ષટ્ચક્રનિર્ણયઃ · અધ્યાય 1

ષટ્ચક્રનિર્ણયઃ
અથ ષટ્ચક્રનિર્ણયોયં લિખ્યતે ॥
ઓં ષટ્ચક્રં ષોડશાધારં ત્રિલક્ષ્યં વ્યોમપઞ્ચકમ્ ।
શરીરં યેન જાનન્તિ ન તે યોગ્યાઃ કુલાગમે

આ *? બ્રહ્મબિલં ચક્રં સન્દન્તતેષ્વ?વસ્થિતમ્ ।
યોગનાલં સમુત્પન્નં ત્રૈલોક્યે સ ચરાચરે

બ્રહ્મકંન્દાધારં બ્રહ્મકં સુખં દદાતીતિ બ્રહ્મકાન્દમ્ ॥
અન્યશાસ્ત્રાભિપ્રાયઃ ॥
નાડિ ત્રિતયમુદ્દિષ્ટં યત્ર લીયેતસંજ્ઞિતમ્ ।
તચ્ચ કન્દેતિ પર્યાયં તચ્ચ બ્રહ્મબિલં સ્મૃતમ્

વામદક્ષિણકે નાડ્યા વિડાપિઙ્ગલસંજ્ઞકે ।
fઓલિઓ ૧૯૩ ઇસ્ મિસ્સિન્ગ્ બુત્ થિસ્ સેએમ્સ્ તો બે અ નુમ્બેરિન્ગ્ મિસ્તકે
પ્. ૧૯૪અ) તયોર્મધ્યે સ્થિતા નાડી સુષુમ્ણા મધ્યમા સ્મૃતા

વિશ્રુતા બ્રહ્મનાડીતિ બ્રહ્મદર્શયતિસ્સ્ફુટમ્ ।
તસ્ય *? લબિલં કન્દં નાભ્યૂર્ધ્વાધોઙ્ગુલં સ્મૃતમ્

તત્ત્રિકોણમિતિ જ્ઞેયં વિસ્તરાદઙ્ગુલિ ત્રયમ્ ।
તસ્ય મધ્યે સ્થિતા શક્તિઃ પઞ્ચકારણભક્ષિણી

સઙ્કોચન પ્રયોગેન પ્રબુદ્ધા ભવતીતિ સા ।
ભાવાનાભાવગમ્યા સાપ્રયાતા પરમે પદે

એવં જ્ઞાત્વા મહાભાગે કન્દાધારે સ્થિતિં કુરુ ।
તત્ર સ્થિત્વાત્મનો રૂપં પ્રાકૃતં તુ પરિત્યજેત્

ગ્રાહયેદ્ ભાવના યાતં *? હાત્સર્વગતં શિવમ્ ।
યં પ્રાપ્ય તરતે પારં ઘોરાત્ સંસારસાગરાત્

દ્વિતીયં નાભિચક્રં તુ નાગકુણ્ડલસન્નિભમ્ ।
કુણ્ડલીકૃતિ વિખ્યાતમુદયાસ્તગકારણમ્

અન્યશાસ્ત્રાભિપ્રાયઃ ॥
નાભિમધ્યે સ્થિતા શક્તિઃ પ્રસુપ્તભુજગાકૃતિઃ ।
ફણપઞ્ચકસંયુક્તા વામાવર્તા ત્રિવર્તુલા

પઞ્ચાશંદ્વિજજનની પ્રણવાખ્યા ત્રિવાહગા ।
ઊર્ધ્વાધઃ ક્રમયોગેન યા શિવાન્તં શિવોલ્વના

પ્રબુદ્ધા ચાણુ વજ્જ્ઞેય * *? સુપ્તા કુણ્ડલાકૃતિઃ ।
ત્રિપઞ્ચાઙ્ગુલવિસ્તારામિતવર્ણા કુલારણી

