Language

ENहिગુ
Scripture Library

Śatagāthā · Chapter 1

1.1

Śatagāthā
kaumārye paṭhyatāṃ vidyā śaitye saṃpālyatāṃ ca gauḥ /
kṣettraṃ ca karṣyatāṃ pītaṃ trayaḥ suphalahetavaḥ

1.2

gate 'pi vayasi grāhyā vidyā sarvātmanā budhaiḥ /
yadyapi phaladā syānna sulabhā sānyajanmani

1.3

guṇeṣu kriyatāṃ yatnaḥ kimāṭopaiḥ prayojanam /
vikrīyante na ghaṇṭābhirgāvaḥ kṣīravivarjitāḥ

1.4

guṇini guṇajño ramate nāguṇaśīlasya guṇini paritoṣaḥ /
alireti vanātkamalaṃ na dardurasya tannivāso 'pi

1.5

guṇiṣu durlabhā āḍhayā āḍhayeṣu guṇinastathā

1.6

aneke santi bhūbhāgā ratnavantastu durlabhāḥ /
durlabhāḥ praṇināṃ santi mātṛpitṛyutastu ca

1.7

guṇāḥ kurvanti dūtatvaṃ dūre 'pi basatāṃ satām /
ketakīgandhamāghrātuṃ svayamāyānti ṣaṭpadāḥ

1.8

vidvatvaṃ ca nṛpatvaṃ ca naiva tulyaṃ kadācana /
svadeśe pūjyate rājā vidvān sarvatra pūjyate

1.9

alpastu kālo vividhāśca vidhā ḥ simāyuṣo yā kiyatī? na buddhā /
haṃsā labhante ca yathā payo 'dbhyas tathaiva tatvaṃ labhatāṃ ca yattat

1.10

ekasthānanivāsino 'tisamayāt syuste viyuktāḥ kila
vicchedānna hi cāntaraṃ kimapi tat tyājyaṃ na kiṃ tatsthalam /
vaivaśyāddhi viyogato manasi jāyante vidhātā ati
tatsthānaṃ yadi hīyate sahajataḥ syāccātiśāntiḥ sukham

1.11

saha vasatāmapyasatāṃ jalaruhajalavadbhavatyasaṃśleṣaḥ /
dūre 'pi satāṃ vasatāṃ prītiḥ kumudenduvadbhavati

1.12

prapañcā yatnaoto heyāḥ saṃsargaḥ kriyatāṃ satām /
dinaṃ rogabhayānmuktaṃ śatābdāccāpi tad varam

1.13

sarvathehāḥ parityājyāścedaśakyaṃ tadā punaḥ /
nirvāṇāptyunmukho bhūyāt tadiyaṃ tasya bheṣajam

1.14

udayantvamūni subahūni mahāmahāṃsi cando cando 'pyalaṃ bhuvanamaṇḍalamaṇḍanāya / sūryādūte na tadudeti na cāstameti yenoditena dinamastamitena rātriḥ

1.15

yadudeti vinā sūrya tejasvi tanna jāyate /
sūryodayo varaṃ cāsti hyanyeṣāmudayena kim

1.17

kusumastabakasyeva dve gatī tu mahātmanām /
mūdhni vā sarvalokasya śīryate vana eva vā // 16 /
vāṇi kaṭhorā bhaṇitā hi duṣṭairyā sarparūpā sujanān hinasti /
te bheṣajaṃ kṣāntimayaṃ ca prajñāṃ saṃsevya cintārahitā bhavanti

1.18

dhīrāḥ kaṣṭamanuprāptā na bhavanti viṣādinaḥ /
praviśya vadanaṃ rāhoḥ kiṃ nodeti punaḥ śaśī

1.19

yasya cittaṃ dravībhūtaṃ kṛpayā sarvajantuṣu /
tasya jñānena mokṣeṇa kiṃ jaṭābhasmacivaraiḥ

1.20

vanāni dahato vahneḥ sakhā bhavati mārutaḥ /
sa eva dīpanāśāya kṛśe kasyāsti sauhṛdam

1.21

parastutaguṇairyastu nirguṇo 'pi guṇī bhavet /
indro 'pi laghutāṃ yāti svayaṃ prakhyāpitairguṇaiḥ

1.22

kulīno 'pi bhaved garvī kārpāṇyasahito dhanī /
devatāstāṃśca nindanti sargo 'yaṃ jalavahnivat

1.23

dūrastho 'pi samīpastho yo yasya manasi sthitaḥ /
yo yasya hṛdaye nāsti samīpastho 'pidūrataḥ

1.24

pareṣāṃ vaibhavaṃ dṛṣṭvā mano yasya prakupyati /
na tasyārthopalabdhistu citaṃ puṇyaṃ ca naśyati

1.25

rāgopamaṃ nāsti malaṃ hi loke īrṣyopamā nāsti ca kāpi hāniḥ /
yāñcāsamo nāsti ca ko 'pi bandhurdānopamo nāsti ca mitravargaḥ

1.26

kṣudhāsamā nāsti śarīravedanā cintāsamā nāsti śarīraśoṣaṇā /
guṇaiḥ samā nāsti śarīrabhūṣaṇā kṣāntyā samaṃ nāsti śarīravarmaṃ vai

1.27

dhanena kiṃ kṣudrajanasya mitraiḥ kiṃ vañcakasyāpi ca matsarasya /
kiṃ hānidasyātiguṇagrahaiśca kiṃ vā vipattau vimukhātmajena

1.28

sarvathā svahitamācaraṇīyaṃ kiṃ kariṣyati jano bahujalpaḥ /
bidyate hi na sa kaścidupāyaḥ sarvalokaparitoṣakaro yaḥ

1.29

prasaṅgasyānukūlo yaḥ prajña eva sa pālayet /
satyāsatye ca maitridveṣau kuryāt svaparaiḥ saha

1.30

na dviṣantaḥ kṣayaṃ yānti yāvajjīvamapi ghnataḥ /
krodhameva tu yo hanti tena sarve dviṣo hatāḥ

1.31

satkāro guṇināṃ śreyān durjanasya vinītatā /
kośapūrtiḥ sadācāraiḥ śreyo deśaparīkṣaṇam

1.32

yāvanmārgo bhavet dṛṣṭo yāvaccaraṇapuṣṭatā /
prajñā hrāso na yāvaddhi tāvatkuryāt svayaṃ hitam

1.33

vyabhicāreṣvāsattaḥ rājā tasya hi nirakṣaro mantri /
tadā dhanāśā kutra rakṣyā asavaḥ prayatnena

1.34

sarva yatra vinetāraḥ sarve paṇḍitamāninaḥ /
sarve prabhutvamicchanti tad vṛndamavasīdati

1.35

mūṣako rakṣayedannaṃ mārjārī navanītakam /
kākaścālayet pākaṃ vastūnāṃ tatra kā kathā

1.36

mālākāra ivārāme na yathāṅgārakārakaḥ /
puṣpaṃ puṣpaṃ vicinvīta mūlocchedaṃ na kārayet

1.37

valmīkaṃ madhujātaṃ ca śuklapakṣe ca candramāḥ /
bhikṣādravyaṃ nṛpadravyaṃ stokaṃ stokena vardhate

1.38

hīnatā yācane yatra syāttatra na ca yācyatām /
kāmaṃ hi na bhavedindro himājjīvati tittariḥ

1.39

mayūra ! grīṣmasya tu tāpayukta āśāyutaḥ khasya jale bhavestvam /
kaṇṭhantu no nāmaya gauraveṇa nīre taḍāgasya tu dūṣitasya

1.40

siṃho balī hariṇaraktapāmāṃsabhojī saṃvatsareṇa kurute ratimekavāram /
yo gardabhaḥ khalu rajaḥkaṇamātrabhojī kāmī bhavedanudinaṃ vada ko 'tra hetuḥ

1.41

sarpāḥ pibanti pavanaṃ na ca durbalāste śuṣkaistṛṇairvanagajā balino bhavanti / kandaiḥ phalairmunivarā gamayanti kālam saṃtoṣa eva puruṣasya paraṃ nidhānam

1.42

sa śobhate puṣpitapuṣpavacca sumaṇḍitaṃ yasya mukhaṃ suvarṇaiḥ /
anakṣaraṃ yasya mukhaṃ bhavecvet tannetravaktre bhubi chidravacca

1.43

muktāmaṇibhyāṃ ca hi gardabhasya kiṃ śūkarasya priyabhojanena /
andhasyadīptyā badhirasya gītaimūrkhasya dharmeṇa kimasti kṛtyam

1.44

kātantraśābdavettā hi vaidyaśca siddhasāravit /
kāṣṭhakhaṅgadharaścopahāsaṃ yānti trayo 'pi te

1.45

dehīdaṃ vacanaṃ nimnaṃ na dāsyāmyatinimnakam /
gṛhāṇetyuttamaṃ vākyaṃ na gṛhṇāmyatiśobhanam

1.46

kṣatiṃ bihāya yenāpi prayogeṇa hitasya kim /
svakāyarakṣaṇenāpi kiñcaiva dhanatṛṣṇayā

1.47

kiṃśukasya phalaprāptiryathā vyartha bubhukṣave /
dhaninaśca tathādāturjīvanaṃ niṣprayojanam

1.48

kāmāturāṇāṃ na bhayaṃ na lajjā kṣudhāturāṇāṃ na balaṃ na tejaḥ /
rogāturāṇāṃ na sukhaṃ na nidrā mārgāturāṇāṃ na bhayaṃ na vīryam

1.49

dhanalipsuḥ suhrit tyājyā bhāryā ca vyabhicāriṇī /
adharmī ca nṛpaḥ krūro mantrī piśuna eva ca

1.50

kupradeśo hi durvyavasāyo duṣṭo 'tha vai suhṛt /
baidyo 'dakṣo 'pi duḥsevyam vastu heyā ime 'pi ca

1.51

ahitaṃ hitamācāraśūnyabuddheḥ śrutisamayairbahubhirvahiṣkṛtasya /
udarabharaṇamātne kevalecchormanujapaśośca ko viśeṣaḥ

1.52

ardhajalabharaḥ kumbho mūrdhni yatnena dhāryate /
krudhyanti durjanā nūnaṃ satkāreṇātisevayā

1.53

stokenonnatimāyāti stoke nāyātyadhogatim /
aho ! susadṛśī ceṣṭā tulāyaṣṭeḥ khalasya ca

1.54

yathā bāryo na laśunasya gandhaḥ kastūrikācandanacandrasaṃjñaiḥ /
tathā na vāryā varaśāstraśikṣābhyāsena duṣṭasya ca duṣṭatāpi

1.55

durjanaḥ parihartavyo vidyayālaṅkṛto 'pi san /
maṇinā bhūṣitaḥ sarpaḥ kimasau na bhayaṅkaraḥ

1.56

durjanā durbalā yāvat tāvat sādhusvabhāvakāḥ /
nyūne śaradi nīre hi nadīṃ sarve taranti ca

1.57

jvarādatyuṣṇatā raukṣāt kaphaśca vardhate yathā /
guṇācārasvabhāvaiḥ syurduṣṭā na parivartitāḥ

1.58

duṣṭā narā bhṛtyagaṇo 'vamānī praśikṣitā naiva hayāḥ kubhāryā /
pratāḍanenaiva bhavanti namrāḥ sukarmayogyā na kadāpi caite

1.59

vṛthā vṛṣṭiḥ samudrasya vṛthā tṛptasya bhojanam /
vṛthā dānaṃ samarthasya vṛthā hīnasya satkṛtiḥ

1.60

padmāni satputramukhe lasanti rohanti nūnaṃ kulaṭāsutasya /
viṣasya patrāṇi yathā karoti duṣkarma yo vai labhate phalantat

1.61

abhracchāyā khale prītiḥ siddhamannaṃ ca yoṣitaḥ /
tṛṇāgnirhimabinduśca ṣaḍete budbudopamāḥ

1.62

śuṣkaṃ māṃsaṃ striyo vṛddhā madyaṃ ca taruṇaṃ dadhi /
nakte bhojo divā svāpaḥ ṣaḍete prāṇahāriṇaḥ

1.63

sadyo māsaṃ navaṃ sarpirbālāstrī payasaudanam /
uṣṇodakaṃ tarucchāyā ṣaḍete prāṇakāriṇaḥ

1.64

kāntāviyogaḥ svajanāpamāno ṛṇasya śeṣaḥ kunarasya sevā /
dāridrabhātpravimukta mitraṃ vināgninaiete pradahanti pañca

1.65

karmī hyalābhī balino 'pakartā darpī ca bhikṣurhyadhanaḥ sukhārthī /
kaṭūktibhāṣī priyasundarīṇāmete mṛṣācārijanāśca pañca

1.66

dharmadātānnatrdātā ca bhayatrātopadeśakaḥ /
śarīrotpādakaśceti pañcaite hitakāriṇaḥ

1.67

prārāvṛto hi sanyāsāt srī patitrayadarśikā /
jambūko jālamuktaśca trayo 'mī vañcakā matāḥ

1.68

bhojanāpācakā vaiddyā nṛpāścāsatyavādinaḥ /
pāpina uccavaṃśīyā ayogyāḥ syustrayo janāḥ

1.69

yācakaḥ svādubhoji ca darpī bhikṣāparo bhavet /
śāstrārthī bhavatādajñastrayo hāsaṃ bhajanti ca

1.70

sakṛjjalpanti rājānaḥ āryo hi dṛśyate sakṛt /
sakṛtkanyāḥ pradīyante trīṇyetāni sakṛtsakṛt

1.71

sthūlavapustapasvī ca śūraścāpyakṛtavraṇaḥ /
śayānaikākinī ca strī trayametanna viśavaset

1.72

anyeṣāṃ hiṃsako vipro mithyācārinṛpo 'pi ca /
bhogī kāmarato bhikṣurnindābhājastrayo bhuvi

1.73

vidvān vinayasampanno vīro 'tiśānta eva ca /
tyāgārambhaṃ dhanī kuryāt kīrtanīyāstrayo 'pi ca

1.74

dayī parahite līno duṣṭaśca paranāśakaḥ /
icchābhirbālaka nūnaṃ trayo 'tṛptā ime bhuvi

1.75

arthanāśānmanastāpaṃ duścaritāṃ gṛhe striyam /
vañcanaṃ cāpamānaṃ ca matimānna prakāśayet

1.76

vijñāyate 'dhvā śaśitārakāṇāṃ jyotirvidādhvā gaṇitena khasya /
na dṛśyate tena gṛhe tu patnyāḥ kāmādimithyācaraṇaṃ kukṛtam

1.77

garuṇā tattvavettuḥ kiṃ vaidyenārogiṇaśca kim /
pāre gatasya kiṃ nāvā kāntayā kiṃ virāgiṇaḥ

1.78

devasujanaviprāṇāṃ satye vidvadgaṇasya hi /
gūḍhe vacasi bhojye 'sti prīti pṛthagjanasya ca

1.79

śaile śaile na māṇikyaṃ mīne mīne na mauktim /
sādhavo he na sarvatra candanaṃ na vane vane

1.80

haṃso na bhāti caturo bakayūthamadhye gomāyumaṇḍalagato na vibhāti siṃhaḥ /
jātyo na bhāti turagaḥ kharayūthamadhye vidvān na bhāti puruṣeṣu nirakṣareṣu

1.81

kokilānāṃ svaro rūpaṃ nārīrupamapatrapā ca /
vidyārūpaṃ vidagdhānāṃ kṣamārūpaṃ tapasvinām

1.82

prabhāvaśāline puṃse kā kṣamāpratikāriṇe /
vinītāya ca śāntāya janāya kā sahiṣṇutā

1.83

paro 'pi hitavān bandhurbandhurapyahitaḥ paraḥ /
ahito dehajo vyādhiḥ hitamāraṇyamauṣadham

1.84

mahājanasya saṃsargaḥ kasya nonnatikārakaḥ /
puṣpamālānuṣaṅgeṇa sūtraṃ śirasi dhāryate

1.85

viśvāsapratipannānāṃ vañcane kā vidagdhatā /
aṅkamāruhya suptasya hantuḥ kiṃ nāma pauruṣam

1.86

kaumāre pitarau pātaḥ bhartrī rakṣati yauvane /
rakṣanti vārddhake putrā nājñaḥ svātantryamarhati

1.87

āsaktirna bhaveddyāvat tāvattu guṇa eva saḥ /
praviṣṭe 'syāṃ mahāsaktau guṇādānaṃ kuto bhavet

1.88

nijarītyā janāḥ prāyo 'parānākalayanti hi /
ṛṣayaḥ pretamālokya bruvanti taṃ tapasvinam

1.89

durjanadūṣitamanasāṃ puṃsāṃ sujane 'pi nāsti viśvāsaḥ /
bālaḥ payasā dagdho dadhyapi phūtkṛtya bhakṣayati

1.90

araghaṭṭaghaṭī yuktā vaśībhavati yoṣitaḥ /
bhavatyārambhiko yo 'pi bhavatyeva tadadbhutaḥ

1.91

satkṛto mahatāṃ yo 'sti vetti tamadhamastṛṇam /
paṇḍitaiḥ pūjitastūpe kākaḥ karoti cāsanam

1.92

phalaṃ ketakavṛkṣasya yadyapyambu prasādakam /
na nāmagrahaṇādeva tasya vāri prasīdati

1.93

śiṣṭā na gṛhṇanti purā pratijñāṃ gṛhṇanti cet te kaṭhinapratijñām /
aṅgikṛtāṃ tāṃ paripālayanti pāṣāṇarekhāmiva te tadānīm

1.94

prāpnoti vittaṃ hyadhamo ti kiñcid garvī pareṣāmavamānanāyām /
saṃjāyate labdhadhanaḥ sumartyaḥ supakvadhānyena samaṃ vinamraḥ

1.95

nāsti prajñāsamaṃ cakṣurnāsti mohasamaṃ tamaḥ /
nāsti rogasamaḥ śatrurnāsti mṛtyusamaṃ bhayam

1.96

ata eva kaṭhorātimṛtyuḥ sambhāvyate dhruvam /
kāmāccittamapāvṛtya saddharme 'pekṣyate spṛhā

1.97

guṇā guṇajñeṣu guṇā bhavanti te nirguṇaṃ prāpya bhavanti doṣāḥ /
susvādu toyāḥ prabhavanti nadyaḥ samudramāsādya bhavantyapeyāḥ

1.98

kāryamālocitāpāyaṃ matimadbhirviceṣṭitam /
nāpattirbhavitā tatra jātā parihṛtāpi sā

1.99

alpā dṛḍhā ye mṛdubhāṣiṇaśca tebhyo 'vadhānaṃ karaṇīyameva /
niryāti sūryaḥ saghanāddhi meghāt syāt tatprakāśastu tadātitīkṣṇaḥ

1.100

śāntipriyāḥ syuḥ khalu yauvane 'pi vaiduṣya evaṃ vinatā bhaveyuḥ /
sahiṣṇavastejasi cātinamrāḥ sudurlabhā evamarindamāḥ syuḥ

1.101

mleccheṣvapi samṛddhāḥ syurvīrā evaṃ paśuṣvapi /
vaktāraḥ sārthakoktīnāṃ sajjanāḥ syuḥ sudurlabhāḥ

1.102

sampaccalaṃ naśvarayauvanaṃ ca prāṇā bhaveyuryamadantamadhye /
upekṣate tatra sukhaṃ na ceha janaḥ prapātastha ivāsti cāndhaḥ

1.103

ye kleśarogiṇo bhuktvā na ca saddharmabheṣajam /
pramattā viṣayāsaktā bhavābdhiṃ na taranti te

1.104

jagatā gatiśīlena śiraḥstho dṛśyate 'ntakaḥ /
tadāpriyaṃ bhavedannaṃ kriyāntarasya kā kathā

1.105

pratīkṣate kriyāṇāṃ na pūrti cāpūrtimantakaḥ /
śvastanaṃ cādya kuryācca pūrva madhyāhnikaṃ varam

1.106

asthiraṃ jīvanaṃ loke yauvanaṃ dhanamasthiraṃ /
asthiere putrapatnyau ca dharmasatyahitāḥ sthirāḥ

1.107

rājño 'tijīvitaṃ yuktaṃ drutamṛtyurvaraṃ ṛṣeḥ /
sato jīvanamanto vā varaṃ tvākheṭakasya na

Original text: Śatagāthā · Edition: Losang Norbu Shastri: Śatagāthā. Sarnath : Central Institute of Higher Tibetan Studies, 2001, pp. 59-158. · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc