaṃ ca madhukaṃ sarvai rebhirvipācayet

naktāndhyaṃ nakulāndhyaṃ ca kaṇḍūṃ pillaṃ tathaiva ca
netrasrāvaṃ ca paṭalaṃ timiraṃ kācakaṃ jayet

anye'pi praśamaṃ yānti netrarogāḥ sudāruṇāḥ
traiphalaṃ ghṛtametaddhi pāne nasyādiṣūcitam

gaurādyaṃ ghṛtaṃ vraṇe
dve haridre sthirā mūrvā sārivā candanadvayam
madhuparṇī ca madhukapadmakeśarapadmakaiḥ

utpalośīramedābhistriphalāpañcavalkalaiḥ
kalkaiḥ karṣamitairetairghṛtaprasthaṃ vipācayet

visarpalūtāvisphoṭaviṣakīṭavraṇāpaham
gaurādyamiti vikhyātaṃ sarpirviṣaharaṃ param

mayūraghṛtaṃ śirorogādau
balāmadhukarāsnābhirdaśamūlaphalatrikaiḥ
pṛthagdvipalikairebhidro rṇa!nīreṇa pācayet

mayūraṃ pakṣapittāntrayakṛtpādāsyavarjitam
pādaśeṣaṃ śṛtaṃ nītvā kṣīraṃ dattvā ca tatsamam

ghṛtaprasthaṃ pacetsamyagjīvanīyaiḥ picūnmitaiḥ
tatsiddhaṃ śirasaḥ pīḍāṃ manyāpṛṣṭhagrahaṃ tathā

arditaṃ karṇanāsā'kṣijihvāgalarujo jayet
pāne nasye tathā'bhyaṅge karṇapūreṣu yujyate

hemantakālaśiśiravasanteṣu ca śasyate

phalaghṛtaṃ vandhyādoṣe
triphalā madhukaṃ kuṣṭhaṃ dve niśe kaṭurohiṇī
viḍaṅgaṃ pippalī mustā viśālā kaṭphalaṃ vacā

dve mede dve ca kākolyau sārive dve priyaṅgukā
śatapuṣpā hiṅgu rāsnā candanaṃ raktacandanam

jātī puṣpaṃ tugākṣīrī kamalaṃ śarkarā tathā
ajamodā ca dantī ca kalkairetaiśca kārṣikaiḥ

jīvadvatsaikavarṇāyā ghṛtaprasthaṃ ca goḥ kṣipet
caturguṇena payasā pacedāraṇyagomayaiḥ

sutithau puṣyanakṣatre mṛdbhāṇḍe tāmraje tathā
tataḥ pibecchubhadine nārī vā puruṣo'thavā

etatsarpirnaraḥ pītvā strīṣu nityaṃ vṛṣāyate
putrānutpādayeddhīmānvandhyā'pi labhate sutam

anāyuṣaṃ yā janayedyā ca sūtā punaḥ sthitā
putraṃ prāpnoti sā nārī buddhimantaṃ śatāyuṣam

etatphalaghṛtaṃ nāma bharadvājena bhāṣitam
anuktaṃ lakṣmaṇāmūlaṃ kṣipettatra cikitsakaḥ

laghuphalaghṛtaṃ yoniroge
triphalāṃ dve sahacare guḍūcīṃ sapunarnavām
śukanāsāṃ haridre dve rāsnāṃ medāṃ śatāvarīm

kalkīkṛtya ghṛtaprasthaṃ pacetkṣīre caturguṇe
tatsiddhaṃpāyayennārīṃ yoniśūlanipīḍitām

pīḍitā calitā yā ca niḥsṛtā vivṛtā ca yā
pittayoniśca vibhrāntā ṣaṇḍhayoniśca yā smṛtā

prapadyante hitāḥ sthānaṃ garbhaṃ gṛhṇanti cāsakṛt
etatphalaghṛtaṃ nāma yonidoṣaharaṃ param

pañcatittakaṃ ghṛtaṃ viṣamajvarādau
vṛṣanimbāmṛtāvyāghrīpaṭolānāṃ śṛtena ca
kalkena pakvaṃ sarpistu nihanyādviṣamajvarān
pāṇḍuṃ kuṣṭhaṃ visarpaṃ ca kṛmīnarśāṃsi nāśayet

atha taila kalpanā
lākṣāditailaṃ viṣamajvarādau
lākṣāḍhakaṃ kvāthayitvā jalasya caturāḍhakaiḥ
caturthāṃśaṃ śṛtaṃ nītvā tailaprasthe vinikṣipet

mastvāḍhakaṃ ca godadhnastatraiva viniyojayet
śatapuṣpāmaśvagandhāṃ haridrā ṃ! devadāru ca

kuṭakīṃ reṇukāṃ mūrvāṃ kuṣṭhaṃ ca madhuyaṣṭikām
candanaṃ mustakaṃ rāsnāṃ pṛthakkarṣapramāṇataḥ

cūrṇayettatra nikṣipya sādhayenmṛduvahninā
asyābhyaṅgātpraśāmyanti sarve'pi viṣamajvarāḥ

kāsaśvāsapratiśyāyatrikapṛṣṭhagrahāstathā
vātaṃ pittamapasmāramunmādaṃ yakṣarākṣasān

kaṇḍūśūlaṃ ca daurgandhyaṃ gātrāṇāṃ sphuraṇaṃ jayet
puṣṭagarbhā bhavedasya garbhiṇyabhyaṅgato bhṛśam

aṅgāratailaṃ sarvajvareṣu
mūrvā lākṣā haridre dve mañjiṣṭhā sendra vāruṇī
bṛhatī saindhavaṃ kuṣṭhaṃ rāsnā māṃsī śatāvarī

āranālāḍhake tatra tailaprasthaṃ vipācayet
tailamaṅgārakaṃ nāma sarvajvaravimokṣaṇam

nārāyaṇatailaṃ vātarogādau
aśvagandhāṃ balāṃ bilvaṃ pāṭalāṃ bṛhatīdvayam
śvadaṃṣṭrā'tibalānimbaṃ syonākaṃ ca punarnavām

prasāriṇīmagnimanthaṃ kuryāddaśapalaṃ pṛthak
catudro rṇe! jale paktvā pādaśeṣaṃ śṛtaṃ nayet

tailāḍhakena saṃyojya śatāvaryā rasāḍhakam
kṣipettatra ca gokṣīraṃ tailāttasmāccaturguṇam

śanairvipācayedebhiḥ kalkairdvipalikaiḥ pṛthak
kuṣṭhailācandanaṃ mūrvā vacā māṃsī sasaindhavaiḥ

aśvagandhāvacārāsnāśatapuṣpendra dārubhiḥ
parṇīcatuṣṭayenaiva tagareṇa ca sādhayed

tattailaṃ nāvane'bhyaṅge pāne bastau na yojayet
pakṣāghātaṃ hanustambhaṃ manyāstambhaṃ galagraham

khallatvaṃ badhiratvaṃ ca gatibhaṅgaṃ kaṭigraham
gātraśoṣendri yadhvaṃsāvasṛkśukrajvarakṣayān

antravṛddhiṃ kuraṇḍaṃ ca dantarogaṃ śirograham
pārśvaśūlaṃ ca pāṅgulyaṃ buddhihāniṃ ca gṛdhrasīm

anyāṃśca viṣamānvātāñjayetsarvāṅgasaṃśrayān
asya prabhāvādvandhyā'pi nārī putraṃ prasūyate

martyo gajo vā turagastailādasmātsukhī bhavet
yathā nārāyaṇo devo duṣṭadaityavināśanaḥ

tathaiva vātarogāṇāṃ nāśanaṃ tailamuttamam

vāruṇītailaṃ kamparoge
vāruṇyā auttaraṃ mūlaṃ kuṭṭitaṃ tu palatrayam
paladvādaśakaṃ tailaṃ kṣaṇaṃ vahnau vipācitam

niṣkatrayaṃ bhaktayuktaṃ sevetāsmādvinaśyati
hastakampaḥ śiraḥkampaḥ kampo manyāśirābhavaḥ

balādyaṃ tailaṃ vātavyādhau
balāmūlakaṣāyeṇa daśamūlaśṛtena ca
kulatthayavakolānāṃ kvāthena payasā tathā

aṣṭāṣṭabhāgayuktena bhāgamekaṃ ca tailakam
gaṇena jīvanīyena śatāvaryendra dāruṇā

mañjiṣṭhākuṣṭhaśaileyatagarāgarusaindhavaiḥ
vacāpunarnavāmāṃsīsārivādvayapatrakaiḥ

śatapuṣpā'śvagaṃdhābhyāmelayā ca vipācayet
garbhārthinīnāṃ nārīṇāṃ narāṇāṃkṣīṇaretasām

vyāyāmakṣīṇagātrāṇāṃ sūtikānāṃ ca yujyate
rājayogyamidaṃ tailaṃ sukhināṃ ca viśeṣataḥ
balātailamiti khyātaṃ sarvavātāmayāpaham

prasāriṇītailaṃ vātakapharogādau
prasāriṇīpalaśataṃ jaladro ṇe vipācayet
pādaśiṣṭaḥ śṛto grāhyastailaṃ dadhi ca tatsamam

kāñjikaṃ ca samaṃ tailātkṣīraṃ tailāccaturguṇam
tailāttathā'ṣṭamāṃśena sarvakalkāni yojayet

madhukaṃ pippalīmūlaṃ citrakaḥ saindhavaṃ vacā
prasāriṇī devadāru rāsnā ca gajapippalī

bhallātaḥ śatapuṣpā ca māṃsī caibhirvipācayet
etattailaṃ varaṃ pakvaṃ vātaśleṣmāmayāñjayet

kaubjaṃ paṅgutvakhañjatve gṛdhrasīmarditaṃ tathā
hanupṛṣṭhaśirogrīvākaṭistambhānvināśayet

anyāṃśca viṣamānvātānsarvānāśu vyapohati

māṣāditailaṃ vātavikārādau
māṣā yavātasī kṣudrā markaṭī ca kuraṇṭakaḥ
gokaṇṭaṣṭuṇṭukaścaiṣāṃ kuryātsaptapalaṃ pṛthak

caturguṇāmbunā paktvā pādaśeṣaṃ śṛtaṃ nayet
karpāsāsthīni badaraṃ śaṇabījaṃ kulatthakam

pṛthakcaturdaśapalaṃ caturguṇajale pacet
caturthāṃśāvaśiṣṭaṃ ca gṛhṇīyātkvāthamuttamam

prasthaikaṃ chāgamāṃsasya catuḥṣaṣṭipale jale
nikṣipya pācayeddhīmānpādaśeṣaṃ śṛtaṃ nayet

tailaprasthe tataḥ sarvānkvāthānetānvinikṣipet
kalkairebhiśca vipacedamṛtākuṣṭhanāgaraiḥ

rāsnāpunarnavairaṇḍaiḥ pippalyā śatapuṣpayā
balāprasāriṇībhyāṃ ca māṃsyā kaṭukayā tathā

pṛthagarddhapalairetaiḥ sādhayenmṛduvahninā
hanyāttailamidaṃ śīghraṃ grīvāstambhāpabāhukau

ardhāṅgaśoṣamākṣepamūrustambhāpatānakau
śākhākampaṃ śiraḥ kampaṃ viśvācīmarditaṃ tathā
māṣādikamidaṃ tailaṃ sarvavātavikāranut

śatāvarītailaṃ vātādau
śatāvarī balāyugmaṃ parṇyau gandharvahastakaḥ
aśvagandhā śvadaṃṣṭraśca bilvaḥ kāśaḥ kuraṇṭakaḥ

eṣāṃ sārddhapalānbhāgānkalpayecca vipācayet
caturguṇena nīreṇa pādaśeṣaṃ śṛtaṃ nayet

niyojya tailaprasthe ca kṣīraprasthaṃ vinikṣipet
śatāvarīrasaprasthaṃ jalaprasthaṃ ca yojayet

śatāvarīdevadārumāṃsītagaracandanam
śatapuṣpā balā kuṣṭhamelā śaileyamutpalam

ṛddhirmedā ca madhukaṃ kākolī jīvakastathā
eṣāṃ karṣasamaiḥ kalkaistailaṃ gomayavahninā

pacettenaiva tailena strīṣu nityaṃ vṛṣāyate
nārī ca labhate putraṃ yoniśūlaṃ ca naśyati

aṅgaśūlaṃ śiraḥ śūlaṃ kāmalāṃ pāṇḍutāṃ garam
gṛdhrasīplīhaśoṣāṃśca mehāndaṇḍāpatānakam

sadāhaṃ vātaraktaṃ ca vātapittagadārditam
asṛgdaraṃ tathādhmānaṃ raktapittaṃ ca naśyati

śatāvarītailamidaṃ kṛṣṇātreyeṇa bhāṣitam
ॐ nārāyaṇyai svāhā uttarābhimukho bhūtvā khanetkhadiraśaṅkunā

ॐ sarvavyādhināśinyai svāhā ityutpāṭanamantraḥ
ॐ kumārajīvinyai svāhā iti pānamantraḥ

kāsīsādyaṃ tailamarśa ādau
kāsīsaṃ lāṅgalī kuṣṭhaṃ śuṇṭhī kṛṣṇā ca saindhavam
manaḥ śilāśvamāraśca viḍaṅgaṃ citrako vṛṣaḥ

dantī kośātakībījaṃ hemāhvā haritālakam
kalkaiḥ karṣamitairetaistailaprasthaṃ vipācayet

snuhyarkapayasī dadyātpṛthagdvipalasaṃmite
caturguṇaṃ gavāṃ mūtraṃ dattvā samyakprasādhayet

kathitaṃ kharanādena tailamarśovināśanam
kṣāravatpātayatyetadarśāṃsyabhyaṅgato bhṛśam
valīrna dūṣayatyetatkṣārakarmakaraṃ smṛtam

piṇḍatailaṃ vātarakte
mañjiṣṭhāsārivāsarjayaṣṭīsikthaiḥ palonmitaiḥ
piṇḍākhyaṃ sādhayettailamabhyaṅgāt vātaraktanut

arkatailaṃ kuṣṭharogādau
arkapatrarase pakvaṃ haridrā kalkasaṃyutam
nāśayetsārṣapaṃ tailaṃ pāmāṃ kacchūṃ vicarcikām

maricāditailaṃ kuṣṭhavraṇādau
maricaṃ haritālaṃ ca trivṛtaṃ raktacandanam
mustaṃ manaḥśilā māṃsī dve niśe devadāru ca

viśālā karavīraṃ ca kuṣṭhamarkapayastathā
tathaiva gomayarasaṃ kuryātkarṣamitānpṛthak

viṣaṃ cārddhapalaṃ deyaṃ prasthaṃ ca kaṭutailakam
gomūtraṃ dviguṇaṃ dadyājjalaṃ ca dviguṇaṃ bhavet

maricādyamidaṃ tailaṃ sidhmakuṣṭhaharaṃ param
jayetkuṣṭhāni sarvāṇi puṇḍarīkaṃ vicarcikām
pāmāṃ śvitrāṇi raktaṃ ca kaṇḍūṃ kacchūṃ praṇāśayet

triphalāditailamarūṃṣikāyām
triphalā'riṣṭabhūnimbaṃ dve niśe raktacandanam
etaiḥ siddhamarūṃṣīṇāṃ tailamabhyajjane hitam

nimbabījatailaṃ palite
bhāvayennimbabījāni bhṛṅgarājarasena hi
tathā'sanasya toyena tattailaṃ hanti nasyataḥ

akālapalitaṃ sadyaḥ puṃsāṃ dugdhānnabhojinām

yaṣṭīmadhukatailaṃ khalite
yaṣṭīmadhukakṣārābhyāṃ navadhātrīphalaiḥ śṛtam
tailaṃ nasyakṛtaṃ kuryātkeśāñśmaśrūṇi saṅghaśaḥ

karañjatailamindra luptaroge
karañjaścitrako jātī karavīraśca pācitam
tailamebhirdrutaṃ hanyādabhyaṅgādindra luptakam

nīlikādyaṃ tailaṃ keśakalpādau
nīlikā ketakīkandaṃ bhṛṅgarājaḥ kuraṇṭakaḥ
tathā'junasya puṣpāṇi bījakātkusumānyapi

kṛṣṇāstilāśca tagaraṃ samūlaṃ kamalaṃ tathā
ayorajaḥ priyaṅguśca dāḍimatvagguḍūcikā

triphalā padmapaṅkaśca kalkairebhiḥ pṛthakpṛthak
karṣamātraḥ pacettailaṃ triphalākvāthasaṃyutam

bhṛṅgarājarasenaiva siddhaṃ keśasthirīkṛtam
akālapalitaṃ hanti dāruṇaṃ copajihvikām

bhṛṅgarājatailamakālapalitādau
bhṛṅgarājarasenaiva lohakiṭṭaṃ phalatrikam
sārivāṃ ca pacetkalkaistailaṃ dāruṇanāśanam
akālapalitaṃ kaṇḍūmindra luptaṃ ca nāśayet

irimedādyaṃ tailaṃ mukhadantarogādau
irimedatvacaṃ kṣuṇṇāṃ pacecchatapalonmitām
jaladro ṇetataḥ kvāthaṃ gṛhṇīyātpādaśeṣitam

tailasyārddhāḍhakaṃ dattvā kalkaiḥ karṣamitaiḥ pacet
irimedalavaṅgābhyāṃ gairikāgarupadmakaiḥ

mañjiṣṭhālodhramadhukairlākṣānyagrodhamustakaiḥ
tvagjātīphalakarpūrakaṅkolakhadiraistathā

pataṅgadhātakīpuṣpasūkṣmailānāgakeśaraiḥ
kaṭphalena ca saṃsiddhaṃ tailaṃ mukharujaṃ jayet

praduṣṭamāṃsaṃ palitaṃ śīrṇadantaṃ ca sauṣiram
śyāvadantaṃ praharṣaṃ ca vidra dhiṃ kṛmidantakam

dantasphuṭaṃ ca daurgandhyaṃ jihvātālvoṣṭhajāṃ rujam

jātyāditailaṃ nāḍīvraṇādau
jātīnimbapaṭolānāṃ naktamālasya pallavāḥ
sikthaṃ samadhukaṃ kuṣṭhaṃ dveniśe kaṭurohiṇī

mañjiṣṭhāpadmakaṃ lodhramabhayā nīlamutpalam
tutthakaṃ sārivābījaṃ naktamālasya dāpayet

etāni samabhāgāni piṣṭvā tailaṃ vipācayet
nāḍīvraṇe samutpanne sphoṭake kacchurogiṣu

sadyaḥ śastraprahāreṣu dagdhaviddheṣu caiva hi
nakhadantakṣate dehe vraṇe duṣṭe praśasyate

hiṅgvāditailaṃ karṇaśūle
hiṅgutumburuśuṇṭhībhiḥ kaṭutailaṃ vipācayet
tasya pūraṇamātreṇa karṇaśūlaṃ praṇaśyati

bilvāditailaṃ bādhirye
bālabilvāni gomūtre piṣṭvā tailaṃ vipācayet
sājakṣīraṃ ca nīraṃ ca bādhiryaṃ hanti pūraṇāt

kṣāratailaṃ karṇarogeṣu
bālamūlakaśimbīnāṃ kṣāraḥ kṣārayugaṃ tathā
lavaṇāni ca pañcaiva hiṅguśigru mahauṣadham

devadāru vacā kuṣṭhaṃ śatapuṣpā rasāñjanam
granthikaṃ bhadra mustaṃ ca kalkaiḥ karṣamitaiḥ pṛthak

tailaprasthaṃ ca vipacetkadalībījapūrayoḥ
rasābhyāṃ madhuśuktena cāturguṇyamitena ca

pūyasrāvaṃ karṇanādaṃ śūlaṃ badhiratāṃ kṛmīn
anyāṃśca karṇajānrogānmukharogāṃśca nāśayet

madhuśuktam
jambīrāṇāṃ phalarasaḥ prasthaikaḥ kuḍavonmitam
mākṣikaṃ tatra dātavyaṃ palaikā pippalī smṛtā

etadekīkṛtaṃ sarvaṃ mṛdbhāṇḍe ca nidhāpayet
yavāmbho madhusaṃyuktaṃ śṛṅgaveraguḍānvitam
dhānyarāśau trirātrasthaṃ madhuśuktamudāhṛtam

pāṭhāditailaṃ pīnase
pāṭhā dve ca niśe mūrvā pippalī jātipallavaiḥ
dantyā ca tailaṃ saṃsiddhaṃ nasyaṃ syādduṣṭapīnase

vyāghrītailaṃ pīnase
vyāghrīdantīvacāśigrutulasīvyoṣasaindhavaiḥ
kalkaśca pācanaṃ tailaṃ pūtināsāgadāpaham

kuṣṭhāditailaṃ chikkāyāṃ
kuṣṭhaṃbilvakaṇāśuṇṭhīdrā kṣākalkakaṣāyavat
sādhitaṃ tailamājyaṃ vā nasyātkṣavathunāśanam

gṛhadhūmatailaṃ nāsārśasi
gṛhadhūmakaṇādārukṣāranaktāhvasaindhavaiḥ
siddhaṃ śikharibījaiśca tailaṃ nāsārśasāṃ hitam

vajratailaṃ kuṣṭhādau
vajrīkṣīraṃ ravikṣīraṃ dra vaṃ dhattūracitrajam

mahiṣīviḍbhavaṃ drā vaṃ sarvāṃśaṃ tilatailakam
pacettailāvaśeṣaṃ ca gomūtre'tha caturguṇe

tailāvaśeṣaṃ paktvā ca tattailaṃ prasthamātrakam
gandhakāgniśilātālaṃ viḍaṅgātiviṣāviṣam

tiktakośātakīkuṣṭhavacāmāṃsīkaṭutrayam
pītadāru ca yaṣṭyāhvaṃ svarjikākṣārajīrakam

devadāru ca karṣāṃśaṃ cūrṇaṃ taile vinikṣipet
vajratailamidaṃ khyātamabhyaṅgātsarvakuṣṭhanut

karavīratailaṃ lomaśātanārtham
karavīraśiphādantī trivṛtkośātakī phalam
rambhākṣārodake tailaṃ praśastaṃ lomaśātanam

candanāditailaṃ kṣayarogādau
candanāmbunakhairyāmyaṃ yaṣṭīśaileyapadmakam
mañjiṣṭhā saralaṃ dāru sevyailaṃ pūtikesaram

patrakailaṃ murāmāṃsī kaṅkolaṃ vanitā'mbudam
haridrā sārivā tiktā lavaṅgāgarukuṅkumam

tvagreṇunalikā ceti tailaṃ mastu caturguṇam
lākṣārasasamaṃ siddhaṃ grahaghnaṃ balavarddhanam

apasmārajvaronmādakṛtyā'lakṣmīvināśanam
āyuḥ puṣṭikaraṃ caiva vaśīkaraṇamuttamam
viśeṣātkṣayarogaghnaṃ raktapittaharaṃ param

vacāditailaṃ gaṇḍamālāyām
vacāṃ śaṭīṃ haridre dve devadāru mahauṣadhī
harītakīmativiṣāṃ mustakendra yavānsamān

etāndaśapalānbhāgāṃścatudro rṇe!'mbhasaḥ pacet
cakramardarasaistailaṃ kaṭukaṃ mṛdunā'gninā

pādaśeṣe vinikṣipya sindūramavatārayet
etattailaṃ nihantyāśu gaṇḍamālāṃ sudāruṇām

lāṅgalītailaṃ gaṇḍamālāyām
nirguṇḍīsvarase tailaṃ lāṅgalīmūlakalkitam
tailaṃ nasyānnihantyāśu gaṇḍamālāṃ sudāruṇām

dhattūrāditailaṃ vātarogādau
dhattūrarasamādāya hayamārāntikārasam
bhṛṅgarājarasaścaiva sāriṇī nimbapatrakam

śobhāñjanaścitrakaśca aśvagandhā prasāriṇī
śirīṣaḥ kuṭajo'nantā śālmalī naktapatrakam

ravipriyo mahānimbo ḍiṇḍighoṣā maheraṇā
balā jyotiṣmatī caiva śyāmākaścakramardakaḥ

etaistu rasamādāya tailatulyaṃ ca dīyate
devadāru haridre dve māṃsī kuṣṭhaṃ sacandanam

maricaṃ trivṛtā dantī haritālaṃ manaḥ śilā
kampillako gandhakaśca khadiraḥ pippalī vacā

rasāñjanaṃ ca sindūraṃ śrīvāso raktacandanam
irimedastathā tumbī mañjiṣṭhā sinduvārakaḥ

karavīrajaṭā rāsnā viśvā śreṣṭhā ca pauṣkaram
śaṭī tālīsapatraṃ ca priyaṅgū reṇukā tathā

cāturjātakamañjīraṃ kaṅkolaṃ jātipatrikā
jyotiṣmatī ca palikā viṣasya dvipalaṃ bhavet

āḍhakaṃ kaṭutailasya gomūtraṃ ca caturguṇam
mṛtpātre lohapātre ca śanairmṛdvagni pacet

majjāśritaṃ tvaggataṃ ca vātaṃ cāsthigataṃ tathā
ūrugrahaṃ cāḍhyavātaṃ kṛcchraṃ daṇḍāpatānakam

kubjatvaṃ cātha śothaṃ ca pakṣāghātaṃ tathā'ditam
hanustambhaṃ śiraḥ kampaṃ mūrcchitaṃ dṛṣṭivibhramam

apasmāraṃ tathonmādaṃ tathā caivāpatantrakam
ākṣepakaṃ cāsthibhagnaṃ sandhibhagnaṃ ca nāśayet

iti śrīśārṅgadharasaṃhitāyāṃ madhyakhaṇḍe snehakalpanānāma navamo'dhyāyaḥ
āsavāriṣṭādisandhānakalpanā
athāsavāriṣṭādisandhānakalpanānāma daśamo'dhyāyaḥ
āsavāriṣṭasaṃjñā
dra veṣu cirakālasthaṃ dra vyaṃ yatsaṃdhitaṃ bhavet
āsāvāriṣṭabhedaistu procyate bheṣajocitam

āsavāriṣṭayorbhedaḥ
yadapakvauṣadhāmbubhyāṃ siddhaṃ madyaṃ sa āsavaḥ
ariṣṭaḥ kvāthasādhyaḥ syāttayormānaṃ palonmitam

anuktamānāriṣṭeṣu jalādimānavyavasthā
anuktamānāriṣṭeṣu dra vadro ṇe tulāṃ guḍam
kṣaudraṃ kṣiped guḍādarddhaṃ prakṣepaṃ daśamāṃśikam

jñeyaḥ śītarasaḥsīdhurapakvamadhuradra vaiḥ
siddhaḥ pakvarasaḥ sīdhuḥ sampakvamadhuradra vaiḥ

surāprasannādīnāṃ madyabhedānāṃ lakṣaṇāni
paripakvānnasandhānasamutpannāṃ surāṃ jaguḥ
surāmaṇḍaḥ prasannā syāttataḥ kādambarī ghanā

tadadho jagalo jñeyo medako jagalādghanaḥ
pakvo'sau hṛtasāraḥ syātsurābījaṃ ca kiṇvakam

vāruṇīśuktayorlakṣaṇe
yattālakharjūrarasaiḥ saṃdhitā sā hi vāruṇī
kandamūlaphalādīni sasnehalavaṇāni ca
yatra dra ve'bhiṣūyante tacchuktamabhidhīyate

cukralakṣaṇam
vinaṣṭamamlatāṃ yātaṃ madyaṃ vā madhuradra vaḥ
vinaṣṭaḥ sandhito yastu taccrukamabhidhīyate

guḍaśuktekṣuśuktadrā kṣāśuktānāṃ lakṣaṇāni
guḍāmbunā satailena kandamūlaphalaistathā
sandhitaṃ cāmlatāṃ yātaṃ guḍaśuktaṃ taducyate

evamevekṣuśuktaṃ syānmṛdvīkāsambhavaṃ tathā

tuṣāmbusauvīrayorlakṣaṇe
tuṣāmbu sandhitaṃ jñeyamāmairvidalitairyavaiḥ
yavaistu nistuṣaiḥ pakvaiḥ sauvīraṃ sandhitaṃ bhavet

kāñjikasaṇḍākyorlakṣaṇe
kulmāṣadhānyamaṇḍādisandhitaṃ kāñjikaṃ viduḥ
saṇḍākī sandhitā jñeyā mūlakaiḥ sarṣapādibhiḥ

athāsavāḥ
tatrādāvuśīrāsavo raktapittādau
uśīraṃ bālakaṃ padmaṃ kāśmarīṃ nīlamutpalam
priyaṅguṃ padmakaṃ lodhraṃ mañjiṣṭhāṃ dhanvayāsakam

pāṭhāṃ kirātatiktaṃ ca nyagrodhodumbaraṃ śaṭīm
parpaṭaṃ puṇḍarīkaṃ ca paṭolaṃ kāñcanārakam

jaṃbūśālmaliniryāsaṃ pratyekaṃ palasammitān
bhāgānsucūrṇitānkṛtvā drā kṣāyāḥ palaviṃśatim

dhātakīṃ ṣoḍaśapalāṃ jaladro ṇadvaye kṣipet
śarkarāyāstulāṃ dattvā kṣaudra syaikatulāṃ tathā

māsaikaṃ sthāpayedbhāṇḍe māṃsīmaricadhūpite
uśīrāsava ityeṣa raktapittavināśanaḥ
pāṇḍukuṣṭhapramehārśaḥ kṛmiśothaharastathā

kumāryāsavaḥ pramehādau
supakvarasasaṃśuddhaṃ kumāryāḥ patramāharet
yatnena rasamādāya pātre pāṣāṇamṛṇmaye

dro ṇe guḍatulāṃ dattvā ghṛta bhāṇḍe nidhāpayet
mākṣikaṃ pakvalohaṃ ca tasminnarddhatulāṃ kṣipet

kaṭutrikaṃ lavaṅgaṃ ca cāturjātakameva ca
citrakaṃ pippalīmūlaṃ viḍaṅgaṃ gajapippalī

cavikaṃ hapuṣā dhānyaṃ kramukaṃ kaṭurohaṇī
mustā phalatrikaṃ rāsnā devadāru niśādvayam

mūrvā madhurasā dantī mūlaṃ puṣkarasambhavam
balā cātibalā caiva kapikacchustrikaṇṭakam