તસ્ય મધ્યે યદા * *? સંસ્થિતો હ્યેકમાનસઃ ।
નાનાવિધાનિ ચિહ્નાનિ પશ્યતિ સ્વપ્નવત્ પ્રિયે

તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન બોધયેત્ કુણ્ડલાકૃતિમ્ ।
પ્. ૧૯૫અ) તૃતીયં હૃદયે ચક્રં ષટ્ત્રિંશદ્વ્યાપકં પ્રભુમ્ ।
પદ્મરાગસમાકારમાદિત્યસમતેજસમ્

તૃત્રોદાહરણમ્ ॥
નાભે ઊર્ધ્વં વિતશ્રાતુ કણ્ઠદૂર્ધ્વં ષડઙ્ગુલમ્ ।
હૃદયં તદ્ વિજાનીયાદ્ વિશ્વસ્યાયતનં મહત્

હૃચ્ચક્રમધ્યે કમલં ષોડશારાઙ્ગુલૈર્યુતમ્ ।
અષ્ટાઙ્ગુલપ્રમાણેન લમ્બમાનમધોમુખમ્

કર્ણિકાકેસરૈર્યુક્તં હંસસ્ય પદમેવ હિ ।
તત્રાભ્યાસગતો યોગી પશ્યત્યાત્માનમાત્મના

ચતુર્થં કણ્ડચક્રં તુ નાડીસઙ્ઘટ્ટગોચરમ્ ।
સઙ્ઘતં સર્વનાડીનાં હૃદયં તદુદાહૃતમ્

પ્ ૧૯૫બ્) અન્યશાસ્ત્રાભિપ્રાયઃ ॥
કણ્ઠ રૂપાત્ક્ષુત્પિપાસા * * *? ॥
ઈશત્કૃતાપિ રસના બિલસૂલસંસ્થાપી શ?દ્દ્વિજાધરદલે વિવૃતે ચ કૃત્વા ।
ઈશત્સુધાર સવરં શશિનશ્ચ પીત્વા તત્ક્ષુત્તૃષાં મરણદાહરુજાં નિવૃત્તિઃ

પઞ્ચમં બિન્દુચક્રં તુ ત્રિખણ્ડં વ્યોમગોચરમ્ ।
વ્યોમાતીતં પરંશાન્તમાત્મરૂપં વ્યવસ્થિતમ્

ભ્રુવોર્મધ્યે સ્થિતં ચક્રં બિન્દ્વાખ્યં મોક્ષદાયકમ્ ।
પઞ્ચવર્ણધરં દેવં પઞ્ચકાલસમાયુતમ્

પઞ્ચવેલાયુતં નિત્યં પઞ્ચ પઞ્ચ વિવર્જિતમ્ ।
નિષ્પ્રપઞ્ચં નિરાભાસમઙ્ગુષ્ઠૈકપ્રમાણકમ્

ષષ્ઠં વૈ તાલુ ચક્રં ચ દેવાનામપિ દુર્લભમ્ ।
પ્. ૧૯૬અ) ચન્દ્રકાન્તિ સમપ્રખ્યં ચિન્તયેત્કલયા યુતમ્

તત્રોદાહરણમ્ ।
તાલુમધ્યે સ્થિતં ચક્રમમૃતાખ્ય કલાયુતમ્ ।
તત્ર વૈ દણ્ડપાણિસ્તુ સંસ્થિતઃ પરમેશ્વરઃ

અઙ્ગુલત્રયમાનેન ત્રિકોણાકૃતિ * * *?મ્ ।
આદ્વિજાત્યન્વ્યજાત્યન્તમેકાદૃ *? વ રૂપિણી

તસ્યોર્ધ્વે? નાસનં ચક્રં રેખાદ્વારવિવર્જિતમ્ ।
પ્રમાણરૂપરહિતં ભાવગમ્યં સદોદિતમ્

યત્ર સા ચ સ્થિતા શક્તિર્વિમલા રૂપવર્જિતા ।
શિવેન સહ ચૈકત્ર વિશ્રાન્તિં કુરુતે સદા

હકારાદૂર્ધ્વગા કાર્યા કાલાગ્નિનયગાપુરઃ ॥
સા હ્યેવ ગુલ્ફજાનુહ સર્વાધારે લયં ગતાઃ

પ્. ૧૯૬બ્) સર્વા *? રાતુ સઙ્કોચે સઙ્કોચાત્ તુર્યકોણકે ।
તુર્યકોણા તુ જન્માખ્યે તતઃ સ્કન્દસ્ય ભામિનિ

સ્કન્દાત્ કુણ્ડલિનીમધ્યે કુણ્ડલાખ્યાત્ ઘટોદરે ।
તદ્વૈ સઞ્જીવનસ્થાનં ભૂતાનાં જીવસંપુટે

સઞ્જીવન્યાશ્ચ કૂર્મે તુ કૂર્માશ્ચ સ્પર્શસંજ્ઞકે ।
સ્પર્શાશ્ચ લલનામૂલે લાલાખ્યાલ્લમ્બકે તથા

*? ખ્યાત્ ગુરુવક્ત્રે ચ ગુરુર્હ્યજમુખે તથા ।
ઇત્યે તે ષોદસાધારાસ્સંસ્થિતાઃ કુલમધ્યતઃ

યૈર્ભિત્વા બાહ્યતઃ શક્તિર્વજેત્ સપાદશંપદમ્ ।
યા શક્તિરૂહકાખ્યાધારમધો માર્ગં ગછ?તિસૌ *? કાર્યા તસ્યાશ્ચ
ધારાઃ ષોડસ?ક *? ન્તે ॥
પ્. ૧૯૭અ) * * *? નૂત * *? ર્ગોઃ સર્વાધારે *? સંજ્ઞિતે ।
ગુદસ્ય કાલાગ્નિરુદ્રેતિ પર્યા?યઃ ।
અસ્યૈવ કામસઙ્કોચો વાયુઃ ।
યોનિમાર્ગદ્વયં વાયોઃ સઙ્ગ?મે સર્વદા સ્થિતમ્ ।
અશક્ત્યા સમતાં નીત્વા દિ?વ્યોયોધઃ પ્રવર્તતે ॥
ત * *? તં ક્રોશ્ય?ગુદદ્વારં સર્વાધારમઙ્ગુલિ *? યસ્યોર્ધ્વે તુર્યકોણં
ચતુષ્કોણં મેઢ્રે જન્માખ્યં યસ્મિન્ સ્થાને સ્ત્રીપુંસયોઃ સંયોગકાલે
બીજં પતિતં ભૂત્વા ગર્ભઃ સ ભવતિ જન્માખ્ય હાટકસ્યા ભ્ય?ન્તરે
તિર્યગ્ગ્?ત્યાઙ્ગુલ ષટ્કમ્ । ઊર્ધ્વગત્યાઙ્ગુલિ દ્વયમ્ ॥
અન્યશાસ્ત્રાભિપ્રાયઃ ॥
જકારે જનનં યત્ર મકારે મરણં ભવેત્ ।
જન્મમૃત્યુ ભય સ્થાનં જન્મસ્થાનં તુ તદ્વિદુઃ ॥
મેઢ્રોધ્વા?ઙ્ગુલ દ્વયે જન્મ કન્દં તસ્યોર્ધે અઙ્ગુલ દ્વયમ્ ।
તચ્ચ ત્રિકોણં નાડિ ત્રિતયસ્યા ધારમ્ ।
તદ્યથા નાડ્યધો હ્યઙ્ગુલા દૃ?ષ્ટૌ મેઢ્રમૂલં ત્વ?તદ્વિદુઃ ।
તત્ર મધ્યે મહાચક્રં કન્દં નામ પ્રકીર્તિતમ્ ।
તાલુસંજ્ઞા ભવેત્તસ્ય શોધનં નામનામતઃ ॥
અન્ય શાસ્ત્રાભિપ્રાયઃ ॥
નાભિ મેઢ્રાન્તરં કન્દં તત્વાધારં પ્રકીર્તિતમ્ ।
દહન્તાત્ક * મધ્યસ્થં ચૈતન્યં ચિત્તવર્જિતમ્ ।
ષડરં પ્રસ્ફુરન્તં ચ કન્દસંસ્થાનસંસ્થિતમ્ ।
કુલબિન્દુરિતિ ખ્યાતં ખ્યાતં બ્રહ્મબિલં તથા ॥
પ્. ૧૯૮અ) એતત્ પ્રકૃષ્ટકમુચ્યતે ॥
કુણ્ડલિની નાભિ દેશે ઘટોદરં નાભિ હૃત્પદ્મમધ્યસ્થં તસ્યૈવ
સઙ્જીવનીતિ પર્યાયઃ ।
નાભિ હૃદયપદ્મસંપુટં મધ્યમ્ ।
કૂર્મં હૃદયં સર્વાણિ પદાર્થાનિ યત્ર કૂર્માઙ્ગાનીવતિષ્ઠન્તિ
તત્કૂર્માધારં સર્વમ્બરઃ? સ્થાનમ્ ।
હૃદયાચ્ચતુરઙ્ગુલં લોલાખ્યં લોલાજિહ્વા તસ્યામૂલં લોલામૂલં
કણ્ઠસ્થાનમ્ ।
લમ્પિકાધઃ ષડઙ્ગુલમ્ ।
લમ્બાખ્યં લમ્બાઘણ્ટિકાગુરુવક્ત્રં ગુરુવક્ત્રેતિ બિન્દુસંજ્ઞં
ભ્રૂમધ્યં ભ્રૂમધ્યેતિ બિન્દુસંજ્ઞકં તુર્યસ્થાને સર્વેતિ કથ્યતે ।
અજમુખમજમાકાશં અવિદ્યમાનં જન્માયસ્માત્તસ્મિન્સ્થાને ધ્વજ? ઇતિ ॥
પ્. ૧૯૮બ્) ઇતિ ષોડશાધારમ્? ॥
અથ ત્રિલક્ષમ્ ॥
અન્તર્લક્ષં બહિર્લક્ષં લક્ષં ચોભયવર્જિતમ્ ।
બાહ્યલ *? પ્રયોગેન પ્રતિમાદિ *? ચાલનમ્ ।
સર્વાવયવસંયુક્તં સર્વતન્ત્રાર્થસંયુતમ્ ।
શા * * *? સમાસાદ્ય ચિત્તચૈતન્ય યોગતઃ ।
પરાપ્રવર્તતે દૃષ્ટિરન્તર્લક્ષસ્ય દર્શનમ્ ।
બહિરન્તર્બહિ કૃત્વા સ્વસ્થાનસ્થસ્ય યા સ્થિતિઃ ।
તલ્લક્ષં મધ્યમં? પ્રોક્તં ન કિઞ્ચિદ્યત્ર લક્ષયેત્ ।
લક્ષ ત્રય વિનિર્મુક્તં વા *? યાતીતમવ્યયમ્ ।
સર્વા?વસ્થં ન સાવસ્થં પરં તલ્લક્ષમુચ્યતે ॥
વ્યોમપઞ્ચકમિતિ ॥
પ્રથમં તુ બ્રહ્મવ્યોમવિષ્ણુવ્યોમ દ્વિતીયકમ્ ।
પ્. ૧૯૯અ) રુદ્રવ્યોમ તૃતીયં તુ ચેશ્વરાખ્યં ચતુર્થકમ્ ।
સદાશિવં પઞ્ચમં તુ હ્યેતદ્વૈ વ્યોમપઞ્ચકમ્ ॥
નાદ્યાદિ હૃદયં યાવદ્બ્રહ્મજ્ઞાનં વિદુઃ પ્રિયે ।
જાગ્રદ્વૃત્યુનુભાવેન પાર્થિવં તત્વમુત્તમમ્ ॥ ૧ ।
હૃદયાત્કણ્ઠસંસ્થાનં વિષ્ણુસ્થાનં પ્રકીર્તિતમ્

કણ્ઠા તુ યાવદ્ભ્રૂમધ્યં રુદ્રસ્થાનં તુ તદ્વિદુઃ

સુષુપ્તાવસ્થયા સંસ્થં તેજસ્તત્ત્વં તુ સંસ્થિતમ્ ।
બિન્દૌ તુ યાવત્તલ્વન્તમીશ્વરાખ્યમનુક્રમમ્

તુર્યાવસ્થાશ્રિતં જ્ઞેયં વાયુતત્વં સમાશ્રિતમ્ ।
તાલ્વન્તાદ્ દ્વાદશાન્તં તુ સ્થાનં સદાશિવં સ્થિતમ્

તુર્યાતીતપદાવસ્થં નભ
પર્ત્ ઓf થે તેxત્ ઇસ્ મિસ્સિન્ગ્ હેરે
* મિ ચિત્પતિં હોમં બિન્દુનાદેન્દુ સંયુતમ્ ।
પ્. ૧૯૯બ્) ષષ્ઠમ્બા સમાયુક્તં સ્વચ્છદં વિગતા મયમ્

નમઃ સ્વાહા સ્વધા વૌષટ્ સ્વવષટ્કઙ્સમન્વિતમ્ ।
દીર્ઘસ્વરસમાયુક્તં હંસં હંસાઙ્ગભૂષિતમ્

શક્તિમન્ત્રસમાયુક્તં પરાનન્દપદં સ્થિતમ્ ।
વ્યાપિની સહિતં દેવં સૃષ્ટિકૃદ્વ્યાપિનીશ્વરમ્

ષટ્ત્રિંશત્તત્ત્વમધ્યસ્થં પરમં મન્ત્રવિગ્રહમ્ ।
મન્ત્રાતીતં પરં શાન્તમુન્મન્યન્તં નિરામયમ્

જ્યોતિષાંધામધામાખ્યં ચિદાનન્દપ્રકાશકમ્ ।
મતિજ્ઞનૈકગમ્યં તમિતરેષામગોચરમ્

પરમાત્માપદાતીતં સ * * *? વિવર્જિતમ્ ।
શિવં સર્વગતં શૂન્યં સ બાહ્યાભ્યન્તરે સ્થિતમ્

fઓલિઓ ૨૦૦ - ૨૩૯ ઇસ્ મિસ્સિન્ગ્ સેએમિન્ગ્લ્ય દુએ તો નુમ્બેરિન્ગ્ મિસ્તકે
પ્. ૨૪૦અ) નિત્યોદિતં મહાતેજં સૂર્યહંસં શિવાત્મકમ્ ।
રાશિચક્રગતં દેવમયનદ્વયસંસ્થિતમ્

ઉદરે દક્ષિણે ચન્દ્રં દક્ષિણો ચોત્તરં રવિમ્ ।
પક્ષદ્વયસમાયુક્તં સર્વભૂતેષ્વવસ્થિતમ્

યોગેશ્વરં યોગગમ્યં યોગાતીતં નિરામયમ્ ।
ષટ્પથં ષટ્પથાતીતં શૂન્યં ષટ્કસમન્વિતમ્

હૃત્કુશેશયમધ્યસ્થં ગ્રાહ્યગ્રાહકગૂહિતમ્ ।
ષટ્પથં ષડભાવાખ્યં ચિત્પતિં ચેતનાત્મકમ્

ખરૂપં ખચરં ખસ્થં ખપરં ખપતિં ખગમ્ ।
કૂલા * * *? લાધારમકુલં કુલના * *? મ્

પ્. ૨૪૦બ્) સ એવ બન્ધુર્માતા ચ પિતા ચ સસુહૃત્?ગુરુઃ ।
યં સર્વસ્વમિતિ પ્રાહુસ્તં વન્દે પરમેશ્વરમ્

યસ્ય? સર્વજ્ઞતા જ્ઞા?પ્તિ દધિ બોધસ્વતન્ત્રતા ।
અ * * * * * ક્તિશ્ચ તસ્મૈ પૂર્ણાત્મને નમઃ

સર્વેન્દ્રિય પરિત્યાગાદ્ વ્યાપ્તિર્યસ્ય વિલક્ષણા ।
ષાડ્ગુણ્યગુણસંયુક્તા તસ્મૈ વ્યાપ્તાત્મને નમઃ

જ્ઞાનાદિ ગુણસંયુક્તં વર્જિતં પ્રાકૃતં ગુણૈઃ ।
ક્ષયોત્પત્તિ ન યસ્યસ્થસ્તસ્મૈ નિત્યાત્મને નમઃ

યસ્ય મૂલં ન ચાગ્રં ચ ન દિશો વિદિશસ્તથા ।
ન શબ્દો ન તથાકાશસ્તસ્મૈ શૂન્યાત્મને નમઃ

વા? પશ્યત્યક્ષિરહિતઃ સ્વાદં બિન્દત્ય જિહ્વકઃ ।
પ્. ૨૪૧અ) અકર્ણઃ શૃણુતે યશ્ચ તસ્મૈ ચિત્ત્રાત્મને નમઃ

* * * * * * * * * * * * * * * ।
વિશ્વં કારણનિર્હીનસ્તસ્મૈ સ્રષ્ટાત્મને નમઃ

યથા કાલો હ્યસૂત્રોપિ કુરુતે કાર્યસાધનમ્ ।
તથૈવ કર્તા યો નિત્યં તસ્મૈકર્ત્રાત્મને નમઃ

યો નિત્યં વસતે દેહે વિશ્વમધ્યે વ્યવસ્થિતઃ ।
સ્થૈર્ય રૂપં સમાસાદ્ય તસ્મૈ સ્થિત્યાત્મને નમઃ

યસ્ય વિશ્વમિદં હંસર્કાલમેકં બ્રુવન્તિતમ્ ।
સંહરેત્કેવલાત્મા ચ તસ્મૈ કાલાત્મને નમઃ

ય એકો બહુધા રૂપૈર્વસત્યસ્મિઞ્ચરાચરે ।
સંહૃત્યેદં પુનશ્ચૈકં તસ્મૈ માયાત્મને નમઃ

વિશ્વં જ્ઞાનકરાગ્રેણ ધૃતં તત્ત્વસમન્વિતમ્ ।
પ્. ૨૪૧બ્) લીલયા ભ્રામ્યતે યેન તસ્મૈ વીરાત્મને નમઃ

બ્રહ્માણ્ડસ્ય યથામધ્યે દૃશ્યતે સર્ષપા કણઃ ।
બ્રહ્માણ્ડં ચ તથા યસ્ય તસ્મૈ સ્થૂલાત્મને નમઃ

બાલાગ્ર ભાગઃ શતશઃ કલ્પિતોથ સહસ્રશઃ ।
યસ્યમાનમિદં પ્રોક્તં તસ્મૈ સૂક્ષ્માત્મને નમઃ

મહાસ્થાનં શરીરે યસ્સર્વસત્વૈરધિષ્ઠિતઃ ।
સત્વપઞ્જરનિર્માણં તસ્મૈ ક્ષેત્ત્રાત્મને નમઃ

ક્ષેત્ત્રજ્ઞો જ્યોતિરાત્મા ચ હૃન્મધ્યે તુ વ્યવસ્થિતઃ ।
યઃ શુચિર્નિર્મલોહંસસ્તસ્મૈ ક્ષે?ત્રાત્મને નમઃ

મહ *? સ્તમસઃ પારે ઉન્મન્યાત્માનમુજ્જ્વલમ્ ।
પ્. ૨૪૨અ) યં જ્ઞાત્વા ન પુનર્જન્મ તસ્મૈ જ્ઞાનાત્મને નમઃ

જ્ઞાનેન પ્રાપ્યતે યસ્માત્ કાર્યં વૈ કારણોત્તરમ્ ।
યાવત્સર્વગતા તૃપ્તિસ્તસ્મૈ જ્ઞાનાત્મને નમઃ

દેહમધ્યે સ્થિતો યચ્ચ નાભિચક્રે પરિભ્રમન્ ।
ચિત્પ્રકાશો હૃદિવ્યાપી તસ્મૈજીવાત્મને નમઃ

ઇડા ગઙ્ગા મહાપુણ્યા સુષુમ્ણા યમુના તથા ।
તયોઃ સંક્રીડતે યશ્ચ તસ્મૈહંસાત્મને નમઃ

યઃ શુદ્ધઃ શુક્લપક્ષે તુ શુક્લગઙ્ગાજલે સ્થિતઃ ।
શુક્લકર્મરતો નિત્યં તસ્મૈ શુક્લાત્મને નમઃ

યઃ કૃષ્ણઃ કૃષ્ણપક્ષે તુ સંસ્થિતો યમુના જલે ।
ક્રૂરકર્મરતો નિત્યં? તસ્મૈ કૃષ્ણાત્મને નમઃ

પ્. ૨૪૨બ્) રે?ચકેન વહેન્નિત્યં ષડ્રસા સ્વાદલમ્પટઃ ।
યસ્તેજસ્તપતે નિત્યં તસ્મૈ સૂર્યાત્મને નમઃ

પૂરકે નિવસેદ્યશ્ચ નિશાયામમૃતાત્મકઃ ।
આપ્યાયન કરો નિત્યં તસ્મૈ સોમાત્મને નમઃ

યસ્તૃપ્તસ્તર્પયેદ્દેવાન્દેવયાનેનસંસ્થિતાન્ ।
પિતૄણાં પિતૃસ્થાનેન તસ્મૈ વહ્ન્યાત્મને નમઃ

સૂર્યસ્ય ગ્રહણે યશ્ચ વિષુવેન ચ સંયુતમ્ ।
ઇડાપિઙ્ગલયોર્મધ્યે સંલીનો હૃદયાન્તરે

યત્પુણ્યં હવ્યકવ્યેન તસ્મૈ તીર્થાત્મને નમઃ

ચન્દ્રોદયે ચન્દ્રગત્યા ઇડાંશે પિઙ્ગલાર્પિતમ્ ।
યઃ શ્રેયઃ સર્વકાર્યાણાં તસ્મૈ લગ્નાત્મને નમઃ

દ્વાદશાન્તે શુભે ક્ષેત્ત્રે શિવરાહુસમન્વિતમ્ ।
પ્. ૨૪૩અ) ચિત્સૂર્યગ્રહણં યત્ર તસ્મૈ સ્થાનાત્મને નમઃ

યત્ર ચન્દ્રો હ્યપાનાખ્યો યત્ર ચાસ્તઙ્ગતો રવિઃ ।
પ્રાણાપાનક્ષયો યત્ર તસ્મૈ મન્ત્રાત્મને નમઃ

બ્રહ્માર્પણવિધાનેન દિનરાત્રિ પરિક્ષયાત્ ।
પૂજ્યતે યોગિભિ યશ્ચ તસ્મૈ પૂજ્યાત્મને નમઃ

સ્વયમુચ્ચરતે યશ્ચ સ્વદેહાવસ્થિતઃ શિવઃ ।
દેહાન્તે મોક્ષદો યશ્ચ તસ્મૈ જપ્યાત્મને નમઃ

ચિત્કૃષાણુર્મનો હોતા અમૃતાખ્યા પરાહૃતિઃ ।
યત્ર મન્ત્રો હકારાખ્યસ્તસ્મૈ હોતાત્મને નમઃ

સર્વદેવસ્થિતો દેવઃ સપ્તાર્ચિઃ પરમેશ્વરઃ ।
યશ્ચાન્તઃ ષડ્રસાહારસ્તસ્મૈ ભોક્તાત્મને નમઃ

પ્. ૨૪૩બ્) યો નિત્યં ભાસયેત્ સમ્યક્ મયૂખૈર્મહાદ્યુતિઃ ।
સ બાહ્યાભ્યન્તરં સર્વં તસ્મૈ ભાસાત્મને નમઃ

યો વ્યોમપરમં બ્રહ્મ ચિત્પ્રકાશં નિરામયમ્ ।
ભૂતાકાશં પરિત્યજ્ય તસ્મૈ વ્યોમાત્મને નમઃ

યોવિનિદ્રા મહાબોધા યુઞ્જાનાઃ સંયતેન્દ્રિયાઃ ।
પશ્યન્તિ જ્યોતિષાં જ્યોતિસ્તસ્મૈ યોગાત્મને નમઃ

પૂરકે યો બહિર્બ્રહ્મા કુમ્ભકે વિષ્ણુરેવ ચ ।
રેચકે યો વસેદ્રુદ્રસ્તસ્મૈ પ્રાણાત્મને નમઃ

બ્રહ્મત્વે સૃજતે વિશ્વં વિષ્ણુત્વે સ્થિતિ કૃશ્ચયઃ ।
રુદ્રત્વે સંહરત્યેવ તસ્મૈ સ્થિત્યાત્મને નમઃ

માત્રા પઞ્ચકસંયુક્તં પ્રસાદે પઞ્ચદૈવતમ્ ।
પ્. ૨૪૪અ) મનુનાત્રા યતે યેન તસ્મૈ મન્ત્રાત્મને નમઃ

સ્વયમ્બશ્ચરતે યશ્ચ સ્વલ્પવૃત્તિ હલાકૃતિઃ ।
અનાહત પરઃ શાન્તસ્તસ્મૈ વર્ણાત્મને નમઃ

સ્રગિવગ્રથિતો યેન પ્રાકૃતો ભુમિસઞ્ચયઃ ।
ધર્માધર્મ મયૈઃ પશૈસ્તસ્મૈ વન્ધાત્મને નમઃ

સર્વાદ્વનપથાતીત મુન્મન્યતે વ્યવસ્થિતમ્ ।
સર્વાખ્યેયં પરંશાન્તં તસ્મૈ મોક્ષાત્મને નમઃ

યસ્ય પીઠમિદં વિશ્વં મૂર્તિવ્યોમાત્મિકા ભવેત્ ।
લીયન્તે સર્વ તત્વાનિ તસ્મૈ લિઙ્ગાત્મને નમઃ

ઉન્મન્યન્તં પરં શુદ્ધં સમનાવસ્તુ નિષ્કલમ્ ।
વ્યાપિન્યા સકલં યશ્ચ તસ્મૈ મુક્ત્યાત્મને નમઃ

પ્. ૨૪૪બ્) ચલાચલેષુ સર્વેષુ વિશ્વમધ્યે વ્યવસ્થિતઃ ।
માયાંબાદ્ધાસ્થિતો યશ્ચ તસ્મૈ સર્વાત્મને નમઃ

સ્તવરાજસમં દિવ્યં જ્ઞાનાઞ્જનમનશ્વરમ્ ।
અજ્ઞાનતિમિરાન્ધસ્ય ઉન્મીલનકરં સ્મૃતમ્

નરાણાં ક્ષીણપુણ્યાનાં સદ્યોધર્મવિવર્ધનમ્ ।
પરં શુદ્ધં પવિત્રં ચ સર્વદુઃખનિવારણમ્

અધ્યાત્મગુણસંપૂર્ણં જ્ઞાત્વા યઃ પઠતે નરઃ ।
સર્વપાપવિશુદ્ધાત્મા સ ગચ્છેચ્છા શ્વતં પદમ્