Śāstravārttāsamuccaya · Chapter 4.6
tat tajjananasvabhāvaṃ janyabhāvaṃ tathāparam
ataḥ svabhāvaniyamān nāyuktaḥ sa kadācana //
ubhayor grahaṇābhāve na tathābhāvakalpanam
tayor nyāyyaṃ na caikena dvayor gahaṇam asti vaḥ //
ekam arthaṃ vijānāti na vijñānadvayaṃ yathā
vijānāti na vijñānam ekam arthadvayaṃ tathā //
vastusthityā tayos tattve ekenāpi tathāgrahāt
no bādhakaṃ na caikena dvayor gahaṇam asty adaḥ //
tathāgrahas tayor neta -retaragrahaṇātmakaḥ
kadācid api yukto yad ataḥ katham abādhakam //
tathāgrahe ca sarvatrā vinābhāvagrahaṃ vinā
na dhūmādigrahād eva hy analādigatiḥ katham //
samanantaravaikalyaṃ tatrety anupapattikam
tulyayor api tadbhāve hanta kvacid adarśanāt //
na tayos tulyataikasya yasmāt kāraṇakāraṇam
aughāt taddhetuviṣayaṃ na tv evam itarasya ca //
yaḥ kevalānalagrāhi jñānakāraṇakāraṇaḥ
so 'py evaṃ na ca taddhetos tajjñānād api tadgatiḥ //
tajjñānaṃ yan na vai dhūma jñānasya samanantaraḥ
tathābhūd ity ato neha tajjñānād api tadgatiḥ //
tatheti hanta ko nv arthaḥ tattathābhāvato yadi
itaratraikam evetthaṃ jñānaṃ tadgrāhi bhāvyatām //
tadabhāve 'nyathā bhāvas tasya so 'syāpi vidyate
anantaracirātītaṃ tat punarvastutaḥ samam //
agnijñānajam etena dhūmajñānaṃ svabhāvataḥ
tathā vikalpakṛn nānyad iti pratyuktam iṣyatām //
ataḥ kathaṃcid ekena tayor agrahaṇe sati
tathāpratītito nyāyyaṃ na tathābhāvakalpanam //
pratyakṣānupalambhābhyāṃ hantaivaṃ sādhyate katham
kāryakāraṇatā tasmāt tadbhāvāder aniścayāt //
na pūrvam uttaraṃ ceha tadanyāgrahaṇād dhruvam
gṛhyate 'ta idaṃ nāto na tv atīndriyadarśanam //
vikalpo 'pi tathā nyāyād yujyate na hy anīdṛśaḥ
tatsaṃskāraprasūtatvāt kṣaṇikatvāc ca sarvathā //
netthaṃ bodhānvayābhāve ghaṭate tadviniścayaḥ
mādhyasthyam avalambyaitat cintyatāṃ svayam eva tu //
agnyādijñānam eveha na dhūmajñānatāṃ yataḥ
vrajaty ākārabhedena kuto bodhānvayas tataḥ //
tadākāraparityāgāt tasyākārāntarasthitiḥ
bodhānvayaḥ pradīrghaikādhy -avasāyapravartakaḥ //
svasaṃvedanasiddhatvāt na ca bhrānto 'yam ity api
kalpanā yujyate yuktyā sarvabhrāntiprasaṃgataḥ //
pradīrghādhyavasāyena naśvarādiviniścayaḥ
asya ca bhrāntatāyāṃ yat tat tatheti na yuktimat //
tasmād avaśyam eṣṭavyaṃ vikalpasyāpi kasyacit
yena kena prakāreṇa sarvathābhrāntarūpatā //
satyām asyāṃ sthito 'smākam uktavannyāyayogataḥ
bodhānvayo 'dalotpattya bhāvāc cātiprasaṃgataḥ //
anyādṛśapadārthebhyaḥ svayam anyādṛśo 'py ayam
yataś ceṣṭas tato nāsmāt tatrāsaṃdigdhaniścayaḥ //
tattajjananabhāvatve dhruvaṃ tadbhāvasaṃgatiḥ
tasyaiva bhāvo nānyo yaj janyāc ca jananaṃ tathā //
evaṃ tajjanyabhāvatve 'py eṣā bhāvyā vicakṣaṇaiḥ
tad eva hi yato bhāvaḥ sa cetarasamāśrayaḥ //
ity evam anvayāpattiḥ śabdārthād eva jāyate
anyathā kalpanaṃ cāsya sarvathā nyāyabādhitam //
tadrūpaśaktiśūnyaṃ tat kāryaṃ kāryāntaraṃ yathā
vyāpāro 'pi na tasyāpi nāpekṣāsattvataḥ kvacit //
tathāpi tu tayor eva tatsvabhāvatvakalpanam
anyatrāpi samānatvāt kevalaṃ dhyāndhyasūcakam //
Original text: Śāstravārttāsamuccaya · Edition: K. K. Dixit, Ahmedabad : Lalbhai Dalpatbhai Bharatiya 1969 (L. D. Series, 22) · Data entry Yasunori Harada · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0