śatapuṣpā hiṅgupatrī ākallakamuṭiṅgaṇam
punarnavādvayaṃ lodhraṃ dhātumākṣikameva ca

eṣāṃ cārddhapalaṃ dattvā dhātakyāstu palāṣṭakam
palaṃ cārddhapalaṃ caiva paladvayamudāhṛtam

vapurvayaḥ pramāṇena balavarṇāgnidīpanam
bṛṃhaṇaṃ rocanaṃ vṛṣyaṃ paktiśūlanivāraṇam

aṣṭāvudarajānrogānkṣayamugraṃ ca nāśayet
viṃśatiṃ mehajānrogānudāvarttamapasmṛtim

mūtrakṛcchramapasmāraṃ śukradoṣaṃ tathā'śmarīm
kṛmijaṃ raktapittaṃ ca nāśayettu na saṃśayaḥ

pippalyādyāsavaḥ kṣayādau
pippalī maricaṃ cavyaṃ haridrā citrako ghanaḥ

viḍaṅgaṃ kramuko lodhraḥ pāṭhā dhātr! yelavālukam
uśīraṃ candanaṃ kuṣṭhaṃ lavaṃgaṃ tagaraṃ tathā

māṃsī tvagelāpatraṃ ca priyaṅgurnāgakeśaram
eṣāmarddhapalānbhāgānsūkṣmacūrṇīkṛtāñchubhān

jaladro ṇadvaye kṣiptvā dadyād guḍatulātrayam
palāni daśa dhātakyā drā kṣā ṣaṣṭipalā bhavet

etānyekatra saṃyojya mṛdbhāṇḍe ca vinikṣipet
jñātvāgatarasaṃ sarvaṃ pāyayedagnyapekṣayā

kṣayaṃ gulmodaraṃ kārśyaṃ grahaṇīṃ pāṃḍutāṃ tathā
arśāṃsi nāśayecchīghraṃ pippalyādyāsavastvayam

lohāsavaḥ pāṇḍvādau
lohacūrṇaṃ trikaṭukaṃ triphalāṃ ca yavānikām
viḍaṅgaṃ mustakaṃ citraṃ catuḥsaṅkhyāpalaṃpṛthak

dhātakīkusumānāṃ tu prakṣipetpalaviṃśatim
cūrṇīkṛtya tataḥ kṣaudraṃ catuḥṣaṣṭipalaṃ kṣipet

dadyād guḍatulāṃ tatra jaladro ṇadvayaṃ tathā
ghṛtabhāṇḍe vinikṣipya nidadhyānmāsamātrakam

lohāsavamamuṃ mattaryaḥ pibedvahnikaraṃ param
pāṇḍuśvayathugulmāni jaṭharāṇyarśasāṃ rujam

kuṣṭhaṃ plīhāmayaṃ kaṇḍūṃ kāsaṃ śvāsaṃ bhagandaram
arocakaṃ ca grahaṇīṃ hṛdro gaṃ ca vināśayet

athāriṣṭāḥ
tatrādau mṛdīkāriṣṭo'śa prabhṛtirogeṣu
mṛdvīkāyāḥ palaśataṃ catudro rṇe!'mbhasaḥ pacet
dro ṇaśeṣe suśīte ca pūte tasminpradāpayet

tule dve kṣaudra khaṇḍābhyāṃ dhātakyāḥ prasthameva ca
kaṅkolakaṃ lavaṅgaṃ ca phalaṃ jātyāstathaiva ca

palāṃśakaṃ ca maricatvagelāpatrakesarāḥ
pippalī citrakaṃ cavyaṃ pippalīmūlareṇuke

ghṛtabhāṇḍe vinikṣipya candanāgarudhūpite
karpūravāsito hyeṣa grahaṇyā dīpanaḥ paraḥ

arśasāṃ nāśane śreṣṭha udāvarttasya gulmanut
jaṭharakṛmikuṣṭhāni vraṇāstu vividhāstathā

kuṭajāriṣṭo jvarādau
tulāṃ kuṭajamūlasya mṛdvīkā'ddhatulāṃ tathā
madhūkapuṣpakāśmaryau bhāgāndaśapalonmitān

catudro rṇe!'mbhasaḥ paktvā kvāthe dro ṇāvaśeṣite
dhātakyā viṃśatipalaṃ guḍasya ca tulāṃ kṣipet

māsamātraṃ sthito bhāṇḍe kuṭajāriṣṭasañjñitaḥ
jvarānpraśamayetsarvānkuryāttīkṣṇaṃ dhanañjayam

viḍaṅgāriṣṭo vidra dhyādau
viḍaṅgaṃ granthikaṃ rāsnā kuṭajatvakphalāni ca

pāṭhailavālukaṃ dhātrī bhāgānpañcapalānpṛthak
aṣṭadro ṇe'mbhasaḥ paktvā kuryād dro ṇāvaśeṣitam

pūte śīte kṣipettatra kṣaudraṃ palaśatatrayam
dhātakīṃ viṃśatipalāṃ trijātaṃ dvipalaṃ tathā

priyaṅgukāñcanārāṇāṃ salodhrāṇāṃ palaṃpalam
vyoṣasya ca palānyaṣṭau cūrṇīkṛtya pradāpayet

ghṛtabhāṇḍe vinikṣipya māsamekaṃ vidhārayet
tataḥ pibedyathā'ha tu jayedvidra dhimūrjitam

ūrustambhāśmarīmehānpratyaṣṭhīlābhagandarān
gaṇḍamālāṃ hanustambhaṃ viḍaṅgāriṣṭasañjñitaḥ

devadārvādyariṣṭaḥ pramehādau
tulā'ddha devadāru syādvāsā ca palaviṃśatiḥ
majjiṣṭhendra yavā dantī tagaraṃ rajanīdvayam

rāsnā kṛmighnaṃ mustaṃ ca śirīṣaṃ khadirārjunau
bhāgāndaśapalāndadyādyavānyā vatsakasya ca

candanasya guḍūcyāśca rohiṇyāścitrakasya ca
bhāgānaṣṭapalānetānaṣṭadro ṇe'mbhasaḥ pacet

dro ṇaśeṣe kaṣāye ca pūte śīte pradāpayet
dhātakyāḥ ṣoḍaśapalaṃ mākṣikasya tulātrayam

vyoṣasya dvipalaṃ dadyāt trijātasya catuṣpalam
catuṣpalaṃ priyaṅgośca dvipalaṃ nāgakeśaram

sarvāṇyetāni sañcūrṇya ghṛtabhāṇḍe nidhāpayet
māsādūrdhvaṃ pibedenaṃ pramehaṃ hanti durjayam

vātarogāngrahaṇyarśo mūtrakṛcchrāṇi nāśayet
devadārvādiko'riṣṭaḥ kaṇḍūkuṣṭhavināśanaḥ

khadirāriṣṭaḥ kuṣṭhādau
khadirasya tulā'ddha tu devadāru ca tatsamam
vākucī dvādaśapalā dārvī syātpalaviṃśatiḥ

triphalā viṃśatipalā hyaṣṭadro ṇe'mbhasaḥ pacet
kaṣāye dro ṇaśeṣe ca pūte śīte vinikṣipet

tulādvayaṃ mākṣikasya tulaikā śarkarā matā
dhātakyā viṃśatipalaṃ kaṅkolaṃ nāgakeśaram

jātīphalaṃ lavaṅgailātvakpatrāṇi pṛthakpṛthak
palonmitāni kṛṣṇāyā dadyātpalacatuṣṭayam

ghṛtabhāṇḍe vinikṣipya māsādūrdhvaṃ pibennaraḥ
mahākuṣṭhāni hṛdro gaṃ pāṇḍurogārbude tathā

gulmaṃ granthiṃ kṛmīnkāsaṃ śvāsaṃ plīhodaraṃ jayet
eṣa vai khadirāriṣṭaḥ sarvakuṣṭhanivāraṇaḥ

babbūlāriṣṭaḥ kṣayakāsādau
tulādvayaṃ tu babbūlyāścatudro rṇe! jale pacet
dro ṇaśeṣe rase śīte guḍasya tritulāṃ kṣipet

dhātakīṃ ṣoḍaśapalāṃ kṛṣṇāṃ ca dvipalāṃ tathā
jātīphalāni kaṅkolamelātvakpatrakeśaram

lavaṅgaṃ maricaṃ caiva palikānyupakalpayet
māsaṃ bhāṇḍe sthitastveṣa babbūlāriṣṭako jayet
kṣayaṃ kuṣṭhamatīsāraṃ pramehaśvāsakāsakam

drā kṣā'riṣṭaḥ puṣṭyādau
drā kṣātulā'ddha dvidro ṇe jalasya vipacet sudhīḥ
pādaśeṣe kaṣāye ca pūte śīte vinikṣipet

guḍasya dvitulāṃ tatra tvagelāpatrakeśaram
priyaṅgurmaricaṃ kṛṣṇā viḍaṅgaṃ ceti cūrṇayet

pṛthakpalonmitairbhāgaistato bhāṇḍe nidhāpayet
samantato ghaṭṭayitvā pibeñjātarasaṃtataḥ

uraḥkṣataṃ kṣayaṃ hanti kāsaśvāsagalāmayān
drā kṣā'riṣṭāhvayaḥ prokto balakṛnmalaśodhanaḥ

rohitakāriṣṭo gudajagrahaṇyādau
rohitakatulāmekāṃ catudro rṇe! jale pacet
pādaśeṣe rase śīte pūte palaśatadvayam

dadyād guḍasya dhātakyāḥ palaṣoḍaśikā matā
pañcakolaṃ trijātaṃ ca triphalāṃ ca vinikṣipet

cūrṇayitvāpalāṃśena tatobhāṇḍenidhāpayet
māsādūrdhvaṃ ca pibatāṃ gudajā yānti saṃkṣayam

grahaṇīpāṇḍuhṛdro gaplīhagulmodarāṇi ca
kuṣṭhaśophāruciharo rohitāriṣṭasañjñitaḥ

daśamūlāriṣṭo vātādau
parṇyau bṛhatyau gokaṇṭo bilvo'gnimanthako'raluḥ

pāṭalā kāśmarī ceti daśamūlamihocyate
daśamūlāni kurvīta bhāgaiḥ pañcapalaiḥpṛthak

pañcaviṃśatpalaṃ kuryāccitrakaṃ pauṣkaraṃ tathā
kuryādviṃśapalaṃ lodhraṃ guḍūcī tatsamā bhavet

palaiḥ ṣoḍaśabhirdhātrī ravisaṅkhyairdurālabhā
khadiro bījasāraśca pathyā ceti pṛthakpalaiḥ

aṣṭabhirgaṇitaḥ kuṣṭhaṃ mañjiṣṭhā devadāru ca
viḍaṅgaṃ madhukaṃ bhārṅgī kapittho'kṣa punarnavā

cavyaṃ māṃsī priyaṅguśca sārivā kṛṣṇajīrakam
trivṛtā reṇukaṃ rāsnā pippalī kramukaḥ śaṭī

haridrā śatapuṣpā ca padmakaṃ nāgakeśaram
mustamindra yavaḥ śuṇṭhī jīvakarṣabhakau tathā

medā cānyā mahāmedā kākolyau ṛddhivṛddhike
kuryātpṛthagdvipalikānpacedaṣṭaguṇe jale

caturthāśaṃ śṛtaṃ nītvā mṛdbhāṇḍe saṃnidhāpayet
catuḥṣaṣṭipalāṃ drā kṣāṃ pacennīre caturguṇe

tripādaśeṣaṃ śītaṃ ca pūrvakvāthe śṛtaṃ kṣipet
dvātriṃśatpalikaṃ kṣaudraṃ dadyād guṇacatuḥśatam

triṃśatpalāni dhātakyāḥ kaṅkolaṃ jalacandanam
jātīphalaṃ lavaṅgaṃ ca tvagelāpatrakeśaram

pippalī ceti saṃcūrṇya bhāgairdvipalikaḥ pṛthak
śāṇamātrāṃ ca kastūrīṃ sarvamekatra nikṣipet

bhūmau nikhātayedbhāṇḍaṃ tato jātarasaṃ pibet
katakasya phalaṃ kṣiptvā rasaṃ nirmalatāṃ nayet

grahaṇīmaruciṃ śvāsaṃ kāsaṃ gulmaṃ bhagandaram
vātavyādhiṃ kṣayaṃ chardiṃ pāṇḍurogaṃ ca kāmalām

kuṣṭhānyarśāṃsi mehāṃśca mandāgnimudarāṇi ca
śarkarāmaśmarīṃ mūtrakṛcchraṃ dhātukṣayaṃ jayet

kṛśānāṃ puṣṭijanano vandhyānāṃ garbhadaḥ paraḥ
ariṣṭo daśamūlākhyastejaḥ śukrabalapradaḥ

iti śrīśārṅgadharasaṃhitāyāṃ madhyakhaṇḍe āsavāriṣṭādisandhānakalpanā nāma daśamo'dhyāyaḥ
dhātuśodhanamāraṇa
atha dhātuśodhanamāraṇakalpanānāmaikādaśo'dhyāyaḥ
atha dhātūnāṃ samudāyena śodhanamāraṇam
tatrādau dhātūnāṃ saṃkhyā nāmāni ca
svarṇatārāratāmrāṇi nāgavaṅgau ca tīkṣṇakam
dhātavaḥ sapta vijñeyāstatastāñchodhayed budhaḥ

dhātuśodhanavidhiḥ
svarṇatārāratāmrāyaḥ patrāṇyagnau pratāpayet
niṣiñcettaptataptāni taile takre ca kāñjike

gomūtre ca kulatthānāṃ kaṣāye ca tridhā tridhā
evaṃ svarṇādilohānāṃ viśuddhiḥ samprajāyate

nāgavaṅgayoḥ śodhanavidhiḥ
nāgavaṅgau prataptau ca gālitau tau niṣecayet
tridhā tridhā viśuddhiḥ syādra vidugdhena ca tridhā

atha svarṇamāraṇam
svarṇācca dviguṇaṃ sūtamamlena saha mardayet
tadgolakasamaṃ gandhaṃ nidadhyādadharottaram

golakaṃ ca tato rundhyāccharāvadṛḍhasampuṭe
triṃśadvanopalairdadyātpuṭānyevaṃ caturdaśa
nirutthaṃ jāyate bhasma gandho deyaḥ punaḥ punaḥ

svarṇamāraṇe dvitīyo vidhiḥ
kāñcane gālite nāgaṃ ṣoḍaśāṃśena nikṣipet

cūrṇayitvā tathā'mlena ghṛṣṭvā kṛtvā ca golakam
golakena samaṃ gandhaṃ dattvā caivādharottaram

śarāvasampuṭe dhṛtvā puṭet triṃśadvanopalaiḥ
evaṃ saptapuṭairhema nirutthaṃ bhasma jāyate

tṛtīyo vidhiḥ
kāñcanārarasairghṛṣṭvā samasūtakagandhayoḥ
kajjalyā hemapatrāṇi lepayetsamamātrayā

kāñcanāratvacaḥ kalko mūṣāyugmaṃ prakalpayet
dhṛtvā tatsaṃpuṭe golaṃ mṛṇmūṣāsaṃpuṭe ca tat

nidhāya saṃdhirodhaṃ ca kṛtvā saṃśoṣya gomayaiḥ
vahniṃ kharataraṃ kuryādevaṃ dadyātpuṭatrayam
nirutthaṃ jāyate bhasma sarvakāryeṣu yojayet

caturtho vidhiḥ
kāñcanāraprakāreṇa lāṅgalī hanti kāñcanam
jvālāmukhī yathā hanyāttathā hanti manaḥ śilā

pañcamo vidhiḥ
śilāsindūrayoścūrṇaṃ samayorarkadugdhakaiḥ

saptaiva bhāvanā dadyācchoṣayecca punaḥ punaḥ
tatastu gālite hemni kalko'ya dīyate samaḥ

punardhamedatitarāṃ yathā kalko vilīyate
evaṃ velātrayaṃ dadyātkalkaṃ hemamṛtirbhavet

ṣaṣṭho vidhiḥ
pārāvatamalairlimpedathavā kukkuṭodbhavaiḥ
hemapatrāṇi teṣāṃ ca pradadyādadharottaram

gandhacūrṇaṃ samaṃ dattvā śarāvayugasampuṭe
pradadyātkukkuṭapuṭaṃ pañcabhirgomayopalaiḥ

evaṃ navapuṭāndadyāddaśamaṃ ca mahāpuṭam
triṃśadvanopalairdeyaṃ jāyate hemabhasmakam

svarṇabhasmaguṇāḥ
suvarṇaṃ ca bhavetsvādu tiktaṃ snigdhaṃ himaṃ guru
buddhividyāsmṛtikaraṃ viṣahāri rasāyanam

rajatamāraṇe prathamo vidhiḥ
bhāgaikaṃ tālakaṃ mardyaṃ jambhenāmlena kenacit
tena bhāgatrayaṃ tārapatrāṇi parilepayet

dhṛtvā mūṣāpuṭe ruddhvā puṭettriṃśadvanopalaiḥ
samuddhṛtya punastālaṃ dattvā ruddhvā puṭe pacet
evaṃ caturdaśapuṭaistārabhasma prajāyate

dvitīyo vidhiḥ
snuhīkṣīreṇa sampiṣṭaṃ mākṣikaṃ tena lepayet

tālakasya prakāreṇa tārapatrāṇi buddhimān
puṭeccaturdaśapuṭaistāra bhasma prajāyate

āra i!pittalai! māraṇavidhiḥ
arkakṣīreṇa sampiṣṭo gandhakastena lepayet
samenārasya patrāṇi śuddhānyamladra vairmuhuḥ

tato mūṣāpuṭe dhṛtvā puṭedgajapuṭena ca
evaṃ puṭadvayenaiva bhasmāraṃ bhavati dhruvam
āravatkāṃsyamapyevaṃ bhasmatāṃ yāti niścitam

tāmrapittala kāṃsyamāraṇavidhiḥ
arkakṣīravadājaṃ syātkṣīraṃ nirguṇḍikā tathā
tāmrarītidhvanivadhe samagandhakayogataḥ

tāmramāraṇavidhiḥ
sūkṣmāṇi tāmrapatrāṇi kṛtvā saṃsvedayed budhaḥ
vāsaratrayamamlena tataḥ khalve vinikṣipet

pādāṃśaṃ sūtakaṃ dattvā yāmamamlena mardayet
tata uddhṛtya patrāṇi lepayed dviguṇena ca

gandhakenāmlaghṛṣṭena tasya kuryācca golakam
tataḥ piṣṭvā ca mīnākṣīṃ cāṅgerīṃ vā punarnavām

tatkalkena bahirgolaṃ lepayedaṅgulonmitam
dhṛtvā tadgolakaṃ bhāṇḍe śarāveṇa ca rodhayet

vālukābhiḥ prapūryātha vibhūtilavaṇāṃbubhiḥ
dattvā bhāṃḍamukhe mudrā ṃ! tataśculyāṃ vipācayet

kramavṛddhāgninā samyagyāvadyāma catuṣṭayam
svāṅgaśītalamuddhṛtya mardayetsūraṇadra vaiḥ

dinaikaṃ golakaṃ kuryādarddhagandhena lepayet
saghṛtena tato mūṣāṃ puṭe gajapuṭe pacet

svāṅgaśītaṃ samuddhṛtya mṛtaṃ tāmraṃ śubhaṃ bhavet
vāṃtiṃ bhrāṃtiṃ klamaṃ mūrcchāṃ na karoti kadācana

sīsakamāraṇe prathamo vidhiḥ
tāmbūlīrasasampiṣṭaśilālepātpunaḥ punaḥ
dvātriṃśadbhiḥ puṭairnāgo niruttho yāti bhasmatām

dvitīyo vidhiḥ
aśvatthaciñcātvakcūrṇaṃ caturthāṃśena nikṣipet
mṛtpātre drā vite nāge lohadarvyā pracālayet

yāmaikena bhavedbhasma tattulyāṃ ca manaḥśilām
kāñjikena dvayaṃ piṣṭvā paced dṛḍhapuṭena ca

svāṅgaśītaṃ punaḥ piṣṭvā śilayā kāñjikena ca
punaḥ puṭeccharāvābhyāmevaṃ ṣaṣṭipuṭairmṛtiḥ

vaṅgamāraṇavidhiḥ
mṛtpātre drā vite vaṅge ciñcā'śvatthatvaco rajaḥ

kṣiptvā tena caturthāṃśamayodarvyā pracālayet
tato dviyāmamātreṇa vaṅgabhasma prajāyate

atha bhasmasamaṃ tālaṃ kṣiptvā'mlena pramardayet
tato gajapuṭe paktvā punaramlena mardayet

tālena daśamāṃśena yāmamekaṃ tataḥ puṭet
evaṃ daśapuṭaiḥ pakvo vaṅgastu mriyate dhruvam

lauhamāraṇe prathamo vidhiḥ
śuddhaṃ lohabhavaṃ cūrṇaṃ pātālagaruḍīrasaiḥ
mardayitvā puṭedvahnau dadyādevaṃ puṭatrayam

puṭatrayaṃ kumāryā ca kuṭhāracchinnikārasaiḥ
puṭaṣaṭkaṃ tato dadyādevaṃ tīkṣṇamṛtirbhavet

dvitīyo vidhiḥ
kṣipettu dvādaśāṃśena daradaṃ tīkṣṇacūrṇataḥ
mardayetkanyakādrā vairyāmayugmaṃ tataḥ puṭet

evaṃ saptapuṭairmṛtyuṃ lohacūrṇamavāpnuyāt
rasaiḥ kuṭhāracchinnāyāḥ pātālagaruḍīrasaiḥ
stanyena cārkadugdhena tīkṣṇasyaivaṃ mṛtirbhavet

tṛtīyo vidhiḥ
sūtakād dviguṇaṃ gandhaṃ datvā kuryācca kajjalīm
dvayoḥ samaṃ lohacūrṇaṃ mardayetkanyakādra vaiḥ

yāmayugmaṃ tataḥ piṇḍaṃ kṛtvā tāmrasya pātrake
gharme dhṛtvā rubūkasya patrairācchādayed budhaḥ

yāmārddhenoṣṇatāṃ yāyāddhānyarāśau nyasettataḥ
dattvopari śarāvaṃ tu tridinānte samuddharet

piṣṭvā ca gālayedvastrādevaṃ vāritaraṃ bhavet
evaṃ sarvāṇi lohāni svarṇādīnyapi mārayet

sarvadhātūnāṃ māraṇe sāmānyavidhiḥ
śilāgandhārkadugdhāktāḥ svarṇādyāḥ sarvadhātavaḥ
mriyante dvādaśapuṭaiḥ satyaṃ guruvaco yathā

athopadhātūnāṃ śodhanamāraṇaprakārāḥ
upadhātūnāṃ gaṇanā
mākṣikaṃ tutthakābhrau ca nīlāñjanaśilālakāḥ
rasakañceti vijñeyā ete saptopadhātavaḥ

svarṇamākṣikasya śodhanavidhiḥ
mākṣikasya trayo bhāgā bhāgaikaṃ saindhavasya ca
mātuluṅgadra vairvā'tha jambīrotthadra vaiḥ pacet

cālayellohaje pātre yāvatpātraṃ sulohitam
bhavettaptaṃ tu saṃśuddhiṃ svarṇamākṣikamṛcchati

tasya māraṇavidhiḥ
kulatthasya kaṣāyeṇa ghṛṣṭvā tailena vā puṭet
takreṇa vājamūtreṇa mriyate svarṇamākṣikam

raupyamākṣikaśodhanavidhiḥ
karkoṭīmeṣaśṛṅgyutthairdra vairjambīrajairdinam
bhāvayedātape tīvre vimalā śuddhyti dhruvam

tutthaśodhanavidhiḥ
viṣṭhayā mardayet tutthaṃ mārjārakakapotayoḥ

daśāṃśaṃ ṭaṅkaṇaṃ dattvā pacenmṛdupuṭe tataḥ
puṭaṃ dadhnā tathā kṣaudrai rdeyaṃ tutthaviśuddhaye

abhrakaśodhanavidhiḥ
kṛṣṇābhrakaṃ dhamedvahnau tataḥ kṣīre vinikṣipet
bhinnapatraṃ tu tatkṛtvā taṇḍulīyāmlayordra vaiḥ
bhāvayedaṣṭayāmaṃ tadevaṃ śuddhyti cābhrakam

abhrakamāraṇe prathamo vidhiḥ
kṛtvā dhānyābhrakaṃ tattu śoṣayitthā'tha mardayet
arkakṣīrairdinaṃ khalve cakrākāraṃ ca kārayet

veṣṭayedarkapatraiśca samyaggajapuṭe pacet
punarmardyaṃ punaḥ pācyaṃ saptavāraṃ prayatnataḥ

tato vaṭajaṭākvāthaistadvaddeyaṃ puṭatrayam
mriyate nātra saṃdehaḥ sarvayogeṣu yojayet

mṛtābhrakasyāmṛtīkaraṇavidhiḥ
tulyaṃ ghṛtaṃ mṛtābhreṇa lohapātre vipācayet
ghṛte jīrṇe tadabhraṃ tu sarvayogeṣu yojayet

mṛtābhrakaguṇāḥ
mṛtaṃ tvabhraṃ harenmṛtyuṃ jarāpalitanāśanam
anupānaiśca saṃyuktaṃ tattadro gaharaṃ param

abhrakamāraṇe dvitīyo vidhiḥ
śuddhaṃ dhānyābhrakaṃ mustaśuṇṭhīṣaḍbhāgayojitam
mardayetkāñjikenaiva dinaṃ citrakajai rasaiḥ

tato gajapuṭaṃ dadyāttasmāduddhṛtya mardayet
triphalāvāriṇā tadvatpuṭedevaṃ puṭaistribhiḥ

valāgomūtramusalītulasīsūraṇadra vaiḥ
marditaṃ puṭitaṃ vahnau tritrivelaṃ vrajenmṛtim

abhrakasattvaprakāraḥ
dhānyābhrakasya bhāgaikaṃ dvau bhāgau ṭaṅkaṇasya ca

piṣṭvā tadandhamūṣāyāṃ ruddhvā tīvrāgninā pacet
svabhāvaṃ śītalaṃ cūrṇaṃ sarvarogeṣu yojayet

nīlāñjanaśodhanavidhiḥ
nīlāñjanaṃ cūrṇayitvā jambīradra vabhāvitam
dinaikamātape śuddhaṃ bhavetkāryeṣu yojayet

gairikakāsīsādiśodhanavidhiḥ
evaṃ gairikakāsīsaṭaṅkaṇāni varāṭikā
taurī śaṅkhaṃ ca kaṅkuṣṭhaṃ śuddhimāyāti niścitam

manaḥ śilāśodhanavidhiḥ
pacettryahamajāmūtrairdolāyantre manaḥ śilām
bhāvayetsaptadhā pittairajāyāḥ śuddhimṛcchati

haritālaśodhanavidhiḥ
tālakaṃ kaṇaśaḥ kṛtvā taccūrṇaṃ kāñjike kṣipet
dolāyantreṇa yāmaikaṃ tataḥ kūṣmāṇḍajairdra vaiḥ

tilataile pacedyāmaṃ yāmaṃ ca triphalājalaiḥ
evaṃ yantre caturyāmaṃ pācyaṃ śuddhyti tālakam

rasakakhirpira śodhanavidhiḥ
nṛmūtrevā'tha gomūtre saptāhaṃ rasakaṃ pacet
dolāyantreṇa śuddhiḥ syāttataḥ kāryeṣu yojayet

dhātūnāṃ sattvapātanavidhiḥ
lākṣāmīnapayaśchāgaṃ ṭaṅkaṇaṃ mṛgaśṛṅgakam
piṇyākaṃ sarṣapāḥ śigrurguñjorṇāguḍasaindhavāḥ
yavatiktā ghṛtaṃ kṣaudraṃ yathālābhaṃ vicūrṇayet

ebhirvimiśritāḥ sarve dhātavo gāḍhavahninā
mūṣādhmātāḥ prajāyante muktasattvā na saṃśayaḥ

atha ratnānāṃ śodhanamāraṇaprakārāḥ
tatrādau vajraśodhanavidhiḥ
kulatthakodra vakvāthairdolāyantre vipācayet
vyāghrīkandagataṃ vajraṃ tridinaṃ śuddhimṛcchati

vajraśodhane dvitīyo vidhiḥ
taptaṃ taptaṃ tu tadvajraṃ kharamūtrairniṣecayet
punastapyaṃ punaḥ secyamevaṃ kuryāttrisaptadhā

vajramāraṇe prathamo vidhiḥ
matkuṇaistālakaṃ piṣṭvā yāvadbhavati golakam
tadgole nihitaṃ vajraṃ tadgolaṃ vahninā dhamet

siñcayedaśvamūtreṇa tadgole ca kṣipetpunaḥ
ruddhvā dhmātaṃ punaḥ secyamevaṃ kuryāttrisaptadhā

evaṃ ca mriyate vajraṃ cūrṇaṃ sarvatra yojayet

dvitīyo vidhiḥ
hiṅgusaindhavasaṃyukte kvāthe kaulatthaje kṣipet
taptaṃ taptaṃ punarvajraṃ bhūyāccūrṇaṃ trisaptadhā

tṛtīyo vidhiḥ
maṇḍūkaṃ kāṃsyaje pātre nigṛhya sthāpayetsudhīḥ
sa bhīto mūtrayettatra tanmūtre vajramāvapet
taptaṃ taptaṃ ca bahudhā vajrasyaivaṃ mṛtirbhavet

vaikrāntasya saṃśodhanamāraṇavidhiḥ
vaikrāntaṃ vajravacchoddhyaṃ nīlaṃ vā lohitaṃ tathā
hayamūtreṇa tatsecyaṃ taptaṃ taptaṃ dvisaptadhā

tatastu meṣaśṛṅgyuktapañcāṅge golake kṣipet
puṭenmūṣāpuṭe ruddhvā kuryādevaṃ ca saptadhā

vaikrāntaṃ bhasmatāṃ yāti vajrasthāne niyojayet

avaśiṣṭaratnānāṃ śodhanavidhiḥ
svedayeddolikāyantre jayantyāḥ svarasena ca
maṇimuktāpravālānāṃ yāmakaṃ śodhanaṃ bhavet

teṣāmeva māraṇavidhiḥ
kumāryāstaṇḍulīyena stanyena ca niṣecayet
pratyekaṃ saptavelaṃ ca taptataptāni kṛtsnaśaḥ

mauktikāni pravālāni tathā ratnānyaśeṣataḥ
kṣaṇādvividhavarṇāni mriyante nātra saṃśayaḥ

uktamākṣikavanmuktāḥ pravālāni ca mārayet
vajravatsarvaratnāni śodhayenmārayettathā

śilājatunaḥ prathamaḥ śodhanavidhiḥ
śilājatu samānīya grīṣmataptaśilācyutam
godugdhaistriphalākvāthairbhṛṅgadrā vaiśca mardayet
ātape dinamekaikaṃ tacchuṣkaṃ śuddhatāṃ vrajet

dvitīyo vidhiḥ
mukhyāṃ śilājatuśilāṃ sūkṣmakhaṇḍaprakalpitām
nikṣipyātyuṣṇapānīye yāmaikaṃ sthāpayetsudhīḥ

mardayitvā tato nīraṃ gṛhṇīyādvastragālitam
sthāpayitvā ca mṛtpātre dhārayedātape budhaḥ

uparisthaṃ ghanaṃ yatsyāttatkṣipedanyapātrake
dhārayedātape dhīmānuparisthaṃ ghanaṃ nayet

evaṃ punaḥ punarnītvā dvimāsābhyāṃ śilājatu
bhūyātkāryakṣamaṃ vahnau kṣiptaṃ liṅgopamaṃ bhavet

nirdhūmaṃ ca tataḥ śuddhaṃ sarvakarmasu yojayet
adhaḥ sthitaṃ ca yaccheṣaṃ tasminnīraṃ vinikṣipet

vimardya dhārayedgharme pūrvavaccaiva tannayet

maṇḍūrasya śodhanamāraṇavidhiḥ
akṣāṅgārairdhametkiṭṭaṃ lohajaṃ tadgavāṃ jalaiḥ
secayettaptataptaṃ tatsaptavāraṃ punaḥ punaḥ

cūrṇayitvā tataḥ kvāthairdviguṇaistriphalābhavaiḥ
āloḍya bharjayedvahnau maṇḍūraṃ jāyate varam

kṣārakalpanā
kṣīravṛkṣasya kāṣṭhāni śuṣkāṇyagnau pradīpayet
nītvā tadbhasma mṛtpātre kṣiptvā nīre caturguṇe
vimardya dhārayedrā trau prātaracchaṃ jalaṃ nayet

tannīraṃ kvāthayedvahnau yāvatsarvaṃ viśuṣyati
tataḥ pātrātsamullikhya kṣāro grāhyaḥ sitaprabhaḥ

cūrṇābhaḥ pratisāryaḥ syātpeyaḥ syātkvāthavatsthitaḥ
iti kṣāradvayaṃ dhīmānuktakāryeṣu yojayet

iti śrīśārṅgadharasaṃhitāyāṃ madhyakhaṇḍe dhātuśodhanamāraṇanāmaikādaśo'dhyāyaḥ
rasādiśodhanamāraṇakalpanā
atha rasādiśodhanamāraṇakalpanānāma dvādaśo'dhyāyaḥ
tatrādau rasapraśaṃsā
pāradaḥ sarvarogāṇāṃ jetā puṣṭikaraḥ smṛtaḥ
sujñena sādhitaḥ kuryātsaṃsiddhiṃ dehalohayoḥ

rasanāmāni
rasendra ḥ! pāradaḥ sūto harajaḥ sūtako rasaḥ
miśrakaśceti nāmāni jñeyāni rasakarmasu

tāmrādidhātūnāṃ sūryādīnāmadhiṣṭhānanirdeśaḥ
tāmratārāranāgāśca hemavaṅgau ca tīkṣṇakam
kāṃsyakaṃ kāntalohaṃ ca dhātavo nava ye smṛtāḥ
sūryādīnāṃ grahāṇāṃ te kathitā nāmabhiḥ kramāt

pāradaśodhanavidhiḥ
rājīrasonamūṣāyāṃ rasaṃ kṣiptvā vibandhayet
vastreṇa dolikāyantre svedayetkāñjikaistr! yaham

dinaikaṃ mardayetsūtaṃ kumārīsambhavairdra vaiḥ
tathā citrakajaiḥ kvāthairmardayedekavāsaram

kākamācīrasaistadvad dinamekaṃ ca mardayet
triphalāyāstathā kvāthai raso mardyaḥ prayatnataḥ

tatastebhyaḥ pṛthakkuryātsūtaṃ prakṣālya kāñjikaiḥ
tataḥ kṣiptvā rasaṃ khalve rasādarddhaṃ ca saindhavam

mardayennimbukarasairdinamekamanāratam
tato rājī rasonaśca mukhyaśca navasādaraḥ

etai rasasamaistadvatsūto mardyastuṣāmbunā
tataḥ saṃśodhya cakrābhaṃkṛtvā liptvā ca hiṅgunā

dvisthālīsampuṭe dhṛtvā pūrayellavaṇena ca
adhaḥ sthālyāṃ tato mudrā ṃ! dadyād dṛḍhatarāṃ budhaḥ

viśoṣyāgniṃ vidhāyādho niṣiñcedambunopari
tatastu kuryāttīvrāgniṃ tadadhaḥ praharatrayam

evaṃ nipātayedūrdhvaṃraso doṣavivarjitaḥ
athordhvapiṭharīmadhye lagno raso rasottamaḥ

gandhakaśodhanavidhiḥ
lohapātre vinikṣipya ghṛtamagnau pratāpayet
tapte ghṛte tatsamānaṃ kṣipedgandhakajaṃ rajaḥ

vidrutaṃ gandhakaṃ jñātvā dugdhamadhye viniḥkṣipet
evaṃ gaṃdhakaśuddhiḥ syātsarvakāryeṣu yojayet

hiṅgulaśodhanavidhiḥ
meṣīkṣīreṇa daradamamlavargaiśca bhāvitam
saptavāraṃ prayatnena śuddhimāyāti niścitam

hiṅgulātpāradaniṣkāsanavidhiḥ
nimbūrasairnimbapatrarasairvā yāmamātrakam

piṣṭvā daradamūrdhvaṃ ca pātayetsūtayuktivat
tataḥ śuddharasaṃ tasmānnītvā kāryeṣu yojayet

pāradasya mukhakaraṇavidhiḥ
kālakūṭo vatsanābhaḥ śṛṅgakaśca pradīpakaḥ
hālāhalo brahmaputro hāridra ḥ! saktukastathā

saurāṣṭrika iti proktā viṣabhedā amī nava
arkasehuṇḍadhattūralāṅgalīkaravīrakam

guñjā'hiphenāvityetāḥ saptopaviṣajātayaḥ
etairvimarditaḥ sūtaśchinnapakṣaḥ prajāyate
mukhaṃ ca jāyate tasya dhātūṃśca grasate kṣaṇāt

dvitīyo rasamukhakaraṇavidhiḥ
athavā trikaṭukṣārau rājī lavaṇapañcakam

rasono navasāraśca śigruścaikatra cūrṇitaiḥ
samāṃśaiḥ pāradādetairjambīreṇa dra veṇa vā
nimbutoyaiḥ kāñjikairvā soṣṇakhalve vimardayet

ahorātratrayeṇa syādra se dhātucaraṃ mukham
tṛtīyo rasamukhakaraṇavidhiḥ
athavā bindulīkīṭai raso mardyastrivāsaram
lavaṇāmlairmukhaṃ tasya jāyate dhātughasmaram

kacchapayantreṇa gandhakajāraṇavidhiḥ
atha kacchapayantreṇa gandhajāraṇamucyate
mṛtkuṇḍe nikṣipettoyaṃ tanmadhye ca śarāvakam

mahatkuṇḍapidhānābhaṃ madhye mekhalayā yutam
liptvā ca mekhalāmadhyaṃ cūrṇenātra rasaṃ kṣipet

rasasyopari gandhasya rajo dadyātsamāṃśakam
dattvopari śarāvaṃ ca bhasmamudrā ṃ! pradāpayet

tasyopari puṭaṃ dadyāccaturbhirgomayopalaiḥ
evaṃ punaḥ punargandhaṃ ṣaḍguṇaṃ jārayed budhaḥ

gandhe jīrṇe bhavetsūtastīkṣṇāgniḥ sarvakarmakṛt

pāradamāraṇavidhiḥ
dhūmasāraṃ rasaṃ torīṃ gandhakaṃ navasādaram

yāmaikaṃ mardayedamlairbhāgaṃ kṛtvā samāṃśakam
kācakūpyāṃ vinikṣipya tāṃ ca mṛdvastramudra yā

vilipya parito vaktre mudrā ṃ! dattvā ca śoṣayet
adhaḥ sacchidra piṭharīmadhye kūpīṃ niveśayet

piṭharīṃ vālukāpūrairbhṛtvā cākūpikāgalam
niveśya cullyāṃ tadadhaḥ kuryādvahniṃ śanaiḥ śanaiḥ

tasmādapyadhikaṃ kiñcitpāvakaṃ jvālayetkramāt
evaṃ dvādaśabhiryāmairmriyate sūtakottamaḥ

sphoṭayetsvāṅgaśītaṃ tamūrdhvagaṃ gandhakaṃ tyajet
adhaḥ sthaṃ mṛtasūtaṃ ca sarvakarmasu yojayet

dvitīyaḥ pāradamāraṇavidhiḥ
apāmārgasya bījānāṃ mūṣāyugmaṃ prakalpayet
tatsampuṭe nyasetsūtaṃ malayūdugdhamiśritam

dro ṇapuṣpīprasūnāni viḍaṅgamirimedakaḥ
etaccūrṇamadhordhvaṃ ca dattvā mudrā pradīyate

taṃ golaṃ sandhayetsamyaṅmṛṇmūṣāsampuṭe sudhīḥ
mudrā ṃ! dattvā śodhayitvā tato gajapuṭe pacet
evamekapuṭenaiva jāyate bhasma sūtakam

tṛtīyaḥ pāradamāraṇavidhiḥ
kākodumbarikādugdharasaṃ kiñcidvimardayet

taddugdhaghṛṣṭahiṅgośca mūṣāyugmaṃ prakalpayet
kṣiptvā tatsampuṭe sūtaṃ tatra mudrā ṃ! pradāpayet

dhṛtvā taṃ golakaṃ prājño mṛṇmūṣāsampuṭe'dhike
pacenmṛdupuṭenaiva sūtako yāti bhasmatām

caturthaḥ pāradamāraṇavidhiḥ
nāgavallīrasairghṛṣṭaḥ karkoṭīkandagarbhitaḥ
mṛṇmūṣāsampuṭe paktvā sūto yātyeva bhasmatām

atha jvarādau rasāḥ procyante
tatra jvarāṅkuśarasaḥ
khaṇḍitaṃ hariṇaśṛṅgaṃ jvālāmukhyā rasaiḥ samam
ruddhvā bhāṇḍe paceccullyāṃ yāmayugmaṃ tato nayet

aṣṭāṃśaṃ trikaṭuṃ dadyānniṣkamātraṃ ca bhakṣayet
nāgavallīrasaiḥ sārddhaṃ vātapittajvarāpaham

ayaṃ jvarāṅkuśo nāma rasaḥ sarvajvarāpahaḥ
ekāhikaṃ dvyāhikaṃ ca tr! yāhikaṃ vā na saṃśayaḥ

jvarārirasaḥ
pāradaṃ rasakaṃ tālaṃ tutthaṃ ṭaṅkaṇagandhake
sarvametatsamaṃ śuddhaṃ kāravellīrasairdinam

mardayellepayettena tāmrapātrodaraṃ bhiṣak
aṅgulyardhapramāṇena tato ruddhvā ca tanmukham

pacettaṃ vālukāyantre kṣiptvā dhānyāni tanmukhe
yadā sphuṭanti dhānyāni tadā siddhaṃ vinirdiśet

tato nayetsvāṅgaśītaṃ tāmrapātrodarādbhiṣak
rasaṃ jvarārināmānaṃ vicūrṇya maricaiḥ samam

māṣaikaṃ parṇakhaṇḍena bhakṣayennāśayejjvaram
tridinairviṣamaṃ tīvramekadvitricaturthakam

śītajvarārirasaḥ
tālakaṃ tutthakaṃ tāmraṃ rasaṃ gandhaṃ manaḥśilām
karṣaṃ karṣaṃ prayoktavyaṃ mardayet triphalā'mbubhiḥ

golaṃ nyasetsampuṭake puṭaṃ dadyāt prayatnataḥ
tato nītvā'kadugdhena vajrīdugdhena saptadhā

kvāthena dantyāḥ śyāmāyāḥ bhāvayetsaptadhā punaḥ
māṣamātraṃ rasaṃ divyaṃ pañcāśanmaricairyutam

guḍaṃ gadyāṇakaṃ caiva tulasīdalayugmakam
bhakṣayettridinaṃ bhaktyā śītārirdurlabhaḥ paraḥ

pathyaṃ dugdhaudanaṃ deyaṃ viṣamaṃ śītapūrvakam
dāhapūrvaṃ haratyāśu tṛtīyakacaturthakau
dvyāhikaṃ satataṃ caiva vaivarṇyaṃ ca niyacchati

jvaraghnī guṭikā
bhāgaikaḥ syādra sācchuddhādaileyaḥ pippalī śivā
ākārakarabho gandhaḥ kaṭutailena śodhitaḥ

phalāni cendra vāruṇyāścaturbhāgamitā amī
ekatra mardayeccūrṇamindra vāruṇikārasaiḥ

māṣonmitāṃ guṭīṃ kṛtvā dadyātsadyojvare budhaḥ
chinnārasānupānena jvaraghnī guṭikā matā

kṣayādau lokanātharasaḥ
śuddho bubhukṣitaḥ sūto bhāgadvayamito bhavet
tathā gandhasya bhāgau dvau kuryātkajjalikāṃ tayoḥ

sūtāccaturguṇeṣveva kapardeṣu vinikṣipet
bhāgaikaṃ ṭaṅkaṇaṃ dattvā gokṣīreṇa vimardayet

tathā śaṅkhasya khaṇḍānāṃ bhāgānaṣṭau prakalpayet
kṣipetsarvaṃ puṭasyāntaścūrṇaliptaśarāvayoḥ

gartte hastonmite dhṛtvā puṭedgajapuṭena ca
svāṅgaśītaṃ samuddhṛtya piṣṭvā tatsarvamekataḥ
ṣaḍguñjāsammitaṃ cūrṇamekonatriṃśadūṣaṇaiḥ

tatrānupānāni
ghṛtena vātaje dadyānnavanītena pittaje
kṣaudre ṇa śleṣmaje dadyādatīsāre kṣaye tathā

arucau grahaṇīroge kārśye mandānale tathā
kāsaśvāseṣu gulmeṣu lokanātharaso hitaḥ

tadbhakṣaṇavidhiḥ
tasyopari ghṛtānnaṃ ca bhuñjīta kavalatrayam
mañce kṣaṇaikamuttānaḥ śayītānupadhānake

pathyabhojanam
anamlamannaṃ saghṛtaṃ bhuñjīta madhuraṃ dadhi
prāyeṇa jāṅgalaṃ māṃsaṃ pradeyaṃ ghṛtapācitam

sudugdhabhaktaṃdadyācca jāte'gnau sāndhyabhojane
saghṛtānmudgavaṭakānvyañjaneṣvavacārayet

tatra snānavyavasthā
tilāmalakakalkena snāpayetsarpiṣā'thavā
abhyañjayetsarpiṣā ca snānaṃ koṣṇodakena ca

sevanasamaye tyājyapadārthāḥ
kvacittailaṃ na gṛhṇīyānna bilvaṃ kāravellakam
vārtākaṃ śapharīṃ ciñcāṃ tyajedvyāyāmamaithune

madyaṃ sandhānakaṃ hiṅgu śuṇṭhīṃ māṣānmasūrakān
kūṣmāṇḍaṃ rājikāṃ kopaṃ kāñjikaṃ caiva varjayet

tyajedayuktanidrā ṃ! ca kāṃsyapātre ca bhojanam
kakārādiyutaṃ sarvaṃ tyajecchākaphalādikam

pathyo'ya lokanāthe'stuai! śubhanakṣatravāsare
sevanavidhiḥ
pūrṇātithau site pakṣe jāte candra bale tathā

pūjayitvā lokanāthaṃ kumārīṃ bhojayettataḥ
dānaṃ dattvā dvighaṭikāmadhye grāhyo rasottamaḥ

rasajadāhaśāntyupāyaḥ
rasāccejjāyate tāpastadā śarkarayā yutam

sattvaṃ guḍūcyā gṛhṇīyādvaṃśarocanayā yutam
kharjūraṃ dāḍimaṃ drā kṣāmikṣukhaṇḍāni dāpayet

rogānusāreṇānupānāni
arucau nistuṣaṃ dhānyaṃ ghṛtabhṛṣṭaṃ saśarkaram
dadyāttathā jvare dhānyaguḍūcīkvāthamāharet

uśīravāsakakvāthaṃ dadyātsamadhuśarkaram
raktapitte kaphe śvāse kāse ca svarasaṃkṣaye

agnibhṛṣṭajayācūrṇaṃ madhunā niśi dīyate
nidrā nāśe'tisāre ca grahaṇyāṃ mandapāvake

sauvarcalābhayākṛṣṇācūrṇamuṣṇodakaiḥ pibet
śūle'jīrṇe tathā kṛṣṇā madhuyuktā jvare hitā

plīhodare vātarakte chardyāṃ caiva gudāṅkure
nāsikādiṣu rakteṣu rasaṃ dāḍimapuṣpajam

dūrvāyāḥ svarasaṃ nasye pradadyāccharkarāyutam
kolamajjā kaṇā barhipakṣabhasma saśarkaram

madhunā lehayecchardihikkākopasya śāntaye
vidhireṣa prayojyastu sarvasminpoṭṭalīrase

mṛgāṅke hemagarbhe ca mauktikākhye raseṣu ca
ityayaṃ lokanāthākhyo rasaḥ sarvarujo jayet

laghulokanātharasaḥ
varāṭabhasma maṇḍūraṃ cūrṇayitvā ghṛte pacet
tatsamaṃ māricaṃ cūrṇaṃ nāgavallyāṃ vibhāvitam

taccūrṇaṃ madhunā lehyamathavā navanītakaiḥ
māṣamātraṃ kṣayaṃ hanti yāme yāme ca bhakṣitam

lokanātharaso hyeṣa maṇḍalādrā jayakṣmanut

kṣayādau mṛgāṅkapoṭṭalīrasaḥ
bhūrjavattanupatrāṇi hemnaḥ sūkṣmāṇi kārayet
tulyāni tāni sūtena khalve kṣiptvā vimardayet

kāñcanārarasenaiva jvālāmukhyā rasena vā
lāṅgalyā vā rasaistāvadyāvadbhavati piṣṭikā

tato hemnaścaturthāṃśaṃ ṭaṅkaṇaṃ tatra nikṣipet
piṣṭamauktikacūrṇaṃ ca hemadviguṇamāvapet

teṣu sarvasamaṃ gandhaṃ kṣiptvā caikatra mardayet
teṣāṃ kṛtvā tato golavāsobhiḥ pariveṣṭayet

paścānmṛdā veṣṭayitvā śoṣayitvā ca dhārayet
śarāvasampuṭasyāntastatra mudrā ṃ! pradāpayet

lavaṇāpūrite bhāṇḍe dhārayettaṃ ca sampuṭam
mudrā ṃ! dattvā śoṣayitvā bahubhirgomayaiḥ puṭet

tataḥ śīte samāhṛtya gandhaṃ sūtasamaṃ kṣipet
ghṛṣṭvā ca pūrvavatkhalve puṭed gajapuṭena ca

svāṅgaśītaṃ tato nītvā guñjāyugmaṃ prayojayet
aṣṭabhirmaricairyuktaḥ kṛṣṇātrayayuto'thavā

vilokya deyo doṣādīnekaikā rasaraktikā
sarpiṣā madhunā vā'pi dadyāddoṣādyapekṣayā

lokanāthasamaṃ pathyaṃ kuryātsvasthamanāḥ śuciḥ
śleṣmāṇaṃ grahaṇīṃ kāsaṃ śvāsaṃ kṣayamarocakam
mṛgāṅko'ya raso hanyātkṛśatvaṃ balahīnatām

kṣayaśvāsādau hemagarbhapoṭṭalīrasaḥ
sūtātpādapramāṇena hemnaḥ piṣṭaṃ prakalpayet
tayoḥ syād dviguṇo gandho mardayetkāñcanāriṇā

kṛtvā golaṃ kṣipenmūṣāsampuṭe mudra yettataḥ
paced bhūdharayantreṇa vāsaratritayaṃ budhaḥ

tata uddhṛtya tatsarvaṃ dadyād gandhaṃ ca tatsamam
mardayedārdra karasaiścitrakasvarasena ca

sthūlapītavarāṭāṃśca pūrayettena yuktitaḥ
etasmādauṣadhātkuryādaṣṭamāṃśena ṭaṅkaṇam

ṭaṅkaṇārdhaṃ viṣaṃ dattvā piṣṭvā sehuṇḍadugdhakaiḥ
mudra yettena kalkena varāṭānāṃmukhāni ca

bhāṇḍe cūrṇapralipte'tha dhṛtvā mudrā ṃ! pradāpayet
gartte hastonmite dhṛtvā puṭedgajapuṭena ca

svāṅgaśītaṃ rasaṃ jñātvā pradadyāllokanāthavat
pathyaṃ mṛgāṅkavajjñeyaṃ tridinaṃ lavaṇaṃ tyajet

yadā chardirbhavettasya dadyācchinnāśṛtaṃ tadā
madhuyuktaṃ tathā śleṣmakope dadyādguḍārdra kam

vireke bharjitā bhaṅgā pradeyā dadhisaṃyutā
jayetkāsaṃ kṣayaṃ śvāsaṃ grahaṇīmaruciṃ tathā

agniṃ ca kurute dīptaṃ kaphavātaṃ niyacchati
hemagarbha paro jñeyo rasaḥ poṭṭalikā'bhidhaḥ

dvitīyo hemagarbhapoṭṭalīrasaḥ
rasasya bhāgāścatvārastāvantaḥ kanakasya ca
tayośca piṣṭikāṃ kṛtvā gandho dvādaśabhāgakaḥ

kuryātkajjalikāṃ teṣāṃ muktābhāgāśca ṣoḍaśaḥ
caturviṃśacca śaṅkhasya bhāgaikaṃ ṭaṅkaṇasya ca

ekatra mardayetsarvaṃ pakvanimbūkajaiḥ rasaiḥ
kṛtvā teṣāṃ tato golaṃ mūṣāsampuṭake nyaset

mudrā ṃ! dattvā tato hastamātre gartte ca gomayaiḥ
puṭed gajapuṭenaiva svāṅgaśītaṃ samuddharet

piṣṭvā guñjācaturmānaṃ dadyādgavyājyasaṃyutam
ekonatriṃśadunmānamaricaiḥ saha dīyate

rājate mṛṇmaye pātre kācaje vā'valehayet
lokanāthasamaṃ pathyaṃ kuryācca svasthamānasaḥ

kāse śvāse kṣaye vāte kaphe grahaṇikāgade
atisāre prayoktavyā poṭṭalī hemagarbhikā

viṣamajvarādau mahājvarāṅkuśarasaḥ
śuddhasūto viṣaṃ gandhaḥ pratyekaṃ śāṇasammitāḥ
dhūrttabījaṃ triśāṇaṃ syātsarvebhyo dviguṇā bhavet

hemāhvā kārayedeṣāṃ sūkṣmaṃ cūrṇaṃ prayatnataḥ
deyaṃ jambīramajjābhiścūrṇaṃ guñjādvayonmitam

ārdra kasvarasairvā'pi jvaraṃ hanti tridoṣajam
ekāhikaṃ dvyāhikaṃ vā tr! yāhikaṃ vā caturthakam

viṣamaṃ ca jvaraṃ hanyādvikhyāto'ya jvarāṅkuśaḥ

atisārādau ānanda bhairavarasaḥ
daradaṃ vatsanābhaṃ ca maricaṃ ṭaṅkaṇaṃ kaṇām
cūrṇayetsamabhāgena raso hyānandabhairavaḥ

guñjaikaṃ vā dviguñjaṃ vā balaṃ jñātvā prayojayet
madhunā lehayeccānu kuṭajasya phalaṃ tvacam

cūrṇitaṃ karṣamātraṃ tu tridoṣotthātisārajit
dadhyannaṃ dāpayetpathyaṃ gavājyaṃ takrameva ca
pipāsāyāṃ jalaṃ śītaṃ vijayā ca hitā niśi

tridoṣe laghusūcikābharaṇarasaḥ
viṣaṃ palamitaṃ sūtaḥ śāṇikaścūrṇayed dvayam
taccūrṇaṃ sampuṭe kṣiptvā kāvaliptaśarāvayoḥ

mudrā ṃ! dattvā ca saṃśoṣya tataśculyāṃ niveśayet
vahniṃ śanaiḥ śanaiḥ kuryātpraharadvayasaṃkhyayā

tata udghāṭayenmudrā muparisthāṃ śarāvakāt
saṃlagno yo bhavetsūtastaṃ gṛhṇīyācchanaiḥ śanaiḥ

vāyusparśo yathā na syāttathā kupyāṃ niveśayet
yāvatsūcyā mukhe lagnaṃ kupyā niryāti bheṣajam

tāvanmātro raso deyo mūrcchite sannipātini
kṣureṇa pracchite mūrdhniṃ tatrāṅgulyā ca gharṣayet

raktabheṣajasamparkānmūrcchito'pi hi jīvati
tathaiva sarpadaṣṭastu mṛtāvastho'pi jīvati

yadā tāpo bhavettasya madhuraṃ tatra dīyate

sannipāte jalabandhurasaḥ
sūtabhasmasamaṃ gandhaṃ gandhātpādaṃ manaḥ śilā
mākṣikaṃ pippalī vyoṣaṃ pratyekaṃ śilayā samam

cūrṇayedbhāvayetpittairmatsyamāyūrasambhavaiḥ
saptadhā bhāvayecchuṣkaṃ deyaṃ guñjādvayaṃ hitam

tālaparṇīrasaścānu pañcakolaśṛto'thavā
jalabandhuraso nāma sannipātaṃ niyacchati
jalayogaśca karttavyastena vīryaṃ bhavedra se

sannipāte pañcavaktrarasaḥ
śuddhasūtaṃ viṣaṃ gandhaṃ maricaṃ ṭaṅkaṇaṃ kaṇām
mardayed dhūrttajadrā vairdinamekaṃ ca śoṣayet

pañcavaktro raso nāma dviguñjaḥ sannipātajit
arkamūlakaṣāyaṃ tu satr! yūṣamanupāyayet

yuktaṃ dadhyodanaṃ pathyaṃ jalayogaṃ ca kārayet
rasenānena śāmyanti sakṣaudre ṇa kaphādayaḥ

madhvārdra karasaṃ cānupibedagnivivṛddhaye
yatheṣṭaṃ ghṛtamāṃsāśī śakto bhavati pāvakaḥ

sannipāte unmattarasaḥ
rasaṃ gandhakatulyāṃśaṃ dhattūraphalajadra vaiḥ
mardayeddinamekaṃ tu tattulyaṃ trikaṭuṃ kṣipet

unmattākhyo raso nāmnā nasye syātsannipātajit

sannipātādau añjanarasaḥ
nistvagjaipālabījaṃ ca daśaniṣkaṃ vicūrṇayet
maricaṃ pippaladyaṃ sūtaṃ pratiniṣkaṃ vimiśrayet

bhāvyo jambīrajaidrā rvaiḥ! saptāhaṃ samprayatnataḥ
raso'yamañjane dattaḥ sannipātaṃ vināśayet

śūlādau nārācarasaḥ
sūtaṃ ṭaṅkaṇakaṃ tulyaṃ maricaṃ sūtatulyakam
gandhakaṃ pippaladyaṃ śuṇṭhīṃ dvau dvau bhāgau vicūrṇayet

sarvatulyaṃ kṣipeddantībījaṃ nistuṣitaṃ bhiṣak
dviguñjaṃ recanaṃ siddhaṃ nārāco'ya mahārasaḥ
ādhmānaṃ malaviṣṭambhānudāvarttaṃ ca nāśayet

śūlādau icchābhedīrasaḥ
daradaṃ ṭaṅkaṇaṃ śuṇṭhī pippalī ceti kārṣikāḥ
hemāhvā palamātrā syāddantībījaṃ ca tatsamam

vicūrṇyaikatra sarvāṇi godugdhenaiva pāyayet
triguñjaṃ recanaṃ dadyādviṣṭambhādhmānarogiṣu

sarvamehe vasantakusumākararasaḥ
dvau bhāgau hemabhūteśca gaganaṃ cāpi tatsamam
lohabhasma trayo bhāgāścatvāro rasabhasmanaḥ

vaṅgabhasma tribhāgaṃ syātsarvamekatra mardayet
pravālaṃ mauktikaṃ caiva rasasāmyena dāpayet

bhāvanā gavyadugdhena rasairghṛṣṭvā'ṭaruṣakaiḥ
haridrā vāriṇā caiva mocakandarasena ca

śatapatrarasenāpi mālatyāḥ svarasena ca
paścānmṛgamadaścandra tulasīrasabhāvitaḥ

kusumākara ityeṣa vasantapadapūrvakaḥ
guñjādvayaṃ dadītāsya madhunā sarvamehanut

sitācandanasaṃyuktaścāmlapittādirogajit

kṣayādau rājamṛgāṅkarasaḥ
sūtabhasma trayo bhāgā bhāgaikaṃ hemabhasmakam
mṛtābhrasya ca bhāgaikaṃ śilāgandhakatālakam

pratibhāgadvayaṃ śuddhamekīkṛtya vicūrṇayet
varāṭānpūrayettena chāgīkṣīreṇa ṭaṅkaṇam

piṣṭvā tena mukhaṃ ruddhvā mṛdbhāṇḍe sannirodhayet
śuṣkaṃ gajapuṭe paktvā cūrṇayetsvāṅgaśītalam

raso rājamṛgāṅko'ya caturguñjaḥ kṣayāpahaḥ
daśapippalikākṣaudrai rekonatriṃśadūṣaṇaiḥ

saghṛtaṃ dāpayetpathyaṃ strīkopāgniśramāṃstyajet
pathyaṃ vā laghumāṃsāni rājarogapraśāntaye

kṣayaśvāsādau svayamagnirasaḥ
śuddhaṃ sūtaṃ dvidhā gandhaṃ kuryātkhalvena kajjalīm
tayoḥ samaṃ tīkṣṇacūrṇaṃ mardayetkanyakādra vaiḥ

dviyāmānte kṛtaṃ golaṃ tāmrapātre vinikṣipet
ācchādyairaṇḍapatreṇa yāmārdhe'tyuṣṇatā bhaved

dhānyarāśau nyasetpaścādahorātrātsamuddharet
saṃcūrṇya gālayedvastre satyaṃ vāritaraṃ bhavet

bhāvayetkanyakādrā vaiḥ saptadhā bhṛṅgajaistathā
kākamācīkuraṇṭotthadra vairmuṇḍyāḥ punarnavaiḥ

sahadevyamṛtānīlīnirguṇḍīcitrajaistathā
saptadhā tu pṛthagdrā vairbhāvyaṃ śoṣyaṃ tathātape

siddhayogo hyayaṃ khyātaḥ siddhānāṃ ca mukhāgataḥ
anubhūto mayā satyaṃ sarvarogagaṇāpahaḥ

svarṇādīnmārayedevaṃ cūrṇīkṛtya tu lohavat
triphalāmadhusaṃyuktaḥ sarvarogeṣu yojayet

trikaṭutriphalailābhirjātīphalalavaṅgakaiḥ
samabhāgonmitairetaiḥ samaḥ pūrvaraso bhavet

saṃcūrṇya lehayetkṣaudrai rbhakṣyaṃ niṣkadvayaṃ dvayam
svayamagniraso nāmnā kṣayakāsanikṛntanaḥ

sarvakāseṣvamṛtārṇavarasaḥ
pāradaṃ gandhakaṃ śuddhaṃ mṛtalohaṃ ca ṭaṅkaṇam
rāsnā viḍaṅgatriphalā devadāru kaṭutrayam

amṛtā padmakaṃ kṣaudraṃ viśvaṃ tulyāṃśacūrṇitam
triguñjaṃ sarvakāsārttaḥ sevayedamṛtārṇavam

śvāse sūryāvartto rasaḥ
sūtārdho gandhako mardyo yāmaikaṃ kanyakādra vaiḥ
dvayostulyaṃ tāmrapatraṃ pūrvakalkena lepayet

dinaikaṃsthālikāyantre pakvamādāya cūrṇayet
sūryāvartto raso hyeṣa dviguñjaḥ śvāsajidbhavet

vātaroge svacchandabhairavarasaḥ
śuddhaṃ sūtaṃ mṛtaṃ lohaṃ tāpyaṃ gandhakatālake
pathyā'gnimanthaṃ nirguḍī tr! yūṣaṇaṃ ṭaṅkaṇaṃ viṣam

tulyāṃśaṃ mardayetkhalve dinaṃ nirguṇḍikādra vaiḥ
muṇḍīdrā vairdinaikaṃ tu dviguñjaṃ vaṭakīkṛtam

bhakṣayedvātarogārttonāmnā svacchandabhairavam
rāsnā'mṛtādevadāruśuṇṭhīvātārijaṃ śṛtam
sagugguluṃ pibetkoṣṇamanupānaṃ sukhāvaham

grahaṇīroge haṃsapoṭṭalīrasaḥ
dagdhānkapardikānpiṣṭvā tr! yūṣaṇaṃ ṭaṅkaṇaṃ viṣam
gandhakaṃ śuddhasūtaṃ ca tulyaṃ jambīrajairdra vaiḥ

mardayedbhakṣeyanmāṣaṃ maricājyaṃ lihedanu
nihanti grahaṇīrogaṃ pathyaṃ takraudanaṃ hitam

aśmaryāṃ trivikramo rasaḥ
mṛtaṃ tāmramajākṣīraiḥ pācyaṃ tulyairgatadra vam
tattāmraṃ śuddhasūtaṃ ca gandhakaṃ ca samaṃ samam

nirguṇḍīsvarasairmardyaṃ tadgolaṃ sandhayeddinam
yāmaikaṃ bālukāyantre pācyaṃ yojyaṃ dviguñjakam

bījapūrakamūlaṃ tu sajalaṃ cānupāyayet
rasastrivikramo nāmnā māsaikenāśmarīpraṇut

kuṣṭhādau mahātāleśvararasaḥ
tālaṃ tāpyaṃ śilāṃ sūtaṃ śuddhaṃ saindhavaṭaṅkaṇe
samāṃśaṃ cūrṇayetkhalve sūtād dviguṇagandhakam

gandhatulyaṃ mṛtaṃ tāmraṃ jambīrairdinapañcakam
mardyaṃ ṣaḍbhiḥ puṭaiḥ pācyaṃ bhūdhare saṃpuṭodare

puṭe puṭe dra vairmardyaṃ sarvametattu ṣaṭpalam
dvipalaṃ māritaṃ tāmraṃ lohabhasma catuṣpalam

jambīrāmlena tatsarvaṃ dinaṃ mardyaṃ puṭellaghu
triṃśadaṃśaṃ viṣaṃ cāsya kṣiptvā sarvaṃ vicūrṇayet

māhiṣājyena saṃmiśraṃ niṣkārdhaṃ bhakṣayetsadā
madhvājyairvākucīcūrṇaṃ karṣamātraṃ lihedanu

sarvakuṣṭhāni hantyāśu mahātāleśvaro rasaḥ

kuṣṭhakuṭhārarasaḥ
bhasmasūtasamo gandho mṛtāyastāmragugguluḥ
triphalā ca mahānimbaścitrakaścaśilājatu
ityetaccūrṇitaṃ kuryātpratyekaṃ śāṇaṣoḍaśam

catuḥṣaṣṭiḥ karañjasya bījacūrṇaṃ prakalpayet
catuḥṣaṣṭimṛtaṃ cābhraṃ madhvājyābhyāṃ viloḍayet

snigdhe bhāṇḍe dhṛtaṃ khāded dviniṣkaṃ sarvakuṣṭhanut
rasaḥ kuṣṭhakuṭhāro'ya galatkuṣṭhanivāraṇaḥ

śvetakuṣṭhādau udayādityo rasaḥ
śuddhaṃ sūtaṃ dvidhā gandhaṃ mardyaṃ kanyādra vairdinam
tadgolaṃ piṭharīmadhye tāmrapātreṇa rodhayet

sūtakād dviguṇenaiva śuddhenādhomukhena ca
pārśve bhasma nidhāyātha pātrordhvaṃ gomayaṃ jalam

kiñcit kiñcitpradātavyaṃ cullyāṃ yāmadvayaṃ pacet
caṇḍāgninā taduddhṛtya svāṅgaśītaṃ vicūrṇayet

kāṣṭhodumbarikāvahnitriphalārājavṛkṣakam
viḍaṅgaṃ vākucībījaṃ kvāthayettena bhāvayet

dinaikamudayādityoraso deyo dviguñjakaḥ
vicarcikāṃ dadrukuṣṭhaṃ vātaraktaṃ ca nāśayet

anupānaṃ ca kartavyaṃ vākucīphalacūrṇakam
khadirasya kaṣāyeṇa samena paripācitam

triśāṇaṃ tad gavāṃ kṣīraiḥ kvāthairvā traiphalaiḥ pibet
tridinānte bhavetsphoṭaḥ saptāhādvā kilāsake

nīladyaṃ guñjāṃ ca kāsīsaṃ dhattūraṃ haṃsapādikām
sūryabhaktāṃ ca cāṅgerīṃ piṣṭvā mūlānilepayet

sphoṭasthānapraśāntyarthaṃ saptarātraṃ punaḥ punaḥ
śvetakuṣṭhaṃ nihantyāśu sādhyāsādhyaṃ na saṃśayaḥ

aparaḥ śvitralepo'pi kathyate'tra bhiṣagvaraiḥ
guñjāphalāgnicūrṇaṃ ca lepitaṃ śvetakuṣṭhanut

śilā'pāmārgabhasmāpi liptaṃ śvitraṃ vināśayet

kuṣṭhādau sarveśvararasaḥ
śuddhaṃ sūtaṃ caturgandhaṃ palaṃ yāmaṃ vicūrṇayet
mṛtatāmrābhralohānāṃ daradasya palaṃ palam
suvarṇaṃ rajataṃ caiva pratyekaṃ daśaniṣkakam

māṣaikaṃ mṛtavajraṃ ca tālaṃ śuddhaṃ paladvayam
jambīronmattavāsābhiḥ snuhyarka viṣamuṣṭibhiḥ

mardyaṃ hayārijaidrā rvaiḥ! pratyekena dinaṃ dinam
evaṃ saptadinaṃ mardyaṃ tadgolaṃ vastraveṣṭitam

vālukāyantragaṃ svedyaṃ tridinaṃ laghuvahninā
ādāya cūrṇayecchlakṣṇaṃ palaikaṃ yojayedviṣam

dvipalaṃ pippalīcūrṇaṃ miśraṃ sarveśvaro rasaḥ
dviguñjo lihyate kṣaudrai ḥ! suptimaṇḍalakuṣṭhanut

vākucīdevakāṣṭhaṃ ca karṣamātraṃ sucūrṇayet
lihedairaṇḍatailāktamanupānaṃ sukhāvaham

suptyādau svarṇakṣīrīrasaḥ
hemāhvāṃ pañcapalikāṃ kṣiptvā takraghaṭe pacet
takre jīrṇe samuddhṛtya punaḥ kṣīraghaṭe pacet

kṣīre jīrṇe samuddhṛtya kṣālayitvā viśoṣayet
taccūrṇaṃ pañcapalikaṃ maricānāṃ paladvayam

palaikaṃ mūrcchitaṃ sūtamekīkṛtya tu bhakṣayet
niṣkaikaṃ suptikuṣṭhārttaḥ svarṇakṣīrīraso hyayam

pramehe mehabaddharasaḥ
bhasmasūtaṃ mṛtaṃ kāntaṃ muṇḍabhasma śilājatu
śuddhaṃ tāpyaṃ śilāṃ vyoṣaṃ triphalāṃ kolabījakam

kapitthaṃ rajanīcūrṇaṃ bhṛṅgarājena bhāvayet
viṃśadvāraṃ viśoṣyātha madhuyuktaṃ lihetsadā

niṣkamātro harenmehānmehabaddho raso mahān
mahānimbasya bījāni piṣṭvā ṣaṭsammitāni ca

palataṇḍulatoyena ghṛtaniṣkadvayena ca
ekīkṛtya pibeccānu hanti mehaṃ cirantanam

jalodarādau mahāvahnirasaḥ
catuḥsūtasya gandhāṣṭau rajanī triphalā śivā
pratyekaṃ ca dvibhāgaṃ syāttrivṛjjaipālacitrakam

pratyekaṃ ca tribhāgaṃ syāt tr! yūṣaṇaṃ dantijīrake
pratyekamaṣṭabhāgaṃ syādekīkṛtya vicūrṇayet

jayantīsnukpayobhṛṅgavahnivātāritailakaiḥ
pratyekena kramādbhāvyaṃ saptavāraṃ pṛthakpṛthak

mahāvahniraso nāma niṣkamuṣṇajalaiḥ pibet
virecanaṃ bhavettena takrabhaktaṃ sasaindhavam

dinānte dāpayetpathyaṃ varjayecchītalaṃ jalam
sarvodaraharaḥ prokto mūḍhavātaharaḥ paraḥ

gulmaplīhādau vidyādhararasaḥ
gandhakaṃ tālakaṃ tāpyaṃ mṛtatāmraṃ manaḥ śilām
śuddhaṃ sūtaṃ ca tulyāṃśaṃ mardayedbhāvayed dinam

pippalyāstu kaṣāyeṇa vajrīkṣīreṇa bhāvayet
niṣkārdhaṃ bhakṣayetkṣaudrai rgulmaplīhādikaṃ jayet

raso vidyādharo nāma gomūtraṃ ca pibedanu

paktiśūle trinerasaḥ
ṭaṅkaṇaṃ hāriṇaṃ śṛṅgaṃ svarṇaṃ śulbaṃ mṛtaṃ rasam
dinaikamārdra kadrā vairmardyaṃ ruddhvā puṭe pacet
trinetrākhyarasasyaikaṃ māṣaṃ madhvājyakairlihet

saindhavaṃ jīrakaṃ hiṃgu madhvājyābhyāṃ lihedanu
paktiśūlaharaḥ khyāto māsamātrānna saṃśayaḥ

śūle śūlagajakesarī rasaḥ
śuddhaṃ sūtaṃ dvidhā gandhaṃ yāmaikaṃ mardayed dṛḍham
dvayostulyaṃ śuddhatāmraṃ sampuṭe tannirodhayet

ūrdhvādho lavaṇaṃ dattvā mṛdbhāṇḍe dhārayedbhiṣak
tato gajapuṭe paktvā svāṅgaśītaṃ samuddharet

sampuṭaṃ cūrṇayetsūkṣmaṃ parṇakhaṇḍe dviguñjakam
bhakṣayetsarvaśūlārtto hiṅgu śuṇṭhī ca jīrakam

vacāmaricajaṃ cūrṇaṃ karṣamuṣṇajalaiḥ pibet
asādhyaṃ nāśayecchūlaṃ raso'ya gajakesarī

agnimāndyādau agnituṇḍīvaṭīrasaḥ
śuddhaṃ sūtaṃ viṣaṃ gandhamajamodāṃ phalatrayam
svarjikṣāraṃ yavakṣāraṃ vahnisaindhavajīrakam

sauvarcalaṃ viḍaṅgāni sāmudraṃ tr! yūṣaṇaṃ samam
viṣamuṣṭiṃ sarvatulyāṃ jambīrāmlena mardayet

maricābhāṃ vaṭīṃ khādedvahnimāndyapraśāntaye

viṣūcikāyām ajīrṇakaṇṭakarasaḥ
śuddhasūtaṃ viṣaṃ gandhaṃ samaṃ sarvaṃ vicūrṇayet
maricaṃ sarvatulyāṃśaṃ kaṇṭakāryāḥ phaladra vaiḥ

mardayedbhāvayetsarvamekaviṃśativārakam
vaṭīṃ guñjātrayaṃ khādetsarvājīrṇapraśāntaye
ajīrṇakaṇṭakaḥ so'ya raso hanti viṣūcikām

kapharoge manthānabhairavarasaḥ
mṛtaṃ sūtaṃ mṛtaṃ tāmraṃ hiṅgu puṣkaramūlakam
saindhavaṃ gandhakaṃ tālaṃ kaṭukīṃ cūrṇayetsamam

punarnavādevadālīnirguṇḍītaṇḍulīyakaiḥ
tiktakośātakīdrā vairdinaikaṃ mardayed dṛḍham

māṣamātraṃ lihetkṣaudrai rasaṃ manthānabhairavam
kapharogapraśāntyarthaṃ nimbakvāthaṃ pibedanu

vātaroge vātanāśanarasaḥ
sūtahāṭakavajrāṇi tāmraṃ lohaṃ ca mākṣikam
tālaṃ nīlāñjanaṃ tutthamahiphenaṃ samāṃśakam

pañcānāṃ lavaṇānāṃ ca bhāgamekaṃ vimardayet
vajrīkṣīrairdinaikaṃ tu ruddhvā'dho bhūdhare pacet

māṣaikamārdra kadrā vairlehayedvātanāśanam
pippalīmūlajakvāthaṃ sakṛṣṇamanupāyayet

sarvānvātavikārāṃstu nihantyākṣepakādikān

sannipātādau kanakasundaro rasaḥ
kanakasyāṣṭaśāṇāḥ syuḥ sūto dvādaśabhirmataḥ
gandho'pi dvādaśa proktastāmraṃśāṇadvayonmitam
abhrakaṃ syāccatuḥ śāṇaṃ mākṣikaṃ ca dviśāṇikam

vaṅgo dviśāṇaḥ saubīraṃ triśāṇaṃ lohamaṣṭakam
viṣaṃ triśāṇikaṃ kṛtvā lāṅgalī palasaṃmitā

mardayeddinamekaṃ ca rasairamlaphalodbhavaiḥ
dadyānmṛdupuṭaṃ vahnau tataḥ sūkṣmaṃ vicūrṇayet

māṣamātro raso deyaḥ sannipāte sudāruṇe
ārdra kasvarasenaiva rasonasya rasena vā

kilāsaṃ sarvakuṣṭhāni visarpaṃ ca bhagandaram
jvaraṃ garamajīrṇaṃ ca jayedro gaharo rasaḥ

sannipātabhairavarasaḥ
raso gandhastrikarṣaḥ syātkuryātkajjalikāṃ tayoḥ
tārābhratāmravaṅgāhisārāścaikaikakārṣikāḥ

śigrujvālāmukhīśuṇṭhī bilvebhyastaṇḍulīyakāt
pratyekaṃ svarasaiḥ kuryādyāmaikaikaṃ vimardanam

kṛtvā golaṃ vṛtaṃ vastre lavaṇāpūrite nyaset
kācabhāṇḍe tataḥ sthālyāṃ kācakūpīṃ niveśayet

bālukābhiḥ prapūryātha vahniryāmadvayaṃ bhavet
tata uddhṛtya taṃ golaṃ cūrṇayitvā vimiśrayet

pravālacūrṇakarṣeṇa śāṇamātraviṣeṇa ca
kṛṣṇasarpasya garalairdvivelaṃ bhāvayettathā

tagaraṃ muśalī māṃsī hemāhvā vetasaḥ kaṇā
nīlinī padmakaṃ cailā citrakaśca kuṭherakaḥ

śatapuṣpā devadālī dhattūrāgastyamuṇḍikāḥ
madhūkajātīmadanarasaireṣāṃ vimardayet

pratyekamekavelaṃ ca tataḥ saṃśoṣya dhārayet
bījapūrārdra kadrā vairmaricaiḥ ṣoḍaśonmitaiḥ

raso dviguñjāpramitaḥ sannipāteṣu dīyate
prasiddho'ya raso nāmnā sannipātasya bhairavaḥ

atīsārādau grahaṇīkapāṭarasaḥ
tāramauktikahemāni sāraścaikaikabhāgakāḥ
dvibhāgo gandhakaḥ sūtastribhāgo mardayedimān

kapitthasvarasairgāḍhaṃ mṛgaśṛṅge tataḥ kṣipet
puṭenmadhyapuṭenaiva tata uddhṛtya mardayet

balārasaiḥ saptavelamapāmārgarasaistridhā
lodhraprativiṣāmustadhātakīndra yavāmṛtāḥ

pratyekameṣāṃ svarasairbhāvanā syāttridhā tridhā
māṣamātrorasodeyomadhunā maricaistathā

hanyātsarvānatīsārāngrahaṇīṃ sarvajāmapi
kapāṭo grahaṇīroge raso'ya vahnidīpanaḥ

grahaṇīvajrakapāṭarasaḥ
mṛtasūtābhrakaṃ gandhaṃ yavakṣāraṃ saṭaṅkaṇam
agnimanthaṃ vacāṃ kuryātsūtatulyānimānsudhīḥ

tato jayantījambīrabhṛṅgadrā vairvimardayet
trivāsaraṃ tato golaṃ kṛtvā saṃśoṣya dhārayet

lohapātre śarāvaṃ ca dattvopari vimudra yet
adho vahniṃ śanaiḥ kuryādyāmārdhaṃ tata uddharet

rasatulyāṃ prativiṣāṃ dadyānmocarasaṃ tathā
kapitthavijayādrā vairbhāvayetsaptadhā pṛthak

dhātakīndra yavā mustā lodhraṃ bilvaṃ guḍūcikā
etadra sairbhāvayitvā velaikaikaṃ ca śoṣayet

rasaṃ vajrakapāṭākhyaṃ śāṇaikaṃ madhunā lihet
vahniṃ śuṇṭhīṃ viḍaṃ bilvaṃ lavaṇaṃ cūrṇayetsamam

pibeduṣṇāmbunā cānu sarvajāṃ grahaṇīṃ jayet

vājīkaraṇe madanakāmadevo rasaḥ
tāraṃ vajraṃ suvarṇaṃ ca tāmraṃ sūtakagandhakam
lohaṃ kramavivṛddhāni kuryādetāni mātrayā

vimardya kanyakādrā vairnyasetkācamaye ghaṭe
vimucya piṭharīmadhye dhārayetsaindhavāmṛte

piṭharīṃ mudra yetsamyak tataścullyāṃ niveśayet
vahniṃ śanaiḥ śanaiḥ kuryāddinaikaṃ tata uddharet

svāṅgaśītaṃ ca sañcūrṇya bhāvayedarkadugdhakaiḥ
aśvagandhā ca kākolī vānarī musalī kṣurā

tritrivelaṃ rasairāsāṃ śatāvaryāśca bhāvayet
padmakandakaserūṇāṃ rasaiḥ kāśasya bhāvayet

kastūrīvyoṣakarpūrakaṅkolailālavaṅgakam
pūrvacūrṇādaṣṭamāṃśametaccūrṇaṃ vimiśrayet

sarvaiḥ samāṃ śarkarāṃ ca dattvā śāṇonmitaṃ pibet
godugdhadvipalenaiva madhurāhārasevakaḥ

asya prabhāvātsaundaryaṃ balaṃ tejo'bhivardhate
taruṇī ramayedbahvīḥ śukrahānirna jāyate

vājīkaraṇe kandarpasundara rasaḥ
sūto vajramahirmuktā tāraṃ hemāsitābhrakam
rasaiḥ karṣāṃśakānetānmardayedirimedajaiḥ

pravālacūrṇaṃ gandhaśca dvidvikarṣaṃ vimiśrayet
tato'śvagandhāsvarasairvimardya mṛgaśṛṅgake

kṣiptvā mṛdupuṭe paktvā bhāvayeddhātakīrasaiḥ
kākolī madhukaṃ māṃsī balātrayabiseṅgudam

drā kṣāpippalivandākaṃ varī parṇīcatuṣṭayam
parūṣakaṃ kaseruśca madhūkaṃ vānarī tathā

bhāvayitvā rasaireṣāṃ śoṣayitvā vicūrṇayet
elā tvakpatrakaṃ māṃsī lavaṅgāgurukeśaram

mustaṃ mṛgamadaḥ kṛṣṇā jalaṃ candra śca miśrayet
etaccūrṇaiḥ śāṇamitai rasaṃ kandarpasundaram

khādecchāṇamitaṃ rātrau sitā dhātrī vidārikā
etāsāṃ karṣacūrṇena sarpiṣkarṣeṇa saṃyutam

tasyānu dvipalaṃ kṣīraṃ pibetsusthitamānasaḥ
ramaṇī ramayedbahvīḥ śukrahānirna jāyate

loharasāyanam
śuddhaṃ rasendraṃ bhāgaikaṃ dvibhāgaṃ śuddhagandhakam
kṣipetkajjalikāṃ kuryāttatra tīkṣṇabhavaṃ rajaḥ

kṣiptvā kajjalikātulyaṃ praharaikaṃ vimardayet
tataḥ kanyādra vairgharme tridinaṃ parimardayet

tataḥ sañjāyate tasya soṣṇo dhūmodgamo mahān
atyantaṃ piṇḍitaṃ kṛtvā tāmrapātre nidhāpayet

madhye dhānyaikaśūkasya tridinaṃ dhārayed budhaḥ
uddhṛtya tasmātkhalve ca kṣiptvā gharme nidhāya ca

rasaiḥ kuṭhāracchinnāyāstrivelaṃ paribhāvayet
saṃśoṣya gharme kvāthaiśca bhāvayettrikaṭostridhā

vāsā'mṛtācitrakāṇāṃ rasairbhāvyaṃ kramāttridhā
lohapātre tataḥ kṣiptvā bhāvayettriphalājalaiḥ

nirguṇḍīdāḍimatvagbhirbisabhṛṅgakuraṇṭakaiḥ
palāśakadalīdrā vairbījakasya śṛtena ca

nīlikā'lambuṣādrā vairbabbūlaphalikārasaiḥ
bhāvayettritrivelaṃ ca tato nāgabalārasaiḥ

tataḥ prātarlihetkṣaudra ghṛtābhyāṃ kolamātrakam
palamātraṃ varākvāthaṃ pibedasyānupānakam

māsatrayaṃ śīlitaṃ syādvalīpalitanāśanam
mandāgniṃ śvāsakāsau ca pāṇḍutāṃ kaphamārutau

pippalīmadhusaṃyuktaṃ hanyādetanna saṃśayaḥ
vātāsraṃ mūtradoṣāṃśca grahaṇīṃ gudajāṃ rujam

aṇḍavṛddhiṃ jayedetacchinnāsattvamadhuplutam
balavarṇakaraṃ vṛṣyamāyuṣyaṃ paramaṃ smṛtam

jayetsarvāmayānkālādidaṃ loharasāyanam
kūṣmāṇḍaṃ tilatailaṃ ca māṣānnaṃ rājikāṃ tathā

madyamamlarasaṃ caiva tyajellohasya sevakaḥ

anuktasaṃgrahaślokāḥ
tatra jayapāla śodhanam
jaipālaṃ rahitaṃ tvagaṅkurarasajñābhirmale māhiṣe
nikṣiptaṃ tr! yahamuṣṇatoyavimalaṃ khalve savāso'ditam
liptaṃ nūtanakharpa reṣu vigatasnehaṃ rajaḥsannibhaṃ
nimbūkāmbuvibhāvitaṃ ca bahuśaḥ śuddhaṃ guṇāḍhyaṃ bhavet

viṣaśodhanam
viṣaṃ tu khaṇḍaśaḥ kṛtvā vastrakhaṇḍena bandhayet
gomūtramadhye nikṣipya sthāpayedātape tr! yaham

gomūtraṃ ca pradātavyaṃ nūtanaṃ pratyahaṃ budhaiḥ
tr! yahe'tīte samuddhṛtya śoṣayenmṛdu peṣayet
śuddhytyevaṃ viṣaṃ tacca yogyaṃ bhavati cārttijit

athavā
khaṇḍīkṛtya viṣaṃ vastraparibaddhaṃ tu dolayā

ajāpayasi saṃsvinnaṃ yāmataḥ śuddhimāpnuyāt
ajādugdhābhāvatastu gavyakṣīreṇa śodhayet

iti śrīśārṅgadharasaṃhitāyāṃ madhyakhaṇḍe rasādiśodhana māraṇakalpanā nāma dvādaśo'dhyāyaḥ
iti madhyakhaṇḍaṃ samāptam