શાર્દૂલકર્ણાવદાન · ભાગ 6169

ઉ13.31ચ્દ્।.નિઃસુખા ચ નિરાશા ચ વર્જિતા નષ્ટ^બાન્ધવા॥
ઉ13.32અબ્।.અતિસ્થૂલ^ઉદરં યસ્યાઃ પ્રલમ્બો નિમ્ર^સન્નિભઃ।
ઉ13.32ચ્દ્।.અત્યન્તમ્ અવશા નારી બહુ^પુત્રા સુદુઃખિતા॥
ઉ13.33અબ્।.યા તુ સર્વ^સમાચારા મૃદ્^વઙ્ગી સમતાં ગતા।
ઉ13.33ચ્દ્।.સર્વૈઃ સમૈર્ ગુણૈર્ યુક્તા વિજ્ઞેયા કામ^ચારિણી॥
ઉ13.34અબ્।.યસ્યા રોમ^ચિતે જઙ્ઘે મુખં ચ પરિમણ્ડલં।
ઉ13.34ચ્દ્।.પુત્રં વા ભ્રાતરં વા^અપિ જારમ્ ઇચ્છતિ તાદૃશી॥
ઉ13.35અબ્।.યસ્યા બાહુ^પ્રકોષ્ઠૌ દ્વૌ રોમ^રાજી^સમાવૃતૌ।
ઉ13.35ચ્દ્।.ઉત્તરોષ્ઠે ચ રોમાણિ સા તુ ભક્ષયતે પતિં॥
ઉ13.36અબ્।.યસ્ય હસ્તૌ ચ પાદાઉ ચ છિદ્રૌ દન્ત^અન્તરાણિ ચ।
ઉ13.36ચ્દ્।.પતિના^ઉપાર્જિતં દ્રવ્યં ન તસ્યા રમતે ગૃહે॥
ઉ13.37અબ્।.તસ્યાસ્ તુ વ્રજમાનાયાઃ સ્ફુટન્તે પર્વ^સન્ધયઃ।
ઉ13.37ચ્દ્।.સા જ્ઞેયા દુઃખ^બહુલા સુખં નૈવ^અધિગચ્છતિ॥
ઉ13.38અબ્।.યસ્યાઃ કનિષ્ઠિકા પાદે ભૂમિં ન સ્પૃશતે +અઙ્ગુલિઃ।
ઉ13.38ચ્દ્।.કૌમારં સા પતિં સ્યક્ત્વા આત્મનઃ કુરુતે પ્રિયં॥
ઉ13.39અબ્।.અનામાઙ્ગુલિઃ પાદસ્ય મહીં ન સ્પૃશતે +અઙ્ગુલિઃ।
ઉ13.39ચ્દ્।.ન સા રમતિ કૌમારં બન્ધકીત્વેન જીવતિ॥
ઉ13.40અબ્।.યસ્યાઃ પ્રદેશિની પાદે +અઙ્ગુલ્ષ્ઠં સમતિક્રમેત્।
ઉ13.40ચ્દ્।.કુમારી કુરુતે જારં યૌવનસ્થા વિશેષતઃ॥
ઉ13.41અબ્।.આવર્તઃ પૃષ્ઠતો યસ્યા નાભી સા ચ^અનુબન્ધતિ।(પ્.191)
ઉ13.41ચ્દ્।.ન સા રમતિ કૌમારં દ્વિતીયં લભતે પતિં॥
ઉ13.42અબ્।.વિકૃતા સ્થિરજાલા ચ રૂક્ષ^ગણ્ડ^શિરોરુહા।
ઉ13.42ચ્દ્।.અપિ રાજ^કુલે જાતા દાસીત્વમ્ અધિગચ્છતિ॥
ઉ13.43અબ્।.યસ્યાસ્ તુ હસમાનાયા ગણ્ડે જાયતિ કૂપકં।
ઉ13.43ચ્દ્।.અગ્નિકાર્યે +અપિ સા ગત્વા ક્ષિપ્રં દોષં કરિષ્યતિ॥
ઉ13.44અબ્।.સમ^અસમ^ગતા સુભ્રૂર્ ગણ્ડ^આવર્તા ચ ય ભવેત્।
ઉ13.44ચ્દ્।.પ્રલમ્ભોષ્ઠી તુ યા નારી નૈકત્ર રમતે ચિરં॥
ઉ13.45અબ્।.લમ્બ^ઉદરી સ્થૂલશિરા રક્ત^અક્ષી પિઙ્ગલ^આનના।
ઉ13.45ચ્દ્।.અષ્ટૌ ભક્ષયતે વીરાન્ નવમે તિષ્ઠતે ચિરં॥
ઉ13.46અબ્।.ન દેવિકા ન નદિકા ન ચ દૈવત^નામિકા।
ઉ13.46ચ્દ્।.વૃક્ષ^ગુલ્મ^સનામા ચ વર્જયીયા વિચક્ષણૈઃ॥
ઉ13.47અબ્।.નક્ષત્ર^નામા યા નારી યા ચ ગોત્ર^સનામિકા।
ઉ13.47ચ્દ્।.સુગુપ્તા રક્ષિતા વા^અપિ મનસા પાપામ્ આચરેત્॥
ઉ13.48અબ્।.દારાન્ વિવર્જયેદ્ એતાન્ યા મયા પરિકીર્તિતાઃ।
ઉ13.48ચ્દ્।.પ્રશસ્તા યાસ્ તુ પૂર્વોક્તાસ્ તાદૃશીયાન્ નરઃ સદા॥
ઉ13.49અબ્।.પદ્મ^અઙ્કુશ^સ્વસ્તિક^વર્ધમાનૈશ્ ચક્ર^ધ્વજાભ્યાં કલશેન પાણૌ॥
ઉ13.49ચ્દ્।.શઙ્ખ^આતપત્ર^ઉત્તમ^લક્ષણૈશ્ ચ સમ્પત્તયે સાધુ ભવન્તિ કન્યાઃ॥
ઉ13.50।.અયં ભોઃ પુષ્કરસારિન્ કન્યા^લક્ષણં નામ^અધ્યાયઃ।
ઉ13.51।.અથ ખલુ ભોઃ પુષ્કરસારિન્ વસ્ત્ર^અધ્યાયં વ્યાખાસ્યામિ। તચ્ છ્રૂયતાં। અથ કિં। કથયતુ ભગવાન્ ત્રિશઙ્કુઃ॥
ઉ14 વસ્ત્ર^અધ્યાયઃ (પ્.192)

ઉ14.1અબ્।.કૃત્તિકાસુ દહત્ય્ અગ્નિર્ અર્થ^લાભાય રોહિણી।
ઉ14.1ચ્દ્।.મૃગશિરા મૂષીદંશા આર્દ્રા પ્રાણ^વિનાશિની॥
ઉ14.2અબ્।.પુનર્વસુશ્ ચ ધન્યા સ્યાત્ પુષ્યે વૈ વસ્ત્રવાન્ ભવેત્।
ઉ14.2ચ્દ્।.અશ્લેષાસુ ભવેન્ મોષઃ શ્મશાનં મઘયા વ્રજેત્॥
ઉ14.3અબ્।.ફાલ્ગુનીસુ ભવેદ્ વિદ્યા ઉત્તરાસુ ચ વસ્ત્રવાન્।
ઉ14.3ચ્દ્।.હસ્તાસુ હસ્ત^કર્માણિ ચિત્રાયાં ગમનં ધ્રુવં॥
ઉ14.4અબ્।.સ્વાત્યાં ચ શોભનં વસ્ત્રં વિશાખા પ્રિય^દર્શનં।
ઉ14.4ચ્દ્।.બહુ^વસ્ત્રા ચ^અનુરાધા જ્યેષ્ઠા વસ્ત્ર^વિનાશ્ની॥
ઉ14.5અબ્।.મૂલેન ક્લેદયેદ્ વાસ આષાઢા રોગ^સમ્ભવા।
ઉ14.5ચ્દ્।.ઉત્તરા મૃષ્ટ^ભોજી સ્યાચ્ છ્રવણે ચક્ષુષો રુજં॥
ઉ14.6અબ્।.ધનિષ્ઠા ધાન્ય^બહુલા વિદ્યાચ્ છતભિષે ભયં।
ઉ14.6ચ્દ્।.પૂર્વભાદ્રપદે તોયં પુત્ર^લાભાય ચ^ઉત્તરા॥
ઉ14.7અબ્।.રેવતી ધન^લાભાય અશ્વિની વસ્ત્ર^લાભદા।
ઉ14.7ચ્દ્।.ભરણી ચ ભય^આકીર્ણા ચૌર^ગમ્યા ચ સા ભવેત્॥
ઉ14.8।.અયં ભોઃ પુષ્કરસારિન્ વસ્ત્ર^અધ્યાયઃ।
ઉ14.8।.અથ ખલુ ભોઃ પુષ્કરસારિન્ લુઙ્ગાધ્યાયં પ્રવક્ષ્યામિ। તચ્ છ્રૂયતાં। અથ કિં।કથયતુ ભગવાન્ ત્રિશઙ્કુઃ॥
ઉ15 લુઙ્ગાધ્યાયઃ (પ્.193)
ઉ15.1અબ્।.કુત્ર^ઉત્પન્ના ઇમે બીજાઃ (?) શસ્યાનાં ચ યવાદયઃ।
ઉ15.1ચ્દ્।.યૈર્ ઇદં ધ્રિયતે વિશ્વં કૃત્સ્નં સ્થાવર^જઙ્ગમં॥
ઉ15.2અબ્।.વાપયેત્ તુ કથં બીજં લાઙ્ગલં યોજયેત્ કથં।
ઉ15.2ચ્દ્।.કેષુ નક્ષત્ર^યોગેષુ તિથિ^યોગેષુ કેષુ ચ॥
ઉ15.3અબ્।.શારદં વા^અથ ગ્રૈષ્મં તુ કસ્મિન્ માસે તુ વાપયેત્।
ઉ15.3ચ્દ્।.નિમિત્તં કતિ શસ્યન્તે કાનિ વા પરિવર્જયેત્।
ઉ15.3એf।.કસ્ય વા દાપયેદ્ ધૂપં કેન મન્ત્રેણ દાપયેત્॥
ઉ15.4અબ્।.પ્રદક્ષિણ^સમાવૃત્તા યદિ લુઙ્ગા પ્રજાયતે।
ઉ15.4ચ્દ્।.તદા નાગ^મુખી લુઙ્ગા દહતિ ચિત્ર^મુખ્ય્ અપિ॥
ઉ15.5અબ્।.દર્ભ^સૂચી^મુખી વા^અપિ કારણં તત્ર કો ભવેત્।
ઉ15.5ચ્દ્।.કતિ સૌભિક્ષિકા લુઙ્ગઃ કતિ દૌર્ભિક્ષિકાઃ સ્મૃતાઃ।
ઉ15.5એf।.કતિ વર્ણાઃ સમાખ્યાતાઃ કતિ વર્ણા નિદર્શિતાઃ॥
ઉ15.6અબ્।.નષ્ટ^અપનષ્ટ^બીજસ્ય વર્ષતિ યદિ વાસવઃ।
ઉ15.6ચ્દ્।.નિર્ઘાતો વા ભવેત્ તીવ્રો +અથવા^અપિ મેદિની ચલેત્॥
ઉ15.7અબ્।.શસ્યં ફલસ્ય કિં તત્ર નિમિત્તમ્ ઉપલક્ષયેત્।
ઉ15.7ચ્દ્।.સર્વમ્ એતત્ સમાસેન શ્રોતુમ્ ઇચ્છામિ તત્ત્વતઃ॥
ઉ15.8અબ્।.પુષ્કરસારિણો બ્રાહ્મણસ્ય વચનં શ્રૂત્વા ત્રિશઙ્કુ^માતઙ્ગ^અધિપતિર્ ઇદં વચનમ્ અબ્રવીત્।
ઉ15.9અબ્।.પુરા દેવ^અસુરર્ નાગૈર્ યક્ષ^રાક્ષસ^કિન્નરૈઃ।
ઉ15.9ચ્દ્।.સાગરાદ્ અમૃતં દૃષ્ટં મન્થિતે તુ સમુદ્ભવં॥
ઉ15.10અબ્।.અમૃતે ભક્ષ્યમાણે તુ ભાગં પ્રાર્થિતવાન્ દ્વિજઃ।(પ્.194)
ઉ15.10ચ્દ્।.તતો દત્તાઃ સુરૈર્ ભાગા અમૃતાદ્ દશવિન્દવઃ॥
ઉ15.11અબ્।.તત ઉત્પન્ના ઇમે બીજા ભુવિ લોક^સુખ^આવહાઃ।
ઉ15.11ચ્દ્।.યવ^બ્રીહિ^તિલાશ્ ચ^એવ ગોધૂમા મુદ્ગ^માષકાઃ॥

ઉ15.12અબ્।.શ્યામકં સપ્તમં વિદ્યાદ્ ઇક્ષુશ્ ચ^અષ્ટમકઃ સ્મૃતઃ।
ઉ15.12ચ્દ્।.શેષાસ્ તુ સઙ્ગતા જાતા બહવઃ શસ્ય^જાતયઃ॥
ઉ15.13અબ્।.હરિતકેષુ સર્વેષુ યે ચ^અન્યે સત્ત્વ^જાતયઃ।
ઉ15.13ચ્દ્।.પરિતો નવમો વિન્દુઃ સર્વ^દેહે +અમૃતો +અભવત્।
ઉ15.13એf।.મૂલેષુ ચ^એવ સર્વેષુ વિન્દુર્ એકઃ પ્રપાતિતઃ॥
ઉ15.14અબ્।.આષાઢે શુક્લ^પક્ષે +અસ્ય વ્રીહિ^ધાન્યાનિ વાપયેત્।
ઉ15.14ચ્દ્।.શારદ^આદીનિ સર્વાણિ માસે ભાદ્રપદે તથા॥
ઉ15.15અબ્।.કાર્ત્તિકે માર્ગશીર્ષે વા ગ્રીઆમ ધાન્યાનિ વાપયેત્।
ઉ15.15ચ્દ્।.પઞ્ચભ્યાં શુક્લ^સપ્તમ્યાં ષષ્ઠ્યામ્ એકાદશીષુ ચ॥
ઉ15.16અબ્।.ત્રયોદશ્યાં દ્વિતીયાયાં તથા હિ નવમીષુ ચ।
ઉ15.16ચ્દ્।.વિશેષતસ્ તુ નિમ્નેષુ સર્વ^બીજાનિ હ્ય્ ઉત્સૃજેત્॥
ઉ15.17અબ્।.ભરણી પુષ્ય^મૂલેષુ હસ્ત^અશિવની^મઘાસુ ચ।
ઉ15.17ચ્દ્।.કૃત્તિકાસુ વિશાખાસુ વિશેષેણ તુ શારદં॥
ઉ15.18અબ્।.સૌમ્યે મૈત્રે +અનુરાધે ચ ધનિષ્ઠા^શ્રવણાસુ ચ।
ઉ15.18ચ્દ્।.ઉત્સર્ગઃ સર્વ^બીજાનામ્ ઉત્તરેષુ પ્રશસ્યતે।
ઉ15.18એf।.વર્જયેજ્ જન્મ^નક્ષત્રં સંગ્રહં ચ વિવર્હયેત્॥
ઉ15.19અબ્।.ગ્રામ^ક્ષેત્રે ચ યદ્ બીજં ગૃહે ચ ગૃહ^દેવતા।
ઉ15.19ચ્દ્।.નિમિત્તમ્ ઉપલક્ષેત મઙ્ગલાનિ શુભાનિ ચ॥
ઉ15.20અબ્।.બ્રાહ્મણં ક્ષત્રિયં કન્યામ્ અર્ચિષ્મન્તં ચ પાવકં।(પ્.195)
ઉ15.20ચ્દ્।.વારણ^ઇન્દ્રં વૃષં ચ^એવ હયં વા સ્વભ્યલંકૃતં॥
ઉ15.21અબ્।.પૂર્ણ^કુમ્ભં ધ્વજં છત્રમ્ આમામાંસં સુરાં તથા।
ઉ15.21ચ્દ્।.ઉદ્ધૃતાં ધારણીં ચ^એવ બદ્ધમ્ એક^પશું દધિ॥
ઉ15.22અબ્।.ચક્ર^આરૂઢં ચ શકટં કાક^આરૂઢાં ચ સૂકરીં।
ઉ15.22ચ્દ્।.પરસ્ય^આરોપણં દૃષ્ટ્વા સસ્ય^સમ્પત્તિમ્ આદિશેત્॥
ઉ15.23અબ્।.સર્વે દક્ષિણતો ધન્યાઃ પુરશ્ ચ મૃગ^પક્ષિણઃ।
ઉ15.23ચ્દ્।.દશનં શુખ^પુષ્પાણાં ફલાનં ચ^એવ શસ્યતે॥
ઉ15.24અબ્।.અજો વા વામતઃ શસ્યો જમ્બુકશ્ ચ પ્રશસ્યતે।
ઉ15.24ચ્દ્।.વિકૃતં કુબ્જ^કુષ્ઠિં ચ મુખં શ્મશ્રુધરં તથા॥
ઉ15.25અબ્।.નરં નિર્ભર્ત્સિતં દીનં શોકાર્તં વ્યાધિ^પીડિતં।
ઉ15.25ચ્દ્।.વરાહ^વૃન્દં સર્પં ચ ગર્દભં ભાર^હીનકં।
ઉ15.25એf।.દૃષ્ટ્વા નિવર્તયેદ્ બીજં પુનર્ ગ્રામં પ્રવેશયેત્॥
ઉ15.26અબ્।.તિલસ્ય બહુ(?) પૂર્ણસ્ય ભાણ્ડે સ્યાદ્ વપનમ્ તથા।
ઉ15.26ચ્દ્।.શ્રૂત્વા હ્ય્ એતાનિ વ્રજતાં સસ્ય^સમ્પત્તિમ્ આદિશેત્॥
ઉ15.27અબ્।.રાશિસ્થં ગ્રથિતં ધૌતં સ્વસ્થમં કુરિતં તથા।
ઉ15.27ચ્દ્।.શ્રૂત્વા સંમાર્જિતં ચ^એવ ઇત્ય્ આશુકૃતિનં વિદુઃ॥
ઉ15.28અબ્।.શ્રૂત્વા મ્લાનં ચ શુષ્કં ચ મન્દ^વૃષ્ટિં ચ નિર્દિશેત્।
ઉ15.28ચ્દ્।.શ્રૂત્વા નિવર્તયેદ્ બીજં પુનર્ ગ્રામં પ્રવેશયેત્॥
ઉ15.29અબ્।.નીયમાનં ચ યદ્ બીજં વર્ષતે યદિ વાસવઃ।
ઉ15.29ચ્દ્।.સ્વયમ્ એવ તુ તચ્ છસ્યં કામં કાલેન ભુજ્યતે॥
ઉ15.30અબ્।.નીયમાનં ચ યદ્ બીજં કમ્પતે યદિ મેદિની।

ઉ15.30ચ્દ્।.ભ્રમ્યતે કર્ષકઃ સ્થાનાન્ ન તચ્ છક્યં તુ વાપિતું॥
ઉ15.31અબ્।.નીયમાનસ્ય બીજસ્ય નિર્ઘાતો દારુણો ભવેત્।(પ્.196)
ઉ15.31ચ્દ્।.સ્વામિનો મરણં ક્ષિપ્રં શસ્ય^પાલસ્ય નિર્દિશેત્॥
ઉ15.32અબ્।.અથ વા વ્યાકુલં કુર્યાદ્ રાજ^દણ્ડ^નિકૃન્તતિ।
ઉ15.32ચ્દ્।.દૃષ્ટ્વા નિવર્તયેદ્ બીજં પુનર્ ગ્રામં નિવેશયેત્॥
ઉ15.33અબ્।.બ્રાહ્મણેભ્યો યથા^શક્તિ દત્વા તુ સંપ્રયોજયેત્।
ઉ15.33ચ્દ્।.કૃત્વા સુવિપુલાં વેદીં દર્ભાન્ આસ્તીર્ય સર્વતઃ।
ઉ15.34અબ્।.સમિદ્ભિર્ અગ્નિં પ્રજ્વાલ્ય જુહુયાદ્ ઘૃત^સર્ષપં।
ઉ15.34ચ્દ્।.વેદ^શાન્તિં જપેત્ પૂર્વં શસ્યાશાન્તિમ્ અતઃ પ્રં।
ઉ15.35અબ્।.જયેત્ પારાશરં પૂર્વં પ્રિયતં વાચયેદ્ દ્વિજૈઃ।
ઉ15.35ચ્દ્।.પ્રથમં પ્રાઙ્મુખં બીજં પ્રક્ષિપેદ્ ઉત્તરે +અથ વા॥
ઉ15.36અબ્।.પિપીલિકા યદા ક્ષેત્રે બીજં કુર્વન્તિ સઙ્ચયં।
ઉ15.36ચ્દ્।.સુવૃષ્ટિં ચ સુભિક્ષં ચ સર્વ^સસ્યેષુ સમ્પદા।
ઉ15.37અબ્।.હરન્તિ ચેત્ તૃણાદ્ બીજં તૃણે શસ્ય^અપહા અપિ।
ઉ15.37ચ્દ્।.પ્રસ્પરં ચ હિંસન્તિ ધાન્યં ચ નિધનં વ્રજેત્॥
ઉ15.38અબ્।.સ્થલેષુ સઞ્ચયં દૃષ્ટ્વા મહા^વૃષ્ટિં વિનિર્દિશેત્।
ઉ15.38ચ્દ્।.દૃષ્ટ્વા તુ સઞ્ચયં નિમ્ને +અનાવૃષ્ટિં ચ નિર્દિશેત્॥
ઉ15.39અબ્।.યદા તુ પ્રોષિતં બીજં સપ્ત^રાત્રેણ જાયતે।
ઉ15.39ચ્દ્।.સુવૃષ્ટિં ચ સુભિક્ષં ચ સર્વ^શસ્યેષુ સમ્પદા॥
ઉ15.40અબ્।.યદા તુ પ્રોષિતં બીજમ્ અર્ધ^માસેન જાયતે।
ઉ15.40ચ્દ્।.અલ્પં નિષ્પદ્યતે શસ્યં દુર્ભિક્ષં ચ^અત્ર જાયતે॥
ઉ15.41અબ્।.ત્રિ^રાત્રાચ્ ચતૂરાત્રાદ્ વા યદિ લુઙ્ગઃ પ્રજાયતે।
ઉ15.41ચ્દ્।.અતિવૃષ્ટિર્ ભવેત્ તત્ર પર^ચક્ર^ભયં વિદુઃ॥
ઉ15.42અબ્।.લુઙ્ગસ્ય તુ યે પાદાઃ પઞ્ચ સપ્ત નવા તથા।
ઉ15.42ચ્દ્।.સુવૃષ્ટિં ચ સુભિક્ષં ચ સર્વ^સસ્યેષુ સમ્પદા॥
ઉ15.43અબ્।.સ્યાલ્ લુઙ્ગસ્ય તુ યે પાદાશ્ ચત્વારોષ્ટપદા^અથ વા।(પ્.197)
ઉ15.43ચ્દ્।.અલ્પં નિષ્પદ્યતે શસ્યં દુર્ભિક્ષં ચ^અત્ર નિર્દિશેત્॥
ઉ15.44અબ્।.લુઙ્ગસ્ય યદિ પાદાસ્ તુ દૃશ્યન્તે દ્વાદશ ક્વચિત્।
ઉ15.44ચ્દ્।.ક્વચિન્ નિષ્પદ્યતે શસ્યં દ્રુભિક્ષં ક્વચિદ્ આદિશેત્।
ઉ15.44એf।.વામ^આવર્તાઃ પ્રદૃશ્યન્તે દુર્ભિક્ષં તત્ર નિર્દિશેત્॥
ઉ15.45અબ્।.યદા પૂર્વ^મૂખી લુઙ્ગા ક્ષેમં વૃષ્ટિં ચ નિર્દિશેત્।
ઉ15.45ચ્દ્।.યદા પશ્ચાન્ મુખી લુઙ્ગા અતિવૃષ્ટિં ચ નિર્દેશેત્॥
ઉ15.46અબ્।.ક્ષેમં સુભિક્ષં ચૈવ^અત્ર યદા લુઙ્ગ^ઉત્તરામુખી
ઉ15.46ચ્દ્।.હરિતાલ^સુવર્ણ^આભા ભદ્ર^શોચિર્ ઇવ^ઉત્થિતા॥
ઉ15.47અબ્।.દર્ભ^સૂચી^મુખી ચ^અપિ દૃશ્યતે યત્ર કુત્રચિત્।
ઉ15.47ચ્દ્।.ક્વચિન્ નિષ્પદ્યતે શસ્યં દુર્ભિક્ષં તત્ર નિર્દિશેત્॥
ઉ15.48અબ્।.યદા નાગ^મુખી લુઙ્ગા દૃશ્યતે યત્ર વા કવ્ચિત્।
ઉ15.48ચ્દ્।.ક્વચિન્ નિશ્યદ્યતે શસ્યં દુર્ભિક્ષં ચ^અત્ર નિર્દિશેત્।
ઉ15.48એf।.તત્ર^અશનિ^ભયં ચ^અપિ ભયં મેઘાન્ ન સંશયઃ॥
ઉ15.49અબ્।.કૃષિ^મૂલમ્ ઇદં સર્વં ત્રૈલોક્યં સચરાચરં।

ઉ15.49ચ્દ્।.ન^અસ્તિ કૃષિ^સમાવૃત્તિઃ સ્વયમ્ ઉક્તં સ્વયમ્ભુવા॥
ઉ15.50અબ્।.નાકૃષેર્ ધર્મમ્ આપ્નોતિ નાકૃષેઃ સુખમ્ આપ્નુયાત્।
ઉ15.50ચ્દ્।.ધર્મમ્ અર્થં તથા કામં સર્વં પ્રાપ્નોતિ કર્ષકઃ॥
ઉ15.51અબ્।.ઇતિ લુઙ્ગાધ્યાયઃ॥
ઉ15.52અબ્।.પુનર્ અપિ પુષ્કરસારી બ્રાહ્મણસ્ ત્રિશઙ્કું માતઙ્ગ^અધિપતિમ્ એતદ્ અવોચત્।
ઉ15.53અબ્।.કથં પૃથિવ્યાં નાગાશ્ ચ કેન વા વિનિવારિતાઃ।(પ્.198)
ઉ15.53ચ્દ્।.કુતો મૂલ^સમુત્થાનં નિર્ઘાતઃ કુત્ર જાયતે॥
ઉ15.54અબ્।.કુતશ્ ચ^અભ્રાણિ જાયન્તે નાના^વર્ણા દિશો દશ।
ઉ15.54ચ્દ્।.કસ્ય^એષ મહતઃ શબ્દઃ શ્રૂયતે દુન્દુભિસ્ વરઃ॥
ઉ15.55અબ્।.કો હિ સૃજતિ દુર્ભિક્ષં સુભિક્ષં ચ^એવ પ્રાણિનાં।
ઉ15.55ચ્દ્।.કસ્ તત્ર સ મુનિ^શ્રેષ્ઠો નામ ગોત્રં બ્રવીહિ મે॥
ઉ15.56અબ્।.દૈવતાનિ ચ મે બ્રૂહિ વિધાનાનિ સ્વયમ્ભુવઃ।
ઉ15.56ચ્દ્।.યજ્ઞં ચ યજ્ઞ^ભાગં ચ હોતવ્યશ્ ચ યથા બલિઃ॥
ઉ15.57અબ્।.પૃથિવ્યાં દૈવતં બ્રૂહિ આશ્રમે દૈવતં બ્રૂહિ।
ઉ15.57ચ્દ્।.દેવે તુ દૈવતં બ્રૂહિ કેન દેવો સા કલ્પિતા॥
ઉ15.58અબ્।.પાત્રસ્ય દૈવતં બ્રૂહિ પૂર્ણ^કુમ્ભસ્ય દૈવતં।
ઉ15.58ચ્દ્।.કરકે દૈવતં બ્રૂહિ તથા સ્થાલ્યાં ચ દૈવતં॥
ઉ15.59અબ્।.શસ્યસ્ય દૈવતં બ્રૂહિ શસ્ય^પાલસ્ય દૈવતં।
ઉ15.59ચ્દ્।.વાયુ^સ્કન્ધૈશ્ ચ કતિભિઃ શુક્રો વેગં પ્રમુઞ્ચતિ॥
ઉ15.60અબ્।.અથ ત્રિશઙ્કુર્ માતઙ્ગ^અધિપતિર્ બ્રાહ્મણં પુષ્કરસારિણમ્ એતદ્ અવોચત્।
ઉ15.61અબ્।.પૃથિવી વા વાયુર્ આકાશમ્ અપો જ્યોતિશ્ ચ પઞ્ચમં।
ઉ15.61ચ્દ્।.તત્ર સંવર્તતે પિણ્ડં તતો મેઘઃ પ્રવર્તતે॥
ઉ15.62અબ્।.એષ વ્યાપ્નોતિ ચ^આકાશં વાયુના જન્યતે ઘનઃ।
ઉ15.62ચ્દ્।.આદિત્ય^રશ્મયો વારિ સમુદ્રસ્ય નભસ્^તલે॥
ઉ15.63અબ્।.તજ્જલં નાગ^સંક્ષિપ્તં તતો વરુણ^સંક્ષયઃ।
ઉ15.63ચ્દ્।.વાયુર્ નભો ગર્જયતે અગ્નિર્ વિદ્યોતતે દિશઃ॥
ઉ15.64અબ્।.મરુતા ક્ષિપ્યતે પિણ્ડં સન્નિપાતશ્ ચ ગર્જતે।(પ્.199)
ઉ15.64ચ્દ્।.વિરોધનં તુ વાયોશ્ ચ અગ્નશ્ ચ અનિલસ્ય ચ॥
ઉ15.65અબ્।.આકાશે વર્તતે પિણ્ડં પશ્ચાત્ પતતિ મેદિનીં।
ઉ15.65ચ્દ્।.યદ્ ગ્રહાણામ્ અધિપતિર્ નક્ષત્ર^જ્યોતિષામ્ અપિ।
ઉ15.65એf।.તતો મારુત^સંસર્ગાત્ પર્જન્યમ્ અપિ વર્ષતિ॥
ઉ15.66અબ્।.વર્ષતે શૈલ^શિખરે યત્ર સંપ્રસ્થિતો જનઃ।
ઉ15.66ચ્દ્।.યત્ર સત્યં ચ ધર્મશ્ ચ હવિર્મેઘશ્ ચ વર્તતે॥
ઉ15.67અબ્।.તત્ર બીજાનિ રોહન્તિ અન્ન^પાનં સમૃધ્યતિ।
ઉ15.67ચ્દ્।.એવં પિણ્ડાશનિરાદ્યા તતો વાતાશની સ્મૃતા।
ઉ15.67એf।.દન્તાશની તૃતીયા તુ અશનિસ્ તુ ચતુર્થિકા॥
ઉ15.68અબ્।.પઞ્ચમી ક્રિમયઃ પ્રોક્તાઃ ષષ્ઠી તુ શલભાસ્ તથા।
ઉ15.68ચ્દ્।.સપ્તમી સ્યાદ્ અનાવૃષ્ટિર્ અતિવૃષ્ઠિસ્ તથાષ્ટમી॥
ઉ15.69।.નવમી સમ્બરઃ પ્રોક્તા ઇત્ય્ આહ ભગવામ્સ્ ત્રિશઙ્કુઃ।
ઉ15.70અબ્।.એતાસ્ત્વ્ અશન્યો વ્યાખ્યાતાસ્ તાસાં વૈ દેવતાઃ શૃણુ।

ઉ15.70ચ્દ્।.પિણ્ડાશની બ્રહ્મસૃષ્ટા એષા જ્યેષ્ઠાદ્યદેવતા॥
ઉ15.71અબ્।.દન્તાશની તુ સૈન્યાનાં ગ્રહા વાતાશની સ્મૃતા।
ઉ15.71ચ્દ્।.અદેશ ................... દેવતાઃ॥
ઉ15.72અબ્।.શલભાઃ કેતુદૈવત્યા આદિત્યા દિતિદેવતાઃ।
ઉ15.72ચ્દ્।.સંસકામ્ અતિવર્ષસ્ય અનાવૃષ્ટેસ્ તુ જ્યોતિ[ષઃ}।
ઉ15.73અબ્।.[સમ્બ]રસ્ય તુ પર્જન્યમ્ આખ્યાતાઃ નવ દેવતાઃ।
ઉ15.73ચ્દ્।.અશન્યા દેવતાઃ પ્રોક્તા આકાશ^ગમન^અર્થં બોધત॥
ઉ15.74અબ્।.પૂર્વમ્ અધીન્દ્ર^દૈવત્યં દક્ષિણો યમ^દૈવતં।
ઉ15.74ચ્દ્।.વરુણં પશ્ચિમે વિદ્યાદ્ ઉત્તરે ધનદઃ સ્મૃતઃ।(પ્.200)
ઉ15.74એf।..... ત્યા દૈવતં વિzણુર્ આશ્રમં વિશ્વ^દૈવતં॥
ઉ15.75અબ્।.સમિહા^દૈવતા દેવાસ્ તેભ્યો દેવી પ્રકલ્પિતા।
ઉ15.75ચ્દ્।.સમિધા^દૈવતા ..........તો ઽગ્નિ^હુતાશનં॥
ઉ15.76અબ્।.વેદ્યાં તુ દૈવતં ......... કારાદિત્ય^દૈવતં।
ઉ15.76ચ્દ્।.પાત્રસ્ય દેવતા ધર્મઃ પૂર્ણ^કુમ્ભે જનાર્દનઃ॥
ઉ15.77અબ્।.ચરું ચેતિ ...........ધૂપ^સ્થાનસ્ય જ્યોતિષઃ।
ઉ15.77ચ્દ્।.શસ્ય ....... શસ્ય^પાલો મહા^મતિઃ।
ઉ15.77એf।.વાયુ^સ્કન્ધૈશ્ ચતુર્ભિસ્ તુ શુક્રો વેગં પ્રમુઞ્ચતિ॥
ઉ15.78અબ્।.અત્ર મધ્યે પૃથિવ્યાય આશ્રમો વિશ્વ^દૈવતઃ।
ઉ15.78ચ્દ્।.તસ્મિન્ દેશે ...... યસ્મિન્ પ્રીતો વૃષ^ધ્વજઃ॥
ઉ15.79અબ્।.અત્ય્ આહ ભગવાંસ્ ત્રિશઙ્કુઃ। પુનર્ અપિ પુષ્કરસારી બ્રાહ્મણસ્ ત્રિશઙ્કુમ્ એવમ્ આહ।
ઉ15.80અબ્।.કિમ્ અર્થમ્ આશ્રમે નિત્યં હૂયતે હવ્ય^વાહનઃ।
ઉ15.80ચ્દ્।.તૃણ^કાષ્ઠાનિ સંહૃત્ય મેઘં દૃષ્ટ્વા સમુત્થિતં॥
ઉ15.81અબ્।.અતિ .......... ન્યતે અગ્નિં સુદારુણં।
ઉ15.81ચ્દ્।.સર્વ^લોક^હિત^અર્થાય ધ્યાત્વા દિવ્યેન ચક્ષુષા।
ઉ15.81એf।.પ્રશમેચ્ ચ સમાસેન તદ્ ભવ^અર્થં તુ ..... ॥
ઉ15.82।.એવમ્ ઉક્તે ત્રિશઙ્કુર્ માતઙ્ગ^અધિપતિર્ બ્રાહ્મણં પુષ્કરસારિણમ્ એતદ્ અવોચત્।
ઉ16 ધૂમિકાધ્યાયઃ (પ્.201)
ઉ16.1અબ્।.પુરા હિ ખાણ્ડવ^દ્વીપમ્ અર્જુનેન મહા^આત્મના।
ઉ16.1ચ્દ્।................ જ્વલિતં જાત^વેદસા॥
ઉ16.2અબ્।................ પ્રસન્ન^માનાન્ નિધિ^ગતં।
ઉ16.2ચ્દ્।.તત્ર દગ્ધા અનેકા હિ નાગાઃ કોટી^સહસ્રશઃ॥
ઉ16.3અબ્।.પુરા મહા^ઉરગગણા યક્ષ^રાક્ષસ^પન્નગાઃ।
ઉ16.3ચ્દ્।.પાદ^હીનાઃ કૃતાઃ કેચિદ્ વાહુ^હીનાઃ કૃતાપરે॥
ઉ16.4અબ્।.વૈકલ્યં કર્ણ^નાસાભ્યાં કૃતં ચૈવ^અક્ષિપાતનં।
ઉ16.4ચ્દ્।.તદા^પ્રભૃતિ ભૂતાનાં દૃષ્ટં વૈ ત્રાસિતં મનઃ॥
ઉ16.5અબ્।.અગ્નિના તાપિતાઃ કેચિદ્ વાણૈર્ અન્યે ચ સૂદિતાઃ।
ઉ16.5ચ્દ્।.વાચાટકેન^અપિ પુરા કાદ્રવેયાઃ પ્રપાતિતાઃ॥
ઉ16.6અબ્।.આચષા હવિ^ગન્ધેન મુહ્યમાના નભોન્તરે।
ઉ16.6ચ્દ્।.તદ્વિહીનાઃ પતન્ત્ય્ અન્યે ગુહ્યકા ધરણી^તલે॥
ઉ16.7અબ્।.સહામ્પતિસ્ તુ નામ્ના સ શસ્ય^કાલે તદાશ્રમે।

ઉ16.7ચ્દ્।.શસ્ય^પાલૈસ્ તુ સતતમ્ હોતવ્યો હવ્ય^વાહનઃ॥
ઉ16.8અબ્।.ગૃહ^મેધી જ્વાલયેદ્ અગ્નિં નિર્મલે +અપિ નભોન્તરે।
ઉ16.8ચ્દ્।.દિગ્^ભાગેષુ ચ ભૂતાનાં તેષામ્ અર્થં દિને દિને॥
ઉ16.9અબ્।.જાગ્રતમ્ સતતં વહ્નિમ્ આશ્રમસ્થો +અપિ ધારયેત્।
ઉ16.9ચ્દ્।.મેઘં દૃષ્ટ્વા વિશેષેણ જ્વાલિતવ્યો હુતાશનઃ॥
ઉ16.10અબ્।.સધૂમ્લં જ્વલિતં દૃષ્ટ્વા દીપ્યમાનં તુ પાવકં।
ઉ16.10ચ્દ્।.ભયમ્ આપતતે તેષાં નાગ^સૈન્યં વિમુહ્યતે॥
ઉ16.11અબ્।.અગ્નિં પરિચરતો +અસ્ય શસ્ય^પાલસ્ય ચ^આશ્રમે।
ઉ16.11ચ્દ્।.અગ્નિના હૂયમાનેન સિધ્યતે સર્વ^કર્મ ચ॥
ઉ16.12।.અયં ભોઃ પુષ્કરસારિન્ ધૂમિકાધ્યાયઃ।
ઉ16.13।.અથ ખલુ ભોઃ પુષ્કરસારિન્ તિથિ^કર્મ^નિર્દેશં નામ^અધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામિ। તચ્ છ્રૂયતાં। અથ કિં। કથયતુ ભગવાંસ્ ત્રિશઙ્કુઃ।
ઉ17 તિથિ^કર્મ^નિર્દેશઃ (પ્.202)
ઉ17.1અબ્।.નન્દાં પ્રતિપદામ્ આહુઃ પ્રશસ્તાં સર્વ^ક્રમસુ।
ઉ17.1ચ્દ્।.વિજ્ઞાનસ્ય સમારમ્ભે પ્રવાસે ચ વિગર્હિતા॥
ઉ17.2અબ્।.દ્વિતીયા કથિતા ભદ્રા શસ્તા ભૂષણ^કર્મસુ।
ઉ17.2ચ્દ્।.જયા તૃતીયા વ્યાખ્યાતા પ્રશસ્તા જય^કર્મસુ॥
ઉ17.3અબ્।.ચતુર્થી કથિતા રિક્તા ગ્રામ^સૈન્ય^વધે હિતા।
ઉ17.3ચ્દ્।.ચૌર્ય^અભિચાર^કૂટ^અગ્નિદાહ^ગોરસ^સાધને॥
ઉ17.4અબ્।.પૂર્ણા તુ પઞ્ચમી જ્ઞેયા ચિકિત્સા^ગમન^અધ્વસુ।
ઉ17.4ચ્દ્।.દાન^અધ્યયન^શિલ્પેષુ વ્યાયામે ચ પ્રશસ્યતે॥
ઉ17.5અબ્।.જ્યેતિ સંજ્ઞિતા ષષ્ઠી ગર્હિતા +અધ્વસુ શસ્યતે।
ઉ17.5ચ્દ્।.ગૃહે ક્ષેત્રે વિવાહે વા +અવાહ^કર્મસુ મિત્ર^ઇતિ॥
ઉ17.6અબ્।.ભદ્રા ચ સપ્તમી ખ્યાતા શ્રેષ્ઠા સા સૌકૃતે +અધ્વનિ।
ઉ17.6ચ્દ્।.નૃપાણાં શાસને છત્રે શય્યાનાં કરણેષુ ચ॥
ઉ17.7અબ્।.મહા^બલ^અષ્ટમી સા ચ પ્રયોજ્યા પરિરક્ષણે।
ઉ17.7ચ્દ્।.ભય^મન્દર^બદ્ધેષુ યોગેષુ હરણેષુ ચ॥
ઉ17.8અબ્।.અગ્રસેના તુ નવમી તસ્યાં કુર્યાદ્ રિપુ^ક્ષયં।
ઉ17.8ચ્દ્।.તથા વિષઘ્ન^અવસ્કન્દ^વિદ્યા^બન્ધ^વધ^ક્રિયાઃ॥
ઉ17.9અબ્।.સુધર્મા દશમી શસ્તા શાસ્ત્ર^આરમ્ભે ધનોદ્યતે।
ઉ17.9ચ્દ્।.શાન્તિ^સ્વસ્ત્યયન^આરમ્ભે દાન^યજ્ઞ^ઉદ્યતેષુ ચ॥
ઉ17.10અબ્।.એકાદશી પુનર્માન્યા સ્ત્રીષુ ચ માંસ^મદ્યયોઃ।
ઉ17.10ચ્દ્।.કારયેન્ નગરં ગુપ્તં વિવાહં શાસ્ત્ર^કર્મ ચ॥
ઉ17.11અબ્।.યશેતિ દ્વાદશીમ્મ્ આહુર્ વૈરે +અધ્વનિ ચ ગર્હિતા।
ઉ17.11ચ્દ્।.વિવાહે ચ ગિરૌ ક્ષેત્રે ગૃહ^ક્રમસુ પૂજિતા॥
ઉ17.12અબ્।.જયા ત્રયોદશી સાધ્વી મણ્ડલેષુ ચ યોષિતાં।(પ્.203)
ઉ17.12ચ્દ્।.કન્યા^વરણ^વાણિજ્ય^વિવાહ^આદિષુ ચ^ઇષ્યતે॥
ઉ17.13અબ્।.ઉગ્રા ચતુર્દશી તુ સ્યાત્ કારયેદ્ અભિચારકં।
ઉ17.13ચ્દ્।.વધ^બન્ધ^પ્રયોગાંશ્ ચ પૂર્વં ચ પ્રહરેદ્ અપિ॥
ઉ17.14અબ્।.સિદ્ધા પઞ્ચદશી સાધ્વી દેવતા^અગ્નિ^વિધૌ હિતા।
ઉ17.14ચ્દ્।.ગો^સંગ્રહ^વૃષ^ઉત્સર્ગ^બલિ^જપ્ય^વ્રતેષુ ચ॥

ઉ17.15અબ્।.નન્દ^આદીનાં ક્રિયા પૂર્વે ષષ્ઠ્ય્^આદીનાં તુ મધ્યમે।
ઉ17.15ચ્દ્।.સુનન્દાયાશ્ ચ સંધ્યાભિર્ દિનરાત્ર્યોઃ પ્રસિધ્યતે॥
ઉ17.16।.અયં ભોઃ પુષ્કરસારિન્ તિથિ^કર્મ^નિર્દેશો નામ^અધ્યાયઃ।
ઉ17.17।.અપિ ચ મહા^બ્રાહ્મણ ઇદં પૂર્વ^નિવાસ^અનુસ્મૃતિ^જ્ઞાન^સાક્ષાત્ ક્રિયાયાં વિદ્યાયાં ચિત્તમ્ અભિનિર્ણયામિ નિવર્તયામિ। અનેક^વિધ^પૂર્વ^નિવાસં સમનુસ્મરમિ।
ઉ17.18।.સ્યાત્ તે બ્રાહ્મણ કાક્ષા વા વિમતિર્ વા અન્યઃ સ તેન કાલેન તેન સમયેન બ્રહ્મા દેવાનાં પ્રવરો +અભૂત્। ન હ્ય્ એવં દ્રષ્ટવ્યં। અહમ્ એવ સ તેન કાલેન તેન સમયેન બ્રહ્મા દેવાનાં પ્રવરો +અભૂવં। સો +અહં તતશ્ ચ્યુતઃ સમાન ઇન્દ્રઃ કૌશિકો +અભૂવં। તતશ્ ચ્યુતઃ સમાનો +અરણેમિર્ ગૌતમો +અભૂવં। તતશ્ ચ્યુતઃ સમાનઃ શ્વેતકેતુર્ નામ મહર્ષિર્ અભૂવં।
તતશ્ ચ્યુતઃ સમાનઃ શુક^પણ્ડિતો +અભૂવં। મયા તે તદા બ્રાહ્મણ ચત્વારો વેદા વિભક્તાઃ।
ઉ17.19।.(પ્.204)તદ્ યથા પુષ્યો બહવૃચાનાં પંક્તિશ્ છન્દોગાનાં। એક^વિંશતિ^ચરણા અધ્વર્યવઃ। ક્રતુર્ અર્થ^વણિકાનાં। સ્યાત્ તવ બ્રાહ્મણ કાઙ્ક્ષા વા વિમતિર્ વા અન્યઃ સ તેન કાલેન તેન સમયેન વસુર્ નામ મહર્ષિર્ અભૂત્। ન હ્ય્ એવં દ્રષ્ટવ્યં। અહમ્ એવ સ તેન કાલેન તેન સમયેન વસુર્ નામ મહર્ષિર્ અભૂવં। મયા સા તક્ષકવધૂકાયાઃ કપિલા નામ માણિવિકા
દુહિતા +અસાદિતા ભાર્યા^અર્થાય। સો +અહં તત્ર સંરક્ત^ચિત્ત ઋદ્ધ્યા ભ્રષ્ટો ધ્યાનેભ્યો વઞ્ચિતઃ પરિહીનઃ। સો +અહમ્ આત્માનં જુગુપ્સમાનસ્ તસ્યાં વેલાયામ્ ઇમાં ગાથાં બભાષે। ઓં ભુભુવઃ સ્વઃ। તત્સવિતુર્ વરેણ્યં ભર્ગા દેવસ્ય ધીમહિ। ધિયો યો નઃ પ્રચોદયાત્।
ઉ17.20।.સો +અહં બ્રાહ્મણ ત્વાં બ્રવીમિ સામાન્ય^સંજ્ઞા માત્રકમ્ ઇદં લોકસ્ય બ્રાહ્મણ ઇતિ વા ક્ષત્રિય ઇતિ વા વૈશ્ય ઇતિ વા શૂદ્ર ઇતિ વા। એકમ્ એવ^ઇદં સર્વં સર્વમ્ ઇદમ્ એકં। પુત્રાય મે શાર્દૂલકર્ણાય પ્રકૃતિં દુહિતરમ્ અનુપ્રયચ્છ ભાર્યા^અર્થાય। યાવતકં કુલ^શુલ્કં મન્યસે તાવતકમ્ અનુપ્રદાસ્યામિ। ઇદં ચ વચનં પુનઃ શ્રૂત્વા ત્રિશઙ્કોર્ માતઙ્ગ^રાજસ્ય
બ્રાહ્મણઃ પુષ્ક્રસારી ઇદમ્ અવોચત્।
ઉ17.21અબ્।.ભગવાન્ શ્રોત્રિયઃ શ્રેષ્ઠસ્ ત્વત્તો ભૂયાન્ ન વિદ્યતે।
ઉ17.21ચ્દ્।.સ^દેવકેષુ લોકેષુ મહા^બ્રહ્માસમો ભવાન્॥
ઉ17.22અબ્।.પુત્રાય તે ભોઃ પ્રકૃતિં દદામિ (પ્.205) શીલેન રૂપેણ ગુણૈર્ ઉપેતઃ।
ઉ17.22ચ્દ્।.શાર્દૂલકર્ણઃ પ્રકૃતિસ્ તુ ભદ્રા ઉભૌ રમેતાં રુચિતં મમ^ઇદં।
ઉ17.23।.તત્ર તાનિ પઞ્ચ^માત્રાણિ માણવક^શતાનિ ઉચ્ચૈઃ શબ્દાનિ પ્રોચુર્ મહા^શબ્દાનિ। મા ત્વં ભો ઉપાધ્યાય વિદ્યમાનેષુ બ્રાહ્મણેષુ ચાણ્ડાલેન સાર્ધં સમ્બન્ધં રોચય। ન^અર્હસિ ભો ઉપાધ્યાય વિદ્યમાનેષુ બ્રાહ્મણેષુ ચાણ્ડાલેન સાર્ધં સમ્બન્ધં કર્તુમ્।
ઉ17.24।.અથ બ્રાહ્મણઃ પુષ્કરસારી તેષાં નિદાનં નિદાય શબ્દં સંસ્થાપ્ય નિપત્ય શ્લોકેન^એતાન્ અર્થાન્ અભાષત।
ઉ17.25અબ્।.એવમ્ એતદ્ યથા હ્ય્ એષ ત્રિશઙ્કુર્ ભાષતે ગિરં।
ઉ17.25ચ્દ્।.તત્વં હ્ય્ અવિતથં ભૂતં સત્યમ્ નિત્યં તથા ધ્રુવં॥
ઉ17.26।.અથ બ્રાહ્મણઃ પુષ્કરસારી તેષાં માણવકાનાં તં મહાન્તં શબ્દં સંસ્થાપ્ય (પ્.206) ત્રિશઙ્કું માતઙ્ગ^રાજમ્ ઇદમ્ અવોચત્। અયં ભોસ્ ત્રિશઙ્કો બ્રહ્મણા સહાપતિના ચાતુર્મહા^ભૌતિકો મહા^પુરુષઃ પ્રજ્ઞપ્તઃ। યસ્ય।
ઉ17.27અબ્।.શિરઃ સતારં ગગનમ્ આકાશમ્ ઉદરં તથા।
ઉ17.27ચ્દ્।.પર્વતાશ્ ચ^અપ્ય્ ઉભાવ્ ઊરૂ પાદૌ ચ ધરણી^તલં॥
ઉ17.28અબ્।.સૂર્યા^ચન્દ્રમસૌ નેત્રે રોમ તૃણ^વનસ્પતી।
ઉ17.28ચ્દ્।.સાગરાશ્ ચ^અપ્ય્ અમેધ્યં વૈ નદ્યો સૂત્ર^સ્રવો +અસ્ય તુ॥
ઉ17.29અબ્।.અશ્રૂણિ વર્ષણં ચારસ્ય એષ બ્રહ્મા સહાપતિઃ।
ઉ17.29ચ્દ્।.ભવાંસ્ તુ પરમ^જ્ઞો +અસિ તન્ મે બ્રૂહિ યથા તથા॥
ઉ17.30।.ઇહ ભોસ્ ત્રિશઙ્કો કિમ્ આહ સ્વલક્ષણં બ્રહ્મણઃ પ્રત્યવેક્ષસ્વ। પિત્રા ચ માત્રા ચ કૃતાનિ કર્માણિ ભવન્તિ। અશ્વસ્તના સ્તેન વઞ્ચિતાઃ।
ઉ17.31અબ્।.ગચ્છન્તિ સત્ત્વા બહુ^ગર્ભ^યોનિં ન ચ^એવ કશ્ચિન્ મનુજો હ્ય્ અયોનિઃ।
ઉ17.31ચ્દ્।.સમસ્ત જાતૌ પ્રચરન્તિ સત્ત્વા ન મારુતાજ્ જાયતે કશ્ચિદ્ એવ॥
ઉ17.32અબ્।.સ્વભાવ^ભાવ્યં હ્ય્ અવગચ્છ લોકે કે બ્રાહ્મણ^ક્ષત્રિય^વૈશ્ય^શૂદ્રાઃ।
ઉ17.32ચ્દ્।.સર્વત્ર કાણાઃ કુણિનશ્ ચ ખઞ્જાઃ કુષ્ઠી કિલાસી હ્ય્ અપસ્મારિણો ઽપિ॥
ઉ17.33અબ્।.કૃષ્ણાશ્ ચ ગૌરાશ્ ચ તથા^એવ શ્યામાઃ સત્ત્વાઃ પ્રજા હ્ય્ અન્યતમે વિશિષ્ટાઃ।(પ્.207)
ઉ17.33ચ્દ્।.સહ^અસ્થિ^ચર્માઃ સનખાઃ સમાંસા દુઃખી સુખી મૂત્ર^પુરીષ^યુક્તાઃ।
ઉ17.33એf।.ન ચ^ઇન્દ્રિયાણાં પ્રવિવિક્તિર્ અસ્તિ તસ્માન્ ન વર્ણાશ્ ચતુરો ભવન્તિ॥
ઉ17.34અબ્।.મન્ત્રૈર્ હિ યદિ લભ્યેત સ્વર્ગં તુ ગમનં દ્વિજઃ।
ઉ17.34ચ્દ્।.કૃષ્ણ^શુક્લાનિ કર્માણિ ભવેયુર્ નિષ્ફલાનિ હિ।
ઉ17.34એf।.યસ્માત્ કૃષ્ણાનિ શુક્લાનિ કર્માણિ સફલાનિ હિ।
ઉ17.34ઘ્।.પચ્યમાનાનિ દૃશ્યન્તે ગતિષ્વ્ એતાનિ પઞ્ચ^સુ॥
ઉ17.35।.માનવક^શતેષુ સ તત્ર વિનિહતો મહા^યશસા ત્રિશઙ્કુના પુષ્કરસારી બ્રાહ્મણો +અબ્રવીત્। બ્રાહ્મણો +અસૌ માતઙ્ગ^રાજો હિ ત્રિશઙ્કુર્ નામ। ભવાન્ હિ બ્રહ્મા ઇન્દ્રશ્ ચ કૌશિકઃ। ત્વમ્ અરણેમિશ્ ચ ગૌતમઃ। ત્વં શ્વેતકેતુશ્ ચ શુક^પણ્ડિતઃ। વેદઃ સમાખ્યાતસ્ ત્વયા ચતુર્ધા। ભગવાન્ વસૂરાજ^ર્ષિર્ મહા^યશા ભગવાન્।
ઉ17.36અબ્।.જ્ઞાનેન હિ ત્વં પરમેણ યુક્તઃ સ્વષુ શાસ્ત્રેષુ ભવાન્ કૃતાર્થઃ।
ઉ17.36ચ્દ્।.શ્રેષ્ઠો વિશિષ્ટો પરમો +અસિ લોકે ભવાન્ હિ વિદ્યા^ચરણેન યુક્તઃ॥

ઉ17.37અબ્।.દદામિ તે +અહં પ્રકૃતિં મમામલાં શીલેન રૂપેણ ગુણૈર્ ઉપેતઃ।
ઉ17.37ચ્દ્।.શાર્દૂલકર્ણઃ પ્રકૃતિશ્ ચ ભદ્રા ઉભૌ રમેતં રુચિતં મમ^ઇદં॥
ઉ17.38અબ્।.પ્રગૃહ્ય ભૃઙ્ગારમ્ ઉદક^પ્રપૂર્ણમ્ આવર્જિતો બ્રાહ્મણો હૃષ્ટ^ચિત્તઃ।(પ્.208)
ઉ17.38ચ્દ્।.અનુપ્રદાસીદ્ ઉદકેન કન્યકાં શાર્દૂલકર્ણસ્ય ઇયમ્ અસ્તુ ભાર્યા॥
ઉ17.39।.ઉદગ્રચિત્ત આસીન્ માતઙ્ગ^રાજઃ।
ઉ17.40અબ્।.કૃત્વા નિવેશં સ તદાત્મજસ્ય ગત્વા^આશ્રમે +અસૌ નગરં યશસ્વી।
ઉ17.40ચ્દ્।.ધર્મેણ વૈ કારયતિ સ્વરાજ્યં ક્ષેમં સુભિક્ષં ચ સદા^ઉત્સવ^આદ્યં ॥ ઇતિ।
ઉ17.41।.સ્યાદ્ ભિક્ષવો યુષ્માકં કાઙ્ક્ષા વા વિમતિર્ વા વિચિકિત્સા વા। અન્યઃ સ તેન કાલેન તેન સમયેન ત્રિશઙ્કુર્ નામ માતઙ્ગ^રાજો +અભૂવં। સ્યાદ્ એવં ચ ભિક્ષવો યુસ્માકમ્ અન્યઃ સ તેન કાલેન તેન સમયેન શાર્દૂલકર્ણા નામ માતઙ્ગ^રાજ^કુમારો +અભૂત્। નૈવ દ્રષ્ટવ્યં। એષ સ આનન્દો ભિક્ષુઃ સ તેન કાલેન તેન સમયેન શાર્દૂલકર્ણા નામ માતઙ્ગ^રાજ^કુમારો
+અભૂત્। સ્યાદ્ એવં યુષ્માકમ્ અન્યઃ સ તેન કાલેન તેન સમયેન પુષ્કરસારી નામ બ્રાહ્મણો +અભૂત્। નૈવ દ્રષ્ટવ્યં। એષ શારદ્વતીપુત્રો ભિક્ષુઃ સ તેન કાલેન તેન સમયેન પુષ્કરસારી નામ બ્રાહ્મણો +અભૂત્। ન^અન્યા સા તેન કાલેન તેન સમયેન પુષ્કરસારિણો બ્રાહ્મણસ્ય પ્રકૃતિર્ નામ માણવિકા દુહિતા^અભૂત્। ન^એવં દ્રષ્ટવ્યં। એષા સા પ્રકૃતિર્ ભિક્ષુણી તેન કાલેન
તેન સમયેન પુષ્કરસારિણો બ્રાહ્મણસ્ય પ્રકૃતિર્ નામ માણવિકા દુહિતા^અભૂત્। સા એતર્હિ (પ્.209) તેન^એવ સ્નેહેન તેન^એવ પ્રેમ્ણા +અનન્દં ભિક્ષું ગચ્છન્તમ્ અનુગચ્છતિ તિષ્ઠન્તમ્ અનુતિષ્ઠતિ। યદ્ યદ્ એવ કુલં પિણ્ડાય પ્રવિશતિ તત્ર તત્ર^એવ દ્વારે તૂષ્ણીં ભૂતા +અસ્થાત્।
ઉ17.42।.અથ ખલુ ભગવાન્ એતસ્મિન્ નિદાને એતસ્મિન્ પ્રકરણે તસ્યાં વેલાયામ્ ઇમાં ગાથામ્ અભાષત।
ઉ17.43અબ્।.પૂર્વકેણ નિવાસેન પ્રત્યુત્પન્નેન તેન ચ।
ઉ17.43ચ્દ્।.એતેન જાયતે પ્રેમ ચન્દ્રસ્ય કુમુદે યથા॥
ઉ17.44।.તસ્માત્ તર્હિ ભિક્ષવો +અનભિસમિતાનાં ચતુર્ણામ્ આર્ય^સત્યાનામ્ અભિસમયાય, અધિમાત્રં વીર્યં તીવ્ર^ચ્છન્દો વીર્યં શબ્દાપયામિ। ઉત્સાહ ઉન્નતિર્ અપ્રતિવાણિઃ સ્મૃત્યા સંપ્રજન્યેન અપ્રમાદતો યોગઃ ચરણીયઃ। દ્રુતમ્ એષાં ચતુર્ણા દુઃખસ્ય^આર્ય^સત્યસ્ય દુઃખ^સમુદયન્ય નિરોધસ્ય નિરોધ^ગામિન્યાઃ પ્રતિપદ આર્ય^સત્યસ્ય અમીષાં ચતુર્ણામ્ આર્ય^સત્યાનામ્
અનભિસમિતાનામ્ અભિસમયાય^અધિમાત્રં તીવ્ર^ચ્છન્દો વીર્યં વ્યાયામ ઉત્સાહ ઉન્નતિર્ અપ્રતિવાણિઃ સ્મૃત્યા સંપ્રજન્યેન^અપ્રમાદતો યોગઃ કરણીયઃ।
ઉ17.45।.(પ્.210) અસ્મિંશ્ ચ ખલુ પુનર્ ધર્મ^પર્યાયે ભાષ્યમાણે ભિક્ષૂણાં ષષ્ટિ^માત્રાણામ્ અનુપાદાયાસ્રવેભ્યશ્ ચિત્તાનિ વિમુક્તાનિ। સંબહુલાનાં શ્રાવકાણાં બ્રહ્મણાં ગૃહપતીનં ચ વિરજસ્કં વિગત^મલં ધર્મ^ચક્ષુર્ ઉદપાદિ વિશુદ્ધં।
ઉ17.46।.ઇદમ્ અવોચદ્ ભગવાન્। આત્ત^મનસસ્ તે ભિક્ષવો ભગવતો ભાષિતમ્ અભ્યનન્દન્। ઇતિ શ્રીદિવ્યાવદાને શાર્દૂલકર્ણાવદાનં।
એન્દ્