શાર્દૂલકર્ણાવદાન · ભાગ 120

ઓં નમો રત્નત્રયાય
પ્.1.1।.એવં મયા શ્રુતમ્। એકસિન્ સમયે ભગવાન્ શ્રાવસ્ત્યાં વિહરતિ સ્મ। જેતવને +અનાથપિણ્ડદસ્ય^આરામે।
પ્.1.2।.અથ^આયુષ્માન્ આનન્દઃ પૂર્વાહ્ણે નિવાસ્ય પાત્ર^ચીવરમ્ આદાય શ્રાવસ્તીં મહા^નગરીં પિણ્ડાય પ્રાવિક્ષત્। અથ^આયુષ્માન્ આનન્દઃ શ્રાવસ્તીં પિણ્ડાય ચરિત્વા કૃત^ભક્ત^કૃત્યો યેનાન્યતમમ્ ઉદપાનં તેન^ઉપસંક્રાન્તઃ।
પ્.1.3।.તેન ખલુ સમયેન તસ્મિન્ન્ ઉદપાને પ્રકૃતિર્ નામ માતઙ્ગ^દારિકા ઉદકમ્ ઉદ્ધરતે સ્મ। અથ^આયુષ્માન્ આનન્દઃ પ્રકૃતિં માતઙ્ગ^દારિકામ્ એતદ્ અવોચત્। દેહિ મે ભગિનિ પાનીયં પાસ્યામિ।
પ્.1.4।.એવં કિતે પ્રકૃતિર્ માતઙ્ગ^દારિકાયુષ્મન્તમ્ આનન્દમ્ ઇદમ્ અવોચત્। માતઙ્ગ^દારિકાહમ્ અસ્મિ ભદન્તાનન્દ। ન^અહં તે ભગિનિ કુલં વા જાતિં વા પૃચ્છામિ। અપિ તુ સચેત્તે પરિત્યક્તં પાનીયં દેહિ પાસ્યામિ।
પ્.1.5।.અથ પ્રકૃતિર્ માતઙ્ગ^દારિકાયુષ્મન્તમ્ આનન્દાય પાનીયમ્ અદાત્। અથ^આયુષ્માન્ આનન્દઃ પાનીયં પીત્વા પ્રક્રાન્તઃ।
પ્.1.6।.અથ પ્રકૃતિર્ માતઙ્ગ^દારિકાયુષ્મન્ત આનન્દ્સ્ય શરીરે મુખે સ્વરે સાધુ ચ સુષ્ઠુ ચ નિમિત્તમ્ ઉદ્ગૃહીત્વા યોનિશો મનસિકારેણાવિષ્ટા સંરાગચિત્તમ્ ઉત્પાદયતિ (1) સ્મ। આર્યો મે આનન્દઃ સ્વામી અયાદ્ ઇતિ। માતા ચ મે મહા^વિદ્યાધરી સા શક્ષ્યત્ય્ આર્યમ્ આનન્દમ્ આનયિતુમ્।
પ્.2.1।.અથ પ્રકૃતિર્ માતઙ્ગ^દારિકા પાનીયઘટમ્ આદાય યેન ચણ્ડાલ^ગૃહં તેન^ઉપસંક્રમ્ય પાનીય^ઘટમ્ એકાન્તે નિક્ષિપ્ય સ્વાં જનનીમ્ ઇદમ્ અવોચત્।
પ્.2.2।.યત્ ખલ્વ્ એવમ્ અમ્બ જાનીયા આનન્દો નામ શ્રમણો મહાશ્રમણ^ગૌતમસ્ય શ્રાવક ઉપસ્થાયકસ્ તમ્ અહં સ્વામિનમ્ ઇચ્છામિ। શક્ષ્યસિ તમ્ અમ્બ આનયિતુમ્।
પ્.2.3।.સા તામ્ અવોચત્। શક્તા +અહં પુત્રિ આનન્દમ્ આનયિતું। સ્થાપયિત્વા યો મૃતઃ સ્યાદ્ યો વા વીત^રાગઃ। અપિ ચ રાજા પ્રસેનજિત્ કૌશલઃ શ્રમણ^ગૌતમમ્ અતીવ સેવતે ભજતે પર્યુપાસતે। યદિ જાનીયાત્ સો +અયં ચણ્ડાલ^કુલસ્યાનર્થાય પ્રતિપદ્યેત। શ્રમણશ્ ચ ગૌતમો વીત^રાગઃ શ્રૂયતે। વીત^રાગસ્ય [મન્ત્રાઃ] પુનઃ સર્વ^મન્ત્રાન્ અભિભવન્તિ।
પ્.2.4।.એવમ્ ઉક્તા પ્રકૃતિર્ માતઙ્ગ^દારિકા માતરમ્ ઇદમ્ અવોચત્। સ ચેદ્ અમ્બ શ્રમણો ગૌતમા વીત^રાગસ્તસ્ય^અન્તિકાચ્ છ્રમણમ્ આનન્દં ન પ્રતિલપ્સ્યે જીવિતં પરિત્યજેયં સ ચેત્ પ્રતિલિપ્સ્યે જીવામિ।
પ્.2.5।.મા તે પુત્રિ જીવિતં પરિત્યજસિ આનયામિ શ્રમણમ્ આનન્દમ્।
પ્.2.6।.અથ પ્રકૃતેર્ માતઙ્ગ^દારિકાયા માતા મધ્યે ગૃહાઙ્ગનસ્ય ગોમયેનોપલેપનં કૃત્વા વેદીમ્ આલિપ્ય દર્ભાન્ સંસ્તીર્ય^અગ્નિં પ્રજ્વાલ્ય^અષ્ટશતમ્ અર્ક^પુષ્પાણાં ગૃહીત્વા મન્ત્રાન્ આવર્તયમાના એકૈકમ્ અર્ક^પુષ્પં પરિજપ્ય અગ્નૌ પ્રતિક્ષિપતિ સ્મ। તત્ર^ઇયં વિદ્યા ભવતિઃ
પ્.3.1।.અમલે વિમલે કુઙ્કુમે સુમને। યેન બદ્ધા +અસિ વિદ્યુત્। ઇચ્છયા દેવો વર્ષતિ વિદ્યોતતિ ગજેતિ વિસ્મયં મહા^રાજસ્ય સમભિવર્ધાયિતું દેવેભ્યો મનુષ્યેભ્યો ગન્ધર્વેભ્યોઃ શિખિ^ગ્રહા દેવા વિશિખિ^ગ્ર(@)હા દેવા આનન્દસ્ય^આગમનાય સંગમનાય ક્રમણાય ગ્રહણાય જુહોમિ સ્વાહા।
પ્.3.2।.અથ^આયુષ્મત આનન્દસ્ય ચિત્તમ્ આક્ષિપ્તં। સ વિહારાન્ નિષ્ક્રમ્ય યેન ચણ્ડાલ^ગૃહં તેન^ઉપસંક્રામતિ સ્મ।
પ્.3.3।.અદ્રાક્ષીચ્ ચણ્ડાલી આયુષ્મન્તમ્ આનન્દં દૂરાદ્ એવ^આગચ્છન્તં। દૃષ્ટ્વા ચ પુનઃ પ્રકૃતિં દુહિતરમ્ ઇદમ્ અવોચત્। અયમ્ અસૌ પુત્રિ શ્રમણ આનન્દ આગચ્છતિ શયનં પ્રજ્ઞપય।
પ્.3.4।.અથ પ્રકૃતિર્ માતઙ્ગ^દારિકા હૃષ્ટ^તુષ્ટા પ્રમુદિત^મના આયુષ્મત આનન્દસ્ય શય્યાં પ્રજ્ઞપયતિ સ્મ।
પ્.3.5।.અથ^આયુષ્માન્ આનન્દો યેન ચણ્ડાલ^ગૃહં તેન^ઉપસંક્રાન્તઃ। ઉપસંક્રમ્ય વેદીમ્ ઉપનિશ્રિત્યા +અસ્થાત્। એકાન્ત^સ્થિતઃ સ પુનર્ આયુષ્માન્ આનન્દઃ પ્રારોદીદ્। અશ્રૂણિ પ્રવર્તયમાન એવમ્ આહ। વ્યસન^પ્રાપ્તો +અહમ્ અસ્મિ ન ચ મે ભગવાન્ સમન્વાહરતિ।
પ્.3.6।.અથ ભગવાન્ આયુષ્મન્તમ્ આનન્દં સમન્વાહરતિ સ્મ। સમન્વાહૃત્ય સંબુદ્ધ^મન્ત્રૈશ્ ચણ્ડાલ^મન્ત્રાન્ પ્રતિહન્તિ સ્મ। તત્ર^ઇયં વિદ્યાઃ।
પ્.3.7.।.સ્થિતિર્ અચ્યુતિઃ સુનીતિઃ। સ્વસ્તિ સર્વ^પ્રાણિભ્યઃ।
પ્.4.1અબ્।.સરઃ પ્રસન્નં નિર્દોષં પ્રશાન્તં સર્વતો +અભયં।
પ્.4.1ચ્દ્।.ઈતયો યત્ર શામ્યન્તિ ભયાનિ ચલિતાનિ ચ।
પ્.4.2અબ્।.તદ્ વૈ દેવા નમ્સ્યન્તિ સર્વ^સિદ્ધાશ્ ચ યોગિનઃ।
પ્.4.2ચ્દ્।.એતેન સત્ય^વાક્યેન સ્વસ્ત્યા^આનન્દાય ભિક્ષવે॥
પ્.4.3।.અથ^આયુષ્માન્ આનન્દઃ પ્રતિહત^ચણ્ડાલ^મન્ત્રશ્ ચણ્ડાલ^ગૃહાન્ નિષ્ક્રમ્ય યેન સ્વકો વિહારસ્ તેન^ઉપસંક્રમિતુમ્ આરબ્ધઃ।
પ્.4.4।.અદ્રાક્ષીત્ પ્રકૃતિર્ માતઙ્ગ^દારિકા। આનન્દમ્ આયુષ્મન્તં પ્રતિગચ્છન્તં દૃષ્ટ્વા ચ પુનઃ સ્વાં જનનીમ્ ઇદમ્ અવોચત્। અયમ્ અસૌ માતઃ શ્રમણ આનન્દઃ પ્રતિગચ્છતિ। તામ્ આહ માતા। નિયતં પુત્રિ શ્રમણેન ગૌતમેન સમન્વાહૃતો ભવિષ્યતિ। તેન મમ મન્ત્રાઃ પ્રતિહતા ભવિષ્યન્તિ। પ્રકૃતિર્ આહ। કિં પુનર્ અમ્બ બલવત્તરાઃ શ્રમણસ્ય ગૌતમસ્ય મન્ત્રા ન^અસ્માકં।
તામ્ આહ માતા। બલવત્તરાઃ શ્રમણસ્ય ગૌતમસ્ય મન્ત્રા ન^અસ્માકં। યે પુત્રિ મન્તાઃ સર્વ^લોકસ્ય પ્રભવન્તિ તાન્ મન્ત્રાન્ શ્રમણો ગૌતમ આકાઙ્ક્ષમાણઃ પ્રતિહન્તિ। ન પુનર્ લોકઃ પ્રભવતિ શ્રમણસ્ય ગૌતમસ્ય મન્ત્રાન્ પ્રતિહન્તું। એવં બલવત્તરાઃ અવમણસ્ય ગૌતમસ્ય મન્ત્રાઃ।
પ્.4.5।.અથ^આયુષ્માન્ આનન્દો યેન ભગવાંસ્ તેન^ઉપસંક્રાન્તઃ। ઉપસંક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા^એકાન્તે +અસ્થાત્।
પ્.4.6।.એકાન્ત^સ્થિતમ્ આયુષ્મન્તમ્ આનન્દં ભગવાન્ ઇદમ્ અવોચત્। ઉદ્ગૃહ્ણ ત્વમ્ આનન્દ ઇમાં ષડક્ષરીવિદ્યાં ધારય વાચય પર્યવાપ્નુહિ। આત્મનો હિતાય સુખાય ભિક્ષૂણાં ભિક્ષુણીનામ્ ઉપાસકાનામ્ ઉપસિકાનાં હિતાય સુખાય। ઇયમ્ આનન્દ ષડ્ક્ષરીવિદ્યા ષડ્ભિઃ સમ્યક્ સંબુદ્ધૈર્ ભાષિતા ચતુર્ભિશ્ ચ મહા^રાજૈઃ શક્રેણ દેવાનામ્ ઇન્દ્રેણ બ્રહ્મણા ચ સહાપતિના। મયા ચ^એતર્હિ
શાક્યમુનિના સમ્યક્^સંબુદ્ધેન ભાષિતા। ત્વમ્ અપ્ય્ એતર્હ્ય્ આનન્દ તાં ધારય વાચય પર્યવાપ્નુહિ। યદ્ ઉત તદ્ યથા:
પ્.5.1।.અણ્ડરે પાણ્ડરે કારણ્ડે કેયૂરે +અર્ચિ^હસ્તે ખર^ગ્રીવે બન્ધુ^મતિ ચીર^મતિ ધરવિધ ચિલિમિલે વિલોડય વિષાણિ લોકે। વિષ ચલ ચલ। ગોલ^મતિ ગણ્ડવિલે ચિલિમિલે સ^અતિનિમ્ને યથા સંવિભક્ત^ગોલ^મતિ ગણ્ડ^વિલાયૈ સ્વાહા।
પ્.5.2।.યઃ કશ્ ચિદ્ આનન્દ^ષડક્ષર્યા વિદ્યયા પરિત્રાણં સ્વસ્ત્યયનં કુર્યાત્ સ યદિ વધ^અર્હો ભવેત્ દણ્ડેન મુચ્યતે। દણ્ડ^અર્હઃ પ્રહારેણ પ્રહાર^અર્હઃ પરિભાષણયા પરિભાષણ^અર્હો રોમહર્ષણેન રોમહર્ષણ^અર્હઃ પુનર્ એવ મુચ્યતે।
પ્.5.3।.ન^અહમ્ આનન્દ તં સમનુપશ્યામિ સ^દેવ^લોકે સમાર^લોકે સબ્રહ્મ^લોકે સશ્રમણ^બ્રાહ્મણિકાયાં પ્રજાયાં સ^દેવ^માનુષિકાયાં સ^અસુરાયાં યસ્ ત્વ્ અનયા ષડક્ષયં વિદ્યયા રક્ષાયાં કૃતાયાં રક્ષા^સૂત્રે બાહૌ બદ્ધે સ્વસ્ત્યયને કૃતે +અભિભવિતું શક્રોતિ વર્જયિત્વા પૌરાણં કર્મ^વિપાકમ્।

પ્.6.1।.અથ પ્રકૃતિર્ માતઙ્ગ^દારિકા તસ્યા એવ રાત્ર્યા અત્યયાત્ શિરઃ^સ્નાતા +અનાહત દૂષ્ય^પ્રાવૃતા મુક્તા^માલ્ય^આભરણા યેન શ્રાવસ્તો નગરી તેન^ઉપસંક્રમ્ય નગર^દ્વારે કપાટ^મૂલે નિશ્રિત્યા +અસ્થાત્। આયુષ્મન્તમ્ આનન્દમ્ આગમયમાના। નિયતમ્ અનેન માર્ગેણ^આનન્દો ભિક્ષુરાગમ્ ઇષ્યતિ^ઇતિ।
પ્.6.2।.અથ^આયુષ્માન્ આનન્દઃ પૂર્વાહ્ણે નિવાસ્ય પાત્ર^ચીવરમ્ આદાય શ્રાવસ્તીં પિણ્ડાય પ્રાવિક્ષત્। દદર્શ પ્રકૃતિર્ માતઙ્ગ^દારિક^આયુષ્મન્તમ્ આનન્દં। દૂરત એવ દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ આયુષ્મન્તમ્ આનન્દં પૃષ્ઠતઃ પૃષ્ઠતઃ સમનુબદ્ધા ગચ્છન્તમ્ અનુગચ્છતિ તિષ્ઠન્તમ્ અનુતિષ્ઠતિ। યદ્ યદ્ એવ કુલં પિણ્ડાય પ્રવિશતિ તસ્ય તસ્યૈવ દ્વારે તૂષ્ણીભૂતા તિષ્ઠતિ આયુષ્મન્તમ્
આનન્દમ્ આમન્ત્રયમાણા।
પ્.6.3.।.દદર્શાયુષ્માનાનન્દઃ પ્રકૃતિં માતઙ્ગ^દારિકાં। પૃષ્ઠતઃ પૃષ્ઠતઃ સમનુબદ્ધાં દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ જેહ્રીય્માણરૂપો +અપ્રગલ્ભાયમાનરૂપો દુઃખી દુર્મનાઃ શીઘ્રં શીઘ્રં શ્રાવસ્ત્યા વિનિર્ગમ્ય યેન જેતવનં તનોપસંક્રાન્તઃ। ઉપસંક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વેકાન્તે +અસ્થાદ્। એકાન્ત^સ્થિત આયુષ્માન્ આનન્દો ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્। ઇયં મે ભગવન્
પ્રકૃતિર્ માતઙ્ગ^દારિકા પૃષ્ઠતઃ પૃષ્ઠતઃ સમનુબદ્ધા ગચ્છન્તમ્ અનુગચ્છતિ, તિષ્ઠન્તમ્ અનુતિષ્ઠતિ। યદ્ યદ્ એવ કુલં પિણ્ડાય પ્રવિશામિ તસ્ય તસ્યૈવ દ્વારે તૂષ્ણીભૂતા તિષ્ઠતિ। ત્રાહિ મે ભગવન્ ત્રાહિ મે સુગત।
પ્.6.4।.એવમ્ ઉક્તે ભગવાન્ આયુષ્મન્તમ્ આનન્દમ્ ઇદમ્ અવોચત્। મા ભેર્ મા ભેર્ ઇતિ। અથ ભગવાન્ પ્રકૃતિં માતઙ્ગ^દારિકામ્ ઇદમ્ અવોચત્। હિં તે પ્રકૃતે માતઙ્ગ^દારિકે આનન્દેન ભિક્ષુણા। પ્રકૃતિર્ આહ। સ્વામિનં ભદન્તમ્ આનન્દમ્ ઇચ્છામિ। ભગવાન્ આહ। (7) અનુજ્ઞાતાસિ પ્રકૃતે માતાપિતૃભ્યામ્ આનન્દાય। અનુજ્ઞાતાસ્મિ ભગવન્ન્ અનુજ્ઞાતાસ્મિ સુગત। ભગવાન્ આહ। તેન હિ
સમ્મુખં મમાનુજ્ઞાપય્ય ત્વમ્।

પ્.7.1।.અથ પ્રકૃતિર્ માતઙ્ગ^દારિકા ભગવતઃ પ્રતિશ્રુત્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા ભગવન્તં ત્રિઃપ્રદક્ષિણીકૃત્ય ભગવતો +અન્તિકાત્ પ્રક્રાન્તા। યેન સ્વકૌ માતાપિતરૌ તેન^ઉપસંક્રાન્તા। ઉપસંક્રમ્ય માતાપિત્રોઃ પાદાન્ શિરસા વન્દિત્વા^એકાન્તે +અસ્થાદ્। એકાન્ત^સ્થિતા સ્વકૌ માતા પિતરાવ્ ઇદમ્ અવોચત્। સમ્મુખં મે +અમ્બ તાત શ્રમણસ્ય ગૌતમસ્યાનન્દાયોત્સૃજતમ્।
પ્.7.2।.અથ પ્રકૃતેર્ માતઙ્ગ^દારિકાયા માતાપિતરૌ પ્રકૃતિમ્ આદાય યન ભગવામ્સ્ તેન^ઉપસંક્રાન્તૌ। ઉઅપ્સંક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા^એકાન્તે ન્યષીદતાં। અથ પ્રકૃતિર્ માતઙ્ગ^દારિકા ભગવતઃ પાદૌ શિરસા બન્દિત્વા એકાન્તે +અસ્થાદ્। એકાન્ત^સ્થિતા ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્। ઇમૌ તૌ ભગવન્ માતાપિતરાવ્ આગતૌ।
પ્.7.3।.અથ ભગવાન્ પ્રકૃતેર્ માતઙ્ગ^દારિકાયા માતાપિતરાવ્ ઇદમ્ અવોચ્ત્। અનુજ્ઞાતા યુવાભ્યાં પ્રકૃતિર્ માતઙ્ગ^દારિકાનન્દાયેતિ। તાવ્ આહુતુઃ। અનુજ્ઞાતા ભગવન્ન્ અનુજ્ઞાતા સુગત। તેન હિ યૂયં પ્રકૃતિમ્ અપહાય ગચ્છત સ્વગૃહમ્।
પ્.7.4।.અથ પ્રકૃતેર્ માતઙ્ગ^દારિકાયા માતાપિતરૌ ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા ભગવન્તં ત્રિઃપ્રદક્ષિણીકૃત્ય ભગવતો +અન્તિકાત્ પ્રક્રાન્તૌ।
પ્.7.5।.અથ પ્રકૃતેર્ માતઙ્ગ^દારિકાયા માતાપિતરાવ્ અચિરપ્રક્રાન્તૌ વિદિત્વા ભગવાન્ પ્રકૃતિં માતઙ્ગ^દારિકામ્ ઇદ્મ્ અવોચત્। અર્થિકાસિ પ્રકૃતે આનન્દેન ભિક્ષુણા। પ્રકૃતિર્ આહ। અર્થિકાસ્મિ ભગવન્ન્ અર્થિકાસ્મિ સુગત। તેન હિ પ્રકૃતે ય આનન્દસ્ય વેશઃ સ ત્વયા ધારયિતવ્યઃ। સા આહ। ધારયામિ ભગવન્ ધારયામિ સુગત। પ્રવ્રાજયતુ માં સુગત પ્રવ્રાજયતુ માં
ભગવાન્।
પ્.8.1।.અથ ભગવાન્ પ્રકૃતિં માતઙ્ગ^દારિકામ્ ઇદમ્ અવોચત્। એહિ ત્વં ભિક્ષુણિ ચર બ્રહ્મ^ચર્યમ્।
પ્.8.2।.એવમ્ ઉક્તે પ્રકૃતિર્ માતઙ્ગ^દારિકા ભગવતા મુણ્ડા કાષાય^પ્રાવૃતા। અથ ભગવાન્ પ્રકૃતિં માતઙ્ગ^દારિકામ્ એહિ ભિક્ષુણીવાદેન પ્રવ્રાજયિત્વા ધર્મ્યયા કથયા સંદર્શયતિ સ્મ, સમાદાપયતિ સ્મ, સમુત્તેજયતિ સ્મ, સંપ્રહર્ષયતિ સ્મ। યેયં કથા દીર્ઘ^રાત્રં સંસારસમાપન્નાનાં પ્રતિકૂલા શ્રવણીયા।તદ્ યથા। દાનકથા શીલકથા સ્વર્ગકથા કામેષ્વ્
આદીનવં નિઃસરણં ભયં સંક્લેશવ્યવદાનં બોધિપક્ષાંસ્ તાન્ ધર્માન્ ભગ્વાન્ પ્રકૃત્યૈ ભિક્ષુણ્યૈ સંપ્રકાશયતિ સ્મ।
પ્.8.3।.અથ પ્રકૃતિર્ ભિક્ષુણી ભગવતા ધર્મ્યય કથયા સંદર્શિતા સમાદાપિતા સમુત્તેજિતા સંપ્રહર્ષિતા હૃષ્ટ^ચિત્તા કલ્યાણચિત્તા મુદિતચિત્તા વિનીવરણચિત્તા ઋજુચિત્તા +અખિલચિત્તા ભવ્યા ધર્મ^દેશિતમ્ આજ્ઞાતુમ્।
પ્.9.1।.યદા ચ ભગવાન્ જ્ઞાતઃ પ્રકૃતિં ભિક્ષુણીં હૃષ્ટ^ચિત્તાં કલ્યાણચિત્તાં મુદિતચિત્તાં વિનિવરણચિત્તાં ભવ્યાં પ્રતિબલાં સામુત્કર્પિકીં ધર્મ^દેશનામ્ આજ્ઞાતું તદા યેયં ભગવતાં બુદ્ધાનાં ચતુરાર્ય^સત્યપ્રતિવેધિકી સામુત્કર્ષિકી ધર્મ^દેશના, યદ્ ઉત દુઃખં સમુદયો નિરોધો માર્ગઃ, તાં ભગવાન્ પ્રકૃતેર્ ભિક્ષુણ્યા વિસ્તરેણ સંપ્રકાશયતિ સ્મ।
પ્.9.2।.અથ પ્રકૃતિભિક્ષુણી તસ્મિન્ન્ એવાસને નિષણ્ણા ચતુરાર્ય^સત્યાન્યભિજ્ઞાતાસિત્। દુઃખં સુમુદયં નિરોધં માર્ગં॥ તદ્ યથા વસ્તામ્ અપગતકાલકં રજનોપગતં રઙ્ગ^ઉદકે પ્રક્ષિપ્તં સમ્યગ્ એવ રઙ્ગં પ્રતિગૃહ્ણીયાદ્ એવમ્ એવ પ્રકૃતિર્ ભિક્ષુણી તસ્મિન્નેવાસને નિષણ્ણા ચતુરાર્ય^સત્યાનિ અભિસમયતિ સ્મ, તદ્ યથા દુઃખં સુમુદયં નિરોધં માર્ગમ્।
પ્.9.3।.અથ પ્રકૃતિર્ ભિક્ષુણી કૃષ્ટ^ધર્મા પ્રાપ્ત^ધર્મા વિદિત^ધર્મા અકોપ્ય^ધર્મા પર્યવસિત^ધર્મ^અધિગત^અર્થ^લાભ^સંવૃત્તા તીર્ણ^કાઙ્ક્ષા^વિચિકિત્સા વિગત^કથંકથા વૈશારદ્ય^પ્રાપ્તા +અપર^પ્રત્યયા +અનન્યનેયા શાસ્તુઃ શાસને +અનુધર્મ^ચારિણી આજાનેયમાના ધર્મેષુ ભગવતઃ પાદયોઃ શિરસા નિપત્ય ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્।
પ્.9.4।.અત્યયો મે ભગવન્ન્ અત્યયો મે સુગત। યથા બાલા યથા મૂઢા યથા +અવ્યક્તા યથા +અકુશલા દુષ્પ્રજ્ઞ^જાતીયા યાહમ્ આનન્દં ભિક્ષું સ્વામિ^વાદેન સમુદાચર્ષં। સ^અહં ભદન્તાત્યયમત્યયતઃ પશ્યામિ। અત્યયમ્ અત્યયતો દૃષ્ટ્વા દેશયામિ। અત્યયમ્ અત્યયત આવિષ્કરોમિ। આયત્યાં સંવરમ્ આપદ્યે। અતસ્ તસ્યા મમ ભગવન્ન્ અત્યયમ્ અત્યયતો જાનાતુ પ્રતિગૃહ્ણાતુ
અનુકમ્પામ્ ઉપાદાય। ભગવાન્ આહ। આયત્યાં સંવરાય સ્થિત્વા ત્વં પ્રકૃતે +અત્યયમ્ અત્યયતો +અધ્યાગમઃ। યથા બાલા યથા મૂઢા યથા +અવ્યક્તા યથા +અકુશલા દુષ્પ્રજ્ઞ^જાતીય ત્વમ્ આનન્દં ભિક્ષું સ્વામિ^વાદેન (10) અમુદાચરસિ^ઇતિ। યતશ્ ચ ત્વં પ્રકૃતે +અત્યયં જાનાસિ અત્યયં પશ્યસિ આયત્યાં ચ સંવરમ્ આપદ્યસે, અહમ્ અપિ તે +અત્યયમ્ અત્યયતો ગૃહ્ણામિ। વૃદ્ધિર્
એવ તે પ્રકૃતે પ્રતિકાઙ્ક્ષતવ્યા કુશલાનાં ધર્માણાં ન હાનિઃ।
પ્.10.1।.અથ પ્રકૃતિર્ ભિક્ષુણી ભગવતા^અભિનન્દિતા અનુશિષ્ટા એકાવ્યપકૃષ્ટા +અપ્રમત્તા આતાપિની સ્મૃતિમ્ અતી સંપ્રજાના પ્રહિતાનિ વિવિક્તાનિ વિહરતિ સ્મ। યદ્ અર્થં કુલ^દુહિતરઃ કેશાન્ અવતાર્ય કાષાયાણિ વસ્ત્રાણ્ય્ આચ્છાદ્ય સમ્યગ્ એવ શ્રદ્ધયા^આગારાદ્ અનાગારિકાં પ્રવ્રજન્તિ તદનુત્તર^બ્રહ્મચર્ય^પર્યવસાનં દૃષ્ટ એવ ધર્મે સ્વયમ્ અભિજ્ઞય સાક્ષાત્ કૃત્ય^ઉપસંપદ્ય
પ્રવેદયતે સ્મ। ક્ષીણા મે જાતિર્ ઉષિતં બ્રહ્મચર્યં કૃતં કરણીયં ન^અપરમસ્માદ્ ભવં પ્રજાનામિ^ઇતિ।
પ્.10.2।.અશ્રૌષુઃ શ્રાવસ્તેયકા બ્રાહ્મણ^ગૃહપતયો ભગવતા કિલ ચન્ડાલ^દારિકા પ્રવ્રાજિતેતિ। શ્રુત્વા ચ પુનર્ અવધ્યાયન્તિ। કથં હિ નામ ચણ્ડાલ^દારિકા ભિક્ષૂણાં સમ્યક્ચર્યાં ચરિષ્યતિ। ભિક્ષુણીનામ્ ઉપાસકાનામ્ ઉપાસિકાનાં સમ્યક્^ચર્યાં ચરિષ્યતિ। કથં હિ નામ ચણ્ડાલ^દારિકા બ્રહ્મ^ક્ષત્રિય^ગૃહપતિ^મહા^શાલ^કુલેષુ પ્રવેક્ષ્યતિ।
પ્.11.1।.અશ્રૌષીદ્ રાજા પ્રસેનજિત્ કૌશલો ભગવતા ચણ્ડાલ^દારિકા પ્રવ્રાજિતેતિ। શ્રુત્વા ચ પુનર્ અવધ્યાયાતિ। કથં હિ નામ ચણ્ડાલ^દારિકા ભિક્ષૂણાં સમ્યક્^ચર્યાં ચરિષ્યતિ। ભિક્ષુણીનામ્ ઉપાસકાનામ્ ઉપાસિકાનાં સમ્યક્^ચર્યાં ચરિષ્યતિ। કથં બ્રાહ્મણ^ક્ષત્રિય^ગૃહપતિ^મહા^શાલ^કુલેષુ પ્રવેક્ષ્યતિ।
પ્.11.2।.વિમૃષ્ય ચ ભદરં યાનં યોજયિત્વા ભદ્રં યાનમ્ અભિરુહ્ય સંબહુલૈશ્ ચ શ્રાવસ્તેયૈર્ બ્રાહ્મણ^ગૃહપતિભિઃ પરિવૃતઃ પુરસ્કૃતઃ શ્રાવસ્ત્યા નિર્યાતિ સ્મ। યેન જેતવનમ્ અનાથપિણ્ડદસ્ય^આરામસ્ તેન^ઉપસંક્રાન્તઃ। તસ્ય ખલુ યાવતી યાનસ્ય ભૂમિસ્ તાવદ્ યાનેન ગત્વા સ યાનાદ્ અવતીર્ય પત્તિકાય^પરિવૃતઃ પત્તિકાય^પુરસ્કૃતઃ પદ્ભ્યામ્ એવ^આરામં પ્રાવિક્ષત્।
પ્રવિશ્ય યેન ભગવાંસ્ તેન^ઉપસંક્રાન્તઃ। ઉપસંક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે નિષણ્ણઃ। તે +અપિ સંબહુલાઃ શ્રાવસ્તેયકા બ્રાહ્મણ^ક્ષતિર્ય^ગૃહપતયો ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા^એકાન્તે નિષણ્ણાઃ। અપ્ય્ ઐકત્યા ભગવતા સાર્ધં સંમુખં સંરઞ્જનીં સંમોદિનીં વિવિધાં કથાં વ્યતિસાર્ય^એકાન્તે નિષણ્ણાઃ। અપ્ય્ ઐકસ્યા ભગવતઃ પુરતઃ

સ્વકસ્વકાનિ માતા^પૈતૃકાણિ નામ^ગોત્રાણિ અનુશ્રાવ્ય^એકાન્તે નિષણ્ણાઃ। અપ્ય્ ઐકત્ય યેન ભગવાંસ્ તેન^અઞ્જલિં પ્રણમ્ય^એકાન્તે નિષણ્ણાઃ। અપ્ય્ ઐકત્યાસ્ તૂષ્ણીં ભૂતા એકાન્તે નિષણ્ણાઃ।
પ્.11.3।.અથ ભગવાન્ રાજાનં પ્રસેનજિતં કૌશલમ્ આરભ્ય તેષાં ચ સંબહુલાનાં શ્રાવસ્તેયકાનાં બ્રાહ્મણ^ક્ષત્રિય^ગૃહપતીનાં ચેતસા ચિત્તમ્ આજ્ઞાય પ્રકૃતેર્ ભિક્ષુણ્યાઃ પૂર્વનિવાસમ્ આરભ્ય ભિક્ષૂનામ્ અન્ત્રયતે સ્મ। ઇચ્છથ યૂયં ભિક્ષવસ્ તથા^આગતસ્ય સમ્મુખં પ્રકૃતેર્ ભિક્ષુણ્યાઃ પૂર્વ^નિવાસમ્ આરભ્ય ધર્મ^કથાં શ્રોતુમ્।
પ્.11.4।.ભિક્ષવો ભગવન્તમ્ આહુઃ । એતસ્ય ભગવન્ કાલ એતસ્ય સુગત સમયો યદ્ ભગવાન્ પ્રકૃતેર્ ભિક્ષુણ્યાઃ પૂર્વ^નિવાસમ્ આરભ્ય ધર્મ^કથાં કથાયેત્। યદ્ ભગવતઃ (12) શ્રુત્વા ભિક્ષવો ધારયિષ્યન્તિ। ભગવાન્ આહ। તેન હિ ભિક્ષવઃ શૃણુત સાધુ ચ સુષ્ઠુ ચ મનસિ કુરુત ભાષિષ્યે। એવં સાધુ ભગવન્ન્ ઇતિ તે ભિક્ષવો ભગવતઃ પ્રત્યશ્રૌષુઃ। ભગવાંસ્
તાન્ ઇદમ્ અવોચત્।
પ્.12.1।.ભૂત^પૂર્વં ભિક્ષવો +અતીતે +અધ્વનિ ગઙ્ગા^તટે +અતિમુક્ત^કદલી^પાટલક^આમલકી વન^ગહન^પ્રદેશે તત્ર ત્રિશઙ્કુર્ નામ માતઙ્ગ^રાજઃ પ્રતિવસતિ સ્મ। સંબહુલૈશ્ ચ માતઙ્ગ^સહસ્રૈઃ સાર્ધં। સ પુનર્ ભિક્ષવસ્ ત્રિશઙ્કુર્ માતઙ્ગ^રજઃ પૂર્વ^જન્મ^અધીતાન્ વેદાન્ સમનુસ્મરતિ સ્મ સ^અઙ્ગ^ઉપાઙ્ગાન્ સરહસ્યાન્ સનિઘણ્ટ^કૈટભાન્ સ^અક્ષર^પ્રભેદાન્
ઇતિહાસ^પઞ્ચ^માનન્યાનિ ચ શાસ્ત્રાણિ। પદકો વૈયાકરણો લોકાયત^યજ્ઞ^મન્ત્રે મહા^પુરુષ^લક્ષણે નિષ્ણાતો નિષ્કાઙ્ક્ષો ભાષ્યં ચ યથાર્ધર્મં વેદ^વ્રત^પદાન્ય્ અનુશ્રુતં ચ ભાષતે સ્મ।
પ્.12.2।.તસ્ય ત્રિશઙ્કુર્ માતઙ્ગ^રાજસ્ય શાર્દૂઅકર્ણો નામ કુમારો +અભૂદ્ ઉત્પન્નઃ। રૂપતશ્ ચ કુલતશ્ ચ શીલતશ્ ચ ગુણતશ્ ચ સર્વ^ગુણૈશ્ ચ^ઉપેતો +અભિરૂપો દર્શનીયઃ પ્રાસાદિકઃ પરમયા શુભ^વર્ણ^પુષ્કલતયા સમન્વાગતઃ।
પ્.12.3।.અથ ત્રિશઙ્કુર્ માતઙ્ગ^રાજઃ।શાર્દૂલકર્ણં કુમારં પૂર્વ^જન્માધીતાન્ વેદાન્ અધ્યાપયતિ સ્મ। યદ્ ઉત સ^અઙ્ગ^ઉપાઙ્ગાન્ સરહસ્યાન્ સનિઘણ્ટ^કૈટભાન્ સ^અક્ષર^પ્રભેદાન્ ઇતિહાસ^પઞ્ચ^માનન્યાનિ ચ શાસ્ત્રાણિ ભાષ્યં ચ યથા^ધર્મં વેદ^વ્રત^પદાનિ।
પ્.12.4।.અથ ત્રિશઙ્કોર્ માતઙ્ગ^રાજસ્ય^એતદ્ અભવત્। અયં મમ પુત્રઃ શાર્દૂલકર્ણો નામ કુમારઃ। ઉપેતો રૂપતશ્ ચ કુલતશ્ ચ શીલતશ્ ચ ગુણતશ્ ચ। સર્વ^ગુણ^ઉપેતો +અભિરૂપો (13) દર્શનીયઃ પ્રાસાદિકઃ પરમયા ચ વર્ણ^પુષ્કલતયા સમન્વાગતઃ। ચીર્ણ^વ્રતો +અધીત^મન્ત્રો વેદ^પારગઃ। સમયો +અયં યન્ ન્ય્ અહમ્ અસ્ય નિવેશન^ધર્મં કરિષ્યે। તત્ કુતો ન્ય્
અવં શાર્દૂલકર્ણસ્ય પુત્રસ્ય શીલવતીં ગુણવતીં રૂપવતીં પ્રતિરૂપાં પ્રજાવતીં લભેયમ્ ઇતિ।છેચ્કેદ્
પ્.13.1।.તસ્મિન્ ખલુ સમયે પુષ્કરસારી નામ બ્રાહ્મણ ઉત્કૂટં નામ દ્રોણ^મુખં પરિભુઙ્ક્તે સ્મ। સમપ્ત^ઉત્સદં સ^તૃણ^કાષ્ઠ^ઉદકં ધાન્ય^સહગતં રાજ્ઞા +અગ્નિદત્તેન બ્રહ્મ^દેયં દત્તમ્।
પ્.13.2।.પુષ્કરસારી પુનર્ બ્રાહ્મણ ઉપેતઃ માતૃતઃ પિતૃતઃ સંશુદ્ધો ગૃહિણ્યામનાક્ષિપ્તો જાતિવાદેન ગોત્ર^વાદેન યાવદ્ આસપ્તમમાતામહપિતામહં। યુગપદ્ ઉપાધ્યાયો +અધ્યાપકો મન્ત્ર^ધરસ્ ત્રયાણાં વેદાનાં પારગઃ સ^અઙ્ગ^ઉપાઙ્ગાનાં સરહસ્યાનાં સનિઘણ્ટ^કૈટભાનાં સ^અક્ષર^પ્રભેદાનામ્ ઇતિહાસ^પઞ્ચ^માનાં સદૃશ^વ્યાકર્તા પદકો વૈયાકરણઃ।
લોકાયત^યજ્ઞ^મન્ત્ર^મહા^પુરુષ^લક્ષણેષુ પારગઃ। સ્ફીતમ્ ઉત્કૂટં નામ દ્રોણ^મુખં પરિભુઙ્ક્તે।
પ્.13.3।.પુષ્કરસારિણો બ્રાહ્મણસ્ય પ્રકૃતિર્ નામ માણવિકા દુહિતા ભૂતા। ઉપેતા રૂપતશ્ ચ કુલતશ્ ચ શીલતશ્ ચ ગુણતશ્ ચ। સર્વ^ગુણ^ઉપેતા +અભિરૂપા દર્શનીયા પ્રાસાદિકા પરમયા વર્ણ^પુષ્કલતયા સમન્વાગતા શીલવતી ગુણવતી।
પ્.13.4।.અથ ત્રિશઙ્કોર્ માતઙ્ગ^રાજસ્ય^એતદ્ અભવત્। અસ્ત્ય્ ઉત્તર^પૂર્વેણ^ઉત્કૂટો નામ દ્રોણ^મુખઃ, તત્ર પુષ્કરસારો નામ બ્રાહ્મણઃ પ્રતિવસતિ। ઉપેતો માતૃતઃ પિતૃતો (14) યાવત્ તત્રૈવેદિકે પ્રવચને વિસ્તરેણ। સ ચ^ઉત્કૂટં દ્રોણ^મુખં પરિભ્ઙ્ક્તે। સસપ્ત^ઉત્સદં સતૃણ^કાષ્ઠ^ઉદકં ધાન્ય^ભોગૈઃ સહગતં રાજ્ઞા +અગ્નિદત્તેન બ્રહ્મ^દેયં દત્તમ્।
પ્.14.1।.તસ્ય પુષ્કરસારિણો બ્રાહ્મણસ્ય પ્રકૃતિર્ નામ માણવિકા દુહિતા ઉપેતા રૂપતશ્ ચ કુલતશ્ ચ શીલતશ્ ચ સર્વ^ગુણ^ઉપેતા +અભિરૂપા દર્શનીયા પ્રાસાદિકા પરમયા વર્ણ^પુષ્કલતયા સમન્વાગતા। શીલવતી ગુણવતી પુત્રસ્ય મે શાર્દૂલકર્ણસ્ય પ્રતિરૂપા પત્ની ભવિષ્યતિતિ।
પ્.14.2।.અત્ર ત્રિશઙ્કુર્ માતઙ્ગ^રાજ એતમ્ એવાર્થં બહુલં રાત્રૌ ચિન્તયિત્વા વિતર્ક્ય તસ્યા એવ રાત્ર્યા અત્યયાત્ પ્રત્યૂષ^કાલ^સમયે સર્વ^શ્વેતં વડવા રથમ્ અભિરુહ્ય મહતા શ્વપાકગણેનામાત્યગણેન પરિવૃતશ્ ચણ્ડાલ^કુલ^નગરાન્ નિષ્ક્રમ્ય^ઉત્તરેન પ્રાગચ્છદ્યેનોત્કૂટં દ્રોણ^મુખમ્।
પ્.14.3।.અથ ત્રિશઙ્કુર્ માતઙ્ગ^રાજ ઉત્કૂટસ્ય^ઉત્તરપૂર્વેણ સુમનસ્કં નામ^ઉદ્યાનં નાના^વૃક્ષ^સંચ્છન્નં નાના^વૃક્ષ^કુસુમિતં નાના^દ્વિજનિકૂજિતં નન્દનમ્ ઇવ દેવાનાં તદ્ ઉપસંક્રાન્તઃ। ઉપસંક્રમ્ય બ્રાહ્મણં પુષ્કરસારિણમ્ આગમયમાનો +અસ્થાત્। બ્રાહ્મણઃ પુષ્કરસારી માણવકાન્ મન્ત્રાન્ વાચયિતુમ્ ઇહાગમિષ્યતિ^ઇતિ।

પ્.14.4।.અથ બ્રાહ્મણઃ પુષ્કરસારી તસ્યા એવ રાત્ર્યા અત્યયાત્ સર્વ^શ્વેતં વડવારથમ્ અભિરુહ્ય શિષ્યગણપ્રિવૃતઃ પઞ્ચ^માત્રૈર્ માણવક^શતેઃ પુરસ્કૃત ઉત્કૂટાન્ નિર્ય્તિ સ્મ, બ્રાહ્મણકાન્ મન્ત્રાન્ વાચયિતુમ્।
પ્.15.1।.અદ્રાક્ષીત્ ત્રિશઙ્કુર્ માતઙ્ગ^રાજો બ્રાહ્મણં પુષ્કરસારિણં સૂર્યમ્ ઇવ^ઉદયન્તં તેજસા જ્વલન્તમ્ ઇવ હુતવહં યજ્ઞમ્ ઇવ બ્રાહ્મણ^પરિવૃતં શક્રમ્ ઇવ દેવ^ગણપરિવૃતં હૈમવન્તમ્ ઇવૌષધિભિઃ સમુદ્રમ્ ઇવ રત્નૈશ્ ચન્દ્રમ્ ઇવ નક્ષત્રૈર્ વૈશ્રવણમ્ ઇવ યક્ષ^ગણૈર્ બ્રહ્માણમ્ ઇવ દેવ^ર્ષિગણૈઃ પરિવૃતં શોભમાનં। દૂરત એવાગચ્છન્તં દૃષ્ટ્વા
ચૈનં પ્રત્યુદ્ગમ્ય યથા^ધર્મં કૃત્વેદમ્ અવોચત્।
પ્.15.2।.અહં ભોઃ પુષ્કરસારિન્ સ્વાગતમ્ આયાહિ। કાર્યં ચ તે વક્ષ્યામિ તચ્ છ્રૂયતાં। એવમ્ ઉક્તે બ્રાહ્મણઃ પુષ્કરસારી ત્રિશઙ્કુમાતઙ્ગ^રાજમ્ ઇદમ્ અવોચત્।
પ્.15.3।.ન હિ ભોસ્ ત્રિશઙ્કો શક્યં બ્રાહ્મણેન સહ ભોઃ કારં કર્તું।
પ્.15.4।.અહં ભોઃ પુષ્કરસારિન્ શક્નોમિ ભોઃ કારં કર્તું। યચ્છક્યં મે કર્તું ભવતિ નૈવ તચ્છક્યં તે કર્તું। અપિ તુ ચત્વારો ભોઃ પુષ્કરસારિન્ પુરુષસ્ય કાર્યસમારમ્ભાઃ પૂર્વ^સમારબ્ધા ભવન્તિ। યદ્ ઉત આત્માર્થં વા પરાર્થં વાત્મીયાર્થં (16) વા સર્વ^ભૂત^સંગ્રહાર્થં વા। ઇદં ચ^અત્ર મહત્તરં કાર્યં યત્ તે વ્યાખ્યાસ્યામિ તચ્ છ્રૂયતાં। પુત્રાય
મે શાર્દૂલકર્ણાય પ્રકૃતિં દુહિતરમ્ ઉત્સૃજ ભાર્યા^અર્થાય। યાવન્તં કુલ^શુલ્કં મન્યસે તાવન્તં દાસ્યામિ।
પ્.16.1।.ઇદં ચ ખલુ પુનર્વચનં શ્રુત્વા ત્રિશઙ્કોર્ માતઙ્ગ^રાજસ્ય ભૃશં બ્રાહ્મણઃ પુષ્કરસારી અભિષક્તઃ કુપિતશ્ ચણ્ડીભૂતો +અનાત્તમનાઃ કોપં ચ ક્વેષં ચ મ્રક્ષ્યં ચ તત્પ્રત્યયાત્ સંજનયિત્વા લલાટે ત્રિશિખાં ભૃકુટિં કૃત્વા કણ્ઠં ધમયિત્વા +અક્ષિણી પરિવર્ત્ય નકુલ^પિઙ્ગલાં દૃષ્ટિમ્ ઉત્પાદ્ય ત્રિશઙ્કું માતઙ્ગ^રાજમ્ ઇદમ્ અવોચત્।
પ્.16.2।.ધિગ્ ગ્રામ્યવિષય। ચણ્ડાલ। નેદં શ્વપાકવચનં યુક્તં। યસ્ત્વં બ્રાહ્મણં વેદ^પારગં હીનશ્ ચણ્ડાલ^યોનિજો ભૂત્વા ઇચ્છસ્ય્ અવમર્દિતું। ભો દુર્મતે।
પ્.16.3અબ્।.પ્રકૃતિં ત્વં ન જાનાસિ; આત્માનં ચ^અભિમન્યસે।
પ્.16.3ચ્દ્।.બાલ^અગ્રે સર્ષપં મા ભો સ્થાપય(મા)ક્લેશમ્ આગમઃ।
પ્.16.4અબ્।.મા પ્રાર્થયા +અપ્રાર્થનીયાં વાયું પાશેન બન્ધય।
પ્.17.1અબ્।. ન હિ ચામી^કરં મૂઢ ભવેદ્ ભસ્મ કદાચન।
પ્.17.1ચ્દ્।.પ્રકાશે બાન્ધકારે કિં વિશેષો નોપલભ્યતે॥
પ્.17.2અબ્।.ચણ્ડાલ^યોનિજસ્ ત્વં હિ દ્વિજાતિઃ પુનર્ અપ્ય્ અહં।
પ્.17.2ચ્દ્।.હીનઃ શ્રેષ્ઠેન સમ્બન્ધં મૂઢ પ્રાથયસે કથં॥
પ્.17.3અબ્।.ચણ્ડાલ^યોનિભૂતસ્ ત્વમ્ અહમ્ અસ્મિ દ્વિજાતિજઃ।
પ્.17.3ચ્દ્।.ન હિ શ્રેષ્ઠઃ પ્રહીનેન સમ્બન્ધં કર્તુમ્ ઇચ્છતિ॥
પ્.17.4અબ્।.શ્રેષ્ઠાઃ શ્રેષ્ઠૈર્ હિ સમ્બન્ધં કુર્વન્તીહ દ્વિજાતયઃ।
પ્.17.4ચ્દ્।.વિદ્યયા યે તુ સમ્પન્નાઃ સંશુદ્ધશ્ ચરણેન ચ॥
પ્.17.5અબ્।.જાત્યા ચૈવાન્ અભિક્ષિપ્તા મન્ત્રૈઃ પરમતાં ગતાઃ।
પ્.17.5ચ્દ્।.અધ્યાપકા મન્ત્ર^ધરાસ્ ત્રિષુ વેદેષુ પારગાઃ॥
પ્.17.6અબ્।.નિઘણ્ટકૈટભાન્ વેદાન્ બ્રાહ્મણ યે હ્ય્ અધીયતે।
પ્.17.6ચ્દ્।.તૈસ્ તાદૃશૈર્ હિ સમ્બન્ધં કુર્વન્તીહ દ્વિજાતયઃ॥
પ્.17.7અબ્।.ન હિ શ્રેષ્ઠો હિ હીનેન સમ્બન્ધં કર્તુમ્ ઇચ્છતિ।
પ્.17.7ચ્દ્।.પ્રાર્થયસે +અપ્રાર્થનીયાં વાયું પાશેન બન્ધિતું॥
પ્.17.8અબ્।.યદ્ અસ્માભિશ્ ચ સમ્બન્ધમ્ ઇહ ત્વં કર્તુમ્ ઇચ્છસિ।
પ્.17.8ચ્દ્।.જુગુપ્સિતઃ સર્વ^લોકે કૃપણઃપુરુષાધમઃ।
પ્.17.8એf।.ગચ્છ ત્વં વૃષલ ક્ષિપ્રં કિમ્ અસ્માન્ અવમન્યસે॥
પ્.18.1અબ્।.ચણ્ડાલાઃ સહ ચણ્ડાલૈઃ પુક્કશાઃ સહ પુક્કશૈઃ।
પ્.18.1ચ્દ્।.કુર્વન્તીહૈવ સમ્બન્ધં જાતિભિર્ જાતિર્ એવ ચ॥
પ્.18.2અબ્।.બ્રાહ્મણા બ્રાહ્મણૈઃ સાર્ધં ક્ષત્રિયાઃ ક્ષત્રિયૈઃ સહ।
પ્.18.2ચ્દ્।.સાર્ધં વૈશ્યાસ્ તથા વૈશ્યૈઃ શૂદ્રાઃ શૂદ્રૈસ્ તથા સહ॥
પ્.18.3અબ્।.સદૃશાઃ સદૃશૈઃ સાર્ધમ્ આવહન્તિ પરસ્પરં।
પ્.18.3ચ્દ્।.ન હિ કુર્વન્તિ ચણ્ડાલાઃ સમ્બન્ધં બ્રાહ્મણૈઃ સહ॥
પ્.18.4અબ્।.સર્વ^જાતિવિહીનો +અસિ સર્વ^વર્ણ^જુગુપ્સિતઃ।
પ્.18.4ચ્દ્।.કથં હીનશ્ ચ શ્રેષ્ઠેન સમ્બન્ધં કર્તુમ્ ઇચ્છસિ॥
પ્.18.5।.ઇદં પુનર્વચનં શ્રુત્વા બ્રાહ્મણસ્ય પુષ્કરસારિણસ્ ત્રિશઙ્કુર્ માતઙ્ગ^રાજ ઇદમ્ અવોચત્।
પ્.18.6અબ્।.યથા ભસ્મનિ સૌવર્ણે વિશેષ; ઉપલભ્યતે।
પ્.18.6ચ્દ્।.બ્રાહ્મણે વાન્ય^જાતૌ વા ન વિશેષો +અસ્તિ વૈ તથા॥

પ્.18.7અબ્।.યથા પ્રકાશતમસોર્ વિશેષ; ઉપલભ્યતે।
પ્.18.7ચ્દ્।.બ્રાહ્મણે વાન્ય^જાતૌ વા ન વિશેષો +અસ્તિ વૈ તથા॥
પ્.18.8અબ્।.ન હિ બ્રાહ્મણ; આકાશાન્ મરુતો વા સમુત્થિતઃ।
પ્.18.8ચ્દ્।.ભિત્વા વા પૃથિવીં જાતો જાત^વેદા યથારણેઃ॥
પ્.18.9અબ્।.બ્રાહ્મણા યોનિતો જાતાશ્ ચણ્ડાલા; અપિ યોનિતઃ।
પ્.18.9ચ્દ્।.શ્રેષ્ઠત્વે વૃષલત્વે ચ કિં વા પશ્યસિ કારણં॥
પ્.18.10અબ્।.બ્રાહ્મણો +અપિ મૃતોત્સૃષ્ટો જુગુપ્સ્યો +અશુચિર્ ઉચ્યતે।
પ્.18.10ચ્દ્।.વર્ણાસ્ તથા^એવ વા^અપ્ય્ અન્યે કા નુ તત્ર વિશેષતા॥
પ્.19.1અબ્।.યત્ કિઞ્ ચિત્ પાપકં કર્મ કિલ્વિષં કલિર્ એવ ચ।
પ્.19.1ચ્દ્।.સત્ત્વાનામ્ ઉપઘાતાય બ્રાહ્મણૈસ્ તત્ પ્રકાશિતં॥
પ્.19.2અબ્।.ઇતિ કર્માણિ ચ^એતાનિ પ્રકાશિતાનિ બ્રાહ્મણૈઃ।
પ્.19.2ચ્દ્।.કર્મભિર્ દારુણૈશ્ ચ^અપિ ``પુણ્યો +અહંઽઽ બ્રૂવતે દ્વિજાઃ॥
પ્.19.3અબ્।.માંસં ખાદિતુકામૈસ્ તુ બ્રાહ્મણૈર્ ઉપકલ્પિતં।
પ્.19.3ચ્દ્।.મન્ત્રૈર્ હિ પ્રોક્ષિતાઃ સન્તઃ સ્વર્ગં ગચ્છન્ત્ય્ અજૈડકાઃ॥
પ્.19.4અબ્।.યદ્ય્ એષ માર્ગઃ સ્વર્તાય કસ્માન્ ન બ્રાહ્મણા હ્ય્ અમી।
પ્.19.4ચ્દ્।.આત્માનમ્ અથવા બન્ધૂન્ મન્ત્રૈઃ સંપ્રોક્ષયન્તિ વૈ॥
પ્.19.5અબ્।.માતરં પિતરં ચ^એવ ભ્રાતરં ભગિનીં તથા।
પ્.19.5ચ્દ્।.પુત્રં દુહિતરં ભાર્યાં દ્વિજા ન પ્રોક્ષયન્ત્ય્ અમી॥
પ્.19.6અબ્।.મિત્રં જ્ઞાતિં સખીં વા^અપિ યે વા વિષયવાસિનઃ।
પ્.19.6ચ્દ્।.પ્રોક્ષિતાસ્ તે +અપિ વા મન્ત્રૈઃ સર્વે યાસ્યન્તિ સદ્ગતિં॥
પ્.19.7અબ્।.સર્વે યજ્ઞૈઃ સમાહુતા ગમિષ્યન્તિ સતાં ગતિં।
પ્.19.7ચ્દ્।.પશુભિઃ કિં નુ ભો યષ્ટૈર્ આત્માનં કિં ન યક્ષ્યસે॥
પ્.19.8અબ્।.ન પ્રોક્ષણૈર્ ન મન્ત્રૈશ્ ચ સ્વર્ગં ગચ્છન્ત્ય્ અજૈડકાઃ।
પ્.19.8ચ્દ્।.ન હ્ય્ એષ માર્ગઃ સ્વર્ગાય મિથ્યાપ્રોક્ષણમ્ ઉચ્યતે॥
પ્.19.9અબ્।.બ્રાહ્મણૈર્ ઔદ્રચિત્તૈસ્ તુ પર્યાયો હ્ય્ એષ ચિન્તિતઃ।
પ્.19.9ચ્દ્।.માંસં ખાદિતુકામૈસ્ તુ પ્રોક્ષણં કલ્પિતં પશોઃ॥
પ્.19.10અબ્।.અન્યચ્ ચ^અહં પ્રવક્ષ્યામિ બ્રાહ્મણૈર્ યત્ પ્રકલ્પિતં।
પ્.19.10ચ્દ્।.પાતકા હિ સમાખ્યાતા બ્રાહ્મણેષુ ચતુર્^વિધાઃ॥
પ્.20.1અબ્।.સુવર્ણ^ચૌર્યં મદ્યં ચ ગુરુ^દારા^અભિમર્દનં।
પ્.20.1ચ્દ્।.બ્રહ્માઘ્નતા ચ ચત્વારઃ પાતકા બ્રાહ્મણેષ્વ્ અમી॥
પ્.20.2અબ્।.સુવર્ણ^હરણં વર્જ્યં સ્તેયમ્ અન્યન્ન વિદ્યતે।
પ્.20.2ચ્દ્।.સુવર્ણં યો હરેદ્ વિપ્રઃ સ તેન +અબ્રાહ્મણો ભવેત્॥
પ્.20.3અબ્।.સુરાપાનં ન પાતવ્યમ્ અન્યપાનં યથેષ્ટતઃ।
પ્.20.3ચ્દ્।.સુરાં તુ યઃ પિવેદ્ વિપ્રઃ સ તેન^અબ્રાહ્મણો ભવેત્॥
પ્.20.4અબ્।.ગુરુ^દારા ન ગન્તવ્યા; અન્યદારા યથેષ્ટતઃ।
પ્.20.4ચ્દ્।.ગુરુ^દારાં તુ યો ગચ્છેત્ સ તેન^અબ્રાહ્મણો ભવેત્॥
પ્.20.5અબ્।.ન હન્યાદ્ બ્રાહ્મણં હ્ય્ એકં હન્યાદ્ અન્યાન્ અનેકશઃ।
પ્.20.5ચ્દ્।.હયાત્ત બ્રાહ્મણં યો વૈ સ તેન^અબ્રાહ્મણો ભવેત્॥
પ્.20.6અબ્।.ઇત્ય્ એતે પાતકા હ્ય્ ઉક્તા બ્રાહ્મણેષુ ચતુર્^વિધાઃ।
પ્.20.6ચ્દ્।.ભવન્ત્ય્ અબ્રાહ્મણા યેન તતો +અન્યે +અપાતકાઃ સ્મૃતાઃ॥

પ્.20.7અબ્।.કૃત્વા ચતુર્ણમ્ એકૈકં ભવેદ્ અબ્રાહ્મણસ્ તુ સઃ।
પ્.20.7ચ્દ્।.લભતે ન ચ સામીચીં બ્રાહ્મણાણાં સમાગમે।
પ્.20.7એf।.આસનં ચ^ઉદકં ચ^એવ વ્યુત્થાનં સ ન ચ^અર્હતિ॥
પ્.20.8અબ્।.તસ્ય નિઃસરનં દૃષ્ટં બ્રાહ્મણૈઃ પતિતસ્ય તુ।
પ્.20.8ચ્દ્।.વ્રતં વૈ સ સમાદાય પુનર્ બ્રાહ્મણતાં વ્રજેત્॥
પ્.20.9અબ્।.અસૌ દ્વાદશ^વર્ષાણિ ધારયિત્વા ખરાજિનં।
પ્.20.9ચ્દ્।.ખાટ્વાઙ્ગમ્ ઉચ્છ્રિતં કૃત્વા મૃતશીર્ષે ચ ભોજનં॥
પ્.21.1અબ્।.એતદ્ વ્રતં સમાદાય નિશ્ચયેન નિરન્તરં।
પ્.21.1ચ્દ્।.પૂર્ણે દ્વાદશમે વર્ષે પુનર્ બ્રાહ્મણતાં વ્રજેત્॥
પ્.21.2અબ્।.ઇતિ નિઃસરણં દૃષ્ટં બ્રાહ્મણૈસ્ તુ તપસ્વિભિઃ।
પ્.21.2ચ્દ્।.કુમાર્ગગામિભિર્ મૂઢૈર્ અનિઃસરણદર્શિભિઃ॥
પ્.21.3। તદ્ ઇદં બ્રાહ્મણ તે બ્રવીમિ, સંજ્ઞામાત્રકમ્ ઇદં લોકસ્ય યદ્ ઇદમ્ ઉચ્યતે બ્રાહ્મણ ઇતિ વા ક્ષત્રિય ઇતિ વા વૈશ્ય ઇતિ વા શૂદ્ર ઇત્ય્ વા। સર્વમ્ ઇદમ્ એકમ્ એવેતિ વિજ્ઞય પુત્રાય મે શાર્દૂલકર્ણાય પ્રકૃતિં માણવિકામનુપ્રયચ્છ ભાર્યા^અર્થાય। યાવન્તં કુલ^શુલ્કં મન્યસે તાવન્તમ્ અનુપ્રદાસ્યામિ। ઇદં ચ ખલુ પુનર્વચનં શ્રુત્વા ત્રિશઙ્કોર્ માતઙ્ગ^રાજસ્ય
બ્રાહ્મણઃ પુષ્કરસારી અભિષક્તઃ કુપિતશ્ ચણ્ડીભૂતો +અનાત્તમનાઃ કોપં ચ દ્વેષં ચ ચત્પ્રત્યયં જનયિત્વા લલાટે ત્રિશિખાં ભૃકુટિં કૃત્વા કણ્ઠં (22) ધમયિત્વા +અક્ષિણી પરિવર્ત્ય નકુલ^પિઙ્ગલાં દૂષ્ટિમ્ ઉત્પાદ્ય ત્રિશઙ્કું માતઙ્ગ^રાજમ્ ઇદમ્ અવોચત્।
પ્.22.1અબ્।.અસમીક્ષ્યૈતત્ત્વયા હિ કૃતા સંજ્ઞેયમ્ ઈદૃશી।
પ્.22.1ચ્દ્।.એકૈવ જાતિર્ લોકે +અસ્મિન્ સામાન્યા ન પૃથગ્^વિધા॥
પ્.22.2અબ્।.કથં શ્વપાક^જાતીયો બ્રાહ્મણં વેદ^પારગં।
પ્.22.2ચ્દ્।.નિહીનયોનિજો ભૂત્વા વિમર્દિતુમ્ ઇહ^ઇચ્છસિ॥
પ્.22.3।.રાજાનઃ ખલુ વૃષલ પ્રતિ[વિ]ભાગજ્ઞા ભવન્તિ। તદ્ યથા દેશ^ધર્મે વા નગર^ધર્મે વા ગ્રામ^ધર્મે વા નિગમધમ વા શુલ્ક^ધર્મે વા આવાહ^ધર્મે વા વિવાહ^ધર્મે વા પૂર્વ^કર્મસુ વા। ચત્વાર ઇમે વૃષલ વર્ણાઃ। યદ્ ઉત બ્રાહ્મણઃ ક્ષત્રિયો વૈશ્યઃ શૂદ્ર ઇતિ। તેષાં વિવાહ^ધર્મેષુ ચતસ્રો ભાર્યા બ્રાહ્મણસ્ય ભવન્તિ। તદ્ યથા બ્રાહ્મણી ક્ષત્રિયા
વૈશ્યા શૂદ્રી ચેતિ। તિસ્રઃ ક્ષત્રિયસ્ય ભાર્યા ભવન્તિ। ક્ષત્રિયા વૈશ્યા શૂદ્રી ચેતિ। વૈશ્યસ્ય દ્વે ભાર્યે ભવતઃ। વૈશ્યા શૂદ્રી ચેતિ। શૂદ્રસ્ય અવ્ એકા ભાર્યા ભવતિ શૂદ્રી એવ। એવં બ્રાહ્મણસ્ય વૃષલ ચત્વારઃ પુત્રા ભવન્તિ।તદ્ યથા બ્રાહ્મણઃ ક્ષત્રિયો વૈશ્યઃ શૂદ્રશ્ ચેતિ। ક્ષત્રિયસ્ય ત્રયઃ પુત્રાઃ, ક્ષત્રિયો વૈશ્યઃ શૂદ્ર ઇતિ। વૈશ્યસ્ય દ્વૌ પુત્રૌ, વૈશ્યઃ
શૂદ્ર ઇતિ। શૂદ્રસ્ય ત્વ્ એક એવ પુત્રો ભવતિ યદ્ ઉત શૂદ્ર એવ।
પ્.22.4।.તે બ્રાહ્મણાઃ પુનર્ વૃષલ બ્રહ્મણઃ પુત્રાઃ। ઔરસા મુખતો જાતાઃ। ઉરસ્તો બાહુતઃ ક્ષત્રિયાઃ। નાભિતો વૈશ્યાઃ। પદ્ભ્યાં શૂદ્રાઃ।
પ્.22.5।.બ્રહ્મણા^અયં ખલુ વૃષલ લોકઃ સર્વ^ભૂતાનિ નિર્મિતાનિ।
પ્.23.1અબ્।.તસ્ય જ્યેષ્ઠા વયં પુત્રાઃ ક્ષત્રિયાસ્ તદ્ અનન્તરં।
પ્.23.1ચ્દ્।.વૈશ્યાસ્ત્રિતીયકા વર્ણાઃ શૂદ્રનામ્ના ચતુર્થકઃ॥ ઇતિ॥
પ્.23.2।.સ ત્વં વૃષલ ચતુર્થે +અપિ વર્ણે ન સંદૃશ્યસે। અહં ચ^અગ્રે વર્ણે શ્રેષ્ઠે વર્ણે પરમે વર્ણે પ્રવરે વર્ણે। પરમાર્થં ચ સંયોગમાકાઙ્ક્ષસિ પ્રણશ્ય ત્વં વૃષલ ક્ષિપ્રં । મા ચ^અસ્માકમ્ અવમંસ્થાઃ।
પ્.23.3।.ઇદં પુનર્વચનં શ્રુત્વા બ્રાહ્મણસ્ય પુષ્કરસારિણસ્ ત્રિશઙ્કુર્ માતઙ્ગ^રાજ ઇદમ્ અવોચત્। ઇદમ્ અત્ર બ્રાહ્મણ શૃણુ યદ્ બ્રવીમિ। બ્રહ્મણા^અયં લોકઃ, સર્વ^ભૂતાનિ નિર્મિતાનિ।
પ્.23.4અબ્।.તસ્ય જ્યેષ્ઠા વયં પુત્રાઃ ક્ષત્રિયાસ્ તદ્ અનન્તરં।
પ્.23.4ચ્દ્।.વૈશ્યાસ્ ત્રૃતીયકા વર્ણાઃ શૂદ્રનામ્ના ચતુર્થકઃ॥ઇતિ॥
પ્.23.5અબ્।.સપાદ^જઙ્ઘાઃ સનખાઃ સમાંસાઃ સપાર્શ્વપૃષ્ઠાશ્ ચ નરા ભવન્તિ।
પ્.23.5ચ્દ્।.એકાંશતો નાસ્તિ યતો વિશેષો વર્ણાશ્ ચ ચત્વાર ઇતો ન સન્તિ॥
પ્.23.6અબ્।.અથો વિશેષઃ પ્રવતોસ્તિ કશ્ચિત્ તદ્ બ્રૂહિ યચ્ ચ^અનુમતં યથા તે।
પ્.23.6ચ્દ્।.અથો વિશેષઃ પ્રવરો હિ નાસ્તિ વર્ણાશ્ ચ ચત્વાર ઇતો ન સન્તિ॥
પ્.24.1અબ્।. યથા હિ દાઉરુકા બાલાઃ ક્રીડમાના મહા^પથે।
પ્.24.1ચ્દ્।.પાંશુપુઞ્જાનિ સંપિણ્ડ્ય સ્વયં નામાનિ કુર્વતે॥
પ્.24.2અબ્।.ઇદં ક્ષીરમ્ ઇદં દધિ; ઇદં માંસમ્ ઇદં ઘૃતં।
પ્.24.2ચ્દ્।.ન ચ બાલસ્ય વચનાત્ પાંશવો +અન્નં ભવન્તિ હિ॥
પ્.24.3અબ્।.વર્ણાસ્ તથાઇવ ચત્વારો યથા બ્રાહ્મણ ભાષસે।
પ્.24.3ચ્દ્।.પાંશુપુઞ્જાભિધાનેન યોગો [યઃ કો] પ્ય્ એષ ન વિદ્યતે॥
પ્.24.4અબ્।.ન કેશેન ન કર્ણાભ્યાં ન શીર્ષણ ન ચક્ષુષા।
પ્.24.4ચ્દ્।.ન મુખેન ન નાસયા ન ગ્રીવય ન બાહુના॥

પ્.24.5અબ્।.નોરસાપ્યથ પાર્શ્વાભ્યાં ન પૃષ્ઠેન^ઉદરેણ ચ।
પ્.24.5ચ્દ્।.નોરુભ્યામ્ અથ જઞ્ઙ્હાભ્યાં પાણિપાદ^નખેન ચ॥
પ્.24.6અબ્।.ન સ્વરેણ ન વર્ણેન ન સર્વાંશૈર્ ન મૈથુનૈઃ।
પ્.24.6ચ્દ્।.નાનાવિશેષઃ સર્વેષુ મનુષ્યેષુ હિ વિદ્યતે॥
પ્.24.7અબ્।.યથા હિ જાતિષ્વ્ અન્યાસુ લિઙ્ગં યોનિઃ પૃથક્ પૃથક્।
પ્.24.7ચ્દ્।.સામાન્યં કારણં તત્ર કિં વા જાતિષુ મન્યસે॥
પ્.24.8અબ્।.સશીર્ષકાશ્ ચ^અથ નરાસ્થિ^યુક્તાઃ સચર્મકાઃ સેન્દ્રિયસોદરાશ્ ચ।
પ્.24.8ચ્દ્।.એકાંશતો નાસ્તિ યતો વિશેષો વર્ણા ન યુક્તાશ્ ચતુરો +અભિધાતું॥
પ્.24.9અબ્।.અથાસ્તિ કશ્ચિત્ પ્રવરો વિશેષસ્ તદ્ બ્રૂહિ યચ્ચાનુમતં યથા તે।
પ્.24.9ચ્દ્।.અથો વિશેષઃ પ્રવરો +અત્ર નાસ્તિ વર્ણા ન યુક્તાશ્ ચતુરોભિધાતું॥
પ્.25.1અબ્।.દોષો હ્ય્ અયં ચ^અત્ર ભવેદ્ અયુક્તો યદ્ યત્ ત્વયા ચ^અભિહિતં નિદાને।
પ્.25.1ચ્દ્।.શ્રુત્વા તુ મત્તઃ પ્રતિપદ્ય સૌમ્ય યચ્ ચ^અત્ર મન્યે શૃણુચોદ્યમાનં॥
પ્.25.2અબ્।.યચ્ ચ^અત્ર યુક્તં વિષમં સમં વા તાત્ તે પ્રવક્ષ્યામિ નિયુજ્યમાનઃ।
પ્.25.2ચ્દ્।.દોષો હિ યશ્ ચ^અપિ ભવેદ્ અયુક્તો વક્ષ્યામિ તે હ્ય્ ઉત્તરત^ઉત્તરં ચ।
પ્.25.3એf।.શ્રુત્વા તુ મત્તઃ પ્રતિપદ્ય સૌમ્ય કર્મ^અધિપત્યપ્રભવા મનુષ્યાઃ॥
પ્.25.4।.અનુમાનમ્ અપિ તે બ્રાહ્મણ યદિ પ્રમાણં, તત્ર યદ્ બ્રવીષિ બ્રહ્મા એક ઇતિ તસ્માત્ પ્રજા અપિ એક^જાત્યા એવ। વયમ્ અપ્ય્ એક^જાત્યા ભવામઃ। યચ્ ચ વ્રવીષિ બ્રહ્મણા^અયં લોકઃ સર્વ^ભૂતાનિ ચ નિર્મિતાનિ^ઇતિ। સ ચેત્તે બ્રાહ્મણ ઇદં પ્રમાણં, તદ્ ઇદં તે બ્રાહ્મણ અયુક્તં યદ્ બ્રવીષિ ચત્વારો વર્ણા બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યા શૂદ્રાશ્ ચેતિ।
પ્.25.4।.અપિ તુ બ્રાહ્મણ મિથ્યા મમ વચો ભવેત્ યદિ બ્રાહ્મણ સંવાદેન મુનુષ્યજાતેર્ નાના^કરણં પ્રજ્ઞાયતે। યદ્ ઉત શીર્ષતો વા મુખતો વા કર્ણતો વા નાસિકાતો વા (26) ભ્રૂતો વા રૂપતો વા સંસ્થાનતો વા વર્ણતો વા ઽઽકારતો વા યોનિતો વા ઽઽહારતો વા સમ્ભાવતો વા નાના^કરણં પ્રજ્ઞાયતે।
પ્.26.1।.તદ્ યથા^અપિ ભોઃ પુષ્કરસારિન્ ગવાશ્ ચ ગર્દભો ષ્ટ્રમૃગપક્ષ્યજૈડકા^નામણ્ડજજરાયુજસંસ્વેદજૌપપાદુકાનાંનાના^કરનં પ્રજ્ઞાયતે। યદ્ ઉત પાદતો +અપિ મુખતોપિ વર્ણતો +અપિ સંસ્થાનતો +અપિ આહારતો +અપિ યોનિસમ્ભવતો +અપિ નાના^કરણં પ્રજ્ઞાયતે નચ^એવં તેષાં ચતુર્ણાં વર્ણાનાં નાના^કરણં પ્રજ્ઞાયતે। તત્ તસ્માત્ સર્વમ્ ઇદમ્ એકમ્ ઇતિ।
પ્.26.2।.અપિ ચ। બ્રાહ્મણામીષાં ફલ્ગુવૃક્ષાણામામ્રાતકજમ્બુખર્જૂરપનસદાલાવનતિન્દુકમૃદ્વીકબીજ^પૂરકકપિત્થાક્ષોડનારિકેલતિનિશકરઞ્જ^આદીનાં નાના^કરણં પ્રજ્ઞાયતે। યદ્ ઉત મૂલતશ્ ચ સ્કન્ધતશ્ ચ ત્વગ્ભાગતશ્ ચ સારતશ્ ચ પત્રતશ્ ચ પુષ્પતશ્ ચ ફલતશ્ ચ નાના^કરણં પ્રજ્ઞાયતે। ન ચ^એવં ચતુર્ણાં વર્ણાનાં નાના^કરણં પ્રજ્ઞાયતે।
પ્.26.3।.તદ્ યથા બ્રાહ્મણામીષાં સ્થલજાનાં વૃક્ષાણાં સારતમાલનક્તમાલકર્ણિકારસ્સપ્તપર્ણશિરીષકોવિદારસ્યન્દનચન્દનશિંશપૈરણ્ડખદિર^આદીનાં નાના^કરણં પ્રજ્ઞાયતે।
પ્.26.4।.યદ્ ઉત મૂલતશ્ ચ સ્કન્ધતશ્ ચ ત્વગ્ભાગતશ્ ચ ગુલ્મતશ્ ચ સારતશ્ ચ પત્રતશ્ ચ પુષ્પતશ્ ચ ફલતશ્ ચ વિશેષ ઉપલભ્યતે। ન ચ^એવં ચતુર્ણાં વર્ણાનાં નાના^કરણં પ્રજ્ઞાયતે।
પ્.26.5।.તદ્ યથા ભોઃ પુષ્કરસારિન્ન્ અમીષાં ક્ષીરવૃક્ષાણામ્ ઉદુમ્બરપ્લક્ષાશ્વત્થન્યગ્રોધવલ્ગુકેત્ય્ એવમ્ આદીનાં નાના^કરણં પ્રજ્ઞાયતે। યદ્ ઉત મૂલતશ્ ચ સ્કન્ધતશ્ ચ ત્વગ્ ભાગતશ્ ચ સારતશ્ ચ પત્રતશ્ ચ પુષ્પતશ્ ચ ફલતશ્ ચ નાના^કરણં પ્રજ્ઞાયતે। ન ત્વ્ એવ ચતુર્ણાં વર્ણાનાં નાના^કરણં પ્રજ્ઞાયતે।
પ્.26.6।.તદ્ યથા પુષ્કરસારિન્ન્ અમીષામ્ અપિ ફલબૈષજ્યવૃક્ષાણામ્ આમલકીહરીતકીવિભીતકી ફરસક^આદીનામ્ અન્યાસામ્ અપિ વિવિધાનામ્ ઓષધીનાં ગ્રામ^જાનાં પાર્વતીયાનાં તૃણ^વનસ્પતીનાં નાના^કરણં પ્રજ્ઞાયતે। યદ્ ઉત મૂલતશ્ ચ સ્કન્ધતશ્ ચ (27) ગુલ્મતશ્ ચ સારતશ્ ચ પત્રતશ્ ચ પુષ્પતશ્ ચ ફલતશ્ ચ નાના^કરણં પ્રજ્ઞાયતે। ન ત્વ્ એવ ચતુર્ણાં વર્ણાનાં
નાના^કરણં પ્રજ્ઞાયતે।
પ્.27.1।.તદ્ યથા સ્થલજાનાં પુષ્પ^વૃક્ષાણામ્ અતિમુક્તક^ચમ્પક^પાટલાનાં સુમના વાર્ષિકાધનષ્કારિક^આદીનાં નાના^કરણં પ્રજ્ઞાયતે। યદ્ ઉતો રૂપતો +અપિ વર્ણતો +અપિ ગન્ધતો +અપિ સંસ્થાનતો +અપિ નાના^કરણં પ્રજ્ઞાયતે। ન ત્વ્ એવ ચતુર્ણાં વર્ણાનાં નાના^કરણં પ્રજ્ઞાયતે।
પ્.27.2।.તદ્ યથા બ્રાહ્મણામ્ ઈષામ્ અપિ જલજાનાં પુષ્પાણાં પદ્મ^ઉત્પલ^સૌગન્ધિક^મૃદુ^ગન્ધિક^આદીનાં નાના^કરણં પ્રજ્ઞાયતે। યદ્ ઉત રૂપતશ્ ચ ગન્ધતશ્ ચ સંસ્થાનતશ્ ચ વણતશ્ ચ નાના^કરણં પ્રજ્ઞાયતે। નત્વેવ વર્ણાનાં નાના^કરણં પ્રજ્ઞાયતે। તદ્ યથા પુષ્કરસારિન્ અમી બ્રાહ્મણા ઇતિ ક્ષત્રિયા ઇતિ વૈશ્યા ઇતિ શૂદ્રા ઇતિ। તસ્માદ્ એકમ્ એવ^ઇદં સર્વમ્
ઇતિ।
પ્.27.3અબ્।.અપ્ય્ અન્યત્ તે પ્રવક્ષ્યામિ બ્રાહ્મણૈઃ કલ્પિતં યથ્।આ।
પ્.27.3ચ્દ્।.શિરઃ સતારં ગગનમ્ આકાશમ્ ઉદરં તથા॥
પ્.27.4અબ્।.પર્વતાશ્ ચ^અપ્ય્ ઉભાવ્ ઊરૂ પાદૌ ચ ધરણી^તલં।
પ્.27.4ચ્દ્।.સૂર્યાચન્દ્રમસૌ નેત્રે રોમ તૃણ^વનસ્પતી॥
પ્.27.5અબ્।.અશ્રૂણ્ય્ અવોચદ્ વર્ષા +અસ્ય નદ્યઃ પ્રસ્રાવમ્ એવ ચ।
પ્.27.5ચ્દ્।.સાગરાશ્ ચ^અપ્ય્ અમેધ્યં વૈ; એવં બ્રહ્મા પ્રજાપતિઃ॥
પ્.28.1।.પરીક્ષસ્વ ત્વં બ્રહ્મણઃ સ્વ^લક્ષણં। યસ્માદ્ બ્રહ્મણો બ્રાહ્મણા ઉત્પન્નાસ્ તસ્માત્ ક્ષત્રિયા અપિ વૈશ્યા અપિ શૂદ્રા અપ્ય્ ઉત્પન્નાઃ।
પ્.28.2અબ્।.એવં પ્રસૂતિર્ યદિ તત્વતઃ સ્યાત્ તતો હિ સ્યાદ્ વર્ણ^કૃતો વિશેષઃ।
પ્.28.2ચ્દ્।.યદિ બ્રાહ્મણા બ્રહ્મ^લોકં વ્રજેયુસ્ ત્રયશ્ ચ વર્ણા ન વ્રજેયુઃ સ્વર્ગં।
પ્.28.2એf।.એવં ભવેદ્ વર્ણ^કૃતો વિશેષો ન ચેન્ન ચત્વારો ભવન્તિ વર્ણાઃ॥
પ્.28.3અબ્।.યસ્માદ્ ધિ વર્ણશ્ ચતુર્થ એવં પ્રયાતિ સ્વર્ગં સ્વકૃતેન કર્મણા।
પ્.28.3ચ્દ્।.યતસ્ તપશ્ ચ^આર્ષમ્ ઇહ પ્રશસ્તં તસ્માદ્ દ્વિજાતેર્ ન વિશેષણં સ્યાદ્॥
પ્.28.4અબ્।.યદિ બ્રાહ્મણઃ સ્યાદ્ ઇહૈક એવ દ્વિજિહ્વશ્ ચતુઃ^શ્રવણસ્ તથા^એવ।

પ્.28.4ચ્દ્।.ચતુર્^વિષાણો બહુપાદ્ દ્વિશીર્ષ એવં કૃતે વર્ણ^કૃતો વિશેષઃ॥
પ્.29.1અબ્।.રાગૈશ્ ચ નામ પરઘાતનં ચ એવં પ્રકારં ચ વિહેઠનં ચ।
પ્.29.1ચ્દ્।.સત્ત્વસ્ય વૈ કર્મણો ધ્વંસનં ચ એતાન્ય્ અકલ્યાણકૃતાનિ વિપ્રૈઃ॥
પ્.29.2અબ્।.યુદ્ધં વિવાદ્ં કલહાન્ય્ અભીક્ષ્ણં ગોપ્રોક્ષણં ચિન્તિતં બ્રાહ્મણૈર્ હિ।
પ્.29.2ચ્દ્।.અથર્વણઃ કર્મણા ત્રાસનં ચ એતાનિ મન્ત્રાણિ કૃતાનિ વિપ્રૈઃ॥
પ્.29.3અબ્।.પાપેચ્છતા બહુ^જન^વઞ્ચનં ચ શાઠ્યં ચ ધૌર્ત્યં ચ તથા^એવ કલ્પં।
પ્.29.3ચ્દ્।.એવં પરેષામ્ અહિતં વિચિન્ત્ય કદા ચ તે સ્વર્ગમ્ ઇતો વ્રજેયુઃ॥
પ્.29.4અબ્।.યે બ્રાહ્મણા ઉગ્રતપા વિનીતા વ્રતેન શીલેન સદા હ્ય્ ઉપેતાઃ।
પ્.29.4ચ્દ્।.અહિંસકા યે દમ સંયમે રતાસ્ તે બ્રાહ્મણા બ્રહ્મ^પુરં વ્રજન્તિ॥
પ્.29.5અબ્।.સહ^અસ્થિ^માંસઃ સનખઃ સચર્મા દુઃખં સુખં મૂત્ર^પુરીષમ્ એકં।
પ્.29.5ચ્દ્।.પઞ્ચ^ઇન્દ્રિયૈર્ નાસ્તિ યતો વિશેષસ્ તસ્માન્ ન વૈ વર્ણ^ચતુષ્ક એષઃ॥
પ્.29.6।.તદ્ યથા નામ બ્રાહ્મણ કસ્ય^ચિત્ પુરુષસ્ય ચત્વારઃ પુત્રા ભવેયુઃ। સ તેષાં નામાનિ કુર્યાન્ નન્દક ઇતિ વા જીવક ઇતિ વા અશોક ઇતિ વા શતાયુર્ ઇતિ વા । ઇષ્ટાશ્ ચ (30) પુનર્ ભો એતસ્ય પુરુષસ્ય પુત્રા ભવેયુઃ। તત્ર યો નન્દકઃ સ નન્દેત્। યો જીવકઃ સ ઈવેત્। યો +અશોકઃ સ ન શોચેત્। યઃ શતાયુઃ સ વર્ષશતં જીવેત્।
પ્.30.1।.નામતઃ પુનર્ બ્રાહ્મણ તેષાં નાના^કરણં પ્રજ્ઞાયતે ન જાતિતઃ। તત્કસ્ય હેતોઃ। ઇહ ખલુ પુનર્ બ્રાહ્મણ પિતૃતઃ પુત્રો જાય્તે। તસ્માચ્ ચ તત્રેદં વ્યાકરણં ભવતિ:
પ્.30.2અબ્।.માતા ભસ્ત્રા પિતુઃ પુત્રો યેન જાતઃ સ એવ સઃ।
પ્.30.2ચ્દ્।.યદ્ય્ એવં ભો વિજાનાસિ ન તે (પુત્રા) પરભૂતાઃ ક્વચિત્॥
પ્.30.3।.પરીક્ષસ્વ બ્રાહ્મણ સંયગેવ કો +અત્ર બ્રાહ્મણઃ ક્ષત્રિયો વૈશ્યઃ શૂત્ર ઇતિ।
પ્.30.4અબ્।.સર્વે કાણાશ્ ચ કુબ્જાશ્ ચ સર્વે +અપસ્મારિણોપિ વા।
પ્.30.4ચ્દ્।.કિલાસિનઃ કુષ્ઠિનશ્ ચ ગૌરાઃ કૃષ્ણાઃ પૃથક્ પૃથક્॥
પ્.30.5।.પ્રતિષ્ઠિતાઃ સમમજ્જાનખત્વચપાર્શ્વ^ઉદરવક્ત્રાઃ પ્રજા હિ તાઃ સ્વકર્મણા। એવં ગતે બ્રાહ્મણ નૈવ ભવતિ વિશેષઃ। કો જાતિ^કૃતો વિશેષઃ।
પ્.30.6।.યસ્માન્ ન જાતેર્ વિશેષણો +અસ્તિ તસ્માન્ ન વૈ વર્ણ^ચતુષ્ક એવ।
પ્.31.1।.તસ્માત્ તે બ્રાહ્મણ બ્રવીમિ સંજ્ઞામાત્રમ્ ઇદં લોકસ્ય યદ્ ઇદં બ્રાહ્મણ ઇતિ વા ક્ષત્રિય ઇતિ વા વૈશ્ય ઇતિ વા શૂદ્ર ઇતિ વા ચણ્ડાલ ઇતિ વા। એકમ્ ઇદં સર્વમ્ ઇદમ્ એકં। પુત્રાય મે શાર્દૂલકર્ણાય પ્રકૃતિં દુહિતરમ્ ઉત્સૃજ ભાર્યા^અર્થાય યાવન્તં કુલ^શુલ્કં મન્યસે તાવન્તમ્ અનુપ્રદાસ્યામિ।
પ્.31.2।.ઇદં પુનર્વચનં શ્રુત્વા ત્રિશઙ્કોર્ માતઙ્ગ^રાજસ્ય બ્રાહ્મણઃ પુષ્કરસારીદમ્ અવોચત્। કિં પુનર્ભવતા ઋગ્વેદો +અધીતઃ, યજુર્વેદો +અધીતઃ, સામવેદો +અધીતઃ, અથર્વવેદો +અધીતઃ, આયુર્વેદો +અધીતઃ કલ્પાધ્યાયો પિ। અધ્યાત્મમ્ અપિ મૃગચક્રં વા નક્ષત્ર^ગણો વા તિથિ^ક્રમગણો વા ત્વયાધીતઃ। કર્મ^ચક્રં વા ત્વયાધિગતં। અથવા +અઙ્ગવિદ્યા વા વસ્ત્રવિદ્યા
વા શિવાવિદ્યા શકુનિવિદ્યા વા ત્વયાધીતા। અથવા રાહુચૈર્તં વા શુક્ર^ચરિતં વા ગ્રહચરિતં વા ત્વયાધીતં। અથવા લોકાયતેં ભવતા ભાષ્યપ્રવચનં વા પક્ષાધ્યાયો વા ન્યાયો વા ત્વયાધીતઃ।
પ્.32.1।.એવમ્ ઉક્તે ત્રિશઙ્કુર્ માતઙ્ગ^રાહઃ પુષ્કરસારિણં બ્રાહ્મણમ્ એતદ્ અવોચત્। એતચ્ ચ મયા બ્રાહ્મણાધીતં ભૂયશ્ ચ^ઉત્તરં । યદ્ અપિ તે બ્રાહ્મણ એવં સ્યાદ્ અહમ્ અસ્મિ મન્ત્રેષુ પારં પ્રાપ્ત ઇતિ। તત્ર તે બ્રાહ્મણ સહ ધર્મેણાનુમાનં પ્રવક્ષ્યામિ। ન ખલ્વ્ એવં બ્રાહ્મણ પ્રાથમકલ્પિકાનાં સત્ત્વાનામ્ એતદ્ અભવત્। યદ્ ઉત બ્રાહ્મણ ઇતિ વા ક્ષત્રિય ઇતિ વા વૈશ્ય
ઇતિ વા શૂદ્ર ઇતિ વા। એકમ્ ઇદં સર્વમ્ ઇદમ્ એકં।
પ્.32.2।.અથ બ્રાહ્મણ સત્ત્વાનામસદૃશાનાં ચ^ઉભયથા સદૃશાનાં તતો +અન્યે સત્ત્વાઃ શાલિક્ષેત્રાણિ કેલાયન્તિ ગોપાયન્તિ વાપયન્તિ વા। તે +અમી ક્ષત્રિયા ઇતિ સંજ્ઞા ઉદપાદિ। અથાત્ર બ્રાહ્મણ તદ્ અન્યતમાનાં સત્તાનામ્ એતદ્ અભવત્। પરિગ્રહો રોગઃ પરિગ્રહો ગણ્ડઃ પરિગ્રહઃ શલ્યઃ। યન્નુ વયં સ્વપરિગ્રહમ્ અપહાયારણ્યાયતનં ગત્વા
તૃણ^કાષ્ઠશાખાપર્ણપલાશકાનુપસંહૃત્ય તૃણ^કુટિકાં વા પર્ણકુટિકાં વા કૃત્વા પ્રવિશ્ય ધ્યાયેન ઇતિ।
પ્.32.3।.અથ તે સત્ત્વાસ્ તં સ્વકં પરિગ્રહમ્ અપહાયારણ્યાયતનં ગત્વા તૃણ^કાષ્ઠશાખાપત્રપર્ણપલાશકૈસ્ તૃણ^કુટિં વા પર્ણકુટિકાં વા કૃત્વા તત્ર^એવ પ્રવિશ્ય ધ્યાયન્તિ સ્મ। તે તત્ર સાયમ્ આસનહેતોઃ પ્રાન્તવાટિકાં પ્રાતરશનહેતોશ્ ચ ગ્રામં પિણ્ડાય પ્રવિશન્તિ સ્મ।
પ્.32.4।.અથ તેષાં ગ્રામ^વાસિનાં સત્ત્વાનામ્ એતદ્ અભવત્। દુષ્કરકારકા વત ભોઃ સત્ત્વા યે સ્વકં પરિગ્રહમ્ ઉતૃજ્ય ગ્રામ^નિગમજન^પદેભ્યો બહિર્ નિર્ગતાસ્ તેષાં બહિર્મનસ્કા બ્રાહ્યણા ઇતિ સંજ્ઞા ઉદપાદિ। તે ચ પુનર્ ગ્રામ^વાસિનઃ સત્ત્વાસ્ તાન્ અતીવ સત્કુર્વન્તિ સ્મ। તેષાં ચ દાતવ્યં મન્યન્તે સ્મ।
પ્.33.1।.અથ તેષામ્ એવ સત્ત્વાનામ્ અન્યતમે સત્ત્વાસ્ તાનિ ધ્યાનાન્ય્ અસંભાવયન્તો ગ્રામેષ્વ્ અવતીર્ય મન્ત્ર^પદાન્ સ્વાધ્યાયન્તિ સ્મ। તાંસ્ તે ગ્રામ^નિવાસિન આહુઃ --- ન લેવલમ્ ઇમે સત્ત્વા ઇમે +અધ્યાપકાઃ, તેષામ્ અધ્યાપકા ઇતિ લોકે સંજ્ઞા ઉદપાદિ।
પ્.33.2।.અયં હેતુર્ અયં પ્રત્યયો બ્રાહ્મણાનાં લોકે પ્રાદુર્ભાવાય। અથાન્યતમે સત્ત્વા વિવેક^કાલ^પ્રતિસંયુક્તાન્ કર્મ^અન્તાન્ વિવિધાન્ અર્થ^પ્રતિસંયુક્તાન્ કુર્વન્તિ સ્મ। તેષાં વૈશ્યા ઇતિ સંજ્ઞા ઉદપાદિ।
પ્.33.3।.અથાન્યતમે સત્ત્વાઃ ક્ષુદ્રેણ કર્મણા જીવિકાં કલ્પયન્તિ સ્મ। તેષાં શૂદ્રા ઇતિ સંજ્ઞા ઉદપાદિ।
પ્.33.4।.ભૂત^પૂર્વં બ્રાહમ્ણ અન્યતમઃ સત્ત્વો વધૂમ્ આદાય રથમ્ આરુહ્યાન્યતમ્ અસ્મિન્ન્ અરણ્યપ્રદેશે ગતઃ। તત્ર ચ રથો ભગ્નઃ। તસ્માન્ માતઙ્ગમ [મા ત્વં ગમઃ] ઇતિ સંજ્ઞા ઉદપાદિ।
પ્.33.5।.ક્ષેત્રં કર્ષન્તિ યે તેષાં કર્ષકા ઇતિ સંજ્ઞા પ્ર્વૃત્તા। ભાષ્યેણ ચ પર્ષદં રઞ્જયતિ ધર્મેણ શીલબ્રતસમાચારેણ સમ્યક્, તસ્ય રાજા ઇતિ સંજ્ઞા +અભૂત્।
પ્.33.6।.તતો +અન્યે સત્ત્વા વાણિજ્યયા જીવિકાં કલ્પયન્તિ તેષાં વણિજ ઇતિ સંજ્ઞા (34) ઉદપાદિ। તતશ્ ચ^અન્યે સત્ત્વાઃ પ્રવ્રજન્તિ સ્મ। પ્રવ્રજિત્વા પરાન્ જયન્તિ ક્લેશાન્ જયન્તિ^ઇતિ તેષાં પ્રવ્રજિતા ઇતિ લોકે સંજ્ઞા ઉદપાદિ।
પ્.34.1।.અપિ તુ બ્રાહ્મણ એકૈવ સંજ્ઞા લોક ઉદપાદિ। તાં તે પ્રવક્ષ્યામિ।
પ્.35.1।.બ્રહ્મા લોકે +અસ્મિન્ ઇમાન્ વેદાન્ વાચયતિ। બ્રહ્મા દેવાનાં પરમ^તાપસઃ। ઇન્દ્રસ્ય કૌશિકસ્ય વેદાન્ વાચયતિ સ્મ। ઇન્દ્રઃ કૌશિકો +અરણેમિ ગૌતમં વેદાન્ વાચયતિ। અરણેમિ ગૌતમઃ શ્વેતકેતું વેદાન્ વાચયતિ। શ્વેતકેતુઃ શુકં પણ્ડિતં વેદાન્ વાચયતિ। શુકઃ પણ્ડિતશ્ ચ વેદાન્ વિભજતિ સ્મ। તદ્ યથા પુષ્યો બહ્વ્^ઋચાનાં પંક્તિશ્ છન્તોગાનામ્ એક^વિંશતિર્ અધ્વર્યવઃ।
ક્રતુર્ અર્થ^વણિકાનાં। બહ્વ્^ઋચાનામ્ એતે બ્રાહ્મણાઃ। સર્વે તે વ્યાખ્યાયન્તે। પુષ્ય એકો ભૂત્વા પઞ્ચ^વિંશતિધા ભિન્નઃ। તદ્ યથા શુક્લા વલ્કલા માણ્ડવ્યા ઇતિ। તત્ર દશ શુક્લાઃ। અષ્ટૌ વલ્કલાઃ। સપ્ત માણ્ડવ્યાઃ। ઇતીયં બ્રાહ્મણ બહ્વ્^ઋચાનાં શાખા। પુષ્ય એકો ભૂત્વા પઞ્ચ^વિંશતિધા ભિન્નઃ।

પ્.35.2।.અનુમાનમ્ અપિ બ્રાહ્મણ પ્રમાણં છન્દોગાનાં। બ્રાહ્મણાઃ સર્વ એતે છન્દોગાઃ। પંક્તિર્ એત્ય્ એકા ભૂત્વા સ^અશીતિ^સહસ્રધા ભિન્ના। તદ્ યથા શીલવલ્કા અરણેમિકા લૌકાક્ષાઃ કૌથુમા બ્રહ્મ^સમા મહા^સમા મહા^યાગિકાઃ સ^અત્યમ્ ઉગ્રાઃ સમન્ત^વેદાઃ।
પ્.36.1।.તત્ર શીલવલ્કા વિંશતિઃ। અરણેમિકા વિંશતિઃ। લૌકાક્ષાશ્ ચત્વારિંશત્। કૌથુમાનાં શતં। બ્રહ્મ^સમાનાં શતં। મહા^સમાનાં પઞ્ચ^શતાનિ। મહા^યાગિકાનાં શતં। સ^અત્યમ્ ઉગ્રાણાં શતં । સમન્ત^વેદાનાં શતં। ઇતીયં બ્રાહ્મણ^છન્દોગાનાં શાખા। પંક્તિર્ ઇત્ય્ એકા ભૂત્વા સ^અશીતિ સહસ્રધા ભિન્ના।

પ્.36.2।.અનુમાનમ્ અપિ પ્રમાણમ્ અધ્વર્યૂણાં। એતે બ્રાહ્મણા એક^વિંશત્ય્ અધ્વર્યવો ભૂત્વા એક^ઉત્તરશતધા ભિન્નાઃ। તદ્ યથા કઠાઃ કંઇના વાજસનેયિનો જાતુકર્ણાઃ પ્રોષ્ઠપદા ઋષયઃ। તત્ર દશ કઠા દશ કણિમા એકાદશ વાજસનેયિનઃ।ત્રયોદશ જાતુકર્નાઃ। ષોડશ પ્રોષ્ઠપદાઃ। એક ચત્વારિંશદ્ ઋષયઃ। ઇતીયં બ્રાહ્મણાધ્વર્યૂણાં શાખા। એક^વિંશત્યધ્વર્યવો ભૂત્વા
એક^ઉત્તરશતધા ભિન્નાઃ।
પ્.36.3।.અનુમાનમ્ અપિ બ્રાહ્મણ પ્રમાણમ્ અથર્વણિકાનાં । એતે મન્ત્રાઃ સર્વે તે +અથર્વણિકાઃ। ક્રતુર્ એકો ભૂત્વા દ્વિધા ભિન્નઃ। દ્વિધા ભૂત્વા ચતુર્ધા ભિન્નઃ।ચતુર્ધા ભૂત્વા +અષ્ટધા ભિન્નઃ। અષ્ટધા ભૂત્વા [નવ]દશધા ભિન્નઃ। ઇતીયં બ્રાહ્મણાથર્વણિકાનાં શાખા। ક્રતુર્ એકઃ ષોડશ^ઉત્તરદ્વાદશ^શતધા ભિન્નઃ।
પ્.36.4।.અનુમાનમ્ અપિ બ્રાહ્મણ પ્રમાણં પ્રતીત્ય એતાનિ દ્વાદશ^ભેદશતાનિ ષોડશભેદાશ્ ચ યે બ્રાહ્મણૈઃ પૌરાણૈઃ સમ્યગ્ દૃષ્ટાઃ। છન્દસિ વા વ્યાકરણે વા લોકાયતે વા (37) પદમીમાંસાયાં વા ન ચૈષામૂહાપોહઃ પ્રજ્ઞાયતે। યદ્ ઉત એક^જાત્યો નામેતિ વિદિત્વા બન્ધુર્ ભવિતુમ્ અર્હતિ। તત્ તે વ્રાહ્મણ બ્રવીમિ સંજ્ઞામાત્રકમ્ એતલ્ લોકસ્ય યદ્ ઉત બ્રાહ્મણ ઇતિ વા ક્ષત્રિય
ઇતિ વા વૈશ્ય ઇતિ વા શૂદ્ર ઇતિ વા। એકમ્ ઇદં સર્વમ્ ઇદમ્ એકં। પુત્રાય મે શાર્દૂલકર્ણાય પ્રકૃતિં દુહિતરમ્ ઉત્સૃજ ભાર્યા^અર્થાય યાવન્તં કુલ^શુલ્કં મન્યસે તાવન્તમ્ અનુપ્રદાસ્યામિ।
પ્.37.1।.ઇદં પુનર્વચનં શ્રુત્વા ત્રિશઙ્કોર્ માતઙ્ગ^રાજસ્ય બ્રાહ્મણઃ પુષ્કરસારી તુષ્ણીંભૂતો મદ્ગુભૂતઃ સ્રસ્તસ્કન્ધો +અધોમુખો નિષ્પ્રતિભઃ પ્રધ્યાનપરો +અસ્થાત્।
પ્.37.2।.દદર્શ ત્રિશઙ્કુર્ માતઙ્ગ^રાજો બ્રાહ્મણં પુષ્કરસારિણં તૃષ્ણીંભૂતં મદ્ગુભૂતં સ્રસ્ત^સ્કન્ધમ્ અધોમુખં નિષ્પ્રતિભં પ્રધ્યાનપરં સ્થિતં। દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ ઇદમ્ અબ્રવીત્। યદ્ અપિ તે બ્રાહ્મણ એવં સ્યાદ્ અસદૃશેન સહ સમ્બન્ધો ભવિષ્યતિ^ઇતિ। ન પુનસ્ત્વયા બ્રાહ્મણ^એવં દ્રષ્ટવ્યં। (38)તત્ કસ્ય હેતોઃ। યે પ્રમાણશ્રુતિશીલપ્રઞ્ઞાદયો ગુણા અગ્ય્રા
લોકસ્ય તે મમ પુત્રસ્ય શાર્દૂલકર્ણસ્ય સંવિદ્યન્તે। યદ્ અપિ તે બ્રાહ્મણ એવં સ્યાત્ --- યે વાજપિયં યજ્ઞં યજન્તિ। અશ્વમેધં પુરુષ^મેધં શામ્યપ્રાશં નિરર્ગડં યજ્ઞં યજન્તિ, સર્વે તે કાયસ્ય ભેદાત્સુગતૌ સ્વર્ગ^લોકે દેવેષૂપપદ્યન્ત ઇતિ। ન પુનર્બ્રાહ્મણ ત્વય^એવં દ્રષ્ટવ્યં। તત્ કસ્ય હેતોઃ।વાજપેયં બ્રાહ્મણ યજ્ઞં યજમાના અશ્વમેધં પુરુષ^મેધં
શામ્યપ્રાશં નિરર્ગડં યજ્ઞં ચ યજમાના બહુધા મન્ત્રાન્ પ્રવર્તયન્તઃ પ્રાણિહિંસાં ચ પ્રવર્તયન્તિ। તસ્માત્ તે બ્રાહ્મણ બ્રવીમિ ન હ્ય્ એષ માર્ગઃ સ્વર્ગાય। અહં તે બ્રાહ્મણ માર્ગં સ્વર્ગાય વ્યાખામિ। તચ્ છૃણુ।
પ્.38.1અબ્।.શીલં રક્ષેત મેધાવી પ્રાર્થયાનઃ સુખ^ત્રયં।
પ્.38.1ચ્દ્।.પ્રશંસાં વિત્ત^લાભં ચ પ્રેત્ય સ્વર્ગે ચ મોદનં॥
પ્.38.2।.યૈર્ બ્રાહ્મણ ઇતઃ પૂર્વં વાજપેયો યજ્ઞ ઇષ્ટઃ। યૈર્ અશ્વમેધો યૈઃ પુરુષ^મેધો યૈઃ શામ્યપ્રાશો યૈર્ નિરર્ગડો યજ્ઞ ઇષ્ટઃ, પરિગૃહીતસ્ તૈર્ નિરર્ગલં ચ કામૈઃ કામઃ। ઇતો નાકઃ પર્યેષ્યતે। યે બ્રાહ્મણ ઇતઃ પશ્ચાદ્ વાજપેયં યજ્ઞં યક્ષ્યન્તિ યે +અશ્વમેધં પુરુષ^મેધં યે શામ્યપ્રાશં નિરર્ગડં યજ્ઞં યક્ષ્યન્તિ તે નિરર્થકં મહા^વિઘાતં સંયોક્ષ્યન્તિ।
પ્.38.3।.તસ્માત્ તે બ્રાહ્મન બ્રવીમિ --- એહિ ત્વં મયા સાર્ધં સમ્બન્ધં યોજયસ્વા। તત્ કસ્ય હેતોઃ। ધર્મેણ હિ ચણ્ડાલા અજુગુપ્સનીયા ભવન્તિ। અપિ ચ।
પ્.39.1અબ્।.શ્રદ્ધા શીલં તપસ્ત્યાગઃ શ્રુતિર્ જ્ઞાનં દયૈવ ચ।
પ્.39.1ચ્દ્।.દર્શનં સર્વ^વેદાનાં સ્વર્ગવ્રત^પદાનિ વૈ॥
પ્.39.2।.પ્રમાણમ્ અષ્ટપ્રકારં સ્વર્ગાય। તદ્ એભિર્ અષ્ટાભિઃ પ્રકારૈઃ સ્વર્ગગમનમ્ ઇષ્યતે। યે પ્રાયેણ જાનન્તિ વિશેષેણ ખલ્વ્ અપ્ય્ અનેકૈર્ વિવિધરિ યજ્ઞૈઃ। અષ્ટૌ ચેમા બ્રાહ્મણ નિર્દિષ્ટા માતૃતુલ્યા ભગિન્યો લોકે પ્રવર્તન્તે। તદ્ યથા અદિતિર્ દેવાનાં માતા। દિવિત્ દાનવાનાં। મનુર્ માનવાનાં। સુરભિઃ સૌરભેયાનાં। વિનતા સુપર્ણાનાં। કદ્રુર્ નાગાનાં। પૃથિવી ભૂતાનાં
માતા સર્વ^બીજાનાં। મરુતાં મહામહઃ। મહા^કાશ્યપં મનસા વિદન્તિ ઋષયઃ।
પ્.39.3।.અથ ખલુ ભોઃ પુષ્કરસારિન્ બ્રાહ્મણાનાં સપ્તગોત્રાણિ વ્યાખ્યાસ્યામિ તાનિ શ્રૂયન્તાં। તદ્ યથા ગૌતમા વાત્સ્યાઃ કૌત્સાઃ કૌશિકાઃ કાશ્યપા વાશિષ્ઠા માણ્ડવ્યા ઇત્ય્ એતાનિ બ્રાહ્મણ સપ્તગોત્રાણિ। એષામ્ એકૈકં ગોત્રં સપ્તધા ભિન્નં। અત્ર યે ગૌતમાસ્ તે કૌથુમાસ્તે ગર્ગાસ્ તે ભરદ્વાજાસ્ત આર્ષ્ટિષેણાસ્ તે વૈખાનસાસ્ તે (40) વજ્રપાદાઃ। તત્ર યે વાત્સ્યાસ્ત આત્રેયાસ્
તે મૈત્રેયાસ્ તે ભાર્ગવાસ્ તે સાવર્ણ્યા સ્તે સલોલાસ્ તે બહુજાતાઃ। તત્ર યે કૌત્સાસ્ તે મૌદ્ગલ્યાયનાસ્ તે ગૌણાયનાસ્ તે લાઙ્ગલાસ્તે લગ્નાસ્તે દણ્ડલગ્નાસ્તે સોમ^ભુવાઃ[વહ્}। તત્ર યે કૌશિકાસ્ તે કાત્યાયનાસ્ તે દર્ભકાત્યાયનાસ્ તે વલ્કલિનસ્ તે પક્ષિણસ્ તે લૌકાક્ષાસ્ તે લોહિત^આયનાઃ (લોહિત્યાયનાઃ) । તત્ર યે કાશ્યપાસ્ તે મણ્ડનાસ્ તે ઇષ્ટાસ્ તે શૌણ્ડાયનાસ્ તે રોચનેયાસ્
તે +અનપેક્ષાસ્ તે +અગ્નિવેશ્યાઃ। તત્ર યે વઃશિષ્ઠાસ્ તે જાતુકર્ણ્યાસ્ તે ધાન્યાયનાસ્ તે પારાશરાસ્ તે વ્યાઘ્રનખાસ્ ત આણ્ડાયનસ્ત ઔપમન્યવાઃ। તત્ર યે માણ્ડવ્યાસ્ તે ભાણ્ડાયનાસ્ તે ધૌમ્રાયણાસ્ તે કાત્યાયનાસ્ તે ખલ્વ્ અવાહનાસ્ તે સુગન્ધારાયણાસ્ તે કાપિષ્ઠલાયનાઃ।
પ્.40.1।.ઇત્ય્ એતાનિ બ્રાહ્મણ એવમ્ એકોનપઞ્ચાશદ્ ગોત્રાણિ બ્રાહ્મણૈઃ પૌરાણૈઃ સમ્યગ્ દૃષ્ટાનિ છન્દસિ વ્યાકરણે પદમીમાંસાયાં। અન્યાનિ ચ ગોત્રાણિ વિસ્તરતો મયા વાચિતાનિ। તાનિ અન્યૈર્ ન જ્ઞાયન્તે।
પ્.40.2।.યદ્ ઉતૈકત્વમ્ ઇતિ વિદિત્વા ભવાન્ બન્ધુર્ ભવિતુમ્ અર્હતિ। તસ્માત્ તે બ્રાહ્મણ બ્રવીમિ સામાન્યં સંજ્ઞામાત્રકમ્ ઇદં લોકસ્ય યદ્ ઉત બ્રાહ્મણ ઇતિ વા ક્ષત્રિય ઇતિ વા વૈશ્ય ઇતિ વા શૂદ્ર ઇતિ વા। એકમ્ ઇદં સર્વમ્ ઇદમ્ એકં । પ્પ્પ્પ્પ્પુત્રાય મે શાર્દૂલકર્ણાય પ્રકૃતિંદુહિતરમ્ ઉત્સૃજ ભાર્યા^અર્થાય। યાવન્તં કુલ^શુલ્કં મન્યસે તાવન્તમ્ અનુપ્રદાસ્યામિ।
પ્.41.1।.ઇદં પુનર્વચનં શ્રુત્વા ત્રિશઙ્કોર્ માતઙ્ગ^રાજસ્ય બ્રાહ્મણઃ પુષ્કરસારી તૃષ્ણીં ભૂતો મદ્ગુભૂતઃ સ્રસ્તસ્કન્ધો +અધોમુખો નિષ્પ્રતિભઃ પ્રધ્યાનપરઃ સ્થિતો +અભૂત્। અદ્રાક્ષીત્ ત્રિશઙ્કુર્ માતઙ્ગ^રાજઃ પુષ્કરસારિણં બ્રાહ્મણં તૂષ્ણીં ભૂતં મદ્ગુભૂતં સ્રસ્તસ્કન્ધમ્ અભોમુખં નિષ્પ્રતિભં પ્રધ્યાનપરં સ્થિતં। દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ ઇદમ્ અવોચત્।
પ્.41.2અબ્।.યાદૃશં વાપ્યતે બીજં તાદૃશં લભ્યતે ફલં।
પ્.41.2ચ્દ્।.પ્રજાપતેર્ હિ ચૈકત્વે નિર્વિશેષો ભવત્ય્ અતઃ॥
પ્.41.3અબ્।.ન ચ^ઇન્દ્રિયાણાં નાનાત્વં ક્રિયાભેદશ્ ચ દૃશ્યતે।
પ્.41.3ચ્દ્।.બ્રાહ્મણે વાન્ય^જાતૌ વા નૈષાં કિઞ્ચિદ્ વિશિષ્યતે॥
પ્.41.4અબ્।.ન હ્ય્ આત્મનઃ સમુત્કર્ષઃ શ્રેષ્ઠ ત્વમ્ ઇહ યુજ્યતે।
પ્.41.4ચ્દ્।.શુક્ર^શોણિત^સમ્ભૂતં યોનિતો હ્ય્ ઉભયં સમં॥
પ્.41.5અબ્।.ચાતુર્વર્ણ્યં પ્રવક્ષ્યામિ પશુ^ધર્મ^કથાં તવ।
પ્.41.5ચ્દ્।.ભવેત્ તે ભગિની ભાર્યા નૈતદ્ બ્રાહ્મણ યુજ્યતે॥
પ્.41.6અબ્।.યદિ તાવદ્ અયં લોકો બ્રહ્મણા જનિતઃ સ્વયં।

પ્.41.6ચ્દ્।.બ્રાહ્મણી બ્રાહ્મણ^સ્વસા ક્ષત્રિયા ક્ષત્રિયસ્વસા॥
પ્.41.7અબ્।.અથ વૈશ્યસ્ય વૈશ્યા વૈ શૂદ્રા શૂદ્રસ્ય વા પુનઃ।
પ્.41.7ચ્દ્।.ન ભાર્યા ભગિની યુક્તા બ્રહ્મણા જનિતા યદિ॥
પ્.41.8અબ્।.ન સત્ત્વા બ્રહ્મણો જાતાઃ ક્લેશજાઃ કર્મજાસ્ત્વમી।
પ્.41.8ચ્દ્।.નીચૈશ્ ચ^ઉચ્ચૈશ્ ચ દૂશ્યન્તે સત્ત્વા નાના^આશ્રયાઃ પૃથક્॥
પ્.41.9અબ્।.તેષાં ચ જાતિસામાન્યાદ્ બ્રાહ્મણે ક્ષત્રિયે તથા।
પ્.41.9ચ્દ્।.અથ વૈશ્યે ચ શૂદ્રે ચ સમં જ્ઞાનં પ્રવર્તતે॥
પ્.42.1અબ્।.ઋગ્વેદો +અથ યજુર્વેદઃ સામવેદોપ્ય્ અથર્વાણં।

પ્.42.1ચ્દ્।.ઇતિહાસો નિઘણ્ટશ્ ચ કુતશ્ છન્દો નિરર્થકં॥
પ્.42.2અબ્।.અસ્માકમ્ અપ્ય્ અધ્યયને મૈત્રી વિદ્યા તથા શિખી।
પ્.42.2ચ્દ્।.સંક્રામણી પ્રકામણી સ્તમ્ભની કામ^રૂપિણી॥
પ્.42.3અબ્।.મનોજવા ચ ગાન્ધારી ઘોરી વિદ્યા વશઙ્કરી।
પ્.42.3ચ્દ્।.કાક^વાણી ચ મન્ત્રં ચ; ઇન્દ્રજાલં ચ ભઞ્જની॥
પ્.42.4અબ્।.અસ્માકમ્ આસીત્ પુરુષા વિદ્યાસ્વાખ્યાતપણ્ડિતાઃ।
પ્.42.4ચ્દ્।.મણિ^પુષ્પાશ્ ચ; ઋષયો ભાસ્વરાશ્ ચ મહર્ષયઃ॥
પ્.42.5અબ્।.સંપ્રાપ્તા દેવતા;ઋદ્ધિં કિં ચિકિત્સાસિ વિદ્યયા।
પ્.42.5ચ્દ્।.અશિક્ષિતાશ્ ચ ચણ્ડાલા બ્રાહ્મણા વેદ^પારગાઃ॥
પ્.42.6અબ્।.કપિઞ્જલાદ્યા જનિતો મન્ત્રાણાં પારભિંગતઃ।
પ્.42.6ચ્દ્।.ન હ્ય્ અસૌ બ્રાહ્મણીપુત્રઃ કિં વા બ્રાહ્મણ મન્યસે॥
પ્.43.1અ।.નિષાદ્યજનયત્કાલી પુત્રં દ્વૈપાયાનં મુનિં।
પ્.43.1બ્।.ઉગ્રં તેજસ્વિનં ભીષ્મં પઞ્ચાભિજ્ઞં મહા^તપં।
પ્.43.2અબ્।.ન હ્ય્ અસૌ બ્રાહ્મણીપુત્રઃ કિં વા બ્રાહ્મણ વક્ષ્યસિ॥
પ્.43.2ચ્દ્।.ક્ષત્રિયા રેણુકા નામ જજ્ઞે રામં મહા^મુનિં।
પ્.43.2એf।.પણ્ડિતં ચ વિનીતં ચ સર્વ^શાસ્ત્ર^વિશારદં।
પ્.43.3અબ્।.ન હ્ય્ અસૌ બ્રાહ્મણીપુત્રઃ કિં વા બ્રાહ્મણ વક્ષ્યસિ॥
પ્.43.3ચ્દ્।.યે ચ તે મનુજા; આસન્ તેજસા તપસા યુતાઃ।
પ્.43.4અબ્।.પણ્ડિતાશ્ ચ વિનીતાશ્ ચ લોકે ચ; ઋષિસમ્મતાઃ।
પ્.43.4ચ્દ્।.ન હિ તે બ્રાહ્મણીપુત્રાઃ કિં વા બ્રાહ્મણ વક્ષ્યસિ॥
પ્.43.5અબ્।.સંજ્ઞા કૃતેયં લોકસ્ય બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયાસ્ તથા।
પ્.43.5ચ્દ્।.વૈશ્યાx ચ^એવ તથા શૂદ્રાઃ સંજ્ઞેયં સંપ્રકીર્તિતા॥
પ્.43.6।.તસ્માત્ તે બ્રાહ્મણ બ્રવીમિ સંજ્ઞામાત્રકમ્ ઇદંલોકસ્ય યદ્ ઉત બ્રાહ્મણ ઇતિ વા ક્ષત્રિય ઇતિ વા વૈશ્ય ઇતિ વા શૂદર ઇતિ વા। એકમ્ ઇદં સર્વમ્ ઇદમ્ એકં। પુત્રાય મે (44) શાર્દૂલકર્ણાય પ્રકૃતિં દુહિતરમ્ અનુપ્રયચ્છ ભર્યર્થાય। યાવન્તં કુલ^શુલ્કં મન્યસે તાવન્તમ્ અનુપ્રદાસ્યામિ।
પ્.44.1।.ઇદં ચ પુનર્વચનં શ્રુત્વા ત્રિશઙ્કોર્ માતઙ્ગ^રાજસ્ય બ્બ્રાહ્મણઃ પુસ્કરસારી ત્રિશઙ્કું માતઙ્ગ^રાજમ્ ઇદમ્ અવોચત્। કિં ગોત્રો ભવાન્। આહ આત્રેયગોત્રો +અસ્મિ। હિંપૂર્વઃ। આહ। આત્રેયઃ। કિંચરણઃઆહ કાલેયમૈત્રાયણીયઃ। કતિ પ્રવરાઃ। આહ ત્રયઃ પ્રવરાઃ। તદ્ યથા વાત્સ્યાઃ કૌત્સ્યા ભરદ્વાજાશ્ ચ। કે ભવન્તઃ સબ્રહ્મ^ચારિણઃ। છન્દોગાઃ। કતિ છન્તોગાનાં
ભેદાઃ। ષટ્। તે કતમે। આહ। તદ્ યથા। કૌથુમાઃ। ચ^અરાયણીયાઃ। લાઙ્ગલાઃ। સૌવર્ચસાઃ। કાપિઞ્જલેયાઃ। આર્ષ્ટિષેણા ઇતિ।
પ્.44.2।.કિં ભવતો માતૃજં ગોત્રં। આહ। પારાશરીયં। પઠતુ ભવાન્ સાવિત્રીં। કથં ભવતિ। કત્યક્ષરા સાવિત્રી। કથિગણ્ડા। કતિપદા।
પ્.44.3।.ચતુર્વિંશત્યક્ષરા સાવિત્રી। ત્રિગણ્ડા। અષ્ટાક્ષરપદા। ઉચ્ચારયતુ ભવાન્ સાવિત્રીં।અથ ખલુ ભોઃ પુષ્કરસારિન્ સોત્પત્તિકાં સાવિત્રીં પ્રવક્ષ્યામિ। તચ્ છ્રૂયતાં।
પ્.44.4।.કથયતુ ભવાન્।
પ્.44.5।.ભૂત^પૂર્વં બ્રાહ્મણાતીતે +અધ્વનિ વસુર્ નામ ઋષિર્ ભૂવ। પઞ્ચાભિજ્ઞ ઉગ્રતેજા મહાનુભાવો ધ્યાનાનાં લાભી। તેન તત્ર તક્ષકદુહિતા કપિલા નામ આસાદિતા ભાર્યા^અર્થં। સ તત્ર સંરક્ત^ચિત્તસ્ તયા કન્યયા સાર્ધં મૈથુનમ્ અગચ્છત્। સ ઋષિ (45) ઋદ્ધ્યા ભ્રષ્ટો ધ્યાનેભ્યો વઞ્ચિતઃ। ઋદ્ધિપરિહીનઃ સ વિપ્રતિસારી આત્મનો દુશ્ચરિતં વિગર્હમાણસ્ તસ્યાં
વેલાયાં સાવિત્રીં ભાષતે સ્મ। તદ્ યથા।
પ્.45.1।.ઓં ભૂર્ ભુવઃ સ્વઃ। તત્ સવિતુર્ વરેણ્યં ભર્ગો દેવસ્ય ધીમહિ। ધિયો યો નઃ પ્રચોદયાત્।
પ્.45.2।.ઇતિ હિ બ્રાહ્મણ અજ્ઞાન^શોધનાર્થમ્ ઇમમ્ એવ મન્ત્રં સ બ્રાહ્મણો દિવા^રાત્રં જપતિ સ્મ। ઇયં બ્રાહ્મણાનાં સાવિત્રી। પૂર્વજઃ પ્રજાપતિઃ
પ્.45.3અબ્।.જટિલસ્તાપસો ભૂત્વા ગહનં વનમ્ આશ્રિતઃ।
પ્.45.3ચ્દ્।.ગમ્ભીરાવ્ અભાસે તત્ર હ્ય્ આત્મારામસ્ તપોરતઃ।
પ્.45.4।.દેવસ્ય શ્રેષ્ઠકં ભીજનમ્ અપનાભ્યો પવિષ્ટ ઇમંમન્ત્રમ્ અજપત્। ઇયં ક્ષત્રિયાણાં સાવિત્રી।
પ્.45.5।.ઓં ચિત્રં હિ વૈશ્યકન્યકા। અથ સા કન્યા અર્થતઃ પ્રવીણા।
પ્.46.1।.ઇયં વૈશ્યાનાં સાવિત્રી। ઓમ્ અતપઃ સુતપઃ। જીવેમ શરદાં શતં। પશ્યેમ શરદાં શતં। ઇયં શૂદ્રાણાં સાવિત્રી। ઓં ભૂર્ ભુવઃ સ્વઃ।
પ્.46.2અબ્।.કામા હિ લોકે પરમાઃ પ્રજાનાં ક્લેશપ્રહાણે ભૂતા અન્તરાયાઃ।
પ્.46.2ચ્દ્।.તસ્માદ્ ભવન્તઃ પ્રજહન્તુ કામાન્ તતો +અતુલં પ્રાપ્સ્ય્ અથ બ્રહ્મ^લોકં।
પ્.46.3।.ઇતીયં બ્રાહ્મણ બ્રહ્મણા સહાપતિના સાવિત્રી ભાષિતા, પૂર્વકૈશ્ ચ સમ્યક્ સંબુદ્ધૈર્ અભ્યનુમોદિતા।

%નક્ષત્રવંશઃ આગોત્ર 46
પ્.46.4।.પઠ ભોસ્ ત્રિશઙ્કો નક્ષત્ર^વંશં। અથ કિં। ભોઃ કથયતુ ભવાન્। શ્રૂયતાં ભોઃ પુષ્કરસારિન્ નક્ષત્ર^વંશં કથયિષ્યામિ। તદ્ યથા।
પ્.46.5।.કૃત્તિકા રોહિણી મૃગશિરા આર્દ્રા પુનર્વસ્હ્ઃ પુષ્યઃ અશ્લેષા મઘા પૂર્વફલ્ગુની ઉત્તરફલ્ગુની હસ્તા ચિત્રા સ્વાતી વિશાખા અનુરાધા જ્યેષ્ઠા મૂલા પૂર્વાષાઢા ઉત્તરાષાઢા અભિજિત્ શ્રવણા ધનિષ્ઠા શતભિષા પૂર્વભાદ્રપદા ઉત્તરભાદ્રપદા રેવતી અશ્વિની ભરણી । ઇત્ય્ એતાનિ ભોઃ પુષ્કરસારિન્ન્ અષ્ટાવિંશતિ^નક્ષત્રાણી।
પ્.46.6।.કતિ^તારકાણિ કતિ^સંસ્થાનાનિ કતિ^મુહૂર્ત^યોગાનિ કિમ્^આહારાણિ કિં^દૈવતાનિ કિં^ગોત્રાણિ।
પ્.46.7।.કૃત્તિકા ભોઃ પુષ્કરસારિન્ નક્ષત્રં ષટ્તારં ક્ષુર^સંસ્થાનં ત્રિંશન્^મુહૂર્ત^યોગં (47) દધ્યાહારમ્ અગ્નિદૈવતં વૈશ્યાયનીયં ગોત્રેણ। રોહિણી^નક્ષત્રં પઞ્ચ^તારકં શકટાકૃતિ^સંસ્થાનં પઞ્ચ^ચત્વારિંશન્^મુહૂર્ત^યોગં મૃગમાંસાહારં પ્રજાપતિ^દૈવતં ભારદ્વાજં ગોત્રેણ। મૃગશિરા^નક્ષત્રં ત્રિતારં મૃગશીર્ષ^સંસ્થાનં ત્રિંશન્ મુહૂર્ત^યોગં
ફલમૂલાહારં સોમ^દૈવતં મૃગાયણીયં ગોત્રેણ। આર્દ્ર^નક્ષત્રમ્ એક^તારં તિલક^સંસ્થાનં પઞ્ચ^દશ^મુહૂર્ત^યોગં સર્પિર્મણ્ડાહારં સૂર્ય^દૈવતં હારીતીતાયનીયં ગોત્રેણ। પુનર્વસુ^નક્ષત્રં દ્વિતારં પદ^સંસ્થાનં પઞ્ચ^ચત્વારિંશન્^મુહૂર્ત^યોગં મધ્ય્?આહારમ્ અદિતિદૈવતં વાશિષ્ઠં ગોત્રેણ। પુષ્ય^નક્ષત્રં ત્રિતારં વર્ધમાન^સંસ્થાનં ત્રિશન્^મુહૂર્ત^યોગં
મધુ^મણ્ડાહારં બૃહસ્પતિ^દૈવતમ્ ઔપમન્યવીયં ગોત્રેણ। અશ્લેષા^નક્ષત્રમ્ એક^તારં તિલક^સંસ્થાનં પઞ્ચ^દશ^મુહૂર્ત^યોગં પાયસ^ભોજનં સર્પ^દૈવતં મૈત્રાયણીયં ગોત્રેણ।
પ્.47.1।.ઇતિ^ઇમાનિ ભોઃ પુષ્કરસારિન્ સપ્ત^નક્ષત્રાણિ પૂર્વ^દ્વારકાણિ। મઘા^નક્ષત્રં (48)પઞ્ચ^તારં નદી^કુબ્જ^સંસ્થાનં ત્રિશન્^મુહૂર્ત^યોગં તિલ^કૃસરાહારં પિતૃદૈવતં પિઙ્ગલાયનીયં ગોત્રેણ। પૂર્વફલ્ગુની^નક્ષત્રં દ્વિતારં પદક^સંસ્થાનં ત્રિશન્ મુહૂર્ત^યોગં વિલ્વભોજનં ભવદેવતં ગૌતમીયં ગોત્રેણ। ઉત્તરફલ્ગુની^નક્ષત્રં દ્વિતારં
પદક^સંસ્થાનં પઞ્ચ^ચત્વારિંશન્^મુહૂર્ત^યોગં ગોધૂમમત્સ્યાહારમ્ અર્યમાદૈવતં કૌશિકં ગોત્રેણ। હસ્ત^નક્ષત્રં પઞ્ચ^તારં હસ્ત^સંસ્થાનં ત્રિંશન્^મુહૂર્ત^યોગં શ્યામાકભોજનં સૂર્ય^દૈવતં કાશ્યપં ગોત્રેણ। ચિત્રા^નક્ષત્રમ્ એક^તારં તિલક^સંસ્થાનં ત્રિંશન્^મુહૂર્ત^યોગં મુદ્ગકૃસરઘૃત^પૂપાહારં ત્વષ્ટૃદૈવતં કાત્યાયનીયં ગોત્રેણ।
પ્.48.1।.સ્વાતી^નક્ષત્રમ્ એક^તારં તિલક^સંસ્થાનં પઞ્ચ^દશ^મુહૂર્ત^યોગં મુદ્ગકૃસરફલાહારં વાયુદૈવતં કાત્યાયનીયં ગોત્રેણ। વિશાખા^નક્ષત્રં દ્વિતારં વિષાણ^સંસ્થાનં પઞ્ચ^ચત્વારિંશન્^મુહૂર્ત^યોગં તિલ^પુષ્પાહારમ્ ઇન્દ્રાગ્નિદૈવતં શાંખાયનીયં ગોત્રેણ।
પ્.49.1.ઇત્ય્ એતાનિ ભોઃ પુષ્કરસારિન્ સપ્ત^નક્ષત્રાણિ દક્ષિણાદ્વારકાણિ।
પ્.49.2।.અનુરાધા^નક્ષત્રં ચતુસ્તારં રત્નાબલી^સંસ્થાનં ત્રિશન્^મુહૂર્ત^યોગં સુરામાંસાહારં મિત્રદૈવતમ્ આલંબાયનીયં ગોત્રેણ। જ્યેષ્ઠા^નક્ષત્રં ત્રિતારં યવમધ્ય^સંસ્થાનં પઞ્ચ^દશ^મુહૂર્ત^યોગં શાલિયવાગુભોજનમ્ ઇન્દ્રદૈવતં દીર્ઘકાત્યાયનીયં ગોત્રેણ। મૂલ^નક્ષત્રં સપ્તતારં વૃશ્ચિક^સંસ્થાનં ત્રિશન્^મુહૂર્ત^યોગં મૂલફલાહારં નૈરૃતિદૈવતં
કાત્યાયનીયં ગોત્રેણ। પૂર્વાષાઢા^નક્ષત્રં ચતુસ્તારં ગોવિક્રમ^સંસ્થાનં ત્રિશન્^મુહૂર્ત^યોગં ન્યગ્રોધકષાયાહારં તોયદૈવતં દર્ભકાત્યાયનીયં ગોત્રેણ। ઉત્તરાષાઢા^નક્ષત્રં ચતુસ્તારં ગજવિક્રમ^સંસ્થાનં પઞ્ચ^ચત્વારિંશન્^મુહૂર્ત^યોગં મધુ^લાજાહારં વિશ્વ^દૈવતં મૌદ્ગલાયનીયં ગોત્રેણ। અભિજિન્^નક્ષત્રં ત્રિતારં ગોશીર્સ^સંસ્થાનં ષણ્^મુહૂર્ત^યોગં
(50) વાયુઆહારં બ્રહ્મ^દૈવતં બ્રહ્માવતીયં ગોત્રેણ। શ્રવણા^નક્ષત્રં ત્રિતારં યવમધ્ય^સંસ્થાનં ત્રિંશન્^મુહૂર્ત^યોગં પક્ષિમાંસાહારં વિષ્ણુદૈવતં કાત્યાયનીયં ગોત્રેણ।
પ્.50.1।.ઇત્ય્ એતાનિ ભોઃ પુષ્કરસારિન્ સપ્ત^નક્ષત્રાણિ પશ્ચિમદ્વારકાણિ।
પ્.50.2।.ધનિષ્ઠા^નક્ષત્રં ચતુસ્તારં શકુન^સંસ્થાનં ત્રિંશન્^મુહૂર્ત^યોગં કુલત્થપૂપાહારં વસુદૈવતં કૌણ્ડિન્યાયનીયં ગોત્રેણ। શતભિષા^નક્ષત્રમ્ એક^તારં તિલક^સંસ્થાનં પઞ્ચ^દશ^મુહૂર્ત^યોગં યવાગુભોજનં વરુણદૈવતં તાણ્ડ્યાયનીયં ગોત્રેણ। પૂર્વભાદ્રપદા^નક્ષત્રં દ્વિતારં પદક^સંસ્થાનં ત્રિંશન્^મુહૂર્ત^યોગં માંસ^રુધિરાહારમ્
અહિર્બુધ્ન્યદૈવતં જાતૂકર્ણ્યં ગોત્રેણ। ઉત્તરભાદ્રપદા^નક્ષત્રં દ્વિતારં પદક^સંસ્થાનં પઞ્ચ^ચત્વારિંશન્^મુહૂર્ત^યોગં (51)માંસાહારમ્ અર્યમાદૈવતં ધ્યાનદ્રાહ્યાયણીયં ગોત્રેણ। રેવતી^નક્ષત્રમ્ એક^તારં તિલક^સંસ્થાનં ત્રિશન્^મુહૂર્ત^યોગં દધ્યાહારં પૂષદૈવતમ્ અષ્ટભગિનીયં ગોત્રેણ। અશ્વિની^નક્ષત્રં દ્વિતારં તુરગશીર્ષ^સંસ્થાનં
ત્રિંશન્^મુહૂર્ત^યોગં મધુ^પાયસભોજનં ગન્ધર્વ^દૈવતં મૈત્રાયાણીયં ગોત્રેણ। ભરણી^નક્ષત્રં ત્રિતારં ભગ^સંસ્થાનં ત્રિંશન્^મુહૂર્ત^યોગં તિલ^તણ્ડૂલાહારં યમદૈવતં ભાર્ગવીયં ગોત્રેણ।
પ્.51.1।.ઇત્ય્ એતાનિ ભોઃ પુષ્કરસારિન્ સપ્ત^નક્ષત્રાણિ ઉત્તર^દ્વારકાણિ।
પ્.51.2।.અમીષાં ભોઃ પ્પ્પુષ્કરસારિન્ન્ અષ્ટાવિંશતીનાં નક્ષત્રાણાં ષણ્^નક્ષત્રાણિ પઞ્ચ^ચત્વારિંશન્^મુહૂર્ત^યોગાનિ। તદ્ યથા। રોહિણી પુનર્વસુ ઉત્તરફલ્ગુની વિશાખા ઉત્તરાષાઢા ઉત્તરભાદ્રપદા ચેતિ।
પ્.51.3।.પઞ્ચ^નક્ષત્રાણિ પઞ્ચ^દશ^મુહૂર્ત^યોગાનિ। તદ્ યથા। આર્દ્રા અશ્લેષા સ્વાતી જ્યેષ્ઠા શતભિષા ચેતિ। એકો +અભિજિત્ ષણ્^મુહૂર્ત^યોગઃ। અવશિષ્ટાનિ ત્રિંશન્^મુહૂર્ત^યોગાનિ।
પ્.52.1।.અમીષાં ભોઃ પુષ્કરસારિન્ સપ્તાનાં નક્ષત્રાણાં પૂર્વ^દ્વારિકાણાં કૃત્તિકા પ્રથમા નામાશ્લેષા પશ્ચિમા નામ। અમીષાં સપ્તાનાં નક્ષત્રાણાં દક્ષિણ^દ્વારિકાણાં મઘા પ્રથમા નામ વિશાખા પશ્ચિમા નામ। અમીષાં પશ્ચિમદ્વારિકાણાં સપ્તાનાં નક્ષત્રાણામ્ અનુરાધા પ્રથમા નામ શ્રવણા પશ્ચિમા નામ। અમીષાં સપ્તાનાં નક્ષત્રાણામ્ ઉત્તર^દ્વારિકાણાં ધનિષ્ઠા પ્રથમા
નામ ભરણી પશ્ચિમા નામ।
પ્.53.2।.અમીષાં ભોઃ પુષ્કરસારિન્ન્ અષ્ટાવિંશતીનાં નક્ષત્રાણાં સપ્ત બલાનિ। કતમાનિ સપ્ત। યદ્ ઉત ત્રીણિ પૂર્વાણિ વિશાખાનુરાધા પુનર્વસ્હ્ઃ સ્વાતિશ્ ચ। ત્રીણિ દારુણાનિ। આર્દ્રા અશ્લેષા ભરણી ચેતિ। ચત્વારિ સમ્માનનીયાનિ। યદ્ ઉત ત્રીણિ ઉત્તરાણિ રોહિણી ચેતિ। પઞ્ચ મૃદુકાનિ। શ્રવણા ધનિષ્ઠા શતભિષા જ્યેષ્ઠા મૂલા ઇતિ। પઞ્ચ ધારણીયાનિ। હસ્તા ચિત્રા અશ્લેષા મઘા
અભિજિચ્ ચેતિ। ચત્વારિ ક્ષિપ્ર^કરણીયાનિ। યદ્ ઉત કૃત્તિકા મૃગશિરા પુષ્યા અશ્વિની ચેતિ।
%નક્ષત્રાણાં યોગઃ

પ્.52.3।.અમીષાં ભોઃ પુષ્કરસારિન્ન્ અષ્ટવિંશતીનાં નક્ષત્રાણાં ત્રયો યોગા ભવન્તિ। ઋષભાનુસારી યોગઃ। વત્સાનુસારી યોગઃ। યુગનદ્ધો યોગઃ। તત્ર નક્ષત્રં યદિ પુરસ્તાદ્ ગચ્છતિ ચન્દ્રશ્ ચ પૃષ્ઠતઃ, અયમ્ ઉચ્યતે ઋષભાનુસારી યોગ ઇતિ। યદ્ ઉત ચન્દ્રઃ પુરસ્તાદ્ ગચ્છતિ નક્ષત્રં ચ પૃષ્ઠતઃ, તદા ભવતિ વત્સાનુસારી યોગઃ। યદિ પુનશ્ ચન્દ્રો નક્ષત્રં ચ^ઉભૌ
સમૌ યુગપદ્ ગચ્છતઃ, તદાયમ્ ઉચ્યતે યુગનદ્ધો યોગ ઇતિ।
%ગ્રહઃ 53
પ્.53.1।.અથ ખલુ ભોઃ પુષ્કરસારિન્ ગ્રહાન્ પ્રવક્ષ્યામિ તચ્ છ્રૂયતાં। તદ્ યથા શુક્રો બૃહસ્પતિઃ શનૈશ્ચરો બુધો +અઙ્ગારકઃ સૂર્યસ્ તારાધિપતિશ્ ચેતિ।
%રાત્રિદિવસયોર્ હ્રાસવૃદ્ધી 53
પ્.53.2।.એવં વિપરિવર્તમાને લોકે નક્ષત્રેષુ પ્રવિભક્તેષુ કથં રાત્રિદિવસાનાં હ્રાસો વૃદ્ધિશ્ ચ ભવતિ। તદ્ ઉચ્યતે।
પ્.53.3।.હેમન્તાનાં દ્વિતીયે માસિ રોહિણ્યામ્ અષ્ટમ્યાં દ્વાદશ^મુહૂર્તો દિવસો ભવતિ। અષ્ટાદશ^મુહૂર્તા રાત્રિઃ। ગ્રીષ્માણાં પશ્ચિમે માસે રોહિણ્યામ્ અષ્ટમ્યામ્ અષ્ટાદશ^મુહૂર્તો દિવસો ભવતિ। દ્વાદશ^મુહૂર્તા રાત્રિઃ। વર્ષાણાં પશ્ચિમે માસે રોહિણ્યામ્ અષ્ટમ્યાં ચતુર્^દશ^મુહૂર્તો દિવસો ભવતિ। ષોડશ^મુહૂર્તા રાત્રિઃ।
પ્.53.4।.કિં ભોસ્ ત્રિશઙ્કો રાત્રિદિવસાનાં પ્રસ્થાનં। દિવસાનુદિવસં। કિં પક્ષસ્ય પ્રસ્થાનં। (54)પ્રતિપદ્। કિં સંવત્સરસ્ય પ્રસ્થાનં। પૌષઃ। કિમ્ ઋતૂનાં પ્રસ્થાનં। પ્રાવૃટ્।
%^મુહૂર્તનામાનિ 54
પ્.54.1।.કિં ભોસ્ ત્રિશઙ્કો ક્ષણસ્ય પરિમાણં । કિં લવસ્ય। કિં મુહૂર્તસ્ય।
પ્.54.2।.તદ્ યથા ભોઃ પુષ્કરસારિન્ સ્ત્રિયા નાતિદીર્ઘહ્રસ્વઃ કર્તિન્યાઃ સૂત્રોદ્યામઃ। એવં દીર્ઘસ્ તત્ક્ષણઃ। વિંશત્યધિકં તત્ક્ષણશતમ્ એકઃ ક્ષણઃ। ષષ્ટિક્ષણા એકો લવઃ। ત્રિંશલ્લવા એકો મુહૂર્તઃ। એતેન ક્રમસમ્બન્ધેન ત્રિંશન્^મુહૂર્તમ્ એકં રાત્રિદિવસમ્ અનુમીયતે। તેષાં મુહૂર્તાનામ્ ઇમાનિ નામાનિ ભવન્તિ।
પ્.54.3।.આદિત્ય ઉદયતિ ષણ્ણવતિ^પૌરુષાયાં છાયાયાં ચતુરોજા નામ મુહૂર્તો ભવતિ। ષષ્ટિપૌરુષાયાં છાયાયાં શ્વેતો નામ મુહૂર્તો ભવતિ। દ્વાદશ^પૌરુષાયાં છાયાયાં સમૃદ્ધો નામ મુહૂર્તો ભવતિ। ષટ્પૌરુષાયાં છાયાયાં શરપથો નામ મુહૂર્તો ભવતિ।
પ્.55.1।.પઞ્ચ^પૌરુષાયાં છાયાયામ્ અતિસમૃદ્ધો નામ મુહૂર્તો ભવત્। ચતુઃ^પૌરુષાયાં છાયાયામ્ ઉદ્ગતો નામ મુહૂર્તો ભવતિ। ત્રિપૌરુષાયાં છાયાયાં સુમુખો નામ મુહૂર્તો ભવતિ। સ્થિતે મધ્યાહ્ને વજ્રકો નામ મુહૂર્તો ભવતિ। પરિવૃત્તે મધ્યાહ્ને ત્રિપુરુષાયાં છાયાયાં રોહિતો નામ મુહૂર્તો ભવતિ।
પ્.55.2।.ચતુઃ^પૌરુષાયાં છાયાયાં બલો નામ મુહૂર્તો ભવતિ। પઞ્ચ^પૌરુષાયાં છયયં વિજયો નામ મુહૂર્તઃ। ષટ્પૌરુષાયાં છાયાયાં સર્વ^રસો નામ મુહૂર્તઃ। દ્વાદશ^પરુષાયાં છાયાયાં વસુર્ નામ મુહૂર્તઃ। ષષ્ટિપૌરુષાયાં છાયાયાં સુન્દરો નામ મુહૂર્તઃ। અવતરમાણ આદિત્યે ષણ્ણવતિ^પૌરુષાયાં છાયાયાં પરભયો નામ મુહૂર્તો ભવતિ।

પ્.55.3।.ઇત્ય્ એતાનિ દિવસસ્ય મુહૂર્તાનિ।
પ્.55.4।.અથ ખલુ ભોઃ પુષ્કરસારિન્ રાત્ર્યા મુહૂર્તાનિ વ્યાખ્યાસ્યામિ।અસ્તંગત આદિત્યે રૌદ્રો નામ મુહૂર્તઃ। તતસ્ તારાવચરો નામ મુહૂર્તઃ। સંયમો નામ મુહૂર્તઃ (56) સાંપ્રૈયકો નામ મુહૂર્તઃ। અનન્તો નામ મુહૂર્તઃ। ગર્દભા નામ મુહૂર્તઃ। રાક્ષસો નામ મુહૂર્તઃ। સ્થિતે +અર્ધરાત્રે +અવયવો નામ મુહૂર્તઃ। અતિક્રાન્તે +અર્ધરાત્રે બ્રહ્મા નામ મુહૂર્તઃ। દિતિર્ નામ
મુહૂર્તઃ। આતપાગ્નિર્ નામ મુહૂર્ત। અભિજિન્ નામ મુહૂર્તઃ। ઇત્ય્ એતાનિ રાત્રેર્ મુહૂર્તનામાનિ। ઇતિ ભોઃ પુષ્કરસારિન્ ઇમાનિ ત્રિશન્ મુહૂર્તાનિ યૈર્ અહો^રાત્રં પ્રજ્ઞાયતે।
પ્.56.1।.તત્ક્ષણઃ ક્ષણો લવો મુહૂર્તઃ । તત્ર ત્રિંશતિતમો ભાગો મુહૂર્તસ્ય લવઃ। ષષ્ટિતમો ભાગો લવસ્ય ક્ષણઃ। વિંશત્યુત્તરભાગશતં ક્ષણસ્ય તત્ક્ષણઃ। તદ્ યથા સ્ત્રિયા નાતિદીર્ઘહ્રસ્વઃ કર્તિન્યાઃ સૂત્રોદ્યામઃ। એવં દીર્ઘસ્ તત્ક્ષણઃઃ। વિંશત્યુત્તરક્ષણશતં તત્ક્ષણસ્યૈકઃ ક્ષણઃ। ષષ્ટિક્ષણા એકો લવઃ। ત્રિંશલ્લવા એકો મુહૂર્તઃ। એતેન ક્રમયોગેન
ત્રિંશન્^મુહૂર્તમ્ એકમ્ અહો^રાત્રં। ત્રિંશદ્ અહોરાત્રાણ્ય્ એકો માસઃ। દ્વાદશ^માસાઃ સંવત્સરઃ। ચતુરોજાઃ શ્વેતઃ સમૃદ્ધઃ શરપથો +અતિસમૃદ્ધ ઉદ્ગતઃ (57) સુમુખો વજ્રકો રોહિતો બલો વિજયઃ સર્વ^રસો વસુઃ સુન્દરઃ પર^ભયઃ। રૌદ્રસ્ તારાવચરઃ સંયમઃ સાંપ્રૈયકો +અન્નન્તો ગર્દભો રાક્ષસો +અવયવો બ્રહ્મા દિતિર્ અર્કો વિધમનો આગ્નેય આતપાગ્નિર્ અભિજિત્।
પ્.57.1।.ઇતિ^ઇમાનિ મુહૂર્તાનાં નામાનિ।
%કાલ^ઉત્પત્તિઃ 57
પ્.57.2અબ્।.કાલોત્પત્તિમ્ અપિ તે બ્રાહ્મણ વક્ષ્યામિ શૃણુ।
પ્.57.2ચ્દ્।.કાલસ્ય કિં પ્રમાણમ્ ઇતિ તદ્ ઉચ્યતે।
પ્.57.3।.દ્વાવક્ષિનિમેષાવ્ એકો લવઃ। અસ્ટૌ લવા એકા કાષ્ઠા। ષોડશકાષ્ઠા એકા કલા। કલાનાં ત્રિંશદેકો નાડિકા। તત્ર દ્વે નાડિક એકો મુહૂર્તઃ।
પ્.57.4।.નાડિકાયાઃ પુનઃ કિં પ્રમાણં। તદ્ ઉચ્યતે।
પ્.57.5।.દ્રોણં સલિલસ્યૈકં। તદ્ધરણતો દ્વે પલશતે ભવતઃ। નાલિકાછિદ્રસ્ય કિં પ્રમાણં। સુવર્ણ^માત્રં। ઉપરિ ચતુર્^અઙ્ગુલા સુવર્ણ^શલાકા કર્તવ્યા। (58) વૃત્તપરિમણ્ડલા સમાન્તાચ્ ચતુરસ્રા આયતા। યદા ચ^એવં શીર્યેત તત્ તોયં ઘટસ્ય તદૈકા નાડિકા। એતેન નાલિકાપ્રમાણેન વિભક્તે દ્વે નાડિક એકો મુહૂર્તઃ। એતેન ભો બ્રાહ્મણ ત્રિંશન્ મુહૂર્તાઃ। યૈ
રાત્રિદિવસા અનુમીયન્ત ઇતિ।
પ્.58.1।.તતઃ ષોડશ નિમેષા એકા કાષ્ઠા। ષોડશ કાષ્ઠા એકા કલા। ષષ્ટિકલા એકો મુહૂર્તઃ। ત્રિંશન્^મુહૂર્તા એકમ્ અહોરાત્રમ્। ત્રિંશદ્ અહોરાત્રાણ્ય્ એકો માસઃ। દ્વાદશ^માસાઃ સંવત્સરઃ।
પ્.58.2।.એતેન પુનરક્ષિનિમેષેણ ષોડશકોટયો +અષ્ટપઞ્ચાશચ્ ચ શત^સહસ્રાણિ અષ્ટાશીતિ^સહસ્રાણિ સ એવં માપિતઃ। તચ્ ચ બ્રાહ્મણ કાલોત્પત્તિર્ વ્યાખ્યાતા।
%ક્રોશયોજન^ઉત્પત્તિઃ 58
પ્.58.3।.સૃણુ બ્રાહ્મણ ક્રોશયોજનાનામ્ ઉત્પત્તિં। સપ્ત પરમાણવ એકો +અણુર્ ભવતિ। સપ્તાણવઃ સર્વ^સૂક્ષ્મં દૃસ્યતે। તદ્ એકં વાતાયનરજઃ। વાતાયનરજાંસિ સપ્ત, શશ^કરજઃ। સપ્ત શશ^કરજાંસ્ય્ એડ^કરજઃ। સપ્ત એડ^કરજાંશ્યેકં ગોરજઃ। સપ્તગોરજાંસ્ય્ એકા યૂકા। સપ્તયૂકા એકા લિક્ષા। સપ્તલિક્ષા એકો યવઃ। સપ્ત યવા એકાઙ્ગુલિઃ। દ્વાદશાઙ્ગુલયો વિતસ્તિઃ।
દ્વે વિતસ્તી એકો હસ્તઃ। ચત્વારો હસ્તા એકં ધનુઃ। ધનુઃ^સહસ્રમ્ એકઃ ક્રોશઃ। ચત્વારઃ ક્રોશા એકો માગધયોજનઃ। યોજનસ્ય પ્રમાણં પિણ્ડિતાં।
પ્.59.1।.પરમાણૂનાં કોટિશત^સહસ્રાણિ ચતુર્^વિંશતિશ્ ચૈકોનત્રિંશત્કોટિ^સહસ્રાણિ દ્વાદશ ચ શત^સહસ્રાણિ। એવં માપિતં યોજનમ્ ઇતિ।
પ્.59.2।.શૃણુ બ્રાહ્મણ સુવર્ણસ્ય પરિમાણોત્પત્તિં। તત્કથયતુ ભવાન્।
પ્.59.3।.દ્વાદશ યવા માષકઃ। ષોડશ માસકા એકઃ કર્ષઃ।સુવર્ણસ્ય પરિમાણં પિણ્ડિતમ્ ઇતિ। દ્વે કોટી પઞ્ચ^વિંશતિશ્ ચ સહસ્રાણિ પઞ્ચ^શતાન્ય્ અષ્ટૌ ચ પરમાણવઃ। એવં માપિતા બ્રાહ્મણ સુવર્ણસ્ય પરિમાણ^ઉત્પત્તિઃ।
પ્.59.4।.શૃણુ બ્રાહ્મણ પલપ્રમાણં। ચતુઃષષ્ટિ^માષકાઃ પલં માગધકં। માગધકયા તુલયા પલસ્ય પરિમાણં પિણ્ડિતં। પરમાણૂનામ્ અષ્ટકોટયઃ સપ્તચત્વારિંશચ્ ચ શત^સહસ્રાણિ સપ્ત ચ સહસ્રાણિ દ્વે શતે +અશીતિશ્ ચ પરમાણવઃ। એવં માપિતં બ્રાહ્મણ પલસ્ય પરિમાણમ્ ઇતિ।
પ્.59.5।.શૃણુ બ્રાહ્મણ રસ^પરિમાણસ્ય^ઉત્પત્તિં। ચતુર્^વિંશતિ^પલાનિ માગધકઃ। પ્રસ્થઃ। તત્ રસ^પરિમાણં। માગધકયા તુલયા પ્રસ્થાસ્ય પરિમાણં પિણ્ડિતં। દ્વે કોટિશતે તિસ્રશ્ ચ કોટય એકોનતિંશચ્ ચ શત^સહસ્રાણિ ચતુઃસપ્તતિ (60) સહસ્રાણિ સપ્ત ચ શતાનિ વિંશતિશ્ ચ પરમાણવઃ। એવં માપિતા બ્રાહ્મણ રસ^માનસ્ય^ઉત્પત્તિર્ ઇતિ।
પ્.60.1।.શૃણુ બ્રાહ્મણ ધાન્ય^પરિમાણસ્ય^ઉત્પત્તિં। એકોનત્રિંશતિ^પલાન્ય્ એક^કર્ષેણોનાનિ માગધઃ પ્રસ્થઃ। માપિતં ધાન્ય^પરિમાણં। માગધકયા તુલયા પ્રસ્થસ્ય પરિમાણં પિણ્ડિતં। કોટિશતમ્ અષ્ટપઞ્ચાશચ્ ચ કોટયો દ્વિર્ અશીતિશ્ ચ શત સહસ્રાણિ એક^ષષ્ટિશ્ ચ સહસ્રાણિ પઞ્ચ^શતાનિ ત્રિંશચ્ ચ પરમાણવઃ। એવં માપિતં બ્રાહ્મણ ધાન્યસ્ય પરિમાણમ્ ઇતિ।
%નક્ષત્રવ્યા^કરણં
પ્.60.2।.પઠ ભોસ્ ત્રિશઙ્કો નક્ષત્ર^વ્યાકરનં નામ^અધ્યાયં। અથ ખલુ ભો બ્રાહ્મણ નક્ષત્ર^વ્યાકરનં નામ^અધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામિ। તચ્ છ્રૂયતાં। કથયતુ ભવાન્।
પ્.61.1।.કૃત્તિકાસુ જાતો માનવો યશસ્વી ભવતિ। રોહિણ્યાં જાતઃ સુભગો ભવતિ ભોગવાંશ્ ચ। મૃગશિરસિ જાતો યુદ્ધાર્થી ભવતિ। આર્દ્રાયાં જાત ઉત્સો +અન્ન^પાનાનાં ભવતિ। પુનર્વસૌ જાતઃ કૃષિમાન્ ભવતિ ગોરક્ષશ્ ચ। પુષ્યે જાતઃ શીલવાન્ ભવતિ। અશ્લેષાયાં જાતઃ કામુકો ભવતિ। મઘાયાં જાતો મતિમાન્ ભવતિ, મહા^આત્મા ચ। પૂર્વફલ્ગુન્યાં જાતો +અલ્પ^અયુષ્કો
ભવતિ। ઉત્તરફલ્ગુન્યાં જાત ઉપવાસશીલો ભવતિ, સ્વર્ગપરાયણશ્ ચ। હસ્તે જાતશ્ ચૌરો ભવતિ। ચિત્રાયાં જાતો નૃત્યગીતકુશલો ભવતિ, આભરણ^વિધિજ્ઞશ્ ચ। સ્વાત્યાં જાતો ગણકો ભવતિ, ગણક^મહામાત્રો વા। વિશાખાયાં જાતો રાજ^ભટો ભવતિ। અનુરાધાયાં જાતો વાણિજકો ભવતિ સાર્થિકઃ। જ્યેષ્ઠાયાં જાતો +અલ્પ^અયુષ્કો ભવતિ, અલ્પ^ભોગશ્ ચ। મૂલે જાતઃ
પુત્રવાન્ ભવતિ, યશસ્વી ચ। પૂર્વાષાઢાયાં જાતો યોગાચારો ભવતિ। ઉત્તરાષાઢાયાં જાતો ભક્તેશ્વરઃ કુલીનશ્ ચ ભવતિ। અભિજિતિ જાતઃ કીર્તિમાન્ પુરુષો ભવતિ। શ્રવણે જાતો (62) રાજ^પૂજિતો ભવતિ। ધનિષ્ઠાયાં જાતો ધનાઢ્યો ભવતિ। શતભિષાયાં જાતો મૂલિકો ભવતિ। પૂર્વભાદ્રપદાયાં જાતશ્ ચૌર^સેનાપતિર્ ભવતિ। ઉત્તરભાદ્રપદાયાં જાતો ગન્ધિકો ભવતિ,
ગન્ધર્વશ્ ચ। રેવત્યાં જાતો નાવિકો ભવતિ। અશ્વિન્યાં જાતો +અશ્વવાણિજકો ભવતિ। ભરણ્યાં જાતો વધ્યઘાતકો ભવતિ। અયં ભોઃ પુષ્કરસારિન્ નક્ષત્ર^વ્યાકરણો નામ।
%નક્ષત્રનિર્દેશઃ
પ્.62.1।.પઠ ભોસ્ ત્રિશઙ્કો નક્ષત્ર^નિર્દેશં નામ^અધ્યાયં। અથ ભોઃ પુષ્કરસારિન્ નક્ષત્ર^નિર્દેશં નામ^અધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામિ તચ્ છ્રૂયતાં । કથયતુ ભવાન્।
પ્.62.2અબ્।.કૃત્તિકાસુ નિવિષ્ટં વૈ નગરં જ્વલતિ શ્રિયા।
પ્.62.2ચ્દ્।.પ્રભૂરત્નોજ્વલં ચ^એવ તન્ નગરં વિનિર્દિશેત્॥

પ્.62.3અબ્।.રોહિણ્યાં તુ નિવિષ્ટં વૈ નગરં તદ્ વિનિર્દિશેત્।
પ્.62.3ચ્દ્।.ધાર્મિકો +અત્ર જનો ભૂયાત્ પ્રભૂત^ધન^સઞ્ચયઃ।
પ્.62.3એf।.વિદ્યા^પ્રકૃતિ^સમ્પન્નઃ સ્વદારાભિર્ અતો +અપિ ચ॥
પ્.62.4અબ્।.મૃગશીર્ષે નિવિષ્ટં તુ સ્ત્રીભિર્ ગોભિર્ ધનૈસ્ તથા।
પ્.62.4ચ્દ્।.માલ્યભોગૈશ્ ચ સઙ્કીર્ણમ્ અદ્ભુતૈશ્ ચ પુરસ્કૃતં॥
પ્.63.1અબ્।.આર્દ્રાયાં મત્સ્ય^માંસાનિ ભક્ષ્યભોજ્યધનાનિ ચ।

પ્.63.1ચ્દ્।.ભવન્તિ ક્રૂરપુરુષા મૂર્ખપ્રકૃતયઃ પુરે॥
પ્.63.2અબ્।.પુનર્વસૌ નિવિષ્ટે તુ નગરં દીપ્યતે શ્રિયા।
પ્.63.2ચ્દ્।.પ્રભૂત^ધન^ધાન્યં ચ ભૂત્વા વા^અપિ વિનશ્યતિ॥
પ્.63.3અબ્।.સ્રીમત્પુષ્યે નિવિષ્ટે તુ પ્રજા દુષ્ટા પ્રસીદતિ।
પ્.63.3ચ્દ્।.યુક્તાઃ શ્રિયા ચ ધર્મિષ્ઠાસ્ તથિવ ચિરજીવિનઃ॥
પ્.63.4અબ્।.તેજસ્વિનશ્ ચ દીર્ઘાયુર્^ધન^ધાન્ય^રસાન્વિતાઃ।
પ્.63.4ચ્દ્।.વનસ્પતિસ્ તથા ક્ષિપ્રં પુષ્યેત્ તત્ર પુનઃ પુનઃ॥
પ્.63.5અબ્।.અશ્લેષાયાં નિવિષ્ટે તુ દુર્ભગાઃ કલહ^પ્રિયાઃ।
પ્.63.5ચ્દ્।.દુઃશીલા દુઃખભાજશ્ ચ નિવસન્તિ નરાધમાઃ॥
પ્.63.6અબ્।.મઘાયાં ચ નિવિષ્ટે તુ વિદ્યાવન્તો મહા^ધનાઃ।
પ્.63.6ચ્દ્।.સ્વદારા^અભિરતા મર્ત્યા જાયન્તે સુપરાક્રમાઃ॥
પ્.64.1અબ્।.ફલ્ગુન્યાં તુ સ્ત્રિયો માલ્યં ભોજનાચ્છાદનં શુભં।
પ્.64.1ચ્દ્।.ગન્ધોપેતાનિ ધન્યાનિ નિવિષ્ટે નગરે ભવેત્॥
પ્.64.2અબ્।.ઉત્તરાયાં તુ ફાલ્ગુન્યાં ધાન્યાનિ ચ ધનાનિ ચ।
પ્.64.2ચ્દ્।.મૂર્ખા જના જિતાઃ સ્ત્રીભિર્ નિવિષ્ટે નગરે ભવેત્॥
પ્.64.3અબ્।.હસ્તે ચ વિનિવિષ્ટે તુ વિદ્યાવન્તો મહા^ધનાઃ।
પ્.64.3ચ્દ્।.પરસ્પરં ચ રુચિતં શયનં નગરે ભવેત્॥
પ્.64.4અબ્।.ચિત્રાયાં ચ નિવિષ્ટે તુ સ્ત્રી^જિતાઃ સર્વ^માનવાઃ।
પ્.64.4ચ્દ્।.શ્રીમત્^કાન્તં ચ નગરં જ્વલન્તં તદ્ વિનિર્દિશેત્॥
પ્.64.5અબ્।.સ્વાત્યાં પુરે નિવિષ્ટે તુ પ્રભૂત^ધન^સઞ્ચયાઃ।
પ્.64.5ચ્દ્।.લુબ્ધાઃ ક્રૂરાશ્ ચ મૂર્ખાશ્ ચ પ્રભૂતા નગરે ભવેત્॥
પ્.64.6અબ્।.વિશાખાