Śārdūlakarṇāvadāna [= Avadāna 33 · Part 6169
u13.31cd/.niḥsukhā ca nirāśā ca varjitā naṣṭa^bāndhavā//
u13.32ab/.atisthūla^udaraṃ yasyāḥ pralambo nimra^sannibhaḥ/
u13.32cd/.atyantam avaśā nārī bahu^putrā suduḥkhitā//
u13.33ab/.yā tu sarva^samācārā mṛd^vaṅgī samatāṃ gatā/
u13.33cd/.sarvaiḥ samair guṇair yuktā vijñeyā kāma^cāriṇī//
u13.34ab/.yasyā roma^cite jaṅghe mukhaṃ ca parimaṇḍalaṃ/
u13.34cd/.putraṃ vā bhrātaraṃ vā^api jāram icchati tādṛśī//
u13.35ab/.yasyā bāhu^prakoṣṭhau dvau roma^rājī^samāvṛtau/
u13.35cd/.uttaroṣṭhe ca romāṇi sā tu bhakṣayate patiṃ//
u13.36ab/.yasya hastau ca pādāu ca chidrau danta^antarāṇi ca/
u13.36cd/.patinā^upārjitaṃ dravyaṃ na tasyā ramate gṛhe//
u13.37ab/.tasyās tu vrajamānāyāḥ sphuṭante parva^sandhayaḥ/
u13.37cd/.sā jñeyā duḥkha^bahulā sukhaṃ naiva^adhigacchati//
u13.38ab/.yasyāḥ kaniṣṭhikā pāde bhūmiṃ na spṛśate +aṅguliḥ/
u13.38cd/.kaumāraṃ sā patiṃ syaktvā ātmanaḥ kurute priyaṃ//
u13.39ab/.anāmāṅguliḥ pādasya mahīṃ na spṛśate +aṅguliḥ/
u13.39cd/.na sā ramati kaumāraṃ bandhakītvena jīvati//
u13.40ab/.yasyāḥ pradeśinī pāde +aṅgulṣṭhaṃ samatikramet/
u13.40cd/.kumārī kurute jāraṃ yauvanasthā viśeṣataḥ//
u13.41ab/.āvartaḥ pṛṣṭhato yasyā nābhī sā ca^anubandhati/(p.191)
u13.41cd/.na sā ramati kaumāraṃ dvitīyaṃ labhate patiṃ//
u13.42ab/.vikṛtā sthirajālā ca rūkṣa^gaṇḍa^śiroruhā/
u13.42cd/.api rāja^kule jātā dāsītvam adhigacchati//
u13.43ab/.yasyās tu hasamānāyā gaṇḍe jāyati kūpakaṃ/
u13.43cd/.agnikārye +api sā gatvā kṣipraṃ doṣaṃ kariṣyati//
u13.44ab/.sama^asama^gatā subhrūr gaṇḍa^āvartā ca ya bhavet/
u13.44cd/.pralambhoṣṭhī tu yā nārī naikatra ramate ciraṃ//
u13.45ab/.lamba^udarī sthūlaśirā rakta^akṣī piṅgala^ānanā/
u13.45cd/.aṣṭau bhakṣayate vīrān navame tiṣṭhate ciraṃ//
u13.46ab/.na devikā na nadikā na ca daivata^nāmikā/
u13.46cd/.vṛkṣa^gulma^sanāmā ca varjayīyā vicakṣaṇaiḥ//
u13.47ab/.nakṣatra^nāmā yā nārī yā ca gotra^sanāmikā/
u13.47cd/.suguptā rakṣitā vā^api manasā pāpām ācaret//
u13.48ab/.dārān vivarjayed etān yā mayā parikīrtitāḥ/
u13.48cd/.praśastā yās tu pūrvoktās tādṛśīyān naraḥ sadā//
u13.49ab/.padma^aṅkuśa^svastika^vardhamānaiś cakra^dhvajābhyāṃ kalaśena pāṇau//
u13.49cd/.śaṅkha^ātapatra^uttama^lakṣaṇaiś ca sampattaye sādhu bhavanti kanyāḥ//
u13.50/.ayaṃ bhoḥ puṣkarasārin kanyā^lakṣaṇaṃ nāma^adhyāyaḥ/
u13.51/.atha khalu bhoḥ puṣkarasārin vastra^adhyāyaṃ vyākhāsyāmi/ tac chrūyatāṃ/ atha kiṃ/ kathayatu bhagavān triśaṅkuḥ//
u14 vastra^adhyāyaḥ (p.192)
u14.1ab/.kṛttikāsu dahaty agnir artha^lābhāya rohiṇī/
u14.1cd/.mṛgaśirā mūṣīdaṃśā ārdrā prāṇa^vināśinī//
u14.2ab/.punarvasuś ca dhanyā syāt puṣye vai vastravān bhavet/
u14.2cd/.aśleṣāsu bhaven moṣaḥ śmaśānaṃ maghayā vrajet//
u14.3ab/.phālgunīsu bhaved vidyā uttarāsu ca vastravān/
u14.3cd/.hastāsu hasta^karmāṇi citrāyāṃ gamanaṃ dhruvaṃ//
u14.4ab/.svātyāṃ ca śobhanaṃ vastraṃ viśākhā priya^darśanaṃ/
u14.4cd/.bahu^vastrā ca^anurādhā jyeṣṭhā vastra^vināśnī//
u14.5ab/.mūlena kledayed vāsa āṣāḍhā roga^sambhavā/
u14.5cd/.uttarā mṛṣṭa^bhojī syāc chravaṇe cakṣuṣo rujaṃ//
u14.6ab/.dhaniṣṭhā dhānya^bahulā vidyāc chatabhiṣe bhayaṃ/
u14.6cd/.pūrvabhādrapade toyaṃ putra^lābhāya ca^uttarā//
u14.7ab/.revatī dhana^lābhāya aśvinī vastra^lābhadā/
u14.7cd/.bharaṇī ca bhaya^ākīrṇā caura^gamyā ca sā bhavet//
u14.8/.ayaṃ bhoḥ puṣkarasārin vastra^adhyāyaḥ/
u14.8/.atha khalu bhoḥ puṣkarasārin luṅgādhyāyaṃ pravakṣyāmi/ tac chrūyatāṃ/ atha kiṃ/kathayatu bhagavān triśaṅkuḥ//
u15 luṅgādhyāyaḥ (p.193)
u15.1ab/.kutra^utpannā ime bījāḥ (?) śasyānāṃ ca yavādayaḥ/
u15.1cd/.yair idaṃ dhriyate viśvaṃ kṛtsnaṃ sthāvara^jaṅgamaṃ//
u15.2ab/.vāpayet tu kathaṃ bījaṃ lāṅgalaṃ yojayet kathaṃ/
u15.2cd/.keṣu nakṣatra^yogeṣu tithi^yogeṣu keṣu ca//
u15.3ab/.śāradaṃ vā^atha graiṣmaṃ tu kasmin māse tu vāpayet/
u15.3cd/.nimittaṃ kati śasyante kāni vā parivarjayet/
u15.3ef/.kasya vā dāpayed dhūpaṃ kena mantreṇa dāpayet//
u15.4ab/.pradakṣiṇa^samāvṛttā yadi luṅgā prajāyate/
u15.4cd/.tadā nāga^mukhī luṅgā dahati citra^mukhy api//
u15.5ab/.darbha^sūcī^mukhī vā^api kāraṇaṃ tatra ko bhavet/
u15.5cd/.kati saubhikṣikā luṅgaḥ kati daurbhikṣikāḥ smṛtāḥ/
u15.5ef/.kati varṇāḥ samākhyātāḥ kati varṇā nidarśitāḥ//
u15.6ab/.naṣṭa^apanaṣṭa^bījasya varṣati yadi vāsavaḥ/
u15.6cd/.nirghāto vā bhavet tīvro +athavā^api medinī calet//
u15.7ab/.śasyaṃ phalasya kiṃ tatra nimittam upalakṣayet/
u15.7cd/.sarvam etat samāsena śrotum icchāmi tattvataḥ//
u15.8ab/.puṣkarasāriṇo brāhmaṇasya vacanaṃ śrūtvā triśaṅku^mātaṅga^adhipatir idaṃ vacanam abravīt/
u15.9ab/.purā deva^asurar nāgair yakṣa^rākṣasa^kinnaraiḥ/
u15.9cd/.sāgarād amṛtaṃ dṛṣṭaṃ manthite tu samudbhavaṃ//
u15.10ab/.amṛte bhakṣyamāṇe tu bhāgaṃ prārthitavān dvijaḥ/(p.194)
u15.10cd/.tato dattāḥ surair bhāgā amṛtād daśavindavaḥ//
u15.11ab/.tata utpannā ime bījā bhuvi loka^sukha^āvahāḥ/
u15.11cd/.yava^brīhi^tilāś ca^eva godhūmā mudga^māṣakāḥ//
u15.12ab/.śyāmakaṃ saptamaṃ vidyād ikṣuś ca^aṣṭamakaḥ smṛtaḥ/
u15.12cd/.śeṣās tu saṅgatā jātā bahavaḥ śasya^jātayaḥ//
u15.13ab/.haritakeṣu sarveṣu ye ca^anye sattva^jātayaḥ/
u15.13cd/.parito navamo vinduḥ sarva^dehe +amṛto +abhavat/
u15.13ef/.mūleṣu ca^eva sarveṣu vindur ekaḥ prapātitaḥ//
u15.14ab/.āṣāḍhe śukla^pakṣe +asya vrīhi^dhānyāni vāpayet/
u15.14cd/.śārada^ādīni sarvāṇi māse bhādrapade tathā//
u15.15ab/.kārttike mārgaśīrṣe vā grīāma dhānyāni vāpayet/
u15.15cd/.pañcabhyāṃ śukla^saptamyāṃ ṣaṣṭhyām ekādaśīṣu ca//
u15.16ab/.trayodaśyāṃ dvitīyāyāṃ tathā hi navamīṣu ca/
u15.16cd/.viśeṣatas tu nimneṣu sarva^bījāni hy utsṛjet//
u15.17ab/.bharaṇī puṣya^mūleṣu hasta^aśivanī^maghāsu ca/
u15.17cd/.kṛttikāsu viśākhāsu viśeṣeṇa tu śāradaṃ//
u15.18ab/.saumye maitre +anurādhe ca dhaniṣṭhā^śravaṇāsu ca/
u15.18cd/.utsargaḥ sarva^bījānām uttareṣu praśasyate/
u15.18ef/.varjayej janma^nakṣatraṃ saṃgrahaṃ ca vivarhayet//
u15.19ab/.grāma^kṣetre ca yad bījaṃ gṛhe ca gṛha^devatā/
u15.19cd/.nimittam upalakṣeta maṅgalāni śubhāni ca//
u15.20ab/.brāhmaṇaṃ kṣatriyaṃ kanyām arciṣmantaṃ ca pāvakaṃ/(p.195)
u15.20cd/.vāraṇa^indraṃ vṛṣaṃ ca^eva hayaṃ vā svabhyalaṃkṛtaṃ//
u15.21ab/.pūrṇa^kumbhaṃ dhvajaṃ chatram āmāmāṃsaṃ surāṃ tathā/
u15.21cd/.uddhṛtāṃ dhāraṇīṃ ca^eva baddham eka^paśuṃ dadhi//
u15.22ab/.cakra^ārūḍhaṃ ca śakaṭaṃ kāka^ārūḍhāṃ ca sūkarīṃ/
u15.22cd/.parasya^āropaṇaṃ dṛṣṭvā sasya^sampattim ādiśet//
u15.23ab/.sarve dakṣiṇato dhanyāḥ puraś ca mṛga^pakṣiṇaḥ/
u15.23cd/.daśanaṃ śukha^puṣpāṇāṃ phalānaṃ ca^eva śasyate//
u15.24ab/.ajo vā vāmataḥ śasyo jambukaś ca praśasyate/
u15.24cd/.vikṛtaṃ kubja^kuṣṭhiṃ ca mukhaṃ śmaśrudharaṃ tathā//
u15.25ab/.naraṃ nirbhartsitaṃ dīnaṃ śokārtaṃ vyādhi^pīḍitaṃ/
u15.25cd/.varāha^vṛndaṃ sarpaṃ ca gardabhaṃ bhāra^hīnakaṃ/
u15.25ef/.dṛṣṭvā nivartayed bījaṃ punar grāmaṃ praveśayet//
u15.26ab/.tilasya bahu(?) pūrṇasya bhāṇḍe syād vapanam tathā/
u15.26cd/.śrūtvā hy etāni vrajatāṃ sasya^sampattim ādiśet//
u15.27ab/.rāśisthaṃ grathitaṃ dhautaṃ svasthamaṃ kuritaṃ tathā/
u15.27cd/.śrūtvā saṃmārjitaṃ ca^eva ity āśukṛtinaṃ viduḥ//
u15.28ab/.śrūtvā mlānaṃ ca śuṣkaṃ ca manda^vṛṣṭiṃ ca nirdiśet/
u15.28cd/.śrūtvā nivartayed bījaṃ punar grāmaṃ praveśayet//
u15.29ab/.nīyamānaṃ ca yad bījaṃ varṣate yadi vāsavaḥ/
u15.29cd/.svayam eva tu tac chasyaṃ kāmaṃ kālena bhujyate//
u15.30ab/.nīyamānaṃ ca yad bījaṃ kampate yadi medinī/
u15.30cd/.bhramyate karṣakaḥ sthānān na tac chakyaṃ tu vāpituṃ//
u15.31ab/.nīyamānasya bījasya nirghāto dāruṇo bhavet/(p.196)
u15.31cd/.svāmino maraṇaṃ kṣipraṃ śasya^pālasya nirdiśet//
u15.32ab/.atha vā vyākulaṃ kuryād rāja^daṇḍa^nikṛntati/
u15.32cd/.dṛṣṭvā nivartayed bījaṃ punar grāmaṃ niveśayet//
u15.33ab/.brāhmaṇebhyo yathā^śakti datvā tu saṃprayojayet/
u15.33cd/.kṛtvā suvipulāṃ vedīṃ darbhān āstīrya sarvataḥ/
u15.34ab/.samidbhir agniṃ prajvālya juhuyād ghṛta^sarṣapaṃ/
u15.34cd/.veda^śāntiṃ japet pūrvaṃ śasyāśāntim ataḥ praṃ/
u15.35ab/.jayet pārāśaraṃ pūrvaṃ priyataṃ vācayed dvijaiḥ/
u15.35cd/.prathamaṃ prāṅmukhaṃ bījaṃ prakṣiped uttare +atha vā//
u15.36ab/.pipīlikā yadā kṣetre bījaṃ kurvanti saṅcayaṃ/
u15.36cd/.suvṛṣṭiṃ ca subhikṣaṃ ca sarva^sasyeṣu sampadā/
u15.37ab/.haranti cet tṛṇād bījaṃ tṛṇe śasya^apahā api/
u15.37cd/.prasparaṃ ca hiṃsanti dhānyaṃ ca nidhanaṃ vrajet//
u15.38ab/.sthaleṣu sañcayaṃ dṛṣṭvā mahā^vṛṣṭiṃ vinirdiśet/
u15.38cd/.dṛṣṭvā tu sañcayaṃ nimne +anāvṛṣṭiṃ ca nirdiśet//
u15.39ab/.yadā tu proṣitaṃ bījaṃ sapta^rātreṇa jāyate/
u15.39cd/.suvṛṣṭiṃ ca subhikṣaṃ ca sarva^śasyeṣu sampadā//
u15.40ab/.yadā tu proṣitaṃ bījam ardha^māsena jāyate/
u15.40cd/.alpaṃ niṣpadyate śasyaṃ durbhikṣaṃ ca^atra jāyate//
u15.41ab/.tri^rātrāc catūrātrād vā yadi luṅgaḥ prajāyate/
u15.41cd/.ativṛṣṭir bhavet tatra para^cakra^bhayaṃ viduḥ//
u15.42ab/.luṅgasya tu ye pādāḥ pañca sapta navā tathā/
u15.42cd/.suvṛṣṭiṃ ca subhikṣaṃ ca sarva^sasyeṣu sampadā//
u15.43ab/.syāl luṅgasya tu ye pādāś catvāroṣṭapadā^atha vā/(p.197)
u15.43cd/.alpaṃ niṣpadyate śasyaṃ durbhikṣaṃ ca^atra nirdiśet//
u15.44ab/.luṅgasya yadi pādās tu dṛśyante dvādaśa kvacit/
u15.44cd/.kvacin niṣpadyate śasyaṃ drubhikṣaṃ kvacid ādiśet/
u15.44ef/.vāma^āvartāḥ pradṛśyante durbhikṣaṃ tatra nirdiśet//
u15.45ab/.yadā pūrva^mūkhī luṅgā kṣemaṃ vṛṣṭiṃ ca nirdiśet/
u15.45cd/.yadā paścān mukhī luṅgā ativṛṣṭiṃ ca nirdeśet//
u15.46ab/.kṣemaṃ subhikṣaṃ caiva^atra yadā luṅga^uttarāmukhī
u15.46cd/.haritāla^suvarṇa^ābhā bhadra^śocir iva^utthitā//
u15.47ab/.darbha^sūcī^mukhī ca^api dṛśyate yatra kutracit/
u15.47cd/.kvacin niṣpadyate śasyaṃ durbhikṣaṃ tatra nirdiśet//
u15.48ab/.yadā nāga^mukhī luṅgā dṛśyate yatra vā kavcit/
u15.48cd/.kvacin niśyadyate śasyaṃ durbhikṣaṃ ca^atra nirdiśet/
u15.48ef/.tatra^aśani^bhayaṃ ca^api bhayaṃ meghān na saṃśayaḥ//
u15.49ab/.kṛṣi^mūlam idaṃ sarvaṃ trailokyaṃ sacarācaraṃ/
u15.49cd/.na^asti kṛṣi^samāvṛttiḥ svayam uktaṃ svayambhuvā//
u15.50ab/.nākṛṣer dharmam āpnoti nākṛṣeḥ sukham āpnuyāt/
u15.50cd/.dharmam arthaṃ tathā kāmaṃ sarvaṃ prāpnoti karṣakaḥ//
u15.51ab/.iti luṅgādhyāyaḥ//
u15.52ab/.punar api puṣkarasārī brāhmaṇas triśaṅkuṃ mātaṅga^adhipatim etad avocat/
u15.53ab/.kathaṃ pṛthivyāṃ nāgāś ca kena vā vinivāritāḥ/(p.198)
u15.53cd/.kuto mūla^samutthānaṃ nirghātaḥ kutra jāyate//
u15.54ab/.kutaś ca^abhrāṇi jāyante nānā^varṇā diśo daśa/
u15.54cd/.kasya^eṣa mahataḥ śabdaḥ śrūyate dundubhis varaḥ//
u15.55ab/.ko hi sṛjati durbhikṣaṃ subhikṣaṃ ca^eva prāṇināṃ/
u15.55cd/.kas tatra sa muni^śreṣṭho nāma gotraṃ bravīhi me//
u15.56ab/.daivatāni ca me brūhi vidhānāni svayambhuvaḥ/
u15.56cd/.yajñaṃ ca yajña^bhāgaṃ ca hotavyaś ca yathā baliḥ//
u15.57ab/.pṛthivyāṃ daivataṃ brūhi āśrame daivataṃ brūhi/
u15.57cd/.deve tu daivataṃ brūhi kena devo sā kalpitā//
u15.58ab/.pātrasya daivataṃ brūhi pūrṇa^kumbhasya daivataṃ/
u15.58cd/.karake daivataṃ brūhi tathā sthālyāṃ ca daivataṃ//
u15.59ab/.śasyasya daivataṃ brūhi śasya^pālasya daivataṃ/
u15.59cd/.vāyu^skandhaiś ca katibhiḥ śukro vegaṃ pramuñcati//
u15.60ab/.atha triśaṅkur mātaṅga^adhipatir brāhmaṇaṃ puṣkarasāriṇam etad avocat/
u15.61ab/.pṛthivī vā vāyur ākāśam apo jyotiś ca pañcamaṃ/
u15.61cd/.tatra saṃvartate piṇḍaṃ tato meghaḥ pravartate//
u15.62ab/.eṣa vyāpnoti ca^ākāśaṃ vāyunā janyate ghanaḥ/
u15.62cd/.āditya^raśmayo vāri samudrasya nabhas^tale//
u15.63ab/.tajjalaṃ nāga^saṃkṣiptaṃ tato varuṇa^saṃkṣayaḥ/
u15.63cd/.vāyur nabho garjayate agnir vidyotate diśaḥ//
u15.64ab/.marutā kṣipyate piṇḍaṃ sannipātaś ca garjate/(p.199)
u15.64cd/.virodhanaṃ tu vāyoś ca agnaś ca anilasya ca//
u15.65ab/.ākāśe vartate piṇḍaṃ paścāt patati medinīṃ/
u15.65cd/.yad grahāṇām adhipatir nakṣatra^jyotiṣām api/
u15.65ef/.tato māruta^saṃsargāt parjanyam api varṣati//
u15.66ab/.varṣate śaila^śikhare yatra saṃprasthito janaḥ/
u15.66cd/.yatra satyaṃ ca dharmaś ca havirmeghaś ca vartate//
u15.67ab/.tatra bījāni rohanti anna^pānaṃ samṛdhyati/
u15.67cd/.evaṃ piṇḍāśanirādyā tato vātāśanī smṛtā/
u15.67ef/.dantāśanī tṛtīyā tu aśanis tu caturthikā//
u15.68ab/.pañcamī krimayaḥ proktāḥ ṣaṣṭhī tu śalabhās tathā/
u15.68cd/.saptamī syād anāvṛṣṭir ativṛṣṭhis tathāṣṭamī//
u15.69/.navamī sambaraḥ proktā ity āha bhagavāms triśaṅkuḥ/
u15.70ab/.etāstv aśanyo vyākhyātās tāsāṃ vai devatāḥ śṛṇu/
u15.70cd/.piṇḍāśanī brahmasṛṣṭā eṣā jyeṣṭhādyadevatā//
u15.71ab/.dantāśanī tu sainyānāṃ grahā vātāśanī smṛtā/
u15.71cd/.adeśa ................... devatāḥ//
u15.72ab/.śalabhāḥ ketudaivatyā ādityā ditidevatāḥ/
u15.72cd/.saṃsakām ativarṣasya anāvṛṣṭes tu jyoti[ṣaḥ}/
u15.73ab/.[samba]rasya tu parjanyam ākhyātāḥ nava devatāḥ/
u15.73cd/.aśanyā devatāḥ proktā ākāśa^gamana^arthaṃ bodhata//
u15.74ab/.pūrvam adhīndra^daivatyaṃ dakṣiṇo yama^daivataṃ/
u15.74cd/.varuṇaṃ paścime vidyād uttare dhanadaḥ smṛtaḥ/(p.200)
u15.74ef/..... tyā daivataṃ viZṇur āśramaṃ viśva^daivataṃ//
u15.75ab/.samihā^daivatā devās tebhyo devī prakalpitā/
u15.75cd/.samidhā^daivatā ..........to 'gni^hutāśanaṃ//
u15.76ab/.vedyāṃ tu daivataṃ ......... kārāditya^daivataṃ/
u15.76cd/.pātrasya devatā dharmaḥ pūrṇa^kumbhe janārdanaḥ//
u15.77ab/.caruṃ ceti ...........dhūpa^sthānasya jyotiṣaḥ/
u15.77cd/.śasya ....... śasya^pālo mahā^matiḥ/
u15.77ef/.vāyu^skandhaiś caturbhis tu śukro vegaṃ pramuñcati//
u15.78ab/.atra madhye pṛthivyāya āśramo viśva^daivataḥ/
u15.78cd/.tasmin deśe ...... yasmin prīto vṛṣa^dhvajaḥ//
u15.79ab/.aty āha bhagavāṃs triśaṅkuḥ/ punar api puṣkarasārī brāhmaṇas triśaṅkum evam āha/
u15.80ab/.kim artham āśrame nityaṃ hūyate havya^vāhanaḥ/
u15.80cd/.tṛṇa^kāṣṭhāni saṃhṛtya meghaṃ dṛṣṭvā samutthitaṃ//
u15.81ab/.ati .......... nyate agniṃ sudāruṇaṃ/
u15.81cd/.sarva^loka^hita^arthāya dhyātvā divyena cakṣuṣā/
u15.81ef/.praśamec ca samāsena tad bhava^arthaṃ tu ..... //
u15.82/.evam ukte triśaṅkur mātaṅga^adhipatir brāhmaṇaṃ puṣkarasāriṇam etad avocat/
u16 dhūmikādhyāyaḥ (p.201)
u16.1ab/.purā hi khāṇḍava^dvīpam arjunena mahā^ātmanā/
u16.1cd/................ jvalitaṃ jāta^vedasā//
u16.2ab/................ prasanna^mānān nidhi^gataṃ/
u16.2cd/.tatra dagdhā anekā hi nāgāḥ koṭī^sahasraśaḥ//
u16.3ab/.purā mahā^uragagaṇā yakṣa^rākṣasa^pannagāḥ/
u16.3cd/.pāda^hīnāḥ kṛtāḥ kecid vāhu^hīnāḥ kṛtāpare//
u16.4ab/.vaikalyaṃ karṇa^nāsābhyāṃ kṛtaṃ caiva^akṣipātanaṃ/
u16.4cd/.tadā^prabhṛti bhūtānāṃ dṛṣṭaṃ vai trāsitaṃ manaḥ//
u16.5ab/.agninā tāpitāḥ kecid vāṇair anye ca sūditāḥ/
u16.5cd/.vācāṭakena^api purā kādraveyāḥ prapātitāḥ//
u16.6ab/.ācaṣā havi^gandhena muhyamānā nabhontare/
u16.6cd/.tadvihīnāḥ patanty anye guhyakā dharaṇī^tale//
u16.7ab/.sahāmpatis tu nāmnā sa śasya^kāle tadāśrame/
u16.7cd/.śasya^pālais tu satatam hotavyo havya^vāhanaḥ//
u16.8ab/.gṛha^medhī jvālayed agniṃ nirmale +api nabhontare/
u16.8cd/.dig^bhāgeṣu ca bhūtānāṃ teṣām arthaṃ dine dine//
u16.9ab/.jāgratam satataṃ vahnim āśramastho +api dhārayet/
u16.9cd/.meghaṃ dṛṣṭvā viśeṣeṇa jvālitavyo hutāśanaḥ//
u16.10ab/.sadhūmlaṃ jvalitaṃ dṛṣṭvā dīpyamānaṃ tu pāvakaṃ/
u16.10cd/.bhayam āpatate teṣāṃ nāga^sainyaṃ vimuhyate//
u16.11ab/.agniṃ paricarato +asya śasya^pālasya ca^āśrame/
u16.11cd/.agninā hūyamānena sidhyate sarva^karma ca//
u16.12/.ayaṃ bhoḥ puṣkarasārin dhūmikādhyāyaḥ/
u16.13/.atha khalu bhoḥ puṣkarasārin tithi^karma^nirdeśaṃ nāma^adhyāyaṃ vyākhyāsyāmi/ tac chrūyatāṃ/ atha kiṃ/ kathayatu bhagavāṃs triśaṅkuḥ/
u17 tithi^karma^nirdeśaḥ (p.202)
u17.1ab/.nandāṃ pratipadām āhuḥ praśastāṃ sarva^kramasu/
u17.1cd/.vijñānasya samārambhe pravāse ca vigarhitā//
u17.2ab/.dvitīyā kathitā bhadrā śastā bhūṣaṇa^karmasu/
u17.2cd/.jayā tṛtīyā vyākhyātā praśastā jaya^karmasu//
u17.3ab/.caturthī kathitā riktā grāma^sainya^vadhe hitā/
u17.3cd/.caurya^abhicāra^kūṭa^agnidāha^gorasa^sādhane//
u17.4ab/.pūrṇā tu pañcamī jñeyā cikitsā^gamana^adhvasu/
u17.4cd/.dāna^adhyayana^śilpeṣu vyāyāme ca praśasyate//
u17.5ab/.jyeti saṃjñitā ṣaṣṭhī garhitā +adhvasu śasyate/
u17.5cd/.gṛhe kṣetre vivāhe vā +avāha^karmasu mitra^iti//
u17.6ab/.bhadrā ca saptamī khyātā śreṣṭhā sā saukṛte +adhvani/
u17.6cd/.nṛpāṇāṃ śāsane chatre śayyānāṃ karaṇeṣu ca//
u17.7ab/.mahā^bala^aṣṭamī sā ca prayojyā parirakṣaṇe/
u17.7cd/.bhaya^mandara^baddheṣu yogeṣu haraṇeṣu ca//
u17.8ab/.agrasenā tu navamī tasyāṃ kuryād ripu^kṣayaṃ/
u17.8cd/.tathā viṣaghna^avaskanda^vidyā^bandha^vadha^kriyāḥ//
u17.9ab/.sudharmā daśamī śastā śāstra^ārambhe dhanodyate/
u17.9cd/.śānti^svastyayana^ārambhe dāna^yajña^udyateṣu ca//
u17.10ab/.ekādaśī punarmānyā strīṣu ca māṃsa^madyayoḥ/
u17.10cd/.kārayen nagaraṃ guptaṃ vivāhaṃ śāstra^karma ca//
u17.11ab/.yaśeti dvādaśīmm āhur vaire +adhvani ca garhitā/
u17.11cd/.vivāhe ca girau kṣetre gṛha^kramasu pūjitā//
u17.12ab/.jayā trayodaśī sādhvī maṇḍaleṣu ca yoṣitāṃ/(p.203)
u17.12cd/.kanyā^varaṇa^vāṇijya^vivāha^ādiṣu ca^iṣyate//
u17.13ab/.ugrā caturdaśī tu syāt kārayed abhicārakaṃ/
u17.13cd/.vadha^bandha^prayogāṃś ca pūrvaṃ ca prahared api//
u17.14ab/.siddhā pañcadaśī sādhvī devatā^agni^vidhau hitā/
u17.14cd/.go^saṃgraha^vṛṣa^utsarga^bali^japya^vrateṣu ca//
u17.15ab/.nanda^ādīnāṃ kriyā pūrve ṣaṣṭhy^ādīnāṃ tu madhyame/
u17.15cd/.sunandāyāś ca saṃdhyābhir dinarātryoḥ prasidhyate//
u17.16/.ayaṃ bhoḥ puṣkarasārin tithi^karma^nirdeśo nāma^adhyāyaḥ/
u17.17/.api ca mahā^brāhmaṇa idaṃ pūrva^nivāsa^anusmṛti^jñāna^sākṣāt kriyāyāṃ vidyāyāṃ cittam abhinirṇayāmi nivartayāmi/ aneka^vidha^pūrva^nivāsaṃ samanusmarami/
u17.18/.syāt te brāhmaṇa kākṣā vā vimatir vā anyaḥ sa tena kālena tena samayena brahmā devānāṃ pravaro +abhūt/ na hy evaṃ draṣṭavyaṃ/ aham eva sa tena kālena tena samayena brahmā devānāṃ pravaro +abhūvaṃ/ so +ahaṃ tataś cyutaḥ samāna indraḥ kauśiko +abhūvaṃ/ tataś cyutaḥ samāno +araṇemir gautamo +abhūvaṃ/ tataś cyutaḥ samānaḥ śvetaketur nāma maharṣir abhūvaṃ/
tataś cyutaḥ samānaḥ śuka^paṇḍito +abhūvaṃ/ mayā te tadā brāhmaṇa catvāro vedā vibhaktāḥ/
u17.19/.(p.204)tad yathā puṣyo bahavṛcānāṃ paṃktiś chandogānāṃ/ eka^viṃśati^caraṇā adhvaryavaḥ/ kratur artha^vaṇikānāṃ/ syāt tava brāhmaṇa kāṅkṣā vā vimatir vā anyaḥ sa tena kālena tena samayena vasur nāma maharṣir abhūt/ na hy evaṃ draṣṭavyaṃ/ aham eva sa tena kālena tena samayena vasur nāma maharṣir abhūvaṃ/ mayā sā takṣakavadhūkāyāḥ kapilā nāma māṇivikā
duhitā +asāditā bhāryā^arthāya/ so +ahaṃ tatra saṃrakta^citta ṛddhyā bhraṣṭo dhyānebhyo vañcitaḥ parihīnaḥ/ so +aham ātmānaṃ jugupsamānas tasyāṃ velāyām imāṃ gāthāṃ babhāṣe/ oṃ bhubhuvaḥ svaḥ/ tatsavitur vareṇyaṃ bhargā devasya dhīmahi/ dhiyo yo naḥ pracodayāt/
u17.20/.so +ahaṃ brāhmaṇa tvāṃ bravīmi sāmānya^saṃjñā mātrakam idaṃ lokasya brāhmaṇa iti vā kṣatriya iti vā vaiśya iti vā śūdra iti vā/ ekam eva^idaṃ sarvaṃ sarvam idam ekaṃ/ putrāya me śārdūlakarṇāya prakṛtiṃ duhitaram anuprayaccha bhāryā^arthāya/ yāvatakaṃ kula^śulkaṃ manyase tāvatakam anupradāsyāmi/ idaṃ ca vacanaṃ punaḥ śrūtvā triśaṅkor mātaṅga^rājasya
brāhmaṇaḥ puṣkrasārī idam avocat/
u17.21ab/.bhagavān śrotriyaḥ śreṣṭhas tvatto bhūyān na vidyate/
u17.21cd/.sa^devakeṣu lokeṣu mahā^brahmāsamo bhavān//
u17.22ab/.putrāya te bhoḥ prakṛtiṃ dadāmi (p.205) śīlena rūpeṇa guṇair upetaḥ/
u17.22cd/.śārdūlakarṇaḥ prakṛtis tu bhadrā ubhau rametāṃ rucitaṃ mama^idaṃ/
u17.23/.tatra tāni pañca^mātrāṇi māṇavaka^śatāni uccaiḥ śabdāni procur mahā^śabdāni/ mā tvaṃ bho upādhyāya vidyamāneṣu brāhmaṇeṣu cāṇḍālena sārdhaṃ sambandhaṃ rocaya/ na^arhasi bho upādhyāya vidyamāneṣu brāhmaṇeṣu cāṇḍālena sārdhaṃ sambandhaṃ kartum/
u17.24/.atha brāhmaṇaḥ puṣkarasārī teṣāṃ nidānaṃ nidāya śabdaṃ saṃsthāpya nipatya ślokena^etān arthān abhāṣata/
u17.25ab/.evam etad yathā hy eṣa triśaṅkur bhāṣate giraṃ/
u17.25cd/.tatvaṃ hy avitathaṃ bhūtaṃ satyam nityaṃ tathā dhruvaṃ//
u17.26/.atha brāhmaṇaḥ puṣkarasārī teṣāṃ māṇavakānāṃ taṃ mahāntaṃ śabdaṃ saṃsthāpya (p.206) triśaṅkuṃ mātaṅga^rājam idam avocat/ ayaṃ bhos triśaṅko brahmaṇā sahāpatinā cāturmahā^bhautiko mahā^puruṣaḥ prajñaptaḥ/ yasya/
u17.27ab/.śiraḥ satāraṃ gaganam ākāśam udaraṃ tathā/
u17.27cd/.parvatāś ca^apy ubhāv ūrū pādau ca dharaṇī^talaṃ//
u17.28ab/.sūryā^candramasau netre roma tṛṇa^vanaspatī/
u17.28cd/.sāgarāś ca^apy amedhyaṃ vai nadyo sūtra^sravo +asya tu//
u17.29ab/.aśrūṇi varṣaṇaṃ cārasya eṣa brahmā sahāpatiḥ/
u17.29cd/.bhavāṃs tu parama^jño +asi tan me brūhi yathā tathā//
u17.30/.iha bhos triśaṅko kim āha svalakṣaṇaṃ brahmaṇaḥ pratyavekṣasva/ pitrā ca mātrā ca kṛtāni karmāṇi bhavanti/ aśvastanā stena vañcitāḥ/
u17.31ab/.gacchanti sattvā bahu^garbha^yoniṃ na ca^eva kaścin manujo hy ayoniḥ/
u17.31cd/.samasta jātau pracaranti sattvā na mārutāj jāyate kaścid eva//
u17.32ab/.svabhāva^bhāvyaṃ hy avagaccha loke ke brāhmaṇa^kṣatriya^vaiśya^śūdrāḥ/
u17.32cd/.sarvatra kāṇāḥ kuṇinaś ca khañjāḥ kuṣṭhī kilāsī hy apasmāriṇo 'pi//
u17.33ab/.kṛṣṇāś ca gaurāś ca tathā^eva śyāmāḥ sattvāḥ prajā hy anyatame viśiṣṭāḥ/(p.207)
u17.33cd/.saha^asthi^carmāḥ sanakhāḥ samāṃsā duḥkhī sukhī mūtra^purīṣa^yuktāḥ/
u17.33ef/.na ca^indriyāṇāṃ praviviktir asti tasmān na varṇāś caturo bhavanti//
u17.34ab/.mantrair hi yadi labhyeta svargaṃ tu gamanaṃ dvijaḥ/
u17.34cd/.kṛṣṇa^śuklāni karmāṇi bhaveyur niṣphalāni hi/
u17.34ef/.yasmāt kṛṣṇāni śuklāni karmāṇi saphalāni hi/
u17.34gh/.pacyamānāni dṛśyante gatiṣv etāni pañca^su//
u17.35/.mānavaka^śateṣu sa tatra vinihato mahā^yaśasā triśaṅkunā puṣkarasārī brāhmaṇo +abravīt/ brāhmaṇo +asau mātaṅga^rājo hi triśaṅkur nāma/ bhavān hi brahmā indraś ca kauśikaḥ/ tvam araṇemiś ca gautamaḥ/ tvaṃ śvetaketuś ca śuka^paṇḍitaḥ/ vedaḥ samākhyātas tvayā caturdhā/ bhagavān vasūrāja^rṣir mahā^yaśā bhagavān/
u17.36ab/.jñānena hi tvaṃ parameṇa yuktaḥ svaṣu śāstreṣu bhavān kṛtārthaḥ/
u17.36cd/.śreṣṭho viśiṣṭo paramo +asi loke bhavān hi vidyā^caraṇena yuktaḥ//
u17.37ab/.dadāmi te +ahaṃ prakṛtiṃ mamāmalāṃ śīlena rūpeṇa guṇair upetaḥ/
u17.37cd/.śārdūlakarṇaḥ prakṛtiś ca bhadrā ubhau rametaṃ rucitaṃ mama^idaṃ//
u17.38ab/.pragṛhya bhṛṅgāram udaka^prapūrṇam āvarjito brāhmaṇo hṛṣṭa^cittaḥ/(p.208)
u17.38cd/.anupradāsīd udakena kanyakāṃ śārdūlakarṇasya iyam astu bhāryā//
u17.39/.udagracitta āsīn mātaṅga^rājaḥ/
u17.40ab/.kṛtvā niveśaṃ sa tadātmajasya gatvā^āśrame +asau nagaraṃ yaśasvī/
u17.40cd/.dharmeṇa vai kārayati svarājyaṃ kṣemaṃ subhikṣaṃ ca sadā^utsava^ādyaṃ // iti/
u17.41/.syād bhikṣavo yuṣmākaṃ kāṅkṣā vā vimatir vā vicikitsā vā/ anyaḥ sa tena kālena tena samayena triśaṅkur nāma mātaṅga^rājo +abhūvaṃ/ syād evaṃ ca bhikṣavo yusmākam anyaḥ sa tena kālena tena samayena śārdūlakarṇā nāma mātaṅga^rāja^kumāro +abhūt/ naiva draṣṭavyaṃ/ eṣa sa ānando bhikṣuḥ sa tena kālena tena samayena śārdūlakarṇā nāma mātaṅga^rāja^kumāro
+abhūt/ syād evaṃ yuṣmākam anyaḥ sa tena kālena tena samayena puṣkarasārī nāma brāhmaṇo +abhūt/ naiva draṣṭavyaṃ/ eṣa śāradvatīputro bhikṣuḥ sa tena kālena tena samayena puṣkarasārī nāma brāhmaṇo +abhūt/ na^anyā sā tena kālena tena samayena puṣkarasāriṇo brāhmaṇasya prakṛtir nāma māṇavikā duhitā^abhūt/ na^evaṃ draṣṭavyaṃ/ eṣā sā prakṛtir bhikṣuṇī tena kālena
tena samayena puṣkarasāriṇo brāhmaṇasya prakṛtir nāma māṇavikā duhitā^abhūt/ sā etarhi (p.209) tena^eva snehena tena^eva premṇā +anandaṃ bhikṣuṃ gacchantam anugacchati tiṣṭhantam anutiṣṭhati/ yad yad eva kulaṃ piṇḍāya praviśati tatra tatra^eva dvāre tūṣṇīṃ bhūtā +asthāt/
u17.42/.atha khalu bhagavān etasmin nidāne etasmin prakaraṇe tasyāṃ velāyām imāṃ gāthām abhāṣata/
u17.43ab/.pūrvakeṇa nivāsena pratyutpannena tena ca/
u17.43cd/.etena jāyate prema candrasya kumude yathā//
u17.44/.tasmāt tarhi bhikṣavo +anabhisamitānāṃ caturṇām ārya^satyānām abhisamayāya, adhimātraṃ vīryaṃ tīvra^cchando vīryaṃ śabdāpayāmi/ utsāha unnatir aprativāṇiḥ smṛtyā saṃprajanyena apramādato yogaḥ caraṇīyaḥ/ drutam eṣāṃ caturṇā duḥkhasya^ārya^satyasya duḥkha^samudayanya nirodhasya nirodha^gāminyāḥ pratipada ārya^satyasya amīṣāṃ caturṇām ārya^satyānām
anabhisamitānām abhisamayāya^adhimātraṃ tīvra^cchando vīryaṃ vyāyāma utsāha unnatir aprativāṇiḥ smṛtyā saṃprajanyena^apramādato yogaḥ karaṇīyaḥ/
u17.45/.(p.210) asmiṃś ca khalu punar dharma^paryāye bhāṣyamāṇe bhikṣūṇāṃ ṣaṣṭi^mātrāṇām anupādāyāsravebhyaś cittāni vimuktāni/ saṃbahulānāṃ śrāvakāṇāṃ brahmaṇāṃ gṛhapatīnaṃ ca virajaskaṃ vigata^malaṃ dharma^cakṣur udapādi viśuddhaṃ/
u17.46/.idam avocad bhagavān/ ātta^manasas te bhikṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandan/ iti śrīdivyāvadāne śārdūlakarṇāvadānaṃ/
End
Original text: Śārdūlakarṇāvadāna [= Avadāna 33 of the Divyāvadāna] · Edition: Mukhopadhyaya, Sujitkumar: The Sardulakarnavadana, Calcutta : The Visvabharati Publishing Department 1954 · Data entry Mizue Sugita · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0