Language

ENहिગુ
Scripture Library

ṣaṭcakranirṇayaḥ · Chapter 1

1

ṣaṭcakranirṇayaḥ
atha ṣaṭcakranirṇayoyaṃ likhyate //
oṃ ṣaṭcakraṃ ṣoḍaśādhāraṃ trilakṣyaṃ vyomapañcakam /
śarīraṃ yena jānanti na te yogyāḥ kulāgame

3

ā *? brahmabilaṃ cakraṃ sandantateṣva?vasthitam /
yoganālaṃ samutpannaṃ trailokye sa carācare

3

brahmakaṃndādhāraṃ brahmakaṃ sukhaṃ dadātīti brahmakāndam //
anyaśāstrābhiprāyaḥ //
nāḍi tritayamuddiṣṭaṃ yatra līyetasaṃjñitam /
tacca kandeti paryāyaṃ tacca brahmabilaṃ smṛtam

4

vāmadakṣiṇake nāḍyā viḍāpiṅgalasaṃjñake /
folio १९३ is missing but this seems to be a numbering mistake
p. १९४a) tayormadhye sthitā nāḍī suṣumṇā madhyamā smṛtā

5

viśrutā brahmanāḍīti brahmadarśayatissphuṭam /
tasya *? labilaṃ kandaṃ nābhyūrdhvādhoṅgulaṃ smṛtam

6

tattrikoṇamiti jñeyaṃ vistarādaṅguli trayam /
tasya madhye sthitā śaktiḥ pañcakāraṇabhakṣiṇī

7

saṅkocana prayogena prabuddhā bhavatīti sā /
bhāvānābhāvagamyā sāprayātā parame pade

8

evaṃ jñātvā mahābhāge kandādhāre sthitiṃ kuru /
tatra sthitvātmano rūpaṃ prākṛtaṃ tu parityajet

9

grāhayed bhāvanā yātaṃ *? hātsarvagataṃ śivam /
yaṃ prāpya tarate pāraṃ ghorāt saṃsārasāgarāt

10

dvitīyaṃ nābhicakraṃ tu nāgakuṇḍalasannibham /
kuṇḍalīkṛti vikhyātamudayāstagakāraṇam

11

anyaśāstrābhiprāyaḥ //
nābhimadhye sthitā śaktiḥ prasuptabhujagākṛtiḥ /
phaṇapañcakasaṃyuktā vāmāvartā trivartulā

12

pañcāśaṃdvijajananī praṇavākhyā trivāhagā /
ūrdhvādhaḥ kramayogena yā śivāntaṃ śivolvanā

13

prabuddhā cāṇu vajjñeya * *? suptā kuṇḍalākṛtiḥ /
tripañcāṅgulavistārāmitavarṇā kulāraṇī

14

tasya madhye yadā * *? saṃsthito hyekamānasaḥ /
nānāvidhāni cihnāni paśyati svapnavat priye

16

tasmāt sarvaprayatnena bodhayet kuṇḍalākṛtim /
p. १९५a) tṛtīyaṃ hṛdaye cakraṃ ṣaṭtriṃśadvyāpakaṃ prabhum /
padmarāgasamākāramādityasamatejasam

17

tṛtrodāharaṇam //
nābhe ūrdhvaṃ vitaśrātu kaṇṭhadūrdhvaṃ ṣaḍaṅgulam /
hṛdayaṃ tad vijānīyād viśvasyāyatanaṃ mahat

18

hṛccakramadhye kamalaṃ ṣoḍaśārāṅgulairyutam /
aṣṭāṅgulapramāṇena lambamānamadhomukham

19

karṇikākesarairyuktaṃ haṃsasya padameva hi /
tatrābhyāsagato yogī paśyatyātmānamātmanā

20

caturthaṃ kaṇḍacakraṃ tu nāḍīsaṅghaṭṭagocaram /
saṅghataṃ sarvanāḍīnāṃ hṛdayaṃ tadudāhṛtam

21

p १९५b) anyaśāstrābhiprāyaḥ //
kaṇṭha rūpātkṣutpipāsā * * *? //
īśatkṛtāpi rasanā bilasūlasaṃsthāpī śa?ddvijādharadale vivṛte ca kṛtvā /
īśatsudhāra savaraṃ śaśinaśca pītvā tatkṣuttṛṣāṃ maraṇadāharujāṃ nivṛttiḥ

22

pañcamaṃ binducakraṃ tu trikhaṇḍaṃ vyomagocaram /
vyomātītaṃ paraṃśāntamātmarūpaṃ vyavasthitam

23

bhruvormadhye sthitaṃ cakraṃ bindvākhyaṃ mokṣadāyakam /
pañcavarṇadharaṃ devaṃ pañcakālasamāyutam

24

pañcavelāyutaṃ nityaṃ pañca pañca vivarjitam /
niṣprapañcaṃ nirābhāsamaṅguṣṭhaikapramāṇakam

25

ṣaṣṭhaṃ vai tālu cakraṃ ca devānāmapi durlabham /
p. १९६a) candrakānti samaprakhyaṃ cintayetkalayā yutam

26

tatrodāharaṇam /
tālumadhye sthitaṃ cakramamṛtākhya kalāyutam /
tatra vai daṇḍapāṇistu saṃsthitaḥ parameśvaraḥ

27

aṅgulatrayamānena trikoṇākṛti * * *?m /
ādvijātyanvyajātyantamekādṛ *? va rūpiṇī

28

tasyordhve? nāsanaṃ cakraṃ rekhādvāravivarjitam /
pramāṇarūparahitaṃ bhāvagamyaṃ sadoditam

29

yatra sā ca sthitā śaktirvimalā rūpavarjitā /
śivena saha caikatra viśrāntiṃ kurute sadā

30

hakārādūrdhvagā kāryā kālāgninayagāpuraḥ //
sā hyeva gulphajānuha sarvādhāre layaṃ gatāḥ

31

p. १९६b) sarvā *? rātu saṅkoce saṅkocāt turyakoṇake /
turyakoṇā tu janmākhye tataḥ skandasya bhāmini

32

skandāt kuṇḍalinīmadhye kuṇḍalākhyāt ghaṭodare /
tadvai sañjīvanasthānaṃ bhūtānāṃ jīvasaṃpuṭe

33

sañjīvanyāśca kūrme tu kūrmāśca sparśasaṃjñake /
sparśāśca lalanāmūle lālākhyāllambake tathā

34

*? khyāt guruvaktre ca gururhyajamukhe tathā /
itye te ṣodasādhārāssaṃsthitāḥ kulamadhyataḥ

2

yairbhitvā bāhyataḥ śaktirvajet sapādaśaṃpadam /
yā śaktirūhakākhyādhāramadho mārgaṃ gacha?tisau *? kāryā tasyāśca
dhārāḥ ṣoḍasa?ka *? nte //
p. १९७a) * * *? nūta * *? rgoḥ sarvādhāre *? saṃjñite /
gudasya kālāgnirudreti paryā?yaḥ /
asyaiva kāmasaṅkoco vāyuḥ /
yonimārgadvayaṃ vāyoḥ saṅga?me sarvadā sthitam /
aśaktyā samatāṃ nītvā di?vyoyodhaḥ pravartate //
ta * *? taṃ krośya?gudadvāraṃ sarvādhāramaṅguli *? yasyordhve turyakoṇaṃ
catuṣkoṇaṃ meḍhre janmākhyaṃ yasmin sthāne strīpuṃsayoḥ saṃyogakāle
bījaṃ patitaṃ bhūtvā garbhaḥ sa bhavati janmākhya hāṭakasyā bhya?ntare
tiryagg?tyāṅgula ṣaṭkam / ūrdhvagatyāṅguli dvayam //
anyaśāstrābhiprāyaḥ //
jakāre jananaṃ yatra makāre maraṇaṃ bhavet /
janmamṛtyu bhaya sthānaṃ janmasthānaṃ tu tadviduḥ //
meḍhrodhvā?ṅgula dvaye janma kandaṃ tasyordhe aṅgula dvayam /
tacca trikoṇaṃ nāḍi tritayasyā dhāram /
tadyathā nāḍyadho hyaṅgulā dṛ?ṣṭau meḍhramūlaṃ tva?tadviduḥ /
tatra madhye mahācakraṃ kandaṃ nāma prakīrtitam /
tālusaṃjñā bhavettasya śodhanaṃ nāmanāmataḥ //
anya śāstrābhiprāyaḥ //
nābhi meḍhrāntaraṃ kandaṃ tatvādhāraṃ prakīrtitam /
dahantātka * madhyasthaṃ caitanyaṃ cittavarjitam /
ṣaḍaraṃ prasphurantaṃ ca kandasaṃsthānasaṃsthitam /
kulabinduriti khyātaṃ khyātaṃ brahmabilaṃ tathā //
p. १९८a) etat prakṛṣṭakamucyate //
kuṇḍalinī nābhi deśe ghaṭodaraṃ nābhi hṛtpadmamadhyasthaṃ tasyaiva
saṅjīvanīti paryāyaḥ /
nābhi hṛdayapadmasaṃpuṭaṃ madhyam /
kūrmaṃ hṛdayaṃ sarvāṇi padārthāni yatra kūrmāṅgānīvatiṣṭhanti
tatkūrmādhāraṃ sarvambaraḥ? sthānam /
hṛdayāccaturaṅgulaṃ lolākhyaṃ lolājihvā tasyāmūlaṃ lolāmūlaṃ
kaṇṭhasthānam /
lampikādhaḥ ṣaḍaṅgulam /
lambākhyaṃ lambāghaṇṭikāguruvaktraṃ guruvaktreti bindusaṃjñaṃ
bhrūmadhyaṃ bhrūmadhyeti bindusaṃjñakaṃ turyasthāne sarveti kathyate /
ajamukhamajamākāśaṃ avidyamānaṃ janmāyasmāttasminsthāne dhvaja? iti //
p. १९८b) iti ṣoḍaśādhāram? //
atha trilakṣam //
antarlakṣaṃ bahirlakṣaṃ lakṣaṃ cobhayavarjitam /
bāhyala *? prayogena pratimādi *? cālanam /
sarvāvayavasaṃyuktaṃ sarvatantrārthasaṃyutam /
śā * * *? samāsādya cittacaitanya yogataḥ /
parāpravartate dṛṣṭirantarlakṣasya darśanam /
bahirantarbahi kṛtvā svasthānasthasya yā sthitiḥ /
tallakṣaṃ madhyamaṃ? proktaṃ na kiñcidyatra lakṣayet /
lakṣa traya vinirmuktaṃ vā *? yātītamavyayam /
sarvā?vasthaṃ na sāvasthaṃ paraṃ tallakṣamucyate //
vyomapañcakamiti //
prathamaṃ tu brahmavyomaviṣṇuvyoma dvitīyakam /
p. १९९a) rudravyoma tṛtīyaṃ tu ceśvarākhyaṃ caturthakam /
sadāśivaṃ pañcamaṃ tu hyetadvai vyomapañcakam //
nādyādi hṛdayaṃ yāvadbrahmajñānaṃ viduḥ priye /
jāgradvṛtyunubhāvena pārthivaṃ tatvamuttamam // १ /
hṛdayātkaṇṭhasaṃsthānaṃ viṣṇusthānaṃ prakīrtitam

3

kaṇṭhā tu yāvadbhrūmadhyaṃ rudrasthānaṃ tu tadviduḥ

4

suṣuptāvasthayā saṃsthaṃ tejastattvaṃ tu saṃsthitam /
bindau tu yāvattalvantamīśvarākhyamanukramam

5

turyāvasthāśritaṃ jñeyaṃ vāyutatvaṃ samāśritam /
tālvantād dvādaśāntaṃ tu sthānaṃ sadāśivaṃ sthitam

3

turyātītapadāvasthaṃ nabha
part of the text is missing here
* mi citpatiṃ homaṃ bindunādendu saṃyutam /
p. १९९b) ṣaṣṭhambā samāyuktaṃ svacchadaṃ vigatā mayam

4

namaḥ svāhā svadhā vauṣaṭ svavaṣaṭkaṅsamanvitam /
dīrghasvarasamāyuktaṃ haṃsaṃ haṃsāṅgabhūṣitam

5

śaktimantrasamāyuktaṃ parānandapadaṃ sthitam /
vyāpinī sahitaṃ devaṃ sṛṣṭikṛdvyāpinīśvaram

6

ṣaṭtriṃśattattvamadhyasthaṃ paramaṃ mantravigraham /
mantrātītaṃ paraṃ śāntamunmanyantaṃ nirāmayam

7

jyotiṣāṃdhāmadhāmākhyaṃ cidānandaprakāśakam /
matijñanaikagamyaṃ tamitareṣāmagocaram

8

paramātmāpadātītaṃ sa * * *? vivarjitam /
śivaṃ sarvagataṃ śūnyaṃ sa bāhyābhyantare sthitam

9

folio २०० - २३९ is missing seeminglya due to numbering mistake
p. २४०a) nityoditaṃ mahātejaṃ sūryahaṃsaṃ śivātmakam /
rāśicakragataṃ devamayanadvayasaṃsthitam

10

udare dakṣiṇe candraṃ dakṣiṇo cottaraṃ ravim /
pakṣadvayasamāyuktaṃ sarvabhūteṣvavasthitam

11

yogeśvaraṃ yogagamyaṃ yogātītaṃ nirāmayam /
ṣaṭpathaṃ ṣaṭpathātītaṃ śūnyaṃ ṣaṭkasamanvitam

12

hṛtkuśeśayamadhyasthaṃ grāhyagrāhakagūhitam /
ṣaṭpathaṃ ṣaḍabhāvākhyaṃ citpatiṃ cetanātmakam

13

kharūpaṃ khacaraṃ khasthaṃ khaparaṃ khapatiṃ khagam /
kūlā * * *? lādhāramakulaṃ kulanā * *? m

14

p. २४०b) sa eva bandhurmātā ca pitā ca sasuhṛt?guruḥ /
yaṃ sarvasvamiti prāhustaṃ vande parameśvaram

15

yasya? sarvajñatā jñā?pti dadhi bodhasvatantratā /
a * * * * * ktiśca tasmai pūrṇātmane namaḥ

16

sarvendriya parityāgād vyāptiryasya vilakṣaṇā /
ṣāḍguṇyaguṇasaṃyuktā tasmai vyāptātmane namaḥ

17

jñānādi guṇasaṃyuktaṃ varjitaṃ prākṛtaṃ guṇaiḥ /
kṣayotpatti na yasyasthastasmai nityātmane namaḥ

18

yasya mūlaṃ na cāgraṃ ca na diśo vidiśastathā /
na śabdo na tathākāśastasmai śūnyātmane namaḥ

19

vā? paśyatyakṣirahitaḥ svādaṃ bindatya jihvakaḥ /
p. २४१a) akarṇaḥ śṛṇute yaśca tasmai cittrātmane namaḥ

20

* * * * * * * * * * * * * * * /
viśvaṃ kāraṇanirhīnastasmai sraṣṭātmane namaḥ

21

yathā kālo hyasūtropi kurute kāryasādhanam /
tathaiva kartā yo nityaṃ tasmaikartrātmane namaḥ

22

yo nityaṃ vasate dehe viśvamadhye vyavasthitaḥ /
sthairya rūpaṃ samāsādya tasmai sthityātmane namaḥ

23

yasya viśvamidaṃ haṃsarkālamekaṃ bruvantitam /
saṃharetkevalātmā ca tasmai kālātmane namaḥ

24

ya eko bahudhā rūpairvasatyasmiñcarācare /
saṃhṛtyedaṃ punaścaikaṃ tasmai māyātmane namaḥ

25

viśvaṃ jñānakarāgreṇa dhṛtaṃ tattvasamanvitam /
p. २४१b) līlayā bhrāmyate yena tasmai vīrātmane namaḥ

26

brahmāṇḍasya yathāmadhye dṛśyate sarṣapā kaṇaḥ /
brahmāṇḍaṃ ca tathā yasya tasmai sthūlātmane namaḥ

27

bālāgra bhāgaḥ śataśaḥ kalpitotha sahasraśaḥ /
yasyamānamidaṃ proktaṃ tasmai sūkṣmātmane namaḥ

28

mahāsthānaṃ śarīre yassarvasatvairadhiṣṭhitaḥ /
satvapañjaranirmāṇaṃ tasmai kṣettrātmane namaḥ

29

kṣettrajño jyotirātmā ca hṛnmadhye tu vyavasthitaḥ /
yaḥ śucirnirmalohaṃsastasmai kṣe?trātmane namaḥ

30

maha *? stamasaḥ pāre unmanyātmānamujjvalam /
p. २४२a) yaṃ jñātvā na punarjanma tasmai jñānātmane namaḥ

31

jñānena prāpyate yasmāt kāryaṃ vai kāraṇottaram /
yāvatsarvagatā tṛptistasmai jñānātmane namaḥ

32

dehamadhye sthito yacca nābhicakre paribhraman /
citprakāśo hṛdivyāpī tasmaijīvātmane namaḥ

33

iḍā gaṅgā mahāpuṇyā suṣumṇā yamunā tathā /
tayoḥ saṃkrīḍate yaśca tasmaihaṃsātmane namaḥ

34

yaḥ śuddhaḥ śuklapakṣe tu śuklagaṅgājale sthitaḥ /
śuklakarmarato nityaṃ tasmai śuklātmane namaḥ

35

yaḥ kṛṣṇaḥ kṛṣṇapakṣe tu saṃsthito yamunā jale /
krūrakarmarato nityaṃ? tasmai kṛṣṇātmane namaḥ

36

p. २४२b) re?cakena vahennityaṃ ṣaḍrasā svādalampaṭaḥ /
yastejastapate nityaṃ tasmai sūryātmane namaḥ

37

pūrake nivasedyaśca niśāyāmamṛtātmakaḥ /
āpyāyana karo nityaṃ tasmai somātmane namaḥ

38

yastṛptastarpayeddevāndevayānenasaṃsthitān /
pitṝṇāṃ pitṛsthānena tasmai vahnyātmane namaḥ

39

sūryasya grahaṇe yaśca viṣuvena ca saṃyutam /
iḍāpiṅgalayormadhye saṃlīno hṛdayāntare

40

yatpuṇyaṃ havyakavyena tasmai tīrthātmane namaḥ

41

candrodaye candragatyā iḍāṃśe piṅgalārpitam /
yaḥ śreyaḥ sarvakāryāṇāṃ tasmai lagnātmane namaḥ

42

dvādaśānte śubhe kṣettre śivarāhusamanvitam /
p. २४३a) citsūryagrahaṇaṃ yatra tasmai sthānātmane namaḥ

43

yatra candro hyapānākhyo yatra cāstaṅgato raviḥ /
prāṇāpānakṣayo yatra tasmai mantrātmane namaḥ

44

brahmārpaṇavidhānena dinarātri parikṣayāt /
pūjyate yogibhi yaśca tasmai pūjyātmane namaḥ

45

svayamuccarate yaśca svadehāvasthitaḥ śivaḥ /
dehānte mokṣado yaśca tasmai japyātmane namaḥ

46

citkṛṣāṇurmano hotā amṛtākhyā parāhṛtiḥ /
yatra mantro hakārākhyastasmai hotātmane namaḥ

47

sarvadevasthito devaḥ saptārciḥ parameśvaraḥ /
yaścāntaḥ ṣaḍrasāhārastasmai bhoktātmane namaḥ

48

p. २४३b) yo nityaṃ bhāsayet samyak mayūkhairmahādyutiḥ /
sa bāhyābhyantaraṃ sarvaṃ tasmai bhāsātmane namaḥ

49

yo vyomaparamaṃ brahma citprakāśaṃ nirāmayam /
bhūtākāśaṃ parityajya tasmai vyomātmane namaḥ

50

yovinidrā mahābodhā yuñjānāḥ saṃyatendriyāḥ /
paśyanti jyotiṣāṃ jyotistasmai yogātmane namaḥ

51

pūrake yo bahirbrahmā kumbhake viṣṇureva ca /
recake yo vasedrudrastasmai prāṇātmane namaḥ

52

brahmatve sṛjate viśvaṃ viṣṇutve sthiti kṛścayaḥ /
rudratve saṃharatyeva tasmai sthityātmane namaḥ

53

mātrā pañcakasaṃyuktaṃ prasāde pañcadaivatam /
p. २४४a) manunātrā yate yena tasmai mantrātmane namaḥ

54

svayambaścarate yaśca svalpavṛtti halākṛtiḥ /
anāhata paraḥ śāntastasmai varṇātmane namaḥ

55

sragivagrathito yena prākṛto bhumisañcayaḥ /
dharmādharma mayaiḥ paśaistasmai vandhātmane namaḥ

56

sarvādvanapathātīta munmanyate vyavasthitam /
sarvākhyeyaṃ paraṃśāntaṃ tasmai mokṣātmane namaḥ

57

yasya pīṭhamidaṃ viśvaṃ mūrtivyomātmikā bhavet /
līyante sarva tatvāni tasmai liṅgātmane namaḥ

58

unmanyantaṃ paraṃ śuddhaṃ samanāvastu niṣkalam /
vyāpinyā sakalaṃ yaśca tasmai muktyātmane namaḥ

59

p. २४४b) calācaleṣu sarveṣu viśvamadhye vyavasthitaḥ /
māyāṃbāddhāsthito yaśca tasmai sarvātmane namaḥ

60

stavarājasamaṃ divyaṃ jñānāñjanamanaśvaram /
ajñānatimirāndhasya unmīlanakaraṃ smṛtam

61

narāṇāṃ kṣīṇapuṇyānāṃ sadyodharmavivardhanam /
paraṃ śuddhaṃ pavitraṃ ca sarvaduḥkhanivāraṇam

62

adhyātmaguṇasaṃpūrṇaṃ jñātvā yaḥ paṭhate naraḥ /
sarvapāpaviśuddhātmā sa gacchecchā śvataṃ padam

Original text: ṣaṭcakranirṇayaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc