Language

ENहिગુ
Scripture Library

Śārdūlakarṇāvadāna [= Avadāna 33 · Part 120

oṃ namo ratnatrayāya
p.1.1/.evaṃ mayā śrutam/ ekasin samaye bhagavān śrāvastyāṃ viharati sma/ jetavane +anāthapiṇḍadasya^ārāme/
p.1.2/.atha^āyuṣmān ānandaḥ pūrvāhṇe nivāsya pātra^cīvaram ādāya śrāvastīṃ mahā^nagarīṃ piṇḍāya prāvikṣat/ atha^āyuṣmān ānandaḥ śrāvastīṃ piṇḍāya caritvā kṛta^bhakta^kṛtyo yenānyatamam udapānaṃ tena^upasaṃkrāntaḥ/
p.1.3/.tena khalu samayena tasminn udapāne prakṛtir nāma mātaṅga^dārikā udakam uddharate sma/ atha^āyuṣmān ānandaḥ prakṛtiṃ mātaṅga^dārikām etad avocat/ dehi me bhagini pānīyaṃ pāsyāmi/
p.1.4/.evaṃ kite prakṛtir mātaṅga^dārikāyuṣmantam ānandam idam avocat/ mātaṅga^dārikāham asmi bhadantānanda/ na^ahaṃ te bhagini kulaṃ vā jātiṃ vā pṛcchāmi/ api tu sacette parityaktaṃ pānīyaṃ dehi pāsyāmi/
p.1.5/.atha prakṛtir mātaṅga^dārikāyuṣmantam ānandāya pānīyam adāt/ atha^āyuṣmān ānandaḥ pānīyaṃ pītvā prakrāntaḥ/
p.1.6/.atha prakṛtir mātaṅga^dārikāyuṣmanta ānandsya śarīre mukhe svare sādhu ca suṣṭhu ca nimittam udgṛhītvā yoniśo manasikāreṇāviṣṭā saṃrāgacittam utpādayati (1) sma/ āryo me ānandaḥ svāmī ayād iti/ mātā ca me mahā^vidyādharī sā śakṣyaty āryam ānandam ānayitum/
p.2.1/.atha prakṛtir mātaṅga^dārikā pānīyaghaṭam ādāya yena caṇḍāla^gṛhaṃ tena^upasaṃkramya pānīya^ghaṭam ekānte nikṣipya svāṃ jananīm idam avocat/
p.2.2/.yat khalv evam amba jānīyā ānando nāma śramaṇo mahāśramaṇa^gautamasya śrāvaka upasthāyakas tam ahaṃ svāminam icchāmi/ śakṣyasi tam amba ānayitum/
p.2.3/.sā tām avocat/ śaktā +ahaṃ putri ānandam ānayituṃ/ sthāpayitvā yo mṛtaḥ syād yo vā vīta^rāgaḥ/ api ca rājā prasenajit kauśalaḥ śramaṇa^gautamam atīva sevate bhajate paryupāsate/ yadi jānīyāt so +ayaṃ caṇḍāla^kulasyānarthāya pratipadyeta/ śramaṇaś ca gautamo vīta^rāgaḥ śrūyate/ vīta^rāgasya [mantrāḥ] punaḥ sarva^mantrān abhibhavanti/
p.2.4/.evam uktā prakṛtir mātaṅga^dārikā mātaram idam avocat/ sa ced amba śramaṇo gautamā vīta^rāgastasya^antikāc chramaṇam ānandaṃ na pratilapsye jīvitaṃ parityajeyaṃ sa cet pratilipsye jīvāmi/
p.2.5/.mā te putri jīvitaṃ parityajasi ānayāmi śramaṇam ānandam/
p.2.6/.atha prakṛter mātaṅga^dārikāyā mātā madhye gṛhāṅganasya gomayenopalepanaṃ kṛtvā vedīm ālipya darbhān saṃstīrya^agniṃ prajvālya^aṣṭaśatam arka^puṣpāṇāṃ gṛhītvā mantrān āvartayamānā ekaikam arka^puṣpaṃ parijapya agnau pratikṣipati sma/ tatra^iyaṃ vidyā bhavatiḥ
p.3.1/.amale vimale kuṅkume sumane/ yena baddhā +asi vidyut/ icchayā devo varṣati vidyotati gajeti vismayaṃ mahā^rājasya samabhivardhāyituṃ devebhyo manuṣyebhyo gandharvebhyoḥ śikhi^grahā devā viśikhi^gra(@)hā devā ānandasya^āgamanāya saṃgamanāya kramaṇāya grahaṇāya juhomi svāhā/
p.3.2/.atha^āyuṣmata ānandasya cittam ākṣiptaṃ/ sa vihārān niṣkramya yena caṇḍāla^gṛhaṃ tena^upasaṃkrāmati sma/
p.3.3/.adrākṣīc caṇḍālī āyuṣmantam ānandaṃ dūrād eva^āgacchantaṃ/ dṛṣṭvā ca punaḥ prakṛtiṃ duhitaram idam avocat/ ayam asau putri śramaṇa ānanda āgacchati śayanaṃ prajñapaya/
p.3.4/.atha prakṛtir mātaṅga^dārikā hṛṣṭa^tuṣṭā pramudita^manā āyuṣmata ānandasya śayyāṃ prajñapayati sma/
p.3.5/.atha^āyuṣmān ānando yena caṇḍāla^gṛhaṃ tena^upasaṃkrāntaḥ/ upasaṃkramya vedīm upaniśrityā +asthāt/ ekānta^sthitaḥ sa punar āyuṣmān ānandaḥ prārodīd/ aśrūṇi pravartayamāna evam āha/ vyasana^prāpto +aham asmi na ca me bhagavān samanvāharati/
p.3.6/.atha bhagavān āyuṣmantam ānandaṃ samanvāharati sma/ samanvāhṛtya saṃbuddha^mantraiś caṇḍāla^mantrān pratihanti sma/ tatra^iyaṃ vidyāḥ/
p.3.7./.sthitir acyutiḥ sunītiḥ/ svasti sarva^prāṇibhyaḥ/
p.4.1ab/.saraḥ prasannaṃ nirdoṣaṃ praśāntaṃ sarvato +abhayaṃ/
p.4.1cd/.ītayo yatra śāmyanti bhayāni calitāni ca/
p.4.2ab/.tad vai devā namsyanti sarva^siddhāś ca yoginaḥ/
p.4.2cd/.etena satya^vākyena svastyā^ānandāya bhikṣave//
p.4.3/.atha^āyuṣmān ānandaḥ pratihata^caṇḍāla^mantraś caṇḍāla^gṛhān niṣkramya yena svako vihāras tena^upasaṃkramitum ārabdhaḥ/
p.4.4/.adrākṣīt prakṛtir mātaṅga^dārikā/ ānandam āyuṣmantaṃ pratigacchantaṃ dṛṣṭvā ca punaḥ svāṃ jananīm idam avocat/ ayam asau mātaḥ śramaṇa ānandaḥ pratigacchati/ tām āha mātā/ niyataṃ putri śramaṇena gautamena samanvāhṛto bhaviṣyati/ tena mama mantrāḥ pratihatā bhaviṣyanti/ prakṛtir āha/ kiṃ punar amba balavattarāḥ śramaṇasya gautamasya mantrā na^asmākaṃ/
tām āha mātā/ balavattarāḥ śramaṇasya gautamasya mantrā na^asmākaṃ/ ye putri mantāḥ sarva^lokasya prabhavanti tān mantrān śramaṇo gautama ākāṅkṣamāṇaḥ pratihanti/ na punar lokaḥ prabhavati śramaṇasya gautamasya mantrān pratihantuṃ/ evaṃ balavattarāḥ avamaṇasya gautamasya mantrāḥ/
p.4.5/.atha^āyuṣmān ānando yena bhagavāṃs tena^upasaṃkrāntaḥ/ upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā^ekānte +asthāt/
p.4.6/.ekānta^sthitam āyuṣmantam ānandaṃ bhagavān idam avocat/ udgṛhṇa tvam ānanda imāṃ ṣaḍakṣarīvidyāṃ dhāraya vācaya paryavāpnuhi/ ātmano hitāya sukhāya bhikṣūṇāṃ bhikṣuṇīnām upāsakānām upasikānāṃ hitāya sukhāya/ iyam ānanda ṣaḍkṣarīvidyā ṣaḍbhiḥ samyak saṃbuddhair bhāṣitā caturbhiś ca mahā^rājaiḥ śakreṇa devānām indreṇa brahmaṇā ca sahāpatinā/ mayā ca^etarhi
śākyamuninā samyak^saṃbuddhena bhāṣitā/ tvam apy etarhy ānanda tāṃ dhāraya vācaya paryavāpnuhi/ yad uta tad yathā:
p.5.1/.aṇḍare pāṇḍare kāraṇḍe keyūre +arci^haste khara^grīve bandhu^mati cīra^mati dharavidha cilimile viloḍaya viṣāṇi loke/ viṣa cala cala/ gola^mati gaṇḍavile cilimile sa^atinimne yathā saṃvibhakta^gola^mati gaṇḍa^vilāyai svāhā/
p.5.2/.yaḥ kaś cid ānanda^ṣaḍakṣaryā vidyayā paritrāṇaṃ svastyayanaṃ kuryāt sa yadi vadha^arho bhavet daṇḍena mucyate/ daṇḍa^arhaḥ prahāreṇa prahāra^arhaḥ paribhāṣaṇayā paribhāṣaṇa^arho romaharṣaṇena romaharṣaṇa^arhaḥ punar eva mucyate/
p.5.3/.na^aham ānanda taṃ samanupaśyāmi sa^deva^loke samāra^loke sabrahma^loke saśramaṇa^brāhmaṇikāyāṃ prajāyāṃ sa^deva^mānuṣikāyāṃ sa^asurāyāṃ yas tv anayā ṣaḍakṣayaṃ vidyayā rakṣāyāṃ kṛtāyāṃ rakṣā^sūtre bāhau baddhe svastyayane kṛte +abhibhavituṃ śakroti varjayitvā paurāṇaṃ karma^vipākam/

p.6.1/.atha prakṛtir mātaṅga^dārikā tasyā eva rātryā atyayāt śiraḥ^snātā +anāhata dūṣya^prāvṛtā muktā^mālya^ābharaṇā yena śrāvasto nagarī tena^upasaṃkramya nagara^dvāre kapāṭa^mūle niśrityā +asthāt/ āyuṣmantam ānandam āgamayamānā/ niyatam anena mārgeṇa^ānando bhikṣurāgam iṣyati^iti/
p.6.2/.atha^āyuṣmān ānandaḥ pūrvāhṇe nivāsya pātra^cīvaram ādāya śrāvastīṃ piṇḍāya prāvikṣat/ dadarśa prakṛtir mātaṅga^dārika^āyuṣmantam ānandaṃ/ dūrata eva dṛṣṭvā ca punar āyuṣmantam ānandaṃ pṛṣṭhataḥ pṛṣṭhataḥ samanubaddhā gacchantam anugacchati tiṣṭhantam anutiṣṭhati/ yad yad eva kulaṃ piṇḍāya praviśati tasya tasyaiva dvāre tūṣṇībhūtā tiṣṭhati āyuṣmantam
ānandam āmantrayamāṇā/
p.6.3./.dadarśāyuṣmānānandaḥ prakṛtiṃ mātaṅga^dārikāṃ/ pṛṣṭhataḥ pṛṣṭhataḥ samanubaddhāṃ dṛṣṭvā ca punar jehrīymāṇarūpo +apragalbhāyamānarūpo duḥkhī durmanāḥ śīghraṃ śīghraṃ śrāvastyā vinirgamya yena jetavanaṃ tanopasaṃkrāntaḥ/ upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvekānte +asthād/ ekānta^sthita āyuṣmān ānando bhagavantam idam avocat/ iyaṃ me bhagavan
prakṛtir mātaṅga^dārikā pṛṣṭhataḥ pṛṣṭhataḥ samanubaddhā gacchantam anugacchati, tiṣṭhantam anutiṣṭhati/ yad yad eva kulaṃ piṇḍāya praviśāmi tasya tasyaiva dvāre tūṣṇībhūtā tiṣṭhati/ trāhi me bhagavan trāhi me sugata/
p.6.4/.evam ukte bhagavān āyuṣmantam ānandam idam avocat/ mā bher mā bher iti/ atha bhagavān prakṛtiṃ mātaṅga^dārikām idam avocat/ hiṃ te prakṛte mātaṅga^dārike ānandena bhikṣuṇā/ prakṛtir āha/ svāminaṃ bhadantam ānandam icchāmi/ bhagavān āha/ (7) anujñātāsi prakṛte mātāpitṛbhyām ānandāya/ anujñātāsmi bhagavann anujñātāsmi sugata/ bhagavān āha/ tena hi
sammukhaṃ mamānujñāpayya tvam/

p.7.1/.atha prakṛtir mātaṅga^dārikā bhagavataḥ pratiśrutya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā bhagavantaṃ triḥpradakṣiṇīkṛtya bhagavato +antikāt prakrāntā/ yena svakau mātāpitarau tena^upasaṃkrāntā/ upasaṃkramya mātāpitroḥ pādān śirasā vanditvā^ekānte +asthād/ ekānta^sthitā svakau mātā pitarāv idam avocat/ sammukhaṃ me +amba tāta śramaṇasya gautamasyānandāyotsṛjatam/
p.7.2/.atha prakṛter mātaṅga^dārikāyā mātāpitarau prakṛtim ādāya yana bhagavāms tena^upasaṃkrāntau/ uapsaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā^ekānte nyaṣīdatāṃ/ atha prakṛtir mātaṅga^dārikā bhagavataḥ pādau śirasā banditvā ekānte +asthād/ ekānta^sthitā bhagavantam etad avocat/ imau tau bhagavan mātāpitarāv āgatau/
p.7.3/.atha bhagavān prakṛter mātaṅga^dārikāyā mātāpitarāv idam avoct/ anujñātā yuvābhyāṃ prakṛtir mātaṅga^dārikānandāyeti/ tāv āhutuḥ/ anujñātā bhagavann anujñātā sugata/ tena hi yūyaṃ prakṛtim apahāya gacchata svagṛham/
p.7.4/.atha prakṛter mātaṅga^dārikāyā mātāpitarau bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā bhagavantaṃ triḥpradakṣiṇīkṛtya bhagavato +antikāt prakrāntau/
p.7.5/.atha prakṛter mātaṅga^dārikāyā mātāpitarāv aciraprakrāntau viditvā bhagavān prakṛtiṃ mātaṅga^dārikām idm avocat/ arthikāsi prakṛte ānandena bhikṣuṇā/ prakṛtir āha/ arthikāsmi bhagavann arthikāsmi sugata/ tena hi prakṛte ya ānandasya veśaḥ sa tvayā dhārayitavyaḥ/ sā āha/ dhārayāmi bhagavan dhārayāmi sugata/ pravrājayatu māṃ sugata pravrājayatu māṃ
bhagavān/
p.8.1/.atha bhagavān prakṛtiṃ mātaṅga^dārikām idam avocat/ ehi tvaṃ bhikṣuṇi cara brahma^caryam/
p.8.2/.evam ukte prakṛtir mātaṅga^dārikā bhagavatā muṇḍā kāṣāya^prāvṛtā/ atha bhagavān prakṛtiṃ mātaṅga^dārikām ehi bhikṣuṇīvādena pravrājayitvā dharmyayā kathayā saṃdarśayati sma, samādāpayati sma, samuttejayati sma, saṃpraharṣayati sma/ yeyaṃ kathā dīrgha^rātraṃ saṃsārasamāpannānāṃ pratikūlā śravaṇīyā/tad yathā/ dānakathā śīlakathā svargakathā kāmeṣv
ādīnavaṃ niḥsaraṇaṃ bhayaṃ saṃkleśavyavadānaṃ bodhipakṣāṃs tān dharmān bhagvān prakṛtyai bhikṣuṇyai saṃprakāśayati sma/
p.8.3/.atha prakṛtir bhikṣuṇī bhagavatā dharmyaya kathayā saṃdarśitā samādāpitā samuttejitā saṃpraharṣitā hṛṣṭa^cittā kalyāṇacittā muditacittā vinīvaraṇacittā ṛjucittā +akhilacittā bhavyā dharma^deśitam ājñātum/
p.9.1/.yadā ca bhagavān jñātaḥ prakṛtiṃ bhikṣuṇīṃ hṛṣṭa^cittāṃ kalyāṇacittāṃ muditacittāṃ vinivaraṇacittāṃ bhavyāṃ pratibalāṃ sāmutkarpikīṃ dharma^deśanām ājñātuṃ tadā yeyaṃ bhagavatāṃ buddhānāṃ caturārya^satyaprativedhikī sāmutkarṣikī dharma^deśanā, yad uta duḥkhaṃ samudayo nirodho mārgaḥ, tāṃ bhagavān prakṛter bhikṣuṇyā vistareṇa saṃprakāśayati sma/
p.9.2/.atha prakṛtibhikṣuṇī tasminn evāsane niṣaṇṇā caturārya^satyānyabhijñātāsit/ duḥkhaṃ sumudayaṃ nirodhaṃ mārgaṃ// tad yathā vastām apagatakālakaṃ rajanopagataṃ raṅga^udake prakṣiptaṃ samyag eva raṅgaṃ pratigṛhṇīyād evam eva prakṛtir bhikṣuṇī tasminnevāsane niṣaṇṇā caturārya^satyāni abhisamayati sma, tad yathā duḥkhaṃ sumudayaṃ nirodhaṃ mārgam/
p.9.3/.atha prakṛtir bhikṣuṇī kṛṣṭa^dharmā prāpta^dharmā vidita^dharmā akopya^dharmā paryavasita^dharma^adhigata^artha^lābha^saṃvṛttā tīrṇa^kāṅkṣā^vicikitsā vigata^kathaṃkathā vaiśāradya^prāptā +apara^pratyayā +ananyaneyā śāstuḥ śāsane +anudharma^cāriṇī ājāneyamānā dharmeṣu bhagavataḥ pādayoḥ śirasā nipatya bhagavantam idam avocat/
p.9.4/.atyayo me bhagavann atyayo me sugata/ yathā bālā yathā mūḍhā yathā +avyaktā yathā +akuśalā duṣprajña^jātīyā yāham ānandaṃ bhikṣuṃ svāmi^vādena samudācarṣaṃ/ sa^ahaṃ bhadantātyayamatyayataḥ paśyāmi/ atyayam atyayato dṛṣṭvā deśayāmi/ atyayam atyayata āviṣkaromi/ āyatyāṃ saṃvaram āpadye/ atas tasyā mama bhagavann atyayam atyayato jānātu pratigṛhṇātu
anukampām upādāya/ bhagavān āha/ āyatyāṃ saṃvarāya sthitvā tvaṃ prakṛte +atyayam atyayato +adhyāgamaḥ/ yathā bālā yathā mūḍhā yathā +avyaktā yathā +akuśalā duṣprajña^jātīya tvam ānandaṃ bhikṣuṃ svāmi^vādena (10) amudācarasi^iti/ yataś ca tvaṃ prakṛte +atyayaṃ jānāsi atyayaṃ paśyasi āyatyāṃ ca saṃvaram āpadyase, aham api te +atyayam atyayato gṛhṇāmi/ vṛddhir
eva te prakṛte pratikāṅkṣatavyā kuśalānāṃ dharmāṇāṃ na hāniḥ/
p.10.1/.atha prakṛtir bhikṣuṇī bhagavatā^abhinanditā anuśiṣṭā ekāvyapakṛṣṭā +apramattā ātāpinī smṛtim atī saṃprajānā prahitāni viviktāni viharati sma/ yad arthaṃ kula^duhitaraḥ keśān avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchādya samyag eva śraddhayā^āgārād anāgārikāṃ pravrajanti tadanuttara^brahmacarya^paryavasānaṃ dṛṣṭa eva dharme svayam abhijñaya sākṣāt kṛtya^upasaṃpadya
pravedayate sma/ kṣīṇā me jātir uṣitaṃ brahmacaryaṃ kṛtaṃ karaṇīyaṃ na^aparamasmād bhavaṃ prajānāmi^iti/
p.10.2/.aśrauṣuḥ śrāvasteyakā brāhmaṇa^gṛhapatayo bhagavatā kila canḍāla^dārikā pravrājiteti/ śrutvā ca punar avadhyāyanti/ kathaṃ hi nāma caṇḍāla^dārikā bhikṣūṇāṃ samyakcaryāṃ cariṣyati/ bhikṣuṇīnām upāsakānām upāsikānāṃ samyak^caryāṃ cariṣyati/ kathaṃ hi nāma caṇḍāla^dārikā brahma^kṣatriya^gṛhapati^mahā^śāla^kuleṣu pravekṣyati/
p.11.1/.aśrauṣīd rājā prasenajit kauśalo bhagavatā caṇḍāla^dārikā pravrājiteti/ śrutvā ca punar avadhyāyāti/ kathaṃ hi nāma caṇḍāla^dārikā bhikṣūṇāṃ samyak^caryāṃ cariṣyati/ bhikṣuṇīnām upāsakānām upāsikānāṃ samyak^caryāṃ cariṣyati/ kathaṃ brāhmaṇa^kṣatriya^gṛhapati^mahā^śāla^kuleṣu pravekṣyati/
p.11.2/.vimṛṣya ca bhadaraṃ yānaṃ yojayitvā bhadraṃ yānam abhiruhya saṃbahulaiś ca śrāvasteyair brāhmaṇa^gṛhapatibhiḥ parivṛtaḥ puraskṛtaḥ śrāvastyā niryāti sma/ yena jetavanam anāthapiṇḍadasya^ārāmas tena^upasaṃkrāntaḥ/ tasya khalu yāvatī yānasya bhūmis tāvad yānena gatvā sa yānād avatīrya pattikāya^parivṛtaḥ pattikāya^puraskṛtaḥ padbhyām eva^ārāmaṃ prāvikṣat/
praviśya yena bhagavāṃs tena^upasaṃkrāntaḥ/ upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā ekānte niṣaṇṇaḥ/ te +api saṃbahulāḥ śrāvasteyakā brāhmaṇa^kṣatirya^gṛhapatayo bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā^ekānte niṣaṇṇāḥ/ apy aikatyā bhagavatā sārdhaṃ saṃmukhaṃ saṃrañjanīṃ saṃmodinīṃ vividhāṃ kathāṃ vyatisārya^ekānte niṣaṇṇāḥ/ apy aikasyā bhagavataḥ purataḥ

svakasvakāni mātā^paitṛkāṇi nāma^gotrāṇi anuśrāvya^ekānte niṣaṇṇāḥ/ apy aikatya yena bhagavāṃs tena^añjaliṃ praṇamya^ekānte niṣaṇṇāḥ/ apy aikatyās tūṣṇīṃ bhūtā ekānte niṣaṇṇāḥ/
p.11.3/.atha bhagavān rājānaṃ prasenajitaṃ kauśalam ārabhya teṣāṃ ca saṃbahulānāṃ śrāvasteyakānāṃ brāhmaṇa^kṣatriya^gṛhapatīnāṃ cetasā cittam ājñāya prakṛter bhikṣuṇyāḥ pūrvanivāsam ārabhya bhikṣūnām antrayate sma/ icchatha yūyaṃ bhikṣavas tathā^āgatasya sammukhaṃ prakṛter bhikṣuṇyāḥ pūrva^nivāsam ārabhya dharma^kathāṃ śrotum/
p.11.4/.bhikṣavo bhagavantam āhuḥ / etasya bhagavan kāla etasya sugata samayo yad bhagavān prakṛter bhikṣuṇyāḥ pūrva^nivāsam ārabhya dharma^kathāṃ kathāyet/ yad bhagavataḥ (12) śrutvā bhikṣavo dhārayiṣyanti/ bhagavān āha/ tena hi bhikṣavaḥ śṛṇuta sādhu ca suṣṭhu ca manasi kuruta bhāṣiṣye/ evaṃ sādhu bhagavann iti te bhikṣavo bhagavataḥ pratyaśrauṣuḥ/ bhagavāṃs
tān idam avocat/
p.12.1/.bhūta^pūrvaṃ bhikṣavo +atīte +adhvani gaṅgā^taṭe +atimukta^kadalī^pāṭalaka^āmalakī vana^gahana^pradeśe tatra triśaṅkur nāma mātaṅga^rājaḥ prativasati sma/ saṃbahulaiś ca mātaṅga^sahasraiḥ sārdhaṃ/ sa punar bhikṣavas triśaṅkur mātaṅga^rajaḥ pūrva^janma^adhītān vedān samanusmarati sma sa^aṅga^upāṅgān sarahasyān sanighaṇṭa^kaiṭabhān sa^akṣara^prabhedān
itihāsa^pañca^mānanyāni ca śāstrāṇi/ padako vaiyākaraṇo lokāyata^yajña^mantre mahā^puruṣa^lakṣaṇe niṣṇāto niṣkāṅkṣo bhāṣyaṃ ca yathārdharmaṃ veda^vrata^padāny anuśrutaṃ ca bhāṣate sma/
p.12.2/.tasya triśaṅkur mātaṅga^rājasya śārdūakarṇo nāma kumāro +abhūd utpannaḥ/ rūpataś ca kulataś ca śīlataś ca guṇataś ca sarva^guṇaiś ca^upeto +abhirūpo darśanīyaḥ prāsādikaḥ paramayā śubha^varṇa^puṣkalatayā samanvāgataḥ/
p.12.3/.atha triśaṅkur mātaṅga^rājaḥ/śārdūlakarṇaṃ kumāraṃ pūrva^janmādhītān vedān adhyāpayati sma/ yad uta sa^aṅga^upāṅgān sarahasyān sanighaṇṭa^kaiṭabhān sa^akṣara^prabhedān itihāsa^pañca^mānanyāni ca śāstrāṇi bhāṣyaṃ ca yathā^dharmaṃ veda^vrata^padāni/
p.12.4/.atha triśaṅkor mātaṅga^rājasya^etad abhavat/ ayaṃ mama putraḥ śārdūlakarṇo nāma kumāraḥ/ upeto rūpataś ca kulataś ca śīlataś ca guṇataś ca/ sarva^guṇa^upeto +abhirūpo (13) darśanīyaḥ prāsādikaḥ paramayā ca varṇa^puṣkalatayā samanvāgataḥ/ cīrṇa^vrato +adhīta^mantro veda^pāragaḥ/ samayo +ayaṃ yan ny aham asya niveśana^dharmaṃ kariṣye/ tat kuto ny
avaṃ śārdūlakarṇasya putrasya śīlavatīṃ guṇavatīṃ rūpavatīṃ pratirūpāṃ prajāvatīṃ labheyam iti/checked
p.13.1/.tasmin khalu samaye puṣkarasārī nāma brāhmaṇa utkūṭaṃ nāma droṇa^mukhaṃ paribhuṅkte sma/ samapta^utsadaṃ sa^tṛṇa^kāṣṭha^udakaṃ dhānya^sahagataṃ rājñā +agnidattena brahma^deyaṃ dattam/
p.13.2/.puṣkarasārī punar brāhmaṇa upetaḥ mātṛtaḥ pitṛtaḥ saṃśuddho gṛhiṇyāmanākṣipto jātivādena gotra^vādena yāvad āsaptamamātāmahapitāmahaṃ/ yugapad upādhyāyo +adhyāpako mantra^dharas trayāṇāṃ vedānāṃ pāragaḥ sa^aṅga^upāṅgānāṃ sarahasyānāṃ sanighaṇṭa^kaiṭabhānāṃ sa^akṣara^prabhedānām itihāsa^pañca^mānāṃ sadṛśa^vyākartā padako vaiyākaraṇaḥ/
lokāyata^yajña^mantra^mahā^puruṣa^lakṣaṇeṣu pāragaḥ/ sphītam utkūṭaṃ nāma droṇa^mukhaṃ paribhuṅkte/
p.13.3/.puṣkarasāriṇo brāhmaṇasya prakṛtir nāma māṇavikā duhitā bhūtā/ upetā rūpataś ca kulataś ca śīlataś ca guṇataś ca/ sarva^guṇa^upetā +abhirūpā darśanīyā prāsādikā paramayā varṇa^puṣkalatayā samanvāgatā śīlavatī guṇavatī/
p.13.4/.atha triśaṅkor mātaṅga^rājasya^etad abhavat/ asty uttara^pūrveṇa^utkūṭo nāma droṇa^mukhaḥ, tatra puṣkarasāro nāma brāhmaṇaḥ prativasati/ upeto mātṛtaḥ pitṛto (14) yāvat tatraivedike pravacane vistareṇa/ sa ca^utkūṭaṃ droṇa^mukhaṃ paribhṅkte/ sasapta^utsadaṃ satṛṇa^kāṣṭha^udakaṃ dhānya^bhogaiḥ sahagataṃ rājñā +agnidattena brahma^deyaṃ dattam/
p.14.1/.tasya puṣkarasāriṇo brāhmaṇasya prakṛtir nāma māṇavikā duhitā upetā rūpataś ca kulataś ca śīlataś ca sarva^guṇa^upetā +abhirūpā darśanīyā prāsādikā paramayā varṇa^puṣkalatayā samanvāgatā/ śīlavatī guṇavatī putrasya me śārdūlakarṇasya pratirūpā patnī bhaviṣyatiti/
p.14.2/.atra triśaṅkur mātaṅga^rāja etam evārthaṃ bahulaṃ rātrau cintayitvā vitarkya tasyā eva rātryā atyayāt pratyūṣa^kāla^samaye sarva^śvetaṃ vaḍavā ratham abhiruhya mahatā śvapākagaṇenāmātyagaṇena parivṛtaś caṇḍāla^kula^nagarān niṣkramya^uttarena prāgacchadyenotkūṭaṃ droṇa^mukham/
p.14.3/.atha triśaṅkur mātaṅga^rāja utkūṭasya^uttarapūrveṇa sumanaskaṃ nāma^udyānaṃ nānā^vṛkṣa^saṃcchannaṃ nānā^vṛkṣa^kusumitaṃ nānā^dvijanikūjitaṃ nandanam iva devānāṃ tad upasaṃkrāntaḥ/ upasaṃkramya brāhmaṇaṃ puṣkarasāriṇam āgamayamāno +asthāt/ brāhmaṇaḥ puṣkarasārī māṇavakān mantrān vācayitum ihāgamiṣyati^iti/

p.14.4/.atha brāhmaṇaḥ puṣkarasārī tasyā eva rātryā atyayāt sarva^śvetaṃ vaḍavāratham abhiruhya śiṣyagaṇaprivṛtaḥ pañca^mātrair māṇavaka^śateḥ puraskṛta utkūṭān niryti sma, brāhmaṇakān mantrān vācayitum/
p.15.1/.adrākṣīt triśaṅkur mātaṅga^rājo brāhmaṇaṃ puṣkarasāriṇaṃ sūryam iva^udayantaṃ tejasā jvalantam iva hutavahaṃ yajñam iva brāhmaṇa^parivṛtaṃ śakram iva deva^gaṇaparivṛtaṃ haimavantam ivauṣadhibhiḥ samudram iva ratnaiś candram iva nakṣatrair vaiśravaṇam iva yakṣa^gaṇair brahmāṇam iva deva^rṣigaṇaiḥ parivṛtaṃ śobhamānaṃ/ dūrata evāgacchantaṃ dṛṣṭvā
cainaṃ pratyudgamya yathā^dharmaṃ kṛtvedam avocat/
p.15.2/.ahaṃ bhoḥ puṣkarasārin svāgatam āyāhi/ kāryaṃ ca te vakṣyāmi tac chrūyatāṃ/ evam ukte brāhmaṇaḥ puṣkarasārī triśaṅkumātaṅga^rājam idam avocat/
p.15.3/.na hi bhos triśaṅko śakyaṃ brāhmaṇena saha bhoḥ kāraṃ kartuṃ/
p.15.4/.ahaṃ bhoḥ puṣkarasārin śaknomi bhoḥ kāraṃ kartuṃ/ yacchakyaṃ me kartuṃ bhavati naiva tacchakyaṃ te kartuṃ/ api tu catvāro bhoḥ puṣkarasārin puruṣasya kāryasamārambhāḥ pūrva^samārabdhā bhavanti/ yad uta ātmārthaṃ vā parārthaṃ vātmīyārthaṃ (16) vā sarva^bhūta^saṃgrahārthaṃ vā/ idaṃ ca^atra mahattaraṃ kāryaṃ yat te vyākhyāsyāmi tac chrūyatāṃ/ putrāya
me śārdūlakarṇāya prakṛtiṃ duhitaram utsṛja bhāryā^arthāya/ yāvantaṃ kula^śulkaṃ manyase tāvantaṃ dāsyāmi/
p.16.1/.idaṃ ca khalu punarvacanaṃ śrutvā triśaṅkor mātaṅga^rājasya bhṛśaṃ brāhmaṇaḥ puṣkarasārī abhiṣaktaḥ kupitaś caṇḍībhūto +anāttamanāḥ kopaṃ ca kveṣaṃ ca mrakṣyaṃ ca tatpratyayāt saṃjanayitvā lalāṭe triśikhāṃ bhṛkuṭiṃ kṛtvā kaṇṭhaṃ dhamayitvā +akṣiṇī parivartya nakula^piṅgalāṃ dṛṣṭim utpādya triśaṅkuṃ mātaṅga^rājam idam avocat/
p.16.2/.dhig grāmyaviṣaya/ caṇḍāla/ nedaṃ śvapākavacanaṃ yuktaṃ/ yastvaṃ brāhmaṇaṃ veda^pāragaṃ hīnaś caṇḍāla^yonijo bhūtvā icchasy avamardituṃ/ bho durmate/
p.16.3ab/.prakṛtiṃ tvaṃ na jānāsi; ātmānaṃ ca^abhimanyase/
p.16.3cd/.bāla^agre sarṣapaṃ mā bho sthāpaya(mā)kleśam āgamaḥ/
p.16.4ab/.mā prārthayā +aprārthanīyāṃ vāyuṃ pāśena bandhaya/
p.17.1ab/. na hi cāmī^karaṃ mūḍha bhaved bhasma kadācana/
p.17.1cd/.prakāśe bāndhakāre kiṃ viśeṣo nopalabhyate//
p.17.2ab/.caṇḍāla^yonijas tvaṃ hi dvijātiḥ punar apy ahaṃ/
p.17.2cd/.hīnaḥ śreṣṭhena sambandhaṃ mūḍha prāthayase kathaṃ//
p.17.3ab/.caṇḍāla^yonibhūtas tvam aham asmi dvijātijaḥ/
p.17.3cd/.na hi śreṣṭhaḥ prahīnena sambandhaṃ kartum icchati//
p.17.4ab/.śreṣṭhāḥ śreṣṭhair hi sambandhaṃ kurvantīha dvijātayaḥ/
p.17.4cd/.vidyayā ye tu sampannāḥ saṃśuddhaś caraṇena ca//
p.17.5ab/.jātyā caivān abhikṣiptā mantraiḥ paramatāṃ gatāḥ/
p.17.5cd/.adhyāpakā mantra^dharās triṣu vedeṣu pāragāḥ//
p.17.6ab/.nighaṇṭakaiṭabhān vedān brāhmaṇa ye hy adhīyate/
p.17.6cd/.tais tādṛśair hi sambandhaṃ kurvantīha dvijātayaḥ//
p.17.7ab/.na hi śreṣṭho hi hīnena sambandhaṃ kartum icchati/
p.17.7cd/.prārthayase +aprārthanīyāṃ vāyuṃ pāśena bandhituṃ//
p.17.8ab/.yad asmābhiś ca sambandham iha tvaṃ kartum icchasi/
p.17.8cd/.jugupsitaḥ sarva^loke kṛpaṇaḥpuruṣādhamaḥ/
p.17.8ef/.gaccha tvaṃ vṛṣala kṣipraṃ kim asmān avamanyase//
p.18.1ab/.caṇḍālāḥ saha caṇḍālaiḥ pukkaśāḥ saha pukkaśaiḥ/
p.18.1cd/.kurvantīhaiva sambandhaṃ jātibhir jātir eva ca//
p.18.2ab/.brāhmaṇā brāhmaṇaiḥ sārdhaṃ kṣatriyāḥ kṣatriyaiḥ saha/
p.18.2cd/.sārdhaṃ vaiśyās tathā vaiśyaiḥ śūdrāḥ śūdrais tathā saha//
p.18.3ab/.sadṛśāḥ sadṛśaiḥ sārdham āvahanti parasparaṃ/
p.18.3cd/.na hi kurvanti caṇḍālāḥ sambandhaṃ brāhmaṇaiḥ saha//
p.18.4ab/.sarva^jātivihīno +asi sarva^varṇa^jugupsitaḥ/
p.18.4cd/.kathaṃ hīnaś ca śreṣṭhena sambandhaṃ kartum icchasi//
p.18.5/.idaṃ punarvacanaṃ śrutvā brāhmaṇasya puṣkarasāriṇas triśaṅkur mātaṅga^rāja idam avocat/
p.18.6ab/.yathā bhasmani sauvarṇe viśeṣa; upalabhyate/
p.18.6cd/.brāhmaṇe vānya^jātau vā na viśeṣo +asti vai tathā//

p.18.7ab/.yathā prakāśatamasor viśeṣa; upalabhyate/
p.18.7cd/.brāhmaṇe vānya^jātau vā na viśeṣo +asti vai tathā//
p.18.8ab/.na hi brāhmaṇa; ākāśān maruto vā samutthitaḥ/
p.18.8cd/.bhitvā vā pṛthivīṃ jāto jāta^vedā yathāraṇeḥ//
p.18.9ab/.brāhmaṇā yonito jātāś caṇḍālā; api yonitaḥ/
p.18.9cd/.śreṣṭhatve vṛṣalatve ca kiṃ vā paśyasi kāraṇaṃ//
p.18.10ab/.brāhmaṇo +api mṛtotsṛṣṭo jugupsyo +aśucir ucyate/
p.18.10cd/.varṇās tathā^eva vā^apy anye kā nu tatra viśeṣatā//
p.19.1ab/.yat kiñ cit pāpakaṃ karma kilviṣaṃ kalir eva ca/
p.19.1cd/.sattvānām upaghātāya brāhmaṇais tat prakāśitaṃ//
p.19.2ab/.iti karmāṇi ca^etāni prakāśitāni brāhmaṇaiḥ/
p.19.2cd/.karmabhir dāruṇaiś ca^api ``puṇyo +ahaṃ'' brūvate dvijāḥ//
p.19.3ab/.māṃsaṃ khāditukāmais tu brāhmaṇair upakalpitaṃ/
p.19.3cd/.mantrair hi prokṣitāḥ santaḥ svargaṃ gacchanty ajaiḍakāḥ//
p.19.4ab/.yady eṣa mārgaḥ svartāya kasmān na brāhmaṇā hy amī/
p.19.4cd/.ātmānam athavā bandhūn mantraiḥ saṃprokṣayanti vai//
p.19.5ab/.mātaraṃ pitaraṃ ca^eva bhrātaraṃ bhaginīṃ tathā/
p.19.5cd/.putraṃ duhitaraṃ bhāryāṃ dvijā na prokṣayanty amī//
p.19.6ab/.mitraṃ jñātiṃ sakhīṃ vā^api ye vā viṣayavāsinaḥ/
p.19.6cd/.prokṣitās te +api vā mantraiḥ sarve yāsyanti sadgatiṃ//
p.19.7ab/.sarve yajñaiḥ samāhutā gamiṣyanti satāṃ gatiṃ/
p.19.7cd/.paśubhiḥ kiṃ nu bho yaṣṭair ātmānaṃ kiṃ na yakṣyase//
p.19.8ab/.na prokṣaṇair na mantraiś ca svargaṃ gacchanty ajaiḍakāḥ/
p.19.8cd/.na hy eṣa mārgaḥ svargāya mithyāprokṣaṇam ucyate//
p.19.9ab/.brāhmaṇair audracittais tu paryāyo hy eṣa cintitaḥ/
p.19.9cd/.māṃsaṃ khāditukāmais tu prokṣaṇaṃ kalpitaṃ paśoḥ//
p.19.10ab/.anyac ca^ahaṃ pravakṣyāmi brāhmaṇair yat prakalpitaṃ/
p.19.10cd/.pātakā hi samākhyātā brāhmaṇeṣu catur^vidhāḥ//
p.20.1ab/.suvarṇa^cauryaṃ madyaṃ ca guru^dārā^abhimardanaṃ/
p.20.1cd/.brahmāghnatā ca catvāraḥ pātakā brāhmaṇeṣv amī//
p.20.2ab/.suvarṇa^haraṇaṃ varjyaṃ steyam anyanna vidyate/
p.20.2cd/.suvarṇaṃ yo hared vipraḥ sa tena +abrāhmaṇo bhavet//
p.20.3ab/.surāpānaṃ na pātavyam anyapānaṃ yatheṣṭataḥ/
p.20.3cd/.surāṃ tu yaḥ pived vipraḥ sa tena^abrāhmaṇo bhavet//
p.20.4ab/.guru^dārā na gantavyā; anyadārā yatheṣṭataḥ/
p.20.4cd/.guru^dārāṃ tu yo gacchet sa tena^abrāhmaṇo bhavet//
p.20.5ab/.na hanyād brāhmaṇaṃ hy ekaṃ hanyād anyān anekaśaḥ/
p.20.5cd/.hayātta brāhmaṇaṃ yo vai sa tena^abrāhmaṇo bhavet//
p.20.6ab/.ity ete pātakā hy uktā brāhmaṇeṣu catur^vidhāḥ/
p.20.6cd/.bhavanty abrāhmaṇā yena tato +anye +apātakāḥ smṛtāḥ//

p.20.7ab/.kṛtvā caturṇam ekaikaṃ bhaved abrāhmaṇas tu saḥ/
p.20.7cd/.labhate na ca sāmīcīṃ brāhmaṇāṇāṃ samāgame/
p.20.7ef/.āsanaṃ ca^udakaṃ ca^eva vyutthānaṃ sa na ca^arhati//
p.20.8ab/.tasya niḥsaranaṃ dṛṣṭaṃ brāhmaṇaiḥ patitasya tu/
p.20.8cd/.vrataṃ vai sa samādāya punar brāhmaṇatāṃ vrajet//
p.20.9ab/.asau dvādaśa^varṣāṇi dhārayitvā kharājinaṃ/
p.20.9cd/.khāṭvāṅgam ucchritaṃ kṛtvā mṛtaśīrṣe ca bhojanaṃ//
p.21.1ab/.etad vrataṃ samādāya niścayena nirantaraṃ/
p.21.1cd/.pūrṇe dvādaśame varṣe punar brāhmaṇatāṃ vrajet//
p.21.2ab/.iti niḥsaraṇaṃ dṛṣṭaṃ brāhmaṇais tu tapasvibhiḥ/
p.21.2cd/.kumārgagāmibhir mūḍhair aniḥsaraṇadarśibhiḥ//
p.21.3/ tad idaṃ brāhmaṇa te bravīmi, saṃjñāmātrakam idaṃ lokasya yad idam ucyate brāhmaṇa iti vā kṣatriya iti vā vaiśya iti vā śūdra ity vā/ sarvam idam ekam eveti vijñaya putrāya me śārdūlakarṇāya prakṛtiṃ māṇavikāmanuprayaccha bhāryā^arthāya/ yāvantaṃ kula^śulkaṃ manyase tāvantam anupradāsyāmi/ idaṃ ca khalu punarvacanaṃ śrutvā triśaṅkor mātaṅga^rājasya
brāhmaṇaḥ puṣkarasārī abhiṣaktaḥ kupitaś caṇḍībhūto +anāttamanāḥ kopaṃ ca dveṣaṃ ca catpratyayaṃ janayitvā lalāṭe triśikhāṃ bhṛkuṭiṃ kṛtvā kaṇṭhaṃ (22) dhamayitvā +akṣiṇī parivartya nakula^piṅgalāṃ dūṣṭim utpādya triśaṅkuṃ mātaṅga^rājam idam avocat/
p.22.1ab/.asamīkṣyaitattvayā hi kṛtā saṃjñeyam īdṛśī/
p.22.1cd/.ekaiva jātir loke +asmin sāmānyā na pṛthag^vidhā//
p.22.2ab/.kathaṃ śvapāka^jātīyo brāhmaṇaṃ veda^pāragaṃ/
p.22.2cd/.nihīnayonijo bhūtvā vimarditum iha^icchasi//
p.22.3/.rājānaḥ khalu vṛṣala prati[vi]bhāgajñā bhavanti/ tad yathā deśa^dharme vā nagara^dharme vā grāma^dharme vā nigamadhama vā śulka^dharme vā āvāha^dharme vā vivāha^dharme vā pūrva^karmasu vā/ catvāra ime vṛṣala varṇāḥ/ yad uta brāhmaṇaḥ kṣatriyo vaiśyaḥ śūdra iti/ teṣāṃ vivāha^dharmeṣu catasro bhāryā brāhmaṇasya bhavanti/ tad yathā brāhmaṇī kṣatriyā
vaiśyā śūdrī ceti/ tisraḥ kṣatriyasya bhāryā bhavanti/ kṣatriyā vaiśyā śūdrī ceti/ vaiśyasya dve bhārye bhavataḥ/ vaiśyā śūdrī ceti/ śūdrasya av ekā bhāryā bhavati śūdrī eva/ evaṃ brāhmaṇasya vṛṣala catvāraḥ putrā bhavanti/tad yathā brāhmaṇaḥ kṣatriyo vaiśyaḥ śūdraś ceti/ kṣatriyasya trayaḥ putrāḥ, kṣatriyo vaiśyaḥ śūdra iti/ vaiśyasya dvau putrau, vaiśyaḥ
śūdra iti/ śūdrasya tv eka eva putro bhavati yad uta śūdra eva/
p.22.4/.te brāhmaṇāḥ punar vṛṣala brahmaṇaḥ putrāḥ/ aurasā mukhato jātāḥ/ urasto bāhutaḥ kṣatriyāḥ/ nābhito vaiśyāḥ/ padbhyāṃ śūdrāḥ/
p.22.5/.brahmaṇā^ayaṃ khalu vṛṣala lokaḥ sarva^bhūtāni nirmitāni/
p.23.1ab/.tasya jyeṣṭhā vayaṃ putrāḥ kṣatriyās tad anantaraṃ/
p.23.1cd/.vaiśyāstritīyakā varṇāḥ śūdranāmnā caturthakaḥ// iti//
p.23.2/.sa tvaṃ vṛṣala caturthe +api varṇe na saṃdṛśyase/ ahaṃ ca^agre varṇe śreṣṭhe varṇe parame varṇe pravare varṇe/ paramārthaṃ ca saṃyogamākāṅkṣasi praṇaśya tvaṃ vṛṣala kṣipraṃ / mā ca^asmākam avamaṃsthāḥ/
p.23.3/.idaṃ punarvacanaṃ śrutvā brāhmaṇasya puṣkarasāriṇas triśaṅkur mātaṅga^rāja idam avocat/ idam atra brāhmaṇa śṛṇu yad bravīmi/ brahmaṇā^ayaṃ lokaḥ, sarva^bhūtāni nirmitāni/
p.23.4ab/.tasya jyeṣṭhā vayaṃ putrāḥ kṣatriyās tad anantaraṃ/
p.23.4cd/.vaiśyās trṛtīyakā varṇāḥ śūdranāmnā caturthakaḥ//iti//
p.23.5ab/.sapāda^jaṅghāḥ sanakhāḥ samāṃsāḥ sapārśvapṛṣṭhāś ca narā bhavanti/
p.23.5cd/.ekāṃśato nāsti yato viśeṣo varṇāś ca catvāra ito na santi//
p.23.6ab/.atho viśeṣaḥ pravatosti kaścit tad brūhi yac ca^anumataṃ yathā te/
p.23.6cd/.atho viśeṣaḥ pravaro hi nāsti varṇāś ca catvāra ito na santi//
p.24.1ab/. yathā hi dāurukā bālāḥ krīḍamānā mahā^pathe/
p.24.1cd/.pāṃśupuñjāni saṃpiṇḍya svayaṃ nāmāni kurvate//
p.24.2ab/.idaṃ kṣīram idaṃ dadhi; idaṃ māṃsam idaṃ ghṛtaṃ/
p.24.2cd/.na ca bālasya vacanāt pāṃśavo +annaṃ bhavanti hi//
p.24.3ab/.varṇās tathāiva catvāro yathā brāhmaṇa bhāṣase/
p.24.3cd/.pāṃśupuñjābhidhānena yogo [yaḥ ko] py eṣa na vidyate//
p.24.4ab/.na keśena na karṇābhyāṃ na śīrṣaṇa na cakṣuṣā/
p.24.4cd/.na mukhena na nāsayā na grīvaya na bāhunā//

p.24.5ab/.norasāpyatha pārśvābhyāṃ na pṛṣṭhena^udareṇa ca/
p.24.5cd/.norubhyām atha jañṅhābhyāṃ pāṇipāda^nakhena ca//
p.24.6ab/.na svareṇa na varṇena na sarvāṃśair na maithunaiḥ/
p.24.6cd/.nānāviśeṣaḥ sarveṣu manuṣyeṣu hi vidyate//
p.24.7ab/.yathā hi jātiṣv anyāsu liṅgaṃ yoniḥ pṛthak pṛthak/
p.24.7cd/.sāmānyaṃ kāraṇaṃ tatra kiṃ vā jātiṣu manyase//
p.24.8ab/.saśīrṣakāś ca^atha narāsthi^yuktāḥ sacarmakāḥ sendriyasodarāś ca/
p.24.8cd/.ekāṃśato nāsti yato viśeṣo varṇā na yuktāś caturo +abhidhātuṃ//
p.24.9ab/.athāsti kaścit pravaro viśeṣas tad brūhi yaccānumataṃ yathā te/
p.24.9cd/.atho viśeṣaḥ pravaro +atra nāsti varṇā na yuktāś caturobhidhātuṃ//
p.25.1ab/.doṣo hy ayaṃ ca^atra bhaved ayukto yad yat tvayā ca^abhihitaṃ nidāne/
p.25.1cd/.śrutvā tu mattaḥ pratipadya saumya yac ca^atra manye śṛṇucodyamānaṃ//
p.25.2ab/.yac ca^atra yuktaṃ viṣamaṃ samaṃ vā tāt te pravakṣyāmi niyujyamānaḥ/
p.25.2cd/.doṣo hi yaś ca^api bhaved ayukto vakṣyāmi te hy uttarata^uttaraṃ ca/
p.25.3ef/.śrutvā tu mattaḥ pratipadya saumya karma^adhipatyaprabhavā manuṣyāḥ//
p.25.4/.anumānam api te brāhmaṇa yadi pramāṇaṃ, tatra yad bravīṣi brahmā eka iti tasmāt prajā api eka^jātyā eva/ vayam apy eka^jātyā bhavāmaḥ/ yac ca vravīṣi brahmaṇā^ayaṃ lokaḥ sarva^bhūtāni ca nirmitāni^iti/ sa cette brāhmaṇa idaṃ pramāṇaṃ, tad idaṃ te brāhmaṇa ayuktaṃ yad bravīṣi catvāro varṇā brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyā śūdrāś ceti/
p.25.4/.api tu brāhmaṇa mithyā mama vaco bhavet yadi brāhmaṇa saṃvādena munuṣyajāter nānā^karaṇaṃ prajñāyate/ yad uta śīrṣato vā mukhato vā karṇato vā nāsikāto vā (26) bhrūto vā rūpato vā saṃsthānato vā varṇato vā ''kārato vā yonito vā ''hārato vā sambhāvato vā nānā^karaṇaṃ prajñāyate/
p.26.1/.tad yathā^api bhoḥ puṣkarasārin gavāś ca gardabho ṣṭramṛgapakṣyajaiḍakā^nāmaṇḍajajarāyujasaṃsvedajaupapādukānāṃnānā^karanaṃ prajñāyate/ yad uta pādato +api mukhatopi varṇato +api saṃsthānato +api āhārato +api yonisambhavato +api nānā^karaṇaṃ prajñāyate naca^evaṃ teṣāṃ caturṇāṃ varṇānāṃ nānā^karaṇaṃ prajñāyate/ tat tasmāt sarvam idam ekam iti/
p.26.2/.api ca/ brāhmaṇāmīṣāṃ phalguvṛkṣāṇāmāmrātakajambukharjūrapanasadālāvanatindukamṛdvīkabīja^pūrakakapitthākṣoḍanārikelatiniśakarañja^ādīnāṃ nānā^karaṇaṃ prajñāyate/ yad uta mūlataś ca skandhataś ca tvagbhāgataś ca sārataś ca patrataś ca puṣpataś ca phalataś ca nānā^karaṇaṃ prajñāyate/ na ca^evaṃ caturṇāṃ varṇānāṃ nānā^karaṇaṃ prajñāyate/
p.26.3/.tad yathā brāhmaṇāmīṣāṃ sthalajānāṃ vṛkṣāṇāṃ sāratamālanaktamālakarṇikārassaptaparṇaśirīṣakovidārasyandanacandanaśiṃśapairaṇḍakhadira^ādīnāṃ nānā^karaṇaṃ prajñāyate/
p.26.4/.yad uta mūlataś ca skandhataś ca tvagbhāgataś ca gulmataś ca sārataś ca patrataś ca puṣpataś ca phalataś ca viśeṣa upalabhyate/ na ca^evaṃ caturṇāṃ varṇānāṃ nānā^karaṇaṃ prajñāyate/
p.26.5/.tad yathā bhoḥ puṣkarasārinn amīṣāṃ kṣīravṛkṣāṇām udumbaraplakṣāśvatthanyagrodhavalgukety evam ādīnāṃ nānā^karaṇaṃ prajñāyate/ yad uta mūlataś ca skandhataś ca tvag bhāgataś ca sārataś ca patrataś ca puṣpataś ca phalataś ca nānā^karaṇaṃ prajñāyate/ na tv eva caturṇāṃ varṇānāṃ nānā^karaṇaṃ prajñāyate/
p.26.6/.tad yathā puṣkarasārinn amīṣām api phalabaiṣajyavṛkṣāṇām āmalakīharītakīvibhītakī pharasaka^ādīnām anyāsām api vividhānām oṣadhīnāṃ grāma^jānāṃ pārvatīyānāṃ tṛṇa^vanaspatīnāṃ nānā^karaṇaṃ prajñāyate/ yad uta mūlataś ca skandhataś ca (27) gulmataś ca sārataś ca patrataś ca puṣpataś ca phalataś ca nānā^karaṇaṃ prajñāyate/ na tv eva caturṇāṃ varṇānāṃ
nānā^karaṇaṃ prajñāyate/
p.27.1/.tad yathā sthalajānāṃ puṣpa^vṛkṣāṇām atimuktaka^campaka^pāṭalānāṃ sumanā vārṣikādhanaṣkārika^ādīnāṃ nānā^karaṇaṃ prajñāyate/ yad uto rūpato +api varṇato +api gandhato +api saṃsthānato +api nānā^karaṇaṃ prajñāyate/ na tv eva caturṇāṃ varṇānāṃ nānā^karaṇaṃ prajñāyate/
p.27.2/.tad yathā brāhmaṇām īṣām api jalajānāṃ puṣpāṇāṃ padma^utpala^saugandhika^mṛdu^gandhika^ādīnāṃ nānā^karaṇaṃ prajñāyate/ yad uta rūpataś ca gandhataś ca saṃsthānataś ca vaṇataś ca nānā^karaṇaṃ prajñāyate/ natveva varṇānāṃ nānā^karaṇaṃ prajñāyate/ tad yathā puṣkarasārin amī brāhmaṇā iti kṣatriyā iti vaiśyā iti śūdrā iti/ tasmād ekam eva^idaṃ sarvam
iti/
p.27.3ab/.apy anyat te pravakṣyāmi brāhmaṇaiḥ kalpitaṃ yath|ā/
p.27.3cd/.śiraḥ satāraṃ gaganam ākāśam udaraṃ tathā//
p.27.4ab/.parvatāś ca^apy ubhāv ūrū pādau ca dharaṇī^talaṃ/
p.27.4cd/.sūryācandramasau netre roma tṛṇa^vanaspatī//
p.27.5ab/.aśrūṇy avocad varṣā +asya nadyaḥ prasrāvam eva ca/
p.27.5cd/.sāgarāś ca^apy amedhyaṃ vai; evaṃ brahmā prajāpatiḥ//
p.28.1/.parīkṣasva tvaṃ brahmaṇaḥ sva^lakṣaṇaṃ/ yasmād brahmaṇo brāhmaṇā utpannās tasmāt kṣatriyā api vaiśyā api śūdrā apy utpannāḥ/
p.28.2ab/.evaṃ prasūtir yadi tatvataḥ syāt tato hi syād varṇa^kṛto viśeṣaḥ/
p.28.2cd/.yadi brāhmaṇā brahma^lokaṃ vrajeyus trayaś ca varṇā na vrajeyuḥ svargaṃ/
p.28.2ef/.evaṃ bhaved varṇa^kṛto viśeṣo na cenna catvāro bhavanti varṇāḥ//
p.28.3ab/.yasmād dhi varṇaś caturtha evaṃ prayāti svargaṃ svakṛtena karmaṇā/
p.28.3cd/.yatas tapaś ca^ārṣam iha praśastaṃ tasmād dvijāter na viśeṣaṇaṃ syād//
p.28.4ab/.yadi brāhmaṇaḥ syād ihaika eva dvijihvaś catuḥ^śravaṇas tathā^eva/

p.28.4cd/.catur^viṣāṇo bahupād dviśīrṣa evaṃ kṛte varṇa^kṛto viśeṣaḥ//
p.29.1ab/.rāgaiś ca nāma paraghātanaṃ ca evaṃ prakāraṃ ca viheṭhanaṃ ca/
p.29.1cd/.sattvasya vai karmaṇo dhvaṃsanaṃ ca etāny akalyāṇakṛtāni vipraiḥ//
p.29.2ab/.yuddhaṃ vivādṃ kalahāny abhīkṣṇaṃ goprokṣaṇaṃ cintitaṃ brāhmaṇair hi/
p.29.2cd/.atharvaṇaḥ karmaṇā trāsanaṃ ca etāni mantrāṇi kṛtāni vipraiḥ//
p.29.3ab/.pāpecchatā bahu^jana^vañcanaṃ ca śāṭhyaṃ ca dhaurtyaṃ ca tathā^eva kalpaṃ/
p.29.3cd/.evaṃ pareṣām ahitaṃ vicintya kadā ca te svargam ito vrajeyuḥ//
p.29.4ab/.ye brāhmaṇā ugratapā vinītā vratena śīlena sadā hy upetāḥ/
p.29.4cd/.ahiṃsakā ye dama saṃyame ratās te brāhmaṇā brahma^puraṃ vrajanti//
p.29.5ab/.saha^asthi^māṃsaḥ sanakhaḥ sacarmā duḥkhaṃ sukhaṃ mūtra^purīṣam ekaṃ/
p.29.5cd/.pañca^indriyair nāsti yato viśeṣas tasmān na vai varṇa^catuṣka eṣaḥ//
p.29.6/.tad yathā nāma brāhmaṇa kasya^cit puruṣasya catvāraḥ putrā bhaveyuḥ/ sa teṣāṃ nāmāni kuryān nandaka iti vā jīvaka iti vā aśoka iti vā śatāyur iti vā / iṣṭāś ca (30) punar bho etasya puruṣasya putrā bhaveyuḥ/ tatra yo nandakaḥ sa nandet/ yo jīvakaḥ sa īvet/ yo +aśokaḥ sa na śocet/ yaḥ śatāyuḥ sa varṣaśataṃ jīvet/
p.30.1/.nāmataḥ punar brāhmaṇa teṣāṃ nānā^karaṇaṃ prajñāyate na jātitaḥ/ tatkasya hetoḥ/ iha khalu punar brāhmaṇa pitṛtaḥ putro jāyte/ tasmāc ca tatredaṃ vyākaraṇaṃ bhavati:
p.30.2ab/.mātā bhastrā pituḥ putro yena jātaḥ sa eva saḥ/
p.30.2cd/.yady evaṃ bho vijānāsi na te (putrā) parabhūtāḥ kvacit//
p.30.3/.parīkṣasva brāhmaṇa saṃyageva ko +atra brāhmaṇaḥ kṣatriyo vaiśyaḥ śūtra iti/
p.30.4ab/.sarve kāṇāś ca kubjāś ca sarve +apasmāriṇopi vā/
p.30.4cd/.kilāsinaḥ kuṣṭhinaś ca gaurāḥ kṛṣṇāḥ pṛthak pṛthak//
p.30.5/.pratiṣṭhitāḥ samamajjānakhatvacapārśva^udaravaktrāḥ prajā hi tāḥ svakarmaṇā/ evaṃ gate brāhmaṇa naiva bhavati viśeṣaḥ/ ko jāti^kṛto viśeṣaḥ/
p.30.6/.yasmān na jāter viśeṣaṇo +asti tasmān na vai varṇa^catuṣka eva/
p.31.1/.tasmāt te brāhmaṇa bravīmi saṃjñāmātram idaṃ lokasya yad idaṃ brāhmaṇa iti vā kṣatriya iti vā vaiśya iti vā śūdra iti vā caṇḍāla iti vā/ ekam idaṃ sarvam idam ekaṃ/ putrāya me śārdūlakarṇāya prakṛtiṃ duhitaram utsṛja bhāryā^arthāya yāvantaṃ kula^śulkaṃ manyase tāvantam anupradāsyāmi/
p.31.2/.idaṃ punarvacanaṃ śrutvā triśaṅkor mātaṅga^rājasya brāhmaṇaḥ puṣkarasārīdam avocat/ kiṃ punarbhavatā ṛgvedo +adhītaḥ, yajurvedo +adhītaḥ, sāmavedo +adhītaḥ, atharvavedo +adhītaḥ, āyurvedo +adhītaḥ kalpādhyāyo pi/ adhyātmam api mṛgacakraṃ vā nakṣatra^gaṇo vā tithi^kramagaṇo vā tvayādhītaḥ/ karma^cakraṃ vā tvayādhigataṃ/ athavā +aṅgavidyā vā vastravidyā
vā śivāvidyā śakunividyā vā tvayādhītā/ athavā rāhucairtaṃ vā śukra^caritaṃ vā grahacaritaṃ vā tvayādhītaṃ/ athavā lokāyateṃ bhavatā bhāṣyapravacanaṃ vā pakṣādhyāyo vā nyāyo vā tvayādhītaḥ/
p.32.1/.evam ukte triśaṅkur mātaṅga^rāhaḥ puṣkarasāriṇaṃ brāhmaṇam etad avocat/ etac ca mayā brāhmaṇādhītaṃ bhūyaś ca^uttaraṃ / yad api te brāhmaṇa evaṃ syād aham asmi mantreṣu pāraṃ prāpta iti/ tatra te brāhmaṇa saha dharmeṇānumānaṃ pravakṣyāmi/ na khalv evaṃ brāhmaṇa prāthamakalpikānāṃ sattvānām etad abhavat/ yad uta brāhmaṇa iti vā kṣatriya iti vā vaiśya
iti vā śūdra iti vā/ ekam idaṃ sarvam idam ekaṃ/
p.32.2/.atha brāhmaṇa sattvānāmasadṛśānāṃ ca^ubhayathā sadṛśānāṃ tato +anye sattvāḥ śālikṣetrāṇi kelāyanti gopāyanti vāpayanti vā/ te +amī kṣatriyā iti saṃjñā udapādi/ athātra brāhmaṇa tad anyatamānāṃ sattānām etad abhavat/ parigraho rogaḥ parigraho gaṇḍaḥ parigrahaḥ śalyaḥ/ yannu vayaṃ svaparigraham apahāyāraṇyāyatanaṃ gatvā
tṛṇa^kāṣṭhaśākhāparṇapalāśakānupasaṃhṛtya tṛṇa^kuṭikāṃ vā parṇakuṭikāṃ vā kṛtvā praviśya dhyāyena iti/
p.32.3/.atha te sattvās taṃ svakaṃ parigraham apahāyāraṇyāyatanaṃ gatvā tṛṇa^kāṣṭhaśākhāpatraparṇapalāśakais tṛṇa^kuṭiṃ vā parṇakuṭikāṃ vā kṛtvā tatra^eva praviśya dhyāyanti sma/ te tatra sāyam āsanahetoḥ prāntavāṭikāṃ prātaraśanahetoś ca grāmaṃ piṇḍāya praviśanti sma/
p.32.4/.atha teṣāṃ grāma^vāsināṃ sattvānām etad abhavat/ duṣkarakārakā vata bhoḥ sattvā ye svakaṃ parigraham utṛjya grāma^nigamajana^padebhyo bahir nirgatās teṣāṃ bahirmanaskā brāhyaṇā iti saṃjñā udapādi/ te ca punar grāma^vāsinaḥ sattvās tān atīva satkurvanti sma/ teṣāṃ ca dātavyaṃ manyante sma/
p.33.1/.atha teṣām eva sattvānām anyatame sattvās tāni dhyānāny asaṃbhāvayanto grāmeṣv avatīrya mantra^padān svādhyāyanti sma/ tāṃs te grāma^nivāsina āhuḥ --- na levalam ime sattvā ime +adhyāpakāḥ, teṣām adhyāpakā iti loke saṃjñā udapādi/
p.33.2/.ayaṃ hetur ayaṃ pratyayo brāhmaṇānāṃ loke prādurbhāvāya/ athānyatame sattvā viveka^kāla^pratisaṃyuktān karma^antān vividhān artha^pratisaṃyuktān kurvanti sma/ teṣāṃ vaiśyā iti saṃjñā udapādi/
p.33.3/.athānyatame sattvāḥ kṣudreṇa karmaṇā jīvikāṃ kalpayanti sma/ teṣāṃ śūdrā iti saṃjñā udapādi/
p.33.4/.bhūta^pūrvaṃ brāhamṇa anyatamaḥ sattvo vadhūm ādāya ratham āruhyānyatam asminn araṇyapradeśe gataḥ/ tatra ca ratho bhagnaḥ/ tasmān mātaṅgama [mā tvaṃ gamaḥ] iti saṃjñā udapādi/
p.33.5/.kṣetraṃ karṣanti ye teṣāṃ karṣakā iti saṃjñā prvṛttā/ bhāṣyeṇa ca parṣadaṃ rañjayati dharmeṇa śīlabratasamācāreṇa samyak, tasya rājā iti saṃjñā +abhūt/
p.33.6/.tato +anye sattvā vāṇijyayā jīvikāṃ kalpayanti teṣāṃ vaṇija iti saṃjñā (34) udapādi/ tataś ca^anye sattvāḥ pravrajanti sma/ pravrajitvā parān jayanti kleśān jayanti^iti teṣāṃ pravrajitā iti loke saṃjñā udapādi/
p.34.1/.api tu brāhmaṇa ekaiva saṃjñā loka udapādi/ tāṃ te pravakṣyāmi/
p.35.1/.brahmā loke +asmin imān vedān vācayati/ brahmā devānāṃ parama^tāpasaḥ/ indrasya kauśikasya vedān vācayati sma/ indraḥ kauśiko +araṇemi gautamaṃ vedān vācayati/ araṇemi gautamaḥ śvetaketuṃ vedān vācayati/ śvetaketuḥ śukaṃ paṇḍitaṃ vedān vācayati/ śukaḥ paṇḍitaś ca vedān vibhajati sma/ tad yathā puṣyo bahv^ṛcānāṃ paṃktiś chantogānām eka^viṃśatir adhvaryavaḥ/
kratur artha^vaṇikānāṃ/ bahv^ṛcānām ete brāhmaṇāḥ/ sarve te vyākhyāyante/ puṣya eko bhūtvā pañca^viṃśatidhā bhinnaḥ/ tad yathā śuklā valkalā māṇḍavyā iti/ tatra daśa śuklāḥ/ aṣṭau valkalāḥ/ sapta māṇḍavyāḥ/ itīyaṃ brāhmaṇa bahv^ṛcānāṃ śākhā/ puṣya eko bhūtvā pañca^viṃśatidhā bhinnaḥ/

p.35.2/.anumānam api brāhmaṇa pramāṇaṃ chandogānāṃ/ brāhmaṇāḥ sarva ete chandogāḥ/ paṃktir ety ekā bhūtvā sa^aśīti^sahasradhā bhinnā/ tad yathā śīlavalkā araṇemikā laukākṣāḥ kauthumā brahma^samā mahā^samā mahā^yāgikāḥ sa^atyam ugrāḥ samanta^vedāḥ/
p.36.1/.tatra śīlavalkā viṃśatiḥ/ araṇemikā viṃśatiḥ/ laukākṣāś catvāriṃśat/ kauthumānāṃ śataṃ/ brahma^samānāṃ śataṃ/ mahā^samānāṃ pañca^śatāni/ mahā^yāgikānāṃ śataṃ/ sa^atyam ugrāṇāṃ śataṃ / samanta^vedānāṃ śataṃ/ itīyaṃ brāhmaṇa^chandogānāṃ śākhā/ paṃktir ity ekā bhūtvā sa^aśīti sahasradhā bhinnā/

p.36.2/.anumānam api pramāṇam adhvaryūṇāṃ/ ete brāhmaṇā eka^viṃśaty adhvaryavo bhūtvā eka^uttaraśatadhā bhinnāḥ/ tad yathā kaṭhāḥ kaṃinā vājasaneyino jātukarṇāḥ proṣṭhapadā ṛṣayaḥ/ tatra daśa kaṭhā daśa kaṇimā ekādaśa vājasaneyinaḥ/trayodaśa jātukarnāḥ/ ṣoḍaśa proṣṭhapadāḥ/ eka catvāriṃśad ṛṣayaḥ/ itīyaṃ brāhmaṇādhvaryūṇāṃ śākhā/ eka^viṃśatyadhvaryavo bhūtvā
eka^uttaraśatadhā bhinnāḥ/
p.36.3/.anumānam api brāhmaṇa pramāṇam atharvaṇikānāṃ / ete mantrāḥ sarve te +atharvaṇikāḥ/ kratur eko bhūtvā dvidhā bhinnaḥ/ dvidhā bhūtvā caturdhā bhinnaḥ/caturdhā bhūtvā +aṣṭadhā bhinnaḥ/ aṣṭadhā bhūtvā [nava]daśadhā bhinnaḥ/ itīyaṃ brāhmaṇātharvaṇikānāṃ śākhā/ kratur ekaḥ ṣoḍaśa^uttaradvādaśa^śatadhā bhinnaḥ/
p.36.4/.anumānam api brāhmaṇa pramāṇaṃ pratītya etāni dvādaśa^bhedaśatāni ṣoḍaśabhedāś ca ye brāhmaṇaiḥ paurāṇaiḥ samyag dṛṣṭāḥ/ chandasi vā vyākaraṇe vā lokāyate vā (37) padamīmāṃsāyāṃ vā na caiṣāmūhāpohaḥ prajñāyate/ yad uta eka^jātyo nāmeti viditvā bandhur bhavitum arhati/ tat te vrāhmaṇa bravīmi saṃjñāmātrakam etal lokasya yad uta brāhmaṇa iti vā kṣatriya
iti vā vaiśya iti vā śūdra iti vā/ ekam idaṃ sarvam idam ekaṃ/ putrāya me śārdūlakarṇāya prakṛtiṃ duhitaram utsṛja bhāryā^arthāya yāvantaṃ kula^śulkaṃ manyase tāvantam anupradāsyāmi/
p.37.1/.idaṃ punarvacanaṃ śrutvā triśaṅkor mātaṅga^rājasya brāhmaṇaḥ puṣkarasārī tuṣṇīṃbhūto madgubhūtaḥ srastaskandho +adhomukho niṣpratibhaḥ pradhyānaparo +asthāt/
p.37.2/.dadarśa triśaṅkur mātaṅga^rājo brāhmaṇaṃ puṣkarasāriṇaṃ tṛṣṇīṃbhūtaṃ madgubhūtaṃ srasta^skandham adhomukhaṃ niṣpratibhaṃ pradhyānaparaṃ sthitaṃ/ dṛṣṭvā ca punar idam abravīt/ yad api te brāhmaṇa evaṃ syād asadṛśena saha sambandho bhaviṣyati^iti/ na punastvayā brāhmaṇa^evaṃ draṣṭavyaṃ/ (38)tat kasya hetoḥ/ ye pramāṇaśrutiśīlapraññādayo guṇā agyrā
lokasya te mama putrasya śārdūlakarṇasya saṃvidyante/ yad api te brāhmaṇa evaṃ syāt --- ye vājapiyaṃ yajñaṃ yajanti/ aśvamedhaṃ puruṣa^medhaṃ śāmyaprāśaṃ nirargaḍaṃ yajñaṃ yajanti, sarve te kāyasya bhedātsugatau svarga^loke deveṣūpapadyanta iti/ na punarbrāhmaṇa tvaya^evaṃ draṣṭavyaṃ/ tat kasya hetoḥ/vājapeyaṃ brāhmaṇa yajñaṃ yajamānā aśvamedhaṃ puruṣa^medhaṃ
śāmyaprāśaṃ nirargaḍaṃ yajñaṃ ca yajamānā bahudhā mantrān pravartayantaḥ prāṇihiṃsāṃ ca pravartayanti/ tasmāt te brāhmaṇa bravīmi na hy eṣa mārgaḥ svargāya/ ahaṃ te brāhmaṇa mārgaṃ svargāya vyākhāmi/ tac chṛṇu/
p.38.1ab/.śīlaṃ rakṣeta medhāvī prārthayānaḥ sukha^trayaṃ/
p.38.1cd/.praśaṃsāṃ vitta^lābhaṃ ca pretya svarge ca modanaṃ//
p.38.2/.yair brāhmaṇa itaḥ pūrvaṃ vājapeyo yajña iṣṭaḥ/ yair aśvamedho yaiḥ puruṣa^medho yaiḥ śāmyaprāśo yair nirargaḍo yajña iṣṭaḥ, parigṛhītas tair nirargalaṃ ca kāmaiḥ kāmaḥ/ ito nākaḥ paryeṣyate/ ye brāhmaṇa itaḥ paścād vājapeyaṃ yajñaṃ yakṣyanti ye +aśvamedhaṃ puruṣa^medhaṃ ye śāmyaprāśaṃ nirargaḍaṃ yajñaṃ yakṣyanti te nirarthakaṃ mahā^vighātaṃ saṃyokṣyanti/
p.38.3/.tasmāt te brāhmana bravīmi --- ehi tvaṃ mayā sārdhaṃ sambandhaṃ yojayasvā/ tat kasya hetoḥ/ dharmeṇa hi caṇḍālā ajugupsanīyā bhavanti/ api ca/
p.39.1ab/.śraddhā śīlaṃ tapastyāgaḥ śrutir jñānaṃ dayaiva ca/
p.39.1cd/.darśanaṃ sarva^vedānāṃ svargavrata^padāni vai//
p.39.2/.pramāṇam aṣṭaprakāraṃ svargāya/ tad ebhir aṣṭābhiḥ prakāraiḥ svargagamanam iṣyate/ ye prāyeṇa jānanti viśeṣeṇa khalv apy anekair vividhari yajñaiḥ/ aṣṭau cemā brāhmaṇa nirdiṣṭā mātṛtulyā bhaginyo loke pravartante/ tad yathā aditir devānāṃ mātā/ divit dānavānāṃ/ manur mānavānāṃ/ surabhiḥ saurabheyānāṃ/ vinatā suparṇānāṃ/ kadrur nāgānāṃ/ pṛthivī bhūtānāṃ
mātā sarva^bījānāṃ/ marutāṃ mahāmahaḥ/ mahā^kāśyapaṃ manasā vidanti ṛṣayaḥ/
p.39.3/.atha khalu bhoḥ puṣkarasārin brāhmaṇānāṃ saptagotrāṇi vyākhyāsyāmi tāni śrūyantāṃ/ tad yathā gautamā vātsyāḥ kautsāḥ kauśikāḥ kāśyapā vāśiṣṭhā māṇḍavyā ity etāni brāhmaṇa saptagotrāṇi/ eṣām ekaikaṃ gotraṃ saptadhā bhinnaṃ/ atra ye gautamās te kauthumāste gargās te bharadvājāsta ārṣṭiṣeṇās te vaikhānasās te (40) vajrapādāḥ/ tatra ye vātsyāsta ātreyās
te maitreyās te bhārgavās te sāvarṇyā ste salolās te bahujātāḥ/ tatra ye kautsās te maudgalyāyanās te gauṇāyanās te lāṅgalāste lagnāste daṇḍalagnāste soma^bhuvāḥ[vah}/ tatra ye kauśikās te kātyāyanās te darbhakātyāyanās te valkalinas te pakṣiṇas te laukākṣās te lohita^āyanāḥ (lohityāyanāḥ) / tatra ye kāśyapās te maṇḍanās te iṣṭās te śauṇḍāyanās te rocaneyās
te +anapekṣās te +agniveśyāḥ/ tatra ye vaḥśiṣṭhās te jātukarṇyās te dhānyāyanās te pārāśarās te vyāghranakhās ta āṇḍāyanasta aupamanyavāḥ/ tatra ye māṇḍavyās te bhāṇḍāyanās te dhaumrāyaṇās te kātyāyanās te khalv avāhanās te sugandhārāyaṇās te kāpiṣṭhalāyanāḥ/
p.40.1/.ity etāni brāhmaṇa evam ekonapañcāśad gotrāṇi brāhmaṇaiḥ paurāṇaiḥ samyag dṛṣṭāni chandasi vyākaraṇe padamīmāṃsāyāṃ/ anyāni ca gotrāṇi vistarato mayā vācitāni/ tāni anyair na jñāyante/
p.40.2/.yad utaikatvam iti viditvā bhavān bandhur bhavitum arhati/ tasmāt te brāhmaṇa bravīmi sāmānyaṃ saṃjñāmātrakam idaṃ lokasya yad uta brāhmaṇa iti vā kṣatriya iti vā vaiśya iti vā śūdra iti vā/ ekam idaṃ sarvam idam ekaṃ / pppppputrāya me śārdūlakarṇāya prakṛtiṃduhitaram utsṛja bhāryā^arthāya/ yāvantaṃ kula^śulkaṃ manyase tāvantam anupradāsyāmi/
p.41.1/.idaṃ punarvacanaṃ śrutvā triśaṅkor mātaṅga^rājasya brāhmaṇaḥ puṣkarasārī tṛṣṇīṃ bhūto madgubhūtaḥ srastaskandho +adhomukho niṣpratibhaḥ pradhyānaparaḥ sthito +abhūt/ adrākṣīt triśaṅkur mātaṅga^rājaḥ puṣkarasāriṇaṃ brāhmaṇaṃ tūṣṇīṃ bhūtaṃ madgubhūtaṃ srastaskandham abhomukhaṃ niṣpratibhaṃ pradhyānaparaṃ sthitaṃ/ dṛṣṭvā ca punar idam avocat/
p.41.2ab/.yādṛśaṃ vāpyate bījaṃ tādṛśaṃ labhyate phalaṃ/
p.41.2cd/.prajāpater hi caikatve nirviśeṣo bhavaty ataḥ//
p.41.3ab/.na ca^indriyāṇāṃ nānātvaṃ kriyābhedaś ca dṛśyate/
p.41.3cd/.brāhmaṇe vānya^jātau vā naiṣāṃ kiñcid viśiṣyate//
p.41.4ab/.na hy ātmanaḥ samutkarṣaḥ śreṣṭha tvam iha yujyate/
p.41.4cd/.śukra^śoṇita^sambhūtaṃ yonito hy ubhayaṃ samaṃ//
p.41.5ab/.cāturvarṇyaṃ pravakṣyāmi paśu^dharma^kathāṃ tava/
p.41.5cd/.bhavet te bhaginī bhāryā naitad brāhmaṇa yujyate//
p.41.6ab/.yadi tāvad ayaṃ loko brahmaṇā janitaḥ svayaṃ/

p.41.6cd/.brāhmaṇī brāhmaṇa^svasā kṣatriyā kṣatriyasvasā//
p.41.7ab/.atha vaiśyasya vaiśyā vai śūdrā śūdrasya vā punaḥ/
p.41.7cd/.na bhāryā bhaginī yuktā brahmaṇā janitā yadi//
p.41.8ab/.na sattvā brahmaṇo jātāḥ kleśajāḥ karmajāstvamī/
p.41.8cd/.nīcaiś ca^uccaiś ca dūśyante sattvā nānā^āśrayāḥ pṛthak//
p.41.9ab/.teṣāṃ ca jātisāmānyād brāhmaṇe kṣatriye tathā/
p.41.9cd/.atha vaiśye ca śūdre ca samaṃ jñānaṃ pravartate//
p.42.1ab/.ṛgvedo +atha yajurvedaḥ sāmavedopy atharvāṇaṃ/

p.42.1cd/.itihāso nighaṇṭaś ca kutaś chando nirarthakaṃ//
p.42.2ab/.asmākam apy adhyayane maitrī vidyā tathā śikhī/
p.42.2cd/.saṃkrāmaṇī prakāmaṇī stambhanī kāma^rūpiṇī//
p.42.3ab/.manojavā ca gāndhārī ghorī vidyā vaśaṅkarī/
p.42.3cd/.kāka^vāṇī ca mantraṃ ca; indrajālaṃ ca bhañjanī//
p.42.4ab/.asmākam āsīt puruṣā vidyāsvākhyātapaṇḍitāḥ/
p.42.4cd/.maṇi^puṣpāś ca; ṛṣayo bhāsvarāś ca maharṣayaḥ//
p.42.5ab/.saṃprāptā devatā;ṛddhiṃ kiṃ cikitsāsi vidyayā/
p.42.5cd/.aśikṣitāś ca caṇḍālā brāhmaṇā veda^pāragāḥ//
p.42.6ab/.kapiñjalādyā janito mantrāṇāṃ pārabhiṃgataḥ/
p.42.6cd/.na hy asau brāhmaṇīputraḥ kiṃ vā brāhmaṇa manyase//
p.43.1a/.niṣādyajanayatkālī putraṃ dvaipāyānaṃ muniṃ/
p.43.1b/.ugraṃ tejasvinaṃ bhīṣmaṃ pañcābhijñaṃ mahā^tapaṃ/
p.43.2ab/.na hy asau brāhmaṇīputraḥ kiṃ vā brāhmaṇa vakṣyasi//
p.43.2cd/.kṣatriyā reṇukā nāma jajñe rāmaṃ mahā^muniṃ/
p.43.2ef/.paṇḍitaṃ ca vinītaṃ ca sarva^śāstra^viśāradaṃ/
p.43.3ab/.na hy asau brāhmaṇīputraḥ kiṃ vā brāhmaṇa vakṣyasi//
p.43.3cd/.ye ca te manujā; āsan tejasā tapasā yutāḥ/
p.43.4ab/.paṇḍitāś ca vinītāś ca loke ca; ṛṣisammatāḥ/
p.43.4cd/.na hi te brāhmaṇīputrāḥ kiṃ vā brāhmaṇa vakṣyasi//
p.43.5ab/.saṃjñā kṛteyaṃ lokasya brāhmaṇāḥ kṣatriyās tathā/
p.43.5cd/.vaiśyāx ca^eva tathā śūdrāḥ saṃjñeyaṃ saṃprakīrtitā//
p.43.6/.tasmāt te brāhmaṇa bravīmi saṃjñāmātrakam idaṃlokasya yad uta brāhmaṇa iti vā kṣatriya iti vā vaiśya iti vā śūdara iti vā/ ekam idaṃ sarvam idam ekaṃ/ putrāya me (44) śārdūlakarṇāya prakṛtiṃ duhitaram anuprayaccha bharyarthāya/ yāvantaṃ kula^śulkaṃ manyase tāvantam anupradāsyāmi/
p.44.1/.idaṃ ca punarvacanaṃ śrutvā triśaṅkor mātaṅga^rājasya bbrāhmaṇaḥ puskarasārī triśaṅkuṃ mātaṅga^rājam idam avocat/ kiṃ gotro bhavān/ āha ātreyagotro +asmi/ hiṃpūrvaḥ/ āha/ ātreyaḥ/ kiṃcaraṇaḥāha kāleyamaitrāyaṇīyaḥ/ kati pravarāḥ/ āha trayaḥ pravarāḥ/ tad yathā vātsyāḥ kautsyā bharadvājāś ca/ ke bhavantaḥ sabrahma^cāriṇaḥ/ chandogāḥ/ kati chantogānāṃ
bhedāḥ/ ṣaṭ/ te katame/ āha/ tad yathā/ kauthumāḥ/ ca^arāyaṇīyāḥ/ lāṅgalāḥ/ sauvarcasāḥ/ kāpiñjaleyāḥ/ ārṣṭiṣeṇā iti/
p.44.2/.kiṃ bhavato mātṛjaṃ gotraṃ/ āha/ pārāśarīyaṃ/ paṭhatu bhavān sāvitrīṃ/ kathaṃ bhavati/ katyakṣarā sāvitrī/ kathigaṇḍā/ katipadā/
p.44.3/.caturviṃśatyakṣarā sāvitrī/ trigaṇḍā/ aṣṭākṣarapadā/ uccārayatu bhavān sāvitrīṃ/atha khalu bhoḥ puṣkarasārin sotpattikāṃ sāvitrīṃ pravakṣyāmi/ tac chrūyatāṃ/
p.44.4/.kathayatu bhavān/
p.44.5/.bhūta^pūrvaṃ brāhmaṇātīte +adhvani vasur nāma ṛṣir bhūva/ pañcābhijña ugratejā mahānubhāvo dhyānānāṃ lābhī/ tena tatra takṣakaduhitā kapilā nāma āsāditā bhāryā^arthaṃ/ sa tatra saṃrakta^cittas tayā kanyayā sārdhaṃ maithunam agacchat/ sa ṛṣi (45) ṛddhyā bhraṣṭo dhyānebhyo vañcitaḥ/ ṛddhiparihīnaḥ sa vipratisārī ātmano duścaritaṃ vigarhamāṇas tasyāṃ
velāyāṃ sāvitrīṃ bhāṣate sma/ tad yathā/
p.45.1/.oṃ bhūr bhuvaḥ svaḥ/ tat savitur vareṇyaṃ bhargo devasya dhīmahi/ dhiyo yo naḥ pracodayāt/
p.45.2/.iti hi brāhmaṇa ajñāna^śodhanārtham imam eva mantraṃ sa brāhmaṇo divā^rātraṃ japati sma/ iyaṃ brāhmaṇānāṃ sāvitrī/ pūrvajaḥ prajāpatiḥ
p.45.3ab/.jaṭilastāpaso bhūtvā gahanaṃ vanam āśritaḥ/
p.45.3cd/.gambhīrāv abhāse tatra hy ātmārāmas taporataḥ/
p.45.4/.devasya śreṣṭhakaṃ bhījanam apanābhyo paviṣṭa imaṃmantram ajapat/ iyaṃ kṣatriyāṇāṃ sāvitrī/
p.45.5/.oṃ citraṃ hi vaiśyakanyakā/ atha sā kanyā arthataḥ pravīṇā/
p.46.1/.iyaṃ vaiśyānāṃ sāvitrī/ om atapaḥ sutapaḥ/ jīvema śaradāṃ śataṃ/ paśyema śaradāṃ śataṃ/ iyaṃ śūdrāṇāṃ sāvitrī/ oṃ bhūr bhuvaḥ svaḥ/
p.46.2ab/.kāmā hi loke paramāḥ prajānāṃ kleśaprahāṇe bhūtā antarāyāḥ/
p.46.2cd/.tasmād bhavantaḥ prajahantu kāmān tato +atulaṃ prāpsy atha brahma^lokaṃ/
p.46.3/.itīyaṃ brāhmaṇa brahmaṇā sahāpatinā sāvitrī bhāṣitā, pūrvakaiś ca samyak saṃbuddhair abhyanumoditā/

%nakṣatravaṃśaḥ āgotra 46
p.46.4/.paṭha bhos triśaṅko nakṣatra^vaṃśaṃ/ atha kiṃ/ bhoḥ kathayatu bhavān/ śrūyatāṃ bhoḥ puṣkarasārin nakṣatra^vaṃśaṃ kathayiṣyāmi/ tad yathā/
p.46.5/.kṛttikā rohiṇī mṛgaśirā ārdrā punarvashḥ puṣyaḥ aśleṣā maghā pūrvaphalgunī uttaraphalgunī hastā citrā svātī viśākhā anurādhā jyeṣṭhā mūlā pūrvāṣāḍhā uttarāṣāḍhā abhijit śravaṇā dhaniṣṭhā śatabhiṣā pūrvabhādrapadā uttarabhādrapadā revatī aśvinī bharaṇī / ity etāni bhoḥ puṣkarasārinn aṣṭāviṃśati^nakṣatrāṇī/
p.46.6/.kati^tārakāṇi kati^saṃsthānāni kati^muhūrta^yogāni kim^āhārāṇi kiṃ^daivatāni kiṃ^gotrāṇi/
p.46.7/.kṛttikā bhoḥ puṣkarasārin nakṣatraṃ ṣaṭtāraṃ kṣura^saṃsthānaṃ triṃśan^muhūrta^yogaṃ (47) dadhyāhāram agnidaivataṃ vaiśyāyanīyaṃ gotreṇa/ rohiṇī^nakṣatraṃ pañca^tārakaṃ śakaṭākṛti^saṃsthānaṃ pañca^catvāriṃśan^muhūrta^yogaṃ mṛgamāṃsāhāraṃ prajāpati^daivataṃ bhāradvājaṃ gotreṇa/ mṛgaśirā^nakṣatraṃ tritāraṃ mṛgaśīrṣa^saṃsthānaṃ triṃśan muhūrta^yogaṃ
phalamūlāhāraṃ soma^daivataṃ mṛgāyaṇīyaṃ gotreṇa/ ārdra^nakṣatram eka^tāraṃ tilaka^saṃsthānaṃ pañca^daśa^muhūrta^yogaṃ sarpirmaṇḍāhāraṃ sūrya^daivataṃ hārītītāyanīyaṃ gotreṇa/ punarvasu^nakṣatraṃ dvitāraṃ pada^saṃsthānaṃ pañca^catvāriṃśan^muhūrta^yogaṃ madhy?āhāram aditidaivataṃ vāśiṣṭhaṃ gotreṇa/ puṣya^nakṣatraṃ tritāraṃ vardhamāna^saṃsthānaṃ triśan^muhūrta^yogaṃ
madhu^maṇḍāhāraṃ bṛhaspati^daivatam aupamanyavīyaṃ gotreṇa/ aśleṣā^nakṣatram eka^tāraṃ tilaka^saṃsthānaṃ pañca^daśa^muhūrta^yogaṃ pāyasa^bhojanaṃ sarpa^daivataṃ maitrāyaṇīyaṃ gotreṇa/
p.47.1/.iti^imāni bhoḥ puṣkarasārin sapta^nakṣatrāṇi pūrva^dvārakāṇi/ maghā^nakṣatraṃ (48)pañca^tāraṃ nadī^kubja^saṃsthānaṃ triśan^muhūrta^yogaṃ tila^kṛsarāhāraṃ pitṛdaivataṃ piṅgalāyanīyaṃ gotreṇa/ pūrvaphalgunī^nakṣatraṃ dvitāraṃ padaka^saṃsthānaṃ triśan muhūrta^yogaṃ vilvabhojanaṃ bhavadevataṃ gautamīyaṃ gotreṇa/ uttaraphalgunī^nakṣatraṃ dvitāraṃ
padaka^saṃsthānaṃ pañca^catvāriṃśan^muhūrta^yogaṃ godhūmamatsyāhāram aryamādaivataṃ kauśikaṃ gotreṇa/ hasta^nakṣatraṃ pañca^tāraṃ hasta^saṃsthānaṃ triṃśan^muhūrta^yogaṃ śyāmākabhojanaṃ sūrya^daivataṃ kāśyapaṃ gotreṇa/ citrā^nakṣatram eka^tāraṃ tilaka^saṃsthānaṃ triṃśan^muhūrta^yogaṃ mudgakṛsaraghṛta^pūpāhāraṃ tvaṣṭṛdaivataṃ kātyāyanīyaṃ gotreṇa/
p.48.1/.svātī^nakṣatram eka^tāraṃ tilaka^saṃsthānaṃ pañca^daśa^muhūrta^yogaṃ mudgakṛsaraphalāhāraṃ vāyudaivataṃ kātyāyanīyaṃ gotreṇa/ viśākhā^nakṣatraṃ dvitāraṃ viṣāṇa^saṃsthānaṃ pañca^catvāriṃśan^muhūrta^yogaṃ tila^puṣpāhāram indrāgnidaivataṃ śāṃkhāyanīyaṃ gotreṇa/
p.49.1.ity etāni bhoḥ puṣkarasārin sapta^nakṣatrāṇi dakṣiṇādvārakāṇi/
p.49.2/.anurādhā^nakṣatraṃ catustāraṃ ratnābalī^saṃsthānaṃ triśan^muhūrta^yogaṃ surāmāṃsāhāraṃ mitradaivatam ālaṃbāyanīyaṃ gotreṇa/ jyeṣṭhā^nakṣatraṃ tritāraṃ yavamadhya^saṃsthānaṃ pañca^daśa^muhūrta^yogaṃ śāliyavāgubhojanam indradaivataṃ dīrghakātyāyanīyaṃ gotreṇa/ mūla^nakṣatraṃ saptatāraṃ vṛścika^saṃsthānaṃ triśan^muhūrta^yogaṃ mūlaphalāhāraṃ nairṛtidaivataṃ
kātyāyanīyaṃ gotreṇa/ pūrvāṣāḍhā^nakṣatraṃ catustāraṃ govikrama^saṃsthānaṃ triśan^muhūrta^yogaṃ nyagrodhakaṣāyāhāraṃ toyadaivataṃ darbhakātyāyanīyaṃ gotreṇa/ uttarāṣāḍhā^nakṣatraṃ catustāraṃ gajavikrama^saṃsthānaṃ pañca^catvāriṃśan^muhūrta^yogaṃ madhu^lājāhāraṃ viśva^daivataṃ maudgalāyanīyaṃ gotreṇa/ abhijin^nakṣatraṃ tritāraṃ gośīrsa^saṃsthānaṃ ṣaṇ^muhūrta^yogaṃ
(50) vāyuāhāraṃ brahma^daivataṃ brahmāvatīyaṃ gotreṇa/ śravaṇā^nakṣatraṃ tritāraṃ yavamadhya^saṃsthānaṃ triṃśan^muhūrta^yogaṃ pakṣimāṃsāhāraṃ viṣṇudaivataṃ kātyāyanīyaṃ gotreṇa/
p.50.1/.ity etāni bhoḥ puṣkarasārin sapta^nakṣatrāṇi paścimadvārakāṇi/
p.50.2/.dhaniṣṭhā^nakṣatraṃ catustāraṃ śakuna^saṃsthānaṃ triṃśan^muhūrta^yogaṃ kulatthapūpāhāraṃ vasudaivataṃ kauṇḍinyāyanīyaṃ gotreṇa/ śatabhiṣā^nakṣatram eka^tāraṃ tilaka^saṃsthānaṃ pañca^daśa^muhūrta^yogaṃ yavāgubhojanaṃ varuṇadaivataṃ tāṇḍyāyanīyaṃ gotreṇa/ pūrvabhādrapadā^nakṣatraṃ dvitāraṃ padaka^saṃsthānaṃ triṃśan^muhūrta^yogaṃ māṃsa^rudhirāhāram
ahirbudhnyadaivataṃ jātūkarṇyaṃ gotreṇa/ uttarabhādrapadā^nakṣatraṃ dvitāraṃ padaka^saṃsthānaṃ pañca^catvāriṃśan^muhūrta^yogaṃ (51)māṃsāhāram aryamādaivataṃ dhyānadrāhyāyaṇīyaṃ gotreṇa/ revatī^nakṣatram eka^tāraṃ tilaka^saṃsthānaṃ triśan^muhūrta^yogaṃ dadhyāhāraṃ pūṣadaivatam aṣṭabhaginīyaṃ gotreṇa/ aśvinī^nakṣatraṃ dvitāraṃ turagaśīrṣa^saṃsthānaṃ
triṃśan^muhūrta^yogaṃ madhu^pāyasabhojanaṃ gandharva^daivataṃ maitrāyāṇīyaṃ gotreṇa/ bharaṇī^nakṣatraṃ tritāraṃ bhaga^saṃsthānaṃ triṃśan^muhūrta^yogaṃ tila^taṇḍūlāhāraṃ yamadaivataṃ bhārgavīyaṃ gotreṇa/
p.51.1/.ity etāni bhoḥ puṣkarasārin sapta^nakṣatrāṇi uttara^dvārakāṇi/
p.51.2/.amīṣāṃ bhoḥ pppuṣkarasārinn aṣṭāviṃśatīnāṃ nakṣatrāṇāṃ ṣaṇ^nakṣatrāṇi pañca^catvāriṃśan^muhūrta^yogāni/ tad yathā/ rohiṇī punarvasu uttaraphalgunī viśākhā uttarāṣāḍhā uttarabhādrapadā ceti/
p.51.3/.pañca^nakṣatrāṇi pañca^daśa^muhūrta^yogāni/ tad yathā/ ārdrā aśleṣā svātī jyeṣṭhā śatabhiṣā ceti/ eko +abhijit ṣaṇ^muhūrta^yogaḥ/ avaśiṣṭāni triṃśan^muhūrta^yogāni/
p.52.1/.amīṣāṃ bhoḥ puṣkarasārin saptānāṃ nakṣatrāṇāṃ pūrva^dvārikāṇāṃ kṛttikā prathamā nāmāśleṣā paścimā nāma/ amīṣāṃ saptānāṃ nakṣatrāṇāṃ dakṣiṇa^dvārikāṇāṃ maghā prathamā nāma viśākhā paścimā nāma/ amīṣāṃ paścimadvārikāṇāṃ saptānāṃ nakṣatrāṇām anurādhā prathamā nāma śravaṇā paścimā nāma/ amīṣāṃ saptānāṃ nakṣatrāṇām uttara^dvārikāṇāṃ dhaniṣṭhā prathamā
nāma bharaṇī paścimā nāma/
p.53.2/.amīṣāṃ bhoḥ puṣkarasārinn aṣṭāviṃśatīnāṃ nakṣatrāṇāṃ sapta balāni/ katamāni sapta/ yad uta trīṇi pūrvāṇi viśākhānurādhā punarvashḥ svātiś ca/ trīṇi dāruṇāni/ ārdrā aśleṣā bharaṇī ceti/ catvāri sammānanīyāni/ yad uta trīṇi uttarāṇi rohiṇī ceti/ pañca mṛdukāni/ śravaṇā dhaniṣṭhā śatabhiṣā jyeṣṭhā mūlā iti/ pañca dhāraṇīyāni/ hastā citrā aśleṣā maghā
abhijic ceti/ catvāri kṣipra^karaṇīyāni/ yad uta kṛttikā mṛgaśirā puṣyā aśvinī ceti/
%nakṣatrāṇāṃ yogaḥ

p.52.3/.amīṣāṃ bhoḥ puṣkarasārinn aṣṭaviṃśatīnāṃ nakṣatrāṇāṃ trayo yogā bhavanti/ ṛṣabhānusārī yogaḥ/ vatsānusārī yogaḥ/ yuganaddho yogaḥ/ tatra nakṣatraṃ yadi purastād gacchati candraś ca pṛṣṭhataḥ, ayam ucyate ṛṣabhānusārī yoga iti/ yad uta candraḥ purastād gacchati nakṣatraṃ ca pṛṣṭhataḥ, tadā bhavati vatsānusārī yogaḥ/ yadi punaś candro nakṣatraṃ ca^ubhau
samau yugapad gacchataḥ, tadāyam ucyate yuganaddho yoga iti/
%grahaḥ 53
p.53.1/.atha khalu bhoḥ puṣkarasārin grahān pravakṣyāmi tac chrūyatāṃ/ tad yathā śukro bṛhaspatiḥ śanaiścaro budho +aṅgārakaḥ sūryas tārādhipatiś ceti/
%rātridivasayor hrāsavṛddhī 53
p.53.2/.evaṃ viparivartamāne loke nakṣatreṣu pravibhakteṣu kathaṃ rātridivasānāṃ hrāso vṛddhiś ca bhavati/ tad ucyate/
p.53.3/.hemantānāṃ dvitīye māsi rohiṇyām aṣṭamyāṃ dvādaśa^muhūrto divaso bhavati/ aṣṭādaśa^muhūrtā rātriḥ/ grīṣmāṇāṃ paścime māse rohiṇyām aṣṭamyām aṣṭādaśa^muhūrto divaso bhavati/ dvādaśa^muhūrtā rātriḥ/ varṣāṇāṃ paścime māse rohiṇyām aṣṭamyāṃ catur^daśa^muhūrto divaso bhavati/ ṣoḍaśa^muhūrtā rātriḥ/
p.53.4/.kiṃ bhos triśaṅko rātridivasānāṃ prasthānaṃ/ divasānudivasaṃ/ kiṃ pakṣasya prasthānaṃ/ (54)pratipad/ kiṃ saṃvatsarasya prasthānaṃ/ pauṣaḥ/ kim ṛtūnāṃ prasthānaṃ/ prāvṛṭ/
%^muhūrtanāmāni 54
p.54.1/.kiṃ bhos triśaṅko kṣaṇasya parimāṇaṃ / kiṃ lavasya/ kiṃ muhūrtasya/
p.54.2/.tad yathā bhoḥ puṣkarasārin striyā nātidīrghahrasvaḥ kartinyāḥ sūtrodyāmaḥ/ evaṃ dīrghas tatkṣaṇaḥ/ viṃśatyadhikaṃ tatkṣaṇaśatam ekaḥ kṣaṇaḥ/ ṣaṣṭikṣaṇā eko lavaḥ/ triṃśallavā eko muhūrtaḥ/ etena kramasambandhena triṃśan^muhūrtam ekaṃ rātridivasam anumīyate/ teṣāṃ muhūrtānām imāni nāmāni bhavanti/
p.54.3/.āditya udayati ṣaṇṇavati^pauruṣāyāṃ chāyāyāṃ caturojā nāma muhūrto bhavati/ ṣaṣṭipauruṣāyāṃ chāyāyāṃ śveto nāma muhūrto bhavati/ dvādaśa^pauruṣāyāṃ chāyāyāṃ samṛddho nāma muhūrto bhavati/ ṣaṭpauruṣāyāṃ chāyāyāṃ śarapatho nāma muhūrto bhavati/
p.55.1/.pañca^pauruṣāyāṃ chāyāyām atisamṛddho nāma muhūrto bhavat/ catuḥ^pauruṣāyāṃ chāyāyām udgato nāma muhūrto bhavati/ tripauruṣāyāṃ chāyāyāṃ sumukho nāma muhūrto bhavati/ sthite madhyāhne vajrako nāma muhūrto bhavati/ parivṛtte madhyāhne tripuruṣāyāṃ chāyāyāṃ rohito nāma muhūrto bhavati/
p.55.2/.catuḥ^pauruṣāyāṃ chāyāyāṃ balo nāma muhūrto bhavati/ pañca^pauruṣāyāṃ chayayaṃ vijayo nāma muhūrtaḥ/ ṣaṭpauruṣāyāṃ chāyāyāṃ sarva^raso nāma muhūrtaḥ/ dvādaśa^paruṣāyāṃ chāyāyāṃ vasur nāma muhūrtaḥ/ ṣaṣṭipauruṣāyāṃ chāyāyāṃ sundaro nāma muhūrtaḥ/ avataramāṇa āditye ṣaṇṇavati^pauruṣāyāṃ chāyāyāṃ parabhayo nāma muhūrto bhavati/

p.55.3/.ity etāni divasasya muhūrtāni/
p.55.4/.atha khalu bhoḥ puṣkarasārin rātryā muhūrtāni vyākhyāsyāmi/astaṃgata āditye raudro nāma muhūrtaḥ/ tatas tārāvacaro nāma muhūrtaḥ/ saṃyamo nāma muhūrtaḥ (56) sāṃpraiyako nāma muhūrtaḥ/ ananto nāma muhūrtaḥ/ gardabhā nāma muhūrtaḥ/ rākṣaso nāma muhūrtaḥ/ sthite +ardharātre +avayavo nāma muhūrtaḥ/ atikrānte +ardharātre brahmā nāma muhūrtaḥ/ ditir nāma
muhūrtaḥ/ ātapāgnir nāma muhūrta/ abhijin nāma muhūrtaḥ/ ity etāni rātrer muhūrtanāmāni/ iti bhoḥ puṣkarasārin imāni triśan muhūrtāni yair aho^rātraṃ prajñāyate/
p.56.1/.tatkṣaṇaḥ kṣaṇo lavo muhūrtaḥ / tatra triṃśatitamo bhāgo muhūrtasya lavaḥ/ ṣaṣṭitamo bhāgo lavasya kṣaṇaḥ/ viṃśatyuttarabhāgaśataṃ kṣaṇasya tatkṣaṇaḥ/ tad yathā striyā nātidīrghahrasvaḥ kartinyāḥ sūtrodyāmaḥ/ evaṃ dīrghas tatkṣaṇaḥḥ/ viṃśatyuttarakṣaṇaśataṃ tatkṣaṇasyaikaḥ kṣaṇaḥ/ ṣaṣṭikṣaṇā eko lavaḥ/ triṃśallavā eko muhūrtaḥ/ etena kramayogena
triṃśan^muhūrtam ekam aho^rātraṃ/ triṃśad ahorātrāṇy eko māsaḥ/ dvādaśa^māsāḥ saṃvatsaraḥ/ caturojāḥ śvetaḥ samṛddhaḥ śarapatho +atisamṛddha udgataḥ (57) sumukho vajrako rohito balo vijayaḥ sarva^raso vasuḥ sundaraḥ para^bhayaḥ/ raudras tārāvacaraḥ saṃyamaḥ sāṃpraiyako +annanto gardabho rākṣaso +avayavo brahmā ditir arko vidhamano āgneya ātapāgnir abhijit/
p.57.1/.iti^imāni muhūrtānāṃ nāmāni/
%kāla^utpattiḥ 57
p.57.2ab/.kālotpattim api te brāhmaṇa vakṣyāmi śṛṇu/
p.57.2cd/.kālasya kiṃ pramāṇam iti tad ucyate/
p.57.3/.dvāvakṣinimeṣāv eko lavaḥ/ asṭau lavā ekā kāṣṭhā/ ṣoḍaśakāṣṭhā ekā kalā/ kalānāṃ triṃśadeko nāḍikā/ tatra dve nāḍika eko muhūrtaḥ/
p.57.4/.nāḍikāyāḥ punaḥ kiṃ pramāṇaṃ/ tad ucyate/
p.57.5/.droṇaṃ salilasyaikaṃ/ taddharaṇato dve palaśate bhavataḥ/ nālikāchidrasya kiṃ pramāṇaṃ/ suvarṇa^mātraṃ/ upari catur^aṅgulā suvarṇa^śalākā kartavyā/ (58) vṛttaparimaṇḍalā samāntāc caturasrā āyatā/ yadā ca^evaṃ śīryeta tat toyaṃ ghaṭasya tadaikā nāḍikā/ etena nālikāpramāṇena vibhakte dve nāḍika eko muhūrtaḥ/ etena bho brāhmaṇa triṃśan muhūrtāḥ/ yai
rātridivasā anumīyanta iti/
p.58.1/.tataḥ ṣoḍaśa nimeṣā ekā kāṣṭhā/ ṣoḍaśa kāṣṭhā ekā kalā/ ṣaṣṭikalā eko muhūrtaḥ/ triṃśan^muhūrtā ekam ahorātram/ triṃśad ahorātrāṇy eko māsaḥ/ dvādaśa^māsāḥ saṃvatsaraḥ/
p.58.2/.etena punarakṣinimeṣeṇa ṣoḍaśakoṭayo +aṣṭapañcāśac ca śata^sahasrāṇi aṣṭāśīti^sahasrāṇi sa evaṃ māpitaḥ/ tac ca brāhmaṇa kālotpattir vyākhyātā/
%krośayojana^utpattiḥ 58
p.58.3/.sṛṇu brāhmaṇa krośayojanānām utpattiṃ/ sapta paramāṇava eko +aṇur bhavati/ saptāṇavaḥ sarva^sūkṣmaṃ dṛsyate/ tad ekaṃ vātāyanarajaḥ/ vātāyanarajāṃsi sapta, śaśa^karajaḥ/ sapta śaśa^karajāṃsy eḍa^karajaḥ/ sapta eḍa^karajāṃśyekaṃ gorajaḥ/ saptagorajāṃsy ekā yūkā/ saptayūkā ekā likṣā/ saptalikṣā eko yavaḥ/ sapta yavā ekāṅguliḥ/ dvādaśāṅgulayo vitastiḥ/
dve vitastī eko hastaḥ/ catvāro hastā ekaṃ dhanuḥ/ dhanuḥ^sahasram ekaḥ krośaḥ/ catvāraḥ krośā eko māgadhayojanaḥ/ yojanasya pramāṇaṃ piṇḍitāṃ/
p.59.1/.paramāṇūnāṃ koṭiśata^sahasrāṇi catur^viṃśatiś caikonatriṃśatkoṭi^sahasrāṇi dvādaśa ca śata^sahasrāṇi/ evaṃ māpitaṃ yojanam iti/
p.59.2/.śṛṇu brāhmaṇa suvarṇasya parimāṇotpattiṃ/ tatkathayatu bhavān/
p.59.3/.dvādaśa yavā māṣakaḥ/ ṣoḍaśa māsakā ekaḥ karṣaḥ/suvarṇasya parimāṇaṃ piṇḍitam iti/ dve koṭī pañca^viṃśatiś ca sahasrāṇi pañca^śatāny aṣṭau ca paramāṇavaḥ/ evaṃ māpitā brāhmaṇa suvarṇasya parimāṇa^utpattiḥ/
p.59.4/.śṛṇu brāhmaṇa palapramāṇaṃ/ catuḥṣaṣṭi^māṣakāḥ palaṃ māgadhakaṃ/ māgadhakayā tulayā palasya parimāṇaṃ piṇḍitaṃ/ paramāṇūnām aṣṭakoṭayaḥ saptacatvāriṃśac ca śata^sahasrāṇi sapta ca sahasrāṇi dve śate +aśītiś ca paramāṇavaḥ/ evaṃ māpitaṃ brāhmaṇa palasya parimāṇam iti/
p.59.5/.śṛṇu brāhmaṇa rasa^parimāṇasya^utpattiṃ/ catur^viṃśati^palāni māgadhakaḥ/ prasthaḥ/ tat rasa^parimāṇaṃ/ māgadhakayā tulayā prasthāsya parimāṇaṃ piṇḍitaṃ/ dve koṭiśate tisraś ca koṭaya ekonatiṃśac ca śata^sahasrāṇi catuḥsaptati (60) sahasrāṇi sapta ca śatāni viṃśatiś ca paramāṇavaḥ/ evaṃ māpitā brāhmaṇa rasa^mānasya^utpattir iti/
p.60.1/.śṛṇu brāhmaṇa dhānya^parimāṇasya^utpattiṃ/ ekonatriṃśati^palāny eka^karṣeṇonāni māgadhaḥ prasthaḥ/ māpitaṃ dhānya^parimāṇaṃ/ māgadhakayā tulayā prasthasya parimāṇaṃ piṇḍitaṃ/ koṭiśatam aṣṭapañcāśac ca koṭayo dvir aśītiś ca śata sahasrāṇi eka^ṣaṣṭiś ca sahasrāṇi pañca^śatāni triṃśac ca paramāṇavaḥ/ evaṃ māpitaṃ brāhmaṇa dhānyasya parimāṇam iti/
%nakṣatravyā^karaṇaṃ
p.60.2/.paṭha bhos triśaṅko nakṣatra^vyākaranaṃ nāma^adhyāyaṃ/ atha khalu bho brāhmaṇa nakṣatra^vyākaranaṃ nāma^adhyāyaṃ vyākhyāsyāmi/ tac chrūyatāṃ/ kathayatu bhavān/
p.61.1/.kṛttikāsu jāto mānavo yaśasvī bhavati/ rohiṇyāṃ jātaḥ subhago bhavati bhogavāṃś ca/ mṛgaśirasi jāto yuddhārthī bhavati/ ārdrāyāṃ jāta utso +anna^pānānāṃ bhavati/ punarvasau jātaḥ kṛṣimān bhavati gorakṣaś ca/ puṣye jātaḥ śīlavān bhavati/ aśleṣāyāṃ jātaḥ kāmuko bhavati/ maghāyāṃ jāto matimān bhavati, mahā^ātmā ca/ pūrvaphalgunyāṃ jāto +alpa^ayuṣko
bhavati/ uttaraphalgunyāṃ jāta upavāsaśīlo bhavati, svargaparāyaṇaś ca/ haste jātaś cauro bhavati/ citrāyāṃ jāto nṛtyagītakuśalo bhavati, ābharaṇa^vidhijñaś ca/ svātyāṃ jāto gaṇako bhavati, gaṇaka^mahāmātro vā/ viśākhāyāṃ jāto rāja^bhaṭo bhavati/ anurādhāyāṃ jāto vāṇijako bhavati sārthikaḥ/ jyeṣṭhāyāṃ jāto +alpa^ayuṣko bhavati, alpa^bhogaś ca/ mūle jātaḥ
putravān bhavati, yaśasvī ca/ pūrvāṣāḍhāyāṃ jāto yogācāro bhavati/ uttarāṣāḍhāyāṃ jāto bhakteśvaraḥ kulīnaś ca bhavati/ abhijiti jātaḥ kīrtimān puruṣo bhavati/ śravaṇe jāto (62) rāja^pūjito bhavati/ dhaniṣṭhāyāṃ jāto dhanāḍhyo bhavati/ śatabhiṣāyāṃ jāto mūliko bhavati/ pūrvabhādrapadāyāṃ jātaś caura^senāpatir bhavati/ uttarabhādrapadāyāṃ jāto gandhiko bhavati,
gandharvaś ca/ revatyāṃ jāto nāviko bhavati/ aśvinyāṃ jāto +aśvavāṇijako bhavati/ bharaṇyāṃ jāto vadhyaghātako bhavati/ ayaṃ bhoḥ puṣkarasārin nakṣatra^vyākaraṇo nāma/
%nakṣatranirdeśaḥ
p.62.1/.paṭha bhos triśaṅko nakṣatra^nirdeśaṃ nāma^adhyāyaṃ/ atha bhoḥ puṣkarasārin nakṣatra^nirdeśaṃ nāma^adhyāyaṃ vyākhyāsyāmi tac chrūyatāṃ / kathayatu bhavān/
p.62.2ab/.kṛttikāsu niviṣṭaṃ vai nagaraṃ jvalati śriyā/
p.62.2cd/.prabhūratnojvalaṃ ca^eva tan nagaraṃ vinirdiśet//

p.62.3ab/.rohiṇyāṃ tu niviṣṭaṃ vai nagaraṃ tad vinirdiśet/
p.62.3cd/.dhārmiko +atra jano bhūyāt prabhūta^dhana^sañcayaḥ/
p.62.3ef/.vidyā^prakṛti^sampannaḥ svadārābhir ato +api ca//
p.62.4ab/.mṛgaśīrṣe niviṣṭaṃ tu strībhir gobhir dhanais tathā/
p.62.4cd/.mālyabhogaiś ca saṅkīrṇam adbhutaiś ca puraskṛtaṃ//
p.63.1ab/.ārdrāyāṃ matsya^māṃsāni bhakṣyabhojyadhanāni ca/

p.63.1cd/.bhavanti krūrapuruṣā mūrkhaprakṛtayaḥ pure//
p.63.2ab/.punarvasau niviṣṭe tu nagaraṃ dīpyate śriyā/
p.63.2cd/.prabhūta^dhana^dhānyaṃ ca bhūtvā vā^api vinaśyati//
p.63.3ab/.srīmatpuṣye niviṣṭe tu prajā duṣṭā prasīdati/
p.63.3cd/.yuktāḥ śriyā ca dharmiṣṭhās tathiva cirajīvinaḥ//
p.63.4ab/.tejasvinaś ca dīrghāyur^dhana^dhānya^rasānvitāḥ/
p.63.4cd/.vanaspatis tathā kṣipraṃ puṣyet tatra punaḥ punaḥ//
p.63.5ab/.aśleṣāyāṃ niviṣṭe tu durbhagāḥ kalaha^priyāḥ/
p.63.5cd/.duḥśīlā duḥkhabhājaś ca nivasanti narādhamāḥ//
p.63.6ab/.maghāyāṃ ca niviṣṭe tu vidyāvanto mahā^dhanāḥ/
p.63.6cd/.svadārā^abhiratā martyā jāyante suparākramāḥ//
p.64.1ab/.phalgunyāṃ tu striyo mālyaṃ bhojanācchādanaṃ śubhaṃ/
p.64.1cd/.gandhopetāni dhanyāni niviṣṭe nagare bhavet//
p.64.2ab/.uttarāyāṃ tu phālgunyāṃ dhānyāni ca dhanāni ca/
p.64.2cd/.mūrkhā janā jitāḥ strībhir niviṣṭe nagare bhavet//
p.64.3ab/.haste ca viniviṣṭe tu vidyāvanto mahā^dhanāḥ/
p.64.3cd/.parasparaṃ ca rucitaṃ śayanaṃ nagare bhavet//
p.64.4ab/.citrāyāṃ ca niviṣṭe tu strī^jitāḥ sarva^mānavāḥ/
p.64.4cd/.śrīmat^kāntaṃ ca nagaraṃ jvalantaṃ tad vinirdiśet//
p.64.5ab/.svātyāṃ pure niviṣṭe tu prabhūta^dhana^sañcayāḥ/
p.64.5cd/.lubdhāḥ krūrāś ca mūrkhāś ca prabhūtā nagare bhavet//
p.64.6ab/.viśākhāyāṃ niviṣṭaṃ tu nagaraṃ jvalati śriyā/
p.64.6cd/.yāyajūkajanākīrṇaṃ śastrāntaṃ ca vinirdiśed//
p.64.7ab/.anurādhāniviṣṭe tu dharma^śīlā jitendriyāḥ/
p.64.7cd/.svadāraniratāḥ puṇyā japahomaparāyaṇāḥ//
p.65.1ab/.jyeṣṭhāyāṃ sanniviṣṭaṃ tu bahu^ratnadhanānvitaiḥ/
p.65.1cd/.sattvair veda^vidaiḥ pūrṇaṃ śaśvatsamabhivardhate//
p.65.2ab/.mūlena saniviṣṭaṃ tu puraṃ dhānya^dhanānvitaṃ/
p.65.2cd/.duḥśīlajana^saṅkīrṇaṃ pāṃsunā ca vinaśyati//
p.65.3ab/.pūrvāṣāḍhāniviṣṭaṃ tu puraṃ syād dhana^dhānya^bhāk/
p.65.3cd/.lubdhāḥ krūrāś ca mūrkhāś ca nivasanti narādhamāḥ//
p.65.4ab/.niviṣṭe tūttarāyāṃ ca dhana^dhānya^samuccayaḥ/
p.65.4cd/.vidyāprakṛtisampanno janaś ca kalaha^priyaḥ//
p.65.5ab/.abhijiti niviṣṭe tu nagare tatra moditāḥ/
p.65.5cd/.narāḥ sarve sadā hṛṣṭāḥ parasparānurāgiṇaḥ//
p.65.6ab/.śravaṇāyāṃ niviṣṭaṃ tu puraṃ dhānya^dhanānvitaṃ/
p.65.6cd/.arogijana^bhūyiṣṭhasahitaṃ tad vinirdiśet//
p.65.7ab/.dhaniṣṭhāyāṃ niviṣṭaṃ tu strī^jitaṃ puram ādiśet/
p.65.7cd/.prabhūta^vastramālyaṃ ca kāma^bhoga^vivirjitam//
p.65.8ab/.pure śatabhiṣā^yukta mūrkhaśāṭhya^priyā jahāḥ/

p.65.8cd/.strīṣu pāneṣu saṃsaktāḥ salilena vinaśyati//
p.66.1ab/.pure proṣṭhapadādhyakṣe narās tatra sukha^priyāḥ/
p.66.1cd/.paropatāpino mūrkhā mānakāmavivarjitāḥ//
p.66.2ab/.uttarāyāṃ niviṣṭe tu śaśvadvṛddhir anuttarā/
p.66.2cd/.pūrṇaṃ ca dhana^dhānyābhyāṃ ratnāḍhyaṃ ca vinirdiśet//
p.66.3ab/.pure niviṣṭe raivatyāṃ sundarī janatā bhavet/
p.66.3cd/.kharoṣṭraṃ ca^eva gāvaś ca prabhūta^dhana^dhānyatā//
p.66.4ab/.aśvinyāṃ viniviṣṭaṃ tu nagaraṃ śivam ādiśet/
p.66.4cd/.arogijana^sampūrṇaṃ darśanīyajanākulam//
p.66.5ab/.bharaṇyāṃ sanniviṣṭe tu durbhagāḥ kalaha^priyāḥ/
p.66.5cd/.duḥśīlā duḥkhabhājaś ca vasanti puruṣādhamāḥ//
p.66.6ab/.purāṇi rāṣṭraṇi tathā gṛhāṇi nakṣatra^yogaṃ prasamīkṣya vidvān/
p.66.6cd/.iṣṭe praśaste ca niveśayet tu pūrve ca janme +adhigataṃ mayedaṃ//
p.67.1/.ayaṃ bhoḥ puṣkarasārin nakṣatra^nirdeśo nāma^adhyāyaḥ/
%nakṣatrāṇāṃ sthāna^nirdeśaḥ
p.67.2/.atha khalu bhoḥ puṣkarasārinn aṣṭāviṃśatīnāṃ(28Åh) nakṣatrāṇāṃ sthāna^nirdeśaṃ nāma^adhyāyaṃ pravakṣyāmi/ etac chrūyatāṃ/
p.67.3/.kathayatu bhagavān/
p.67.4/.kṛttikā bhoḥ puṣkarasārin nakṣatraṃ kaliṅga^magadhānāṃ / rohiṇī sarva^prajāyāḥ/ mṛgaśirā videhānāṃ rājopasevakānāṃ ca/ evam ārdrā kṣatriyāṇāṃ brāhmaṇānaṃ ca/ punarvasuḥ sauparṇānāṃ/ puṣya^nakṣatraṃ sarveṣām avadāta^vadāta^vasanānāṃ/ rāja^padasevakānāṃ ca/ aśleṣā nāgānāṃ haimavatānāṃ ca/ maghā^nakṣatraṃ gauḍikānāṃ/ pūrvaphalgunī caurāṇāṃ/ uttaraphalgunī
avantīnāṃ/ hastā saurāṣṭrikāṇāṃ/ citrā pakṣiṇāṃ dvipadānāṃ/ svātī sarveṣāṃ pravrajyāsamāpannānāṃ/ viśākhā audakānāṃ/ anurādhā vāṇijakānāṃ śākaṭikānāṃ ca/ jyeṣṭhā dauvālikānāṃ/ (68) mūlā pathikānāṃ/ pūrvāṣāḍhā vāhlīkānāṃ ca/ uttarāṣāḍhā kāmbojānāṃ/ abhijit sarveṣāṃ dakṣiṇāpathikānāṃ tāmraparṇikānāṃ ca/ śravaṇā ghādakānāṃ caurāṇāṃ ca/ dhaniṣṭhā kuru^pāñcālānāṃ/
śatabhiṣā maulikānām ārthavaṇikānāṃ ca/ pūrvabhādrapadā gandhikānāṃ yavana^kāmbojānāṃ ca/ uttarabhādrapadā gandharvāṇāṃ/ revatī nāvikānāṃ ca/ aśvinī aśvavāṇijānāṃ ca/ bharaṇī bhadrapadakarmaṇāṃ bhadrakāyākānāṃ ca/
p.68.1/.ayaṃ bhoḥ puṣkarasārin nakṣatrāṇāṃ sthāna^nirdeśa^vyākaraṇo nāma^adhyāyaḥ/
%ṛtuvarṣaḥ
p.68.2/.paṭha bhos triśaṅko ṛtuvarṣaṃ nāma^adhyāyaṃ/ tad ahaṃ vakṣye śrūyatāṃ/ kathayatu bhagavān/
p.68.3/.kṛttikāsu grīṣmāṇāṃ paścime māse yady atra devaḥ pravarṣati catuḥṣaṣṭy^āḍhakāni pravarṣati/ varṣo daśa^rātrikaḥ/ śravaṇāyuktaproṣṭhapadāyām agnodako varṣārātro bhavati/ paścād varṣaṃ saṃjanayati/ hemante grīṣme grīṇi ca^atra (69) bhaya^pragrahāṇi bhavanti/ agni^bhayaṃ śastra^bhayaṃ ca^udaka^bhayaṃ ca bhavati/ uktaṃ kṛttikāsu/
p.69.1/.rohiṇyāṃ grīṣmāṇāṃ paścime māse yady atra devaḥ pravarṣati eka^viṃśatyāḍhakāni pravarṣati/ tatra nimnāni kṛṣi^kartavyāni/ sthalāni parivarjayitavyāni/ eṣa ca varṣārātraḥ sāroparodhaḥ sasyaṃ ca saṃpādayati/ dvau ca^atra rogau prabalau bhavataḥ/ kukṣirogaś cakṣūrogaś ca/ caura^bahulāś ca^atra diśo bhavanti/ uktaṃ ca rohiṇyāṃ/
p.69.2/.mṛgaśirasi grīṣmāṇāṃ paścime māse yady atra devaḥ pravarṣati catuḥṣaṣṭy^āḍhakāni pravarṣati/ sāroparodho varṣārātraḥ/ paścād varṣaṃ saṃjanayati/ nikṣiptaśastrāś ca^atra (70) rājāno bhavanti/ kṣemiṇaḥ sunītikāś ca diśo bhavanti/ muditāś ca^atra janapadā bhavanti/ uktaṃ mṛgaśirasi/
p.70.1/.ārdrāyāṃ grīṣmāṇāṃ paścime māse yady atra devaḥ pravarṣati aṣṭādaśāḍhakāni pravarṣati/ tatra nimnāni kṛṣi^kartavyāni/ sthalāni parivarjayitavyāni/ nidhayaś ca rakṣayitavyāḥ/ caura^bahulāś ca^atra diśo bhavanti/ nikṣiptaśastrāś ca rājāno bhavanti/ trayaś ca^atra rogāḥ prabalā bhavanti/ jvaraḥ śvāso galagrahaś ca/ bālānāṃ dārakadārikāṇāṃ ca maraṇaṃ
bhavati/ ity uktam ārdrāyāṃ/
p.70.2/.punarvasau grīṣmāṇāṃ paścime māse yady atra devaḥ pravarṣati/ navatyāḍhakāni pravarṣati/ mahā^meghān utpādayati/ āṣāḍhāyāṃ praviṣṭāyāṃ mṛdūni pravarṣati/ anantaraṃ ca nirantareṇa pravarṣati/ nikṣiptaśastrāś ca rājāno bhavanti/ uktaṃ punarvasau/
p.71.1/.puṣye grīṣmāṇāṃ paścime māse yady atra devaḥ pravarṣati dvātriṃśadāḍhakāni pravarṣati/ atra nimnāni kṛṣi^kartavyāni/ sthalāni parivarjayitavyāni/ vyaktaṃ pradhāna^varṣāṇi bhavanti/ sasyaṃ ca niṣpādayati/ brāhmaṇa^kṣatriyāṇāṃ ca virodho bhavati/ daṃṣṭriṇaś ca^atra prabalā bhavanti/ tatra trayo rogāś ca bhavanti/ gaṇḍāḥ piṭakāḥ pāmāni ca / ity uktaṃ
puṣye/
p.71.2/.aśleṣāyāṃ grīṣmāṇāṃ paścime māse yady atra devaḥ pravarṣati eka^viṃśatyāḍhakāni pravarṣati/ tatra nimnāni kṛṣi^kartavyāni/ sthalāni parivarjayitavyāni/ viṣamāś ca vāyavo vānti/ saṃvignāś ca^atra jñānino rājānaś ca bhavanti/ eṣo varṣaḥ sarva^sasyāni sampādayati/ jāyāpatikānāṃ rājāmātyānāṃ ca virodho bhavati/ uktam aśleṣāyāṃ/
p.71.3/.maghāyāṃ grīṣmāṇāṃ paścime māse yady atra devaḥ pravarṣati catuḥṣaṣṭy^āḍhakāni (72) pravarṣati/ eṣo varṣaḥ sarva^sasyāni sampādayati/ mṛgapakṣipaśumanuṣyāṇāṃ ca^atra garbhā vinaśyanti/ jana^maraṇaṃ ca^atra bhaviṣyati^iti/ uktaṃ maghāyāṃ/
p.72.1/.pūrvaphalgunyāṃ grīṣmāṇāṃ paścime māse yady atra devaḥ pravarṣati catuḥṣaṣṭy^āḍhakāni pravarṣati/ eṣo varṣaḥ sarva^sasyāni sampādayati/ tac ca sasyaṃ janayitvā para^cakra^pīḍitā manuṣyā na sukhenopabhuñjate/ paśūnāṃ maṇuṣyāṇāṃ ca^atra garbhāḥ sukhino bhavanti/ uktaṃ pūrvaphalgunyāṃ/
p.72.2/.uttaraphalgunyāṃ grīṣmāṇāṃ paścime māse yady atra devaḥ pravarṣati aśītyāḍhakāni pravarṣati/ eṣo varṣaḥ sarva^sasyāni ca sampādayati/ nikṣiptaśastrāś ca^atra rājāno bhavanti/ brahma^kṣatriyayoś ca virodho bhavati/ kṣipraṃ ca anītikāḥ prajā vinaśyanti/ ca^uktam uttaraphalgunyāṃ/
p.72.3/.haste grīṣmāṇāṃ paścime māse yady atra devaḥ pravarṣati ekonapañcāśadāḍhakāni (73) pravarṣati/ devaś ca tad yathā parikṣipati/ patitāni ca sasyāni janasyārasāgrāṇi anudagrāṇi alpa^sārāṇy alpodakāni/ durbhikṣaś ca^atra bhaviṣyati/ uktaṃ haste/
p.73.1/.citrāyāṃ grīṣmāṇāṃ paścime māse yady atra devaḥ pravarṣati catuḥṣaṣṭy^āḍhakāni pravarṣati/ sāroparodhas tataḥ paścād varṣaṃ saṃjanayati/ nikṣiptaśastrāś ca rājāno bhavanti/ muditāś ca^atra janapadā bhavanti/ uktaṃ citrāyāṃ/
p.73.2/.svātyāṃ grīṣmāṇāṃ paścime māse yady atra devaḥ pravarṣati eka^viṃśatyāḍhakāni pravarṣati/ nikṣiptaśastrāś ca rājāno bhavanti/ caurāś ca^atra balavattarā bhavanti/ uktaṃ svātyāṃ/

p.73.3/.viśākhāyāṃ grīṣmāṇāṃ paścime māse yady atra devaḥ pravarṣati aśītyāḍhakāni (74) pravarṣati/ eṣā varṣaḥ sarva^sasyāni sampādayati/ rājānaś ca^atra chidra^yuktā bhavanti/ agnidāhāś ca^atra prabalā bhavanti/ daṃṣṭriṇaś ca^atra balavanto +api kṣayaṃ gacchanti/ uktaṃ viśākhāyāṃ/
p.74.1/.anurādhāyāṃ grīṣmāṇāṃ paścime māse yady atra devaḥ pravarṣati ṣaṣṭyāḍhakāni pravarṣati/ eṣo varṣaḥ sasyaṃ sampādayati/ mitrāṇi ca^atra dṛḍhāni bhavanti/ uktam anurādhāyāṃ/

p.74.2/.jyeṣṭhāyāṃ grīṣmāṇāṃ paścime māse yady atra devaḥ pravarṣati ṣoḍaśāḍhakāni pravarṣati/ tatra kṛṣi^karmān tāni pratisaṃhartavyāni/ yugavaratrāṇi varjayitavyāni/ svadhānyāni upasaṃhartavyāni/ agnayaḥ pratisaṃhartavyāḥ/ lāṅgalāni pratisaṃhartavyāni/ avaśyam anena janapadena vinaṣṭavyaṃ bhavati/ para^cakra^pīḍito bhavati/ uktaṃ jyeṣṭhāyāṃ/
p.74.3/.mūle grīṣmāṇāṃ paścime māse yady atra devaḥ pravarṣati catuṣaṣṭyāḍhakāni (75) pravarṣati/ eṣo varṣaḥ sasyaṃ sampādayati/ caura^bahulāś ca^atra diśo bhavanti/ trayaś ca^atra vyādhayo balavanto bhavanti/ vāta^gaṇḍaḥ pārśvaśūlam akṣirogaś ca/ puṣpa^phalāni ca^atra samṛddhāni bhavanti/ nikṣiptaśastrāś ca^atra rājāno bhavanti/ uktaṃ mūle/
p.75.1/.pūrvasyām āṣāḍhāyāṃ grīṣmāṇāṃ paścime māse yady atra devaḥ pravarṣati ṣaṣṭyāḍhakāni pravarṣati/ dvau ca^atra grāhau bhavataḥ / proṣṭhapade vā +aśvayujau vā pakṣe/ eṣo varṣaḥ sarva^sasyāni sampādayati/ dvau ca^atra rogau prabalau bhavataḥ/ kukṣirogo +akṣirogaś ca / uktaṃ pūrvāṣāḍhāyāṃ/
p.75.2/.uttarasyām āṣāḍhāyāṃ grīṣmāṇāṃ paścime māse yady atra devaḥ pravarṣati pūrṇam āḍhakaśataṃ pravarṣati/ tatra sthalāni kṛṣi^kartavyāni/ nimnāni parivarjayitavyāni/ mahā^srotāṃsi ca^atra pravahanti/ agrodakā ca^atra varṣā bhavati/ sarva^sasyāni niṣpādayati/ trayaś ca^atra rogāḥ prabalā bhavanti/ gaṇḍaḥ kacchaḥ kaṇṭha^roga iti/ uktam uttarāṣāḍhāyām//
p.75.3/.abhijiti grīṣmāṇāṃ paścime māse yady atra pravarṣati catuḥṣaṣṭy^āḍhākāni (76) pravarṣati/ maṇḍalavarṣaṃ ca devaḥ pravarṣati/ paścād varṣaḥ sasyaṃ janayati/ audakānāṃ bhūtānām utsargo bhavati/ uktam abhijiti/
p.76.1/.śravaṇe tu grīṣmāṇāṃ paścime māse yady atra devaḥ pravarṣati catuṣṣaṣṭyāḍhakāni pravarṣati/ maṇḍalavarṣaṃ ca devo varṣati/ paścād varṣā sasyaṃ sampādayati/ audakānāṃ bhūtānām utsargo bhavati/ vyādhi^bahulāś ca narā bhavanti/ rājānaś ca tīvra^daṇḍā bhavanti/ uktaṃ śravaṇe/
p.76.2/.dhaniṣṭhāyāṃ grīṣmāṇāṃ paścime māse yady atra devaḥ pravarṣati eka^pañcāśadāḍhakāni pravarṣati/ vibhaktāś ca^atra varṣā bhavanti/ tatra nimnāni kṛṣi^kartavyāni/ sthalāni parivarjayitavyāni/ durmukho rātrau varṣo bhavati/ sasyāni sampādayati/ ekaś ca^atra rogo bhavati/ gaṇḍa^vikāraḥ/ śastra^samādānāś ca rājāno bhavanti/ uktaṃ dhaniṣṭhāyāṃ/
p.76.3/.śatabhiṣāyāṃ grīṣmāṇāṃ paścime māse yady atra devaḥ pravarṣati ṣoḍaśāḍhakāni (77) pravarṣati/ tatra nimnāni kṛṣi^kartavyāni/ sthalāni parivarjayitavyāni/ eṣo varṣaḥ sarva^sasyāni sampādayati/ cakra^samārūḍhā janapadā bhavanti/ manuṣyā dārakadārikāś ca skandhe kṛtvā deśa^antaraṃ gacchanti/ uktaṃ śatabhiṣāyaṃ/
p.77.1/.pūrvasyāṃ bhādrapadāyāṃ grīṣmāṇāṃ paścime māse yady atra devaḥ pravarṣati catuḥṣaṣṭy^āḍhakāni pravarṣati/ varṣāmukhe ca^atra ekonaviṃśati rātriko +avagraho bhavati/ puṣpa^sasyaṃ ca nāśayati/ etāś ca varṣā bahu^caurā bhavanti/ dvau ca^atra mahā^vyādhī bhavataḥ/ prathamaṃ pittatāpajvaro bhavati/ paścād balavān mahā^graho bhavati/ martyānāṃ nārīṇāṃ
ca maraṇaṃ bhavati/ uktaṃ pūrvabhādrapadāyāṃ/
p.77.2/.uttarasyāṃ bhādrapadāyāṃ grīṣmāṇāṃ paścime māse yady atra devaḥ pravarṣati pūrṇam āḍhakaśataṃ pravarṣati/ mahā^srotāṃsi pravahanti/ grāma^nagara^nigamāḥ srotasā uhyante/ catvāraś ca^atra vyādhayaḥ prabalā bhavanti/ tad yathā kukṣirogo +akṣirogaḥ (78) kāśo jvaraś ceti/ bālānāṃ dārakadārikāṇāṃ maraṇāṃ bhavati/ atra sthalāni kṛṣi^kartavyāni/ nimnāni
parivarjayitavyāni/ etāś ca varṣāḥ puṣpāṇi phalāni ca sampādayanti/ uktam uttarabhādrapadāyāṃ/
p.78.1/.revatyāṃ grīṣmāṇāṃ paścime māse yady atra devaḥ pravarṣati eka^ṣaṣṭyāḍhakāni pravarṣati/ tatra nimnāni kṛṣi^kartavyāni/ sthalāni parivarjayitavyāni/ eṣā paribhuñjate/ nikṣiptaśastra^daṇḍāś ca rājāno bhavanti/ anudvignāś ca janapadā bhavanti/ udvignāś ca dānapatayo bhavanti/ deva^nakṣatra^samāyuktāś ca janapadā bhavanti/ mitrāṇi samāyuktāni bhavanti/
uktaṃ revatyāṃ/
p.78.2/.aśvinyāṃ grīṣmāṇāṃ paścime māse yady atra devaḥ pravarṣati aṣṭacatvāriṃśadāḍhakāni pravarṣati/ yac ca madhye varṣā bhavati/ tatra nimnāni kṛṣi^kartavyāni/ sthalāni parivarjayitavyāni/ eṣā varṣā sarva^sasyāni sampādayati/ (79) bhaya^samāyuktāś ca^atra janapadā bhavanti/ caurāś ca prabalā bhavanti/ uktam aśvinyāṃ/
p.79.1/.bharaṇyāṃ grīṣmāṇāṃ paścime māse yady atra devaḥ pravarṣati pūrṇam āḍhakaśataṃ pravarṣati/ tatra sthalāni kṛṣi^kartavyāni/ nimnāni parivarjayitavyāni/ durbhikṣas ca^atra bhavati/ jarāmaraṇaṃ janānāṃ bhavati/ rājānaś ca^atra anyonyaghātakā bhavanti/ putrapautrāṇāṃ ca kalaho bhavati/ uktaṃ bharaṇyāṃ/
p.79.2/.ayaṃ ghoḥ puṣkarasārin nakṣatra^rtuvarṣādhyāyaḥ//
% rāhugrahe phalavipākaḥ
p.79.3/.amīṣāṃ bhoḥ puṣkarasārinn aśṭāviṃśatīnāṃ nakṣatrāṇāṃ rāhugrahe phalavipākaṃ vyākhyāsyāmi/
p.79.4./kṛttikāsu bhoḥ puṣkarasārin yadi candra^graho bhavati kaliṅgamagadhānām upapīḍā bhavati/ yadi rohiṇyāṃ candra^graho bhavati prajānām upapīḍā bhavati/ yadi mṛgaśirasi candra^graho bhavati videhānāṃ janapadānām upapīḍā bhavati/ rājopasevakanāṃ ca/ evam ārdrāyāṃ punarvasau puṣye ca vaktavyaṃ/ aśleṣāyāṃ yadi candra^graho bhavati nāgānāṃ haimavatānāṃ
ca pīḍā bhavati/ yadi maghāsu candra^graho bhavati gauḍikānām upapīḍā bhavati/ yadi pūrvaphalgunyāṃ somo gṛhyate caurāṇām upapīḍā (80) bhavati/ yady uttaraphalgunyāṃ somo gṛhyate +avantīnām upapīḍā bhavati/ yadi hasteṣu somo gṛhyate saurāṣṭrikāṇām upapīḍā bhavati/ yadi citrāyāṃ somo gṛhyate pakṣiṇāṃ dvipadānāṃ ca pīḍā bhavati/ yadi svātyāṃ somo gṛhyate
sarveṣāṃ pravrajyāsamāpannānām upapīḍā bhavati/ yady anurādhāsu somo gṛhyate vaṇijānām upapīḍā bhavati śākaṭikānāṃ ca/ yadi jyeṣṭhāyāṃ somo gṛhyate dauvālikānāṃ pīḍā bhavati/ yadi mūle somo gṛhyate +adhvagānāṃ pīḍā bhavati/ yadi pūrvāṣāḍhāyāṃ somo gṛhyate +avantīnāṃ pīḍā bhavati/ yady uttarāṣāḍhāyāṃ somo gṛhyate kāmbojakānāṃ pīḍā bhavati/ bāhlīkānāṃ ca/
yady abhijiti somo gṛhyate dakṣiṇāpathikānāṃ pīḍā bhavati/ tāmraparṇikānāṃ ca/ yadi śravaṇeṣu somo gṛhyate caurāṇāṃ ghātakānāṃ ca^upapīḍā bhavati/ yadi dhaniṣṭhāyāṃ somo gṛhyate kurupāñcālanāṃ pīḍā bhavati/ yadi śatabhiṣāyāṃ somo gṛhyate maulikānām ātharvaṇikānāṃ ca pīḍā bhavati/ yadi pūrvabhādrapadāyāṃ somo gṛhyate gāndhikānāṃ yavana^kāmbojakānāṃ ca pīḍā

bhavati/ yady uttarabhādrapadāyāṃ somo gṛhyate (81) gandharvāṇāṃ pīḍā bhavati/ yadi revatyāṃ somo gṛhyate nāvikānāṃ pīḍā bhavati/ yady aścviṇijānāṃ pīḍā bhavati/ yadi bharaṇyāṃ somo gṛhyate bharukacchānāṃ pīḍā bhavati/
p.81.1/.evaṃ bhoḥ puṣkarasārin nakṣatre candra^graho bhavati tasya tasya deśasya pīḍā bhavati/ ity ukto rāhugrahaphalavipākādhyāyaḥ/
% nakṣatrakarma^nirdeśaḥ
p.81.2/.prati^nakṣatra^vaṃśaśāstre yathoktaṃ karma tac chṛṇu/
p.81.3ab/.ucyamānam idaṃ vipra;ṛṣīṇāṃ vacanaṃ yathā/
p.81.3cd/.ṣaṭtārāṃ kṛttikāṃ vidyād āśrayaṃ tāsu kārayet/
p.81.3ef/.agnyādhānaṃ pākayajñaḥ samṛddhiprasavaś ca yaḥ//
p.81.4ab/.sarpirviloḍayet tatra gavāṃ veśma ca kārayet/
p.81.4cd/.ajaiḍakāś ca kretavyā gavāṃ ca vṛṣam utsṛjet//
p.81.5ab/.aśmasāramayaṃ bhāṇḍaṃ sarvam atra tu kārayet/
p.81.5cd/.hiraṇyakārakarma^antamiṣv astraṃ ca^upakārayet//
p.81.6ab/.metṛko māpayed atra kuṭikāgniniveśanaṃ/
p.81.6cd/.pītalohita^puṣpāṇāṃ bījāny atra tu ghāpayet//
p.82.1ab/.gṛhaṃ ca māpayet atra tathā +avāsaṃ prakalpayet/
p.82.1cd/.navaṃ ca chādayed vastraṃ krayaṇaṃ na^atra kārayet//
p.82.2ab/.krūrakarmāṇi sidhyanti yuddhasaṃrodhabandhanam/
p.82.2cd/.parapīḍām athātraiva vidvān naiva prayojayet//

p.82.3ab/.śastrāṇi kṣurakarmāṇi sarvāṇy atra tu kārayet/
p.82.3cd/.tejasāni ca bhāṇḍāni kārayec ca krīṇīta ca//
p.82.4ab/.āyuṣyaṃ ca śiraḥ^snānāṃ strīṇāṃ viṣkambhaṇāni ca/
p.82.4cd/.pravarṣaṇaṃ ced devasya na^atra vairaṃ praśāmyati//
p.82.5ab/.krodhano harṣaṇaḥ śūras tejasvī sāhasa^priyaḥ/
p.82.5cd/.āyuṣmāṃś ca yaśasvī ca yajña^śīlo +atra jāyate//kṛttikāsu
p.82.6ab/.sarvaṃ kṛṣi^padaṃ karma rohiṇyāṃ saṃprayojayet/
p.82.6cd/.kṣetravastuvihārāṃś ca navaṃ veśma ca kārayet//
p.82.7ab/.prayojayec cakrān vārān dāsāṃś ca^eva gṛhe paśūn/
p.82.7cd/.vāpayet sarvabījāni dhruvaṃ vāsāṃsi kārayet//
p.83.1ab/.ṛṇaṃ na dadyāt tatra^eva vairam atra tu vardhate/
p.83.1cd/.saṃgrāmaṃ ca surāyogaṃ dvayam eva vivarjayet//
p.83.2ab/.pravarṣaṇaṃ ca devasya janma ca^atra praśasyate/
p.83.2cd/.sānukrośaḥ kṣamāyuktaḥ strī^kāmo bhakṣalolupaḥ/
p.83.2ef/.āyuṣmān paśumān dhanyo mahā^bhogo +atra jāyate//rohiṇyāṃ//
p.83.3ab/.saumyaṃ mṛgaśiro vidyād ṛju tisraś ca tārakāḥ/
p.83.3cd/.mṛdūni yāni karmāṇi tāni sarvāṇi kārayet/
p.83.3ef/.yāni karmāṇi rohiṇyāṃ tāni sarvāṇi kārayet//
p.83.3ab/.sakṣīrān vāpayed vṛkṣān bījāni kṣīravanti ca/
p.83.3cd/.rāja^prāsādavalabhīchatrāṇy api ca kārayet//
p.83.4ab/.sarvakarmakathāḥ kuryāc caryāvāsān na kārayet/
p.83.4cd/.uṣṭrāṃś ca balīvardāṃś ca damayed api kṛṣṭaye//
p.83.5ab/.ācchādayen navaṃ vāsaś ca^alaṅkāraṃ ca kārayet/
p.83.5cd/.dvijātīnāṃ tu karmāṇi sarvāṇy evātra kārayet//
p.83.6ab/.pravarṣaṇaṃ ca devasya suvṛṣṭiṃ ca^atra nirdiśet/
p.83.6cd/.svapnaśīlas tathā trāsī medhāvī sa ca jāyate//mṛgaśirasi//
p.84.1ab/.ārdrāyāṃ mṛgayed arthān bhadraṃ karma ca kārayet/
p.84.1cd/.krūrakarmāṇi sidhyanti tāni vidvān vivarjayet//
p.84.2ab/.udapāna^parīkhāṃś ca taḍāgāny atra kārayet/
p.84.2cd/.ūheta(ūhayet) prathamāṃ vṛṣṭiṃ vikrīṇīyāc ca na^atra gāṃ/
p.84.2ef/.tila^pīḍāni karmāṇi śauṇḍikānāṃ tathāpaṇaṃ//
p.84.3ab/.pīḍayed ikṣudaṇḍāni; ikṣubījāni vāpayet/
p.84.3cd/.pravarṣaṇaṃ ca devasya vidyād bahu^parisravaṃ/
p.84.3ef/.krodhano mṛgayāśīlo māmsakāmo +atra jāyate//ārdrāyāṃ//
p.84.4ab/.punarvasau tu yukte +atra kuryād vai vrata^dhāraṇaṃ/
p.84.4cd/.godānaṃ ca^upanāyanaṃ sarvam atra prasidhyati//
p.84.5ab/.prajāyamānāṃ pramadāṃ gṛhītvā gṛham ānayet/
p.84.5cd/.punaḥ punar yadīccheta tatra karmāṇi kārayet//
p.85.1ab/.cikitsanaṃ na kurvīta yadīcchen na parābhavaṃ/
p.85.1cd/.pravarṣaṇaṃ ca devasya janma ca^atra praśasyate//

p.85.2ab/.alīlaś ca^atra jāyeta strī^lolaś ca^api mānavaḥ/
p.85.2cd/.citra^śīlaś ca naikatrārpitacittaḥ sa; ucyate//punarvasau//
p.85.3ab/.dhanyaṃ yaśasyam āyuṣyaṃ puṣye nityaṃ prayojayet/
p.85.3cd/.sarveṣāṃ ca dvijātīnāṃ sarvakarmāṇi kārayet//
p.85.4ab/.rājāmātyaṃ prayuñjīta śuśrūṣāṃ vinayaṃ caret/
p.85.4cd/.rājānam abhipiñced ca; alaṃkuryāt svakāṃ tanu//
p.85.5ab/.śmaśrukarmāṇi kuryāc ca vapanaṃ nakhalomataḥ/
p.85.5cd/.purohitaṃ ca kurvīta dhvaja^agraṃ ca prakārayet//
p.85.6ab/.pravarṣaṇaṃ ca devasya mandavarṣaṃ samādiśet/
p.85.6cd/.na ca rogo na cauraś ca kṣemaṃ ca^atra sadā bhavet//
p.85.7ab/.puṣyeṇa nitya^yuktaḥ san sarvakarmāṇi sādhayet/
p.85.7cd/.vaireṇātropanāhaiś ca ye janās tān vivarjayet/
p.85.7ef/.āyuṣmāṃś ca yaśasvī ca mahā^bhogaḥ prajāyate//puṣye//
p.86.1ab/.sidhyate dāruṇaṃ karma; aśleṣāyāṃ ca kārayet/
p.86.1cd/.kuryād ābharaṇāny atra prākāram upakalpayet//
p.86.2ab/.dehabandhaṃ nadī^bandhaṃ sandhikarma ca kārayet/
p.86.2cd/.prabhūta^daṃśamaśakaṃ varṣaṃ mandaṃ ca varṣati/
p.86.2ef/.krodhanaḥ svapnaśīlaś ca kuhakaś ca^atra jāyate//aśleṣāyāṃ//
p.86.3ab/.maghāsu sarvadhānyāni vāpayet saṃhared api/
p.86.3cd/.saṃghātakarma kurvīta sumukhaṃ ca^atra kārayet//
p.86.4ab/.koṣṭha^āgārāṇi kurvīta phalaṃ ca^atra niveśayat/
p.86.4cd/.sarvadā pitṛdevebhyaḥ śrāddhaṃ caiva^atra kārayet//
p.86.5ab/.sasyānāṃ bahulī^bhāvo yadi devo +atra varṣati/
p.86.5cd/.suhṛc ca dvārikaś ca^eva rasa^kāmaś ca jāyate/
p.86.5ef/.āyuṣmān bahu^putraś ca strī^kāmo bhakta^lolupaḥ//
p.86.6ab/.saṃgrāmaṃ jīyate tatra yadi pūrvaṃ pravartate/
p.86.6cd/.dāruṇāni ca karmāṇi tāni vidvān vivarjayet//maghāsu//
p.87.1ab/.phalgunīṣu ca pūrvāsu saubhāgyārthāni kārayet/
p.87.1cd/.viśeṣād āmalakyādi phalānām upakārayet//
p.87.2ab/.kumārīmaṅgalārthāni snāpanāni ca kārayet/
p.87.2cd/.kanyā^pravahanārthāya vihāraṃ ca^eva kārayet//
p.87.3ab/.veśmāni kārayet tatra vaśya(vaiśya)m atra prayojayet/
p.87.3cd/.bhāgaṃ ye ca^upajīvanti teṣāṃ karma prayojayet//
p.87.4ab/.avyaktakeśo +akeśaḥ subhagaś ca^atra jāyate/
p.87.4cd/.pravarṣaṇaṃ ca devasya suvṛṣṭim abhinirdiśet/
p.87.4ef/.naṣṭaṃ viddhaṃ kṛtaṃ ca^api na tad asti^iti nirdiśet//pūrvaphalgunyāṃ//
p.87.5ab/.uttarāyāṃ tu phalgunyāṃ sarvakarmāṇi kārayet/
p.87.5cd/.medhāvī darśanīyaś ca yaśasvī ca^atra jāyate//
p.87.6ab/.athātra naṣṭaṃ dagdhaṃ vā sarvam asti^iti nirdiśet/
p.87.6cd/.pravarṣaṇaṃ ca devasya vidyāt saṃpadanuttamāṃ//uttaraphalgunyāṃ//

p.88.1ab/.hastena laghu^karmāṇi sarvāṇy eva prayojayet/
p.88.1cd/.sarveṣāṃ ca dvijātīnāṃ sarvakarmāṇi kārayet//
p.88.2ab/.hastyārohaṃ mahā^mātraṃ puṣkariṇīṃ ca kārayet/
p.88.2cd/.cauryaṃ ca sidhyate tatra tac ca vidvān vivarjayet//
p.88.3ab/.pravarṣaṇaṃ ca devasya varṣā viśrāvaṇī bhavet/
p.88.3cd/.athātra jātaṃ jānīyāc chūraṃ cauraṃ vicakṣaṇaṃ/
p.88.3ef/.kuśalaṃ sarvavidyāsu; ārogaṃ cirajīvinaṃ//haste//
p.88.4ab/.citrāyām āhataṃ vastraṃ bhūṣaṇāni ca kārayet/
p.88.4cd/.rājānaṃ bhūṣitaṃ paśyet senāvyūhaṃ ca darśayet//
p.88.5ab/.hiraṇyaṃ rajataṃ dravyaṃ nagarāṇi ca māpayet/
p.88.5cd/.alaṅkuryāt tathātmānaṃ gandha^mālyavilepanaiḥ//
p.88.6ab/.gaṇakānāṃ ca vidyāṃ ca vādyaṃ nartanagāyanaṃ/
p.88.6cd/.pūrvikāṃ rūpakārāṃś ca rathakārāṃś ca śikṣayet/
p.88.6ef/.citra^karāṃś ca lekhakān pustakarma ca kārayet//
p.89.1ab/.pravarṣaṇaṃ ca devasya citra^varṣaṃ vinirdiśet/
p.89.1cd/.medhāvī darśanīyaś ca citrākṣo bhakta^lolupaḥ//
p.89.2ab/.mṛdu^śīlaś ca bhīruś ca calacittaḥ kutūhalī/
p.89.2cd/.āyuṣmān subhagaś ca^eva strī^lolaś ca^atra jāyate//citrāyāṃ//
p.89.3ab/.svātyāṃ prayojayed yodhān aśvān aśvatarīṃ kharān/
p.89.3cd/.kṣipraṃ gamanīyaṃ bhakṣyaṃ laṅghakān adhvamānikān//
p.89.4ab/.bherīmṛdaṅgapaṇavān murajān ca^upanāhayet/
p.89.4cd/.āvāhaṃś ca vivāhaṃś ca sauhṛdyaṃ ca^atra kārayet//
p.89.5ab/.nirvāsanam amitrāṇāṃ svayaṃ na pravased gṛhāt/
p.89.5cd/.pravarṣaṇaṃ ca devasya vāta^vṛṣṭir abhīkṣṇaśaḥ/
p.89.5ef/.medhāvī roga^bahulaś calacittaś ca jāyate//svātau//
p.89.6ab/.lāṅgalāni viśākhāsu karṣaṇaṃ ca prayojayet/
p.89.6cd/.yavagodhūmakarma^antān śamīdhānyaṃ ca varjayet//
p.89.7ab/.śālayas tila^māṣāś ca ye ca vṛkṣāḥ suśākhinaḥ/
p.90.1ab/.ropayet tān viśākhāsu gṛhakarma ca kārayet/
p.90.1cd/.śiraḥ^snānāni kurvīta medhyaṃ prāyaś ca kārayet//
p.90.2ab/.pravarṣaṇaṃ ca devasya vidyāt kalpa^parisravaṃ/
p.90.2cd/.manasvī darśanīyaś ca medhāvī ca^atra jāyate/
p.90.2ef/.krodhano +alpasutaś ca^eva durbhago bhakta^lolupaḥ//viśākhāsu//
p.90.3ab/.anurādhāsu kurvīta mitraiḥ sadbhiś ca saṅgatiṃ/
p.90.3cd/.sarvāṇi mṛdu^karmāṇi mādhuryaṃ ca^atra kārayet//
p.90.4ab/.kṣauraṃ ca kārayet atra śastra^karmāṇi kārayet/
p.90.4cd/.saṃyuktāntaprayogāṃś ca sandhiṃ kuryāc ca nityaśaḥ/
p.90.4ef/.naṣṭaṃ paryupataptaṃ vā svalpāyasena(yāsaṃvi)nirdiśet//
p.90.5ab/.suhṛnmitrakṛtaś ca^atra dharma^śīlaś ca jāyate/
p.90.5cd/.pravarṣaṇaṃ ca devasya suvṛṣṭim abhinirdiśet//anurādhāyāṃ//

p.90.6ab/.jyeṣṭhāyāṃ pūrva^kārī syād rājānaṃ ca^abhiṣiñcayet/
p.90.6cd/.nagaraṃ nigamaṃ grāmaṃ māpayed ārabheta ca/
p.90.6ef/.kṣatriyāṇāṃ ca rājñāṃ ca sarvakarmāṇi kārayet//
p.91.1ab/.bhrātṛṇāṃ bhavati jyeṣṭho jyeṣṭāyāṃ yo +abhijāyate/
p.91.1cd/.āyuṣmāṃś ca yaśasvī ca vidvatsu ca kutūhalī//
p.91.2ab/.prāsādam ārohec ca^atra gajam aśvaṃ rathaṃ tathā/
p.91.2cd/.grāma^nigamarāṣṭreṣu sthāpayec chreṣṭhināṃ balaṃ//
p.91.3ab/.naṣṭaṃ paryupataptaṃ vā kleśenaiveti nirdiśet/
p.91.3cd/.dāruṇāny atra sidhyanti tāni vidvān vivarjayet/
p.91.3ef/.pravarṣaṇaṃ ca devasya suvṛṣṭim abhinirdiśet//jyeṣṭhāyāṃ//
p.91.4ab/.mūle tu mūlajātāni mūlakandālukāny api/
p.91.4cd/.sūlādyāni ca sarvāṇi bījāny atra prayojayet//
p.91.5ab/.ṛṇaṃ vai yat purāṇaṃ syād artho ca^asyāgrataḥ sthitaḥ/
p.91.5cd/.mūle siddhartham ārabhyaṃ tathā sarvaṃ varāṅgakaṃ//
p.91.6ab/.cikitsitāni yānīha strīṇāṃ dārakakanyayoḥ/
p.91.6cd/.nadīṣu snapanaṃ ca^eva mūle sarvān prayojayet//
p.92.1ab/.dāruṇāny atra sidhyanti maṅgalāni ca kārayet/
p.92.1cd/.kiṇvayogān surāyogān na kuryāc chatrubhiḥ saha//
p.92.2ab/.dhana^vān bahu^putraś ca mūlavān atra jāyate/
p.92.2cd/.athātra naṣṭaṃ dagdhaṃ vā naitad asti^iti nirdiśet/
p.92.2ef/.pravarṣaṇaṃ ca devasya suvṛṣṭim abhinirdiśet//mūle//
p.92.3ab/.āṣāḍhāyāṃ ca pūrvasyāṃ saritaś ca sarāṃsi ca/
p.92.3cd/.vāpīkūpaprapāś ca^eva taḍāgāni ca kārayet//
p.92.4ab/.utpādyāni ca puṣpāṇi tathā mūlaphalāni ca/
p.92.4cd/.ārāmāṃś ca prakurvīta bhaikṣakāṃś ca prayojayet/
p.92.4ef/.yāni ca^ugrāṇi karmāṇi sidhyanty atra tu tāni ca//
p.92.5ab/.naṣṭaṃ paryupataptaṃ vā naitad asti^iti nirdiśet/
p.92.5cd/.āyuṣmān puṇyaśīlaś ca darśanīyo +atra jāyate//pūrvāṣāḍhe//
p.92.6ab/.uttarasyām āṣāḍhāyāṃ vairāṇi na samācaret/
p.92.6cd/.vāyayet sarvavāsāṃsi navaṃ nācchādayed iti//
p.93.1ab/.na saṃhared bhedayed vā vāstukarma na sidhyati/
p.93.1cd/.śālākarma gava^ādīnāṃ grāme grāmaṇinas tathā/
p.93.1c/.śreṇavindhaṃ ca rājā nu samayaṃ ca^atra kārayet//
p.93.2ab/.pragalbhaś ca sabhāśīlaḥ kṛtī ca^atra prajāyate/
p.93.2cd/.suhṛdām abhiyogī ca mantra^bhāṣye vicakṣaṇaḥ//
p.93.3ab/.naṣṭaṃ vā^apy upataptaṃ vā; astīty evaṃ vinirdiśet/
p.93.3cd/.pravarṣaṇaṃ ca devasya suvṛṣṭim abhinirdiśet//uttarāṣāḍhāyāṃ//
p.93.4/.abhijiti na kurvīta brahma^devasya hy arcanaṃ//abhijiti//
p.93.5ab/.śravaṇe na ca kurvīta sarvāḥ saṃgrāmikāḥ kriyāḥ/
p.93.5cd/.gītaśikṣādhyayanaṃ ca na cireṇa hi sidhyati//

p.93.6ab/.karṇayor vedhanaṃ kuryād rājānaṃ ca^abhiṣiñcayet/
p.93.6cd/.dvijātīnāṃ tu karmāṇi sarvāṇy eva prayojayet//
p.94.7ab/.bali^kṛtyāni kurvīta darśayec ca balāny api/
p.94.7cd/.medhāvī arogī balavān yajña^śīlo +atra jāyate//
p.94.8ab/.pravarṣaṇaṃ ca devasya suvṛṣṭim abhinirdiśet/
p.94.8cd/.naṣṭaṃ ca labhyate tatra śravanasthe niśākare//śravaṇe//
p.94.9ab/.dhaniṣṭhā laghu nakṣatraṃ sarvakarmasu pūjitaṃ/
p.94.9cd/.adhītya brāhmaṇaḥ snāyād rājānam abhiṣiñcayet//
p.94.10ab/.sarveṣāṃ ca dvijātīnāṃ sarvakarmāṇi kārayet/
p.94.10cd/.śreṣṭhinaṃ sthāpayed deśe gaṇādhyakṣaṃ gaṇeśv api//
p.94.11ab/.medhāvī ca yaśasvī ca mahā^bhogī mahā^dhanaḥ//
p.94.11cd/.bahv^apatyo mṛdur dānto mahā^ātmā ca^atra jāyate/
p.94.11c/.pravarṣaṇaṃ ca devasya vidyāc ca^atra suvṛṣṭitāṃ//dhaniṣṭhāyāṃ//
p.94.12ab/.nityaṃ śatabhiṣāyoge bhaiṣajyāni prayojayet/
p.94.12cd/.kīrtikarma ca kurvīta sidhyanty ātharvaṇāni ca//
p.94.13ab/.prasārayec ca paṇyāni śauṇḍikaṃ ca prayojayet/
p.94.13cd/.adadhiṃ khānāyet tatra tila^māṣāṃś ca vāpayet//
p.95.1ab/.(95)sāmudrikāṇi paṇyāṇi nāvinaś ca prayojayet/
p.95.1cd/.ādeyaṃ ca tadā +adadyād vyayaṃ ca^atra na kārayet//
p.95.2ab/.sandhipālān dvāra^pālāṃl lekhakāṃś ca prayojayet/
p.95.2cd/.bhiṣakkarma ca kurvīta bhaiṣajyāni ca saṃharet//
p.95.3ab/.nidhiṃ vā khānayet tatra nidadhyād api vā nidhiṃ/
p.95.3cd/.dhanaṃ ca^atra prayuñjīta bhiṣakkarma ca śikṣayet//
p.95.4ab/.athātra mṛgayen naṣṭaṃ labhyate tac cirād api/
p.95.4cd/.arogī krodhanaś ca^atra svapnaśīlaś ca jāyate/
p.95.4ef/.pravarṣaṇaṃ ca devasya suvṛṣṭim abhinirdiśet//śatabhiṣāyāṃ//
p.95.5ab/.pūrvabhādrapadāyoge krūrāṇāṃ siddhir ucyate/
p.95.5cd/.naṣṭaviddhopataptaṃ vā naitad asti^iti nirdiśet//
p.95.6ab/.dīrghaśrotro mahā^bhogo jñātīnāṃ ca sadā^priyaḥ/
p.95.6cd/.mahā^dhano +akrūrakarmā niḥkrohaś ca^atra jāyate/
p.95.6ef/.pravarṣaṇaṃ ca devasya caṇḍāṃ vṛṣṭiṃ samādiśet//pūrvabhādrapade//
p.96.1ab/.uttarasyāṃ tu kurvīta; āyuṣyaṃ puṣṭikarma ca/
p.96.1cd/.na ca dakṣinato gacchet puraṃ ca^atra pradāpayet//
p.96.2ab/.āyuṣmāṃś ca yaśasvī ca dhanavāṃś ca^atra jāyate/
p.96.2cd/.atra^api triguṇaṃ vinded ādānaṃ yadi vā vyayaṃ/
p.96.2ef/.pravarṣaṇaṃ ca devasya suvṛṣṭim abhinirdiśet//uttarabhādrapade//
p.96.3ab/.revatyāṃ ratna rajataṃ dhana^dhānyaṃ prayojayet/
p.96.3cd/.koṣṭha^āgārāṇi kurvīta kiṇvaṃ ca^atra na kārayet//
p.96.4ab/.surākarma ca kurvīta hiraṇyaṃ govrajāni ca/
p.96.4cd/.gosaṅghaṃ sthāpayec ca^atra gośālāṃ ca^atra kārayet/

p.96.4ef/.ācchādayen navaṃ vastraṃ hiraṇyam api dhārayet//
p.96.5ab/.bhikṣuko dānaśīlaś ca daridraś ca^anasūyakaḥ/
p.96.5cd/.jñātīnāṃ sevako nityaṃ dharma^jñaś ca^atra jāyate/
p.96.5ef/.suvṛṣṭiṃ naṣṭa^lābhaṃ ca revatyām abhinirdiśet//revatyāṃ//
p.97.1ab/.strī^puṃsam aśvinā yuñjyād aśvaśālāṃ ca kārayet/
p.97.1cd/.aśvān prayojayed atra rathaṃ ca^atra prayojayet//
p.97.2ab/.ṛṇaḥ prayogaḥ kartavyo bījāny atra pravāpayet/
p.97.2cd/.yānāni ca hayān damyān dantinaś ca prayojayet//
p.97.3ab/.bhaiṣajyaṃ bhojayed atra bhiṣakkarma ca kārayet/
p.97.3cd/.medhāvī darśanīyaś ca rāja^yogyaś ca sampadā//
p.97.4ab/.arogo balavāṃc chūraḥ subhago hy atra jāyate/
p.97.4cd/.suvṛṣṭiṃ naṣṭa^lābhaṃ ca; aśvinyām abhinirdiśet//aśvinyāṃ//
p.97.5ab/.tritārāṃ bharaṇīṃ vidyāt krūrakarmāṇi sādhayet/
p.97.5cd/.bhṛtyāṃś ca bhṛtakāṃś ca^api vṛṇuyād darśayet tathā//
p.97.6ab/.bhūtiṃ ca^upanayed atra bhāryāṃ ca na vivāhayet/
p.97.6cd/.utkaṭako vañcatakaḥ kūṭasākṣī ca tandrijaḥ//
p.98.1ab/.vidhijñaḥ pāpacāritraḥ kadaryaś ca^atra jāyate/
p.98.1cd/.jāyate ca^atra duḥśīlo gurūṇām abhyasūyakaḥ/
p.98.1ef/.paropatāpī lubdhaś ca paravyāhāragocaraḥ//bharaṇyāṃ//
p.98.2ab/.saptaviṃśati^nakṣatre kṛttikādi yadā bhavet/
p.98.2cd/.bharaṇyantāni; ṛkṣāṇīmāṃ pratipādayet kriyāṃ//
p.98.3ab/.teṣāṃ madhye yadā sarve śasyāny oṣadhayo +api ca/
p.98.3cd/.vanaspatayaś ca pīḍyante yatrāsau tiṣṭhate grahaḥ/
p.98.3ef/.sarvaṃ pratipādayitavyam ukta^nakṣatra^karmasu//
p.98.4/.ukto nakṣatra^karma^nirdeśo nāma^adhyāyaḥ//
% dhruva^kṣipra^ardha^rātrikāṇi nakṣatrāṇi
p.98.5/.catvāri bhoḥ puṣkarasārin nakṣatrāṇi dhruvāṇi bhavanti tāni vyākhyāsyāmi/ tac chṛṇu/ tad yathā/ trīṇi uttarāṇi rohiṇī ca/ kṣeme +adhyāvaset/ (99) bījāni ca^atra ropayed/ niveśataṃ ca^atra kalpayet/ rājānaṃ ca^abhiṣiñcayet/ yāni ca^anyāni uktāni karmāṇi tāni kārayet/
p.99.1ab/.atha naṣṭaṃ dagdhaṃ vā viddhaṃ ca^api hṛtaṃ ca vā/
p.99.1cd/.evam abhinirdiṣṭāṃ vā svasti kṣipraṃ bhaviṣyati//
p.99.2ab/.athātra jāto dhanyo +asau vidyātmā ca yaśasvī ca/
p.99.2cd/.maṅgalīyo mahā^bhogī mahā^yogī bhaviṣyati//
p.99.3/.catvāri bhoḥ puṣkarasārin nakṣatrāṇi kṣiprāni bhavanti/ tad yathā puṣyo hastābhijid aśvino ceti/ eṣu kṣiprāṇi karmāṇi kārayec ca vicakṣaṇaḥ/ svādhyāyaṃ mantra^samārambhaṃ pravāsa^prasthānaṃ gāś ca turaṅgān apy atra yojayet/ dhūyāṇi yuktakarmāṇi ca^oṣadhīkarmāṇi ca/ bheṣajyāni sarvāṇy atra prayojayet/
p.99.4/.tatra yajña^samārambhaṃ cāturmāsyaṃ ca kārayet/ athātra naṣṭaṃ dagdhaṃ vā viddhaṃ vā svasti bhaviṣyati^iti vaktavyaṃ/
p.99.5ab/.athātra jātakaṃ vidyān maṅgalīyaṃ yaśasvinaṃ/
p.99.5cd/.mahā^bhogaṃ ca rājānaṃ mahā^yoginam īśvaraṃ//
p.99.6ab/.mahā^dhanaṃ mahā^bhogaṃ tathā ca mahad^uttamaṃ/
p.99.6cd/.kṣatriyaṃ dānaśīlaṃ ca brahmaṇaṃ ca purohitaṃ//iti/
p.99.7/.pañca khalu bhoḥ puṣkarasārin nakṣatrāni dāruṇāni bhavanti/tad yathā/
p.99.8ab/.maghā trīṇi ca pūrvāṇi bharaṇī ceti pañcamī/
p.99.8cd/.athātra dagdhaṃ naṣṭaṃ vā viddhaṃ vā na bhaviṣyati//

Original text: Śārdūlakarṇāvadāna [= Avadāna 33 of the Divyāvadāna] · Edition: Mukhopadhyaya, Sujitkumar: The Sardulakarnavadana, Calcutta : The Visvabharati Publishing Department 1954 · Data entry Mizue Sugita · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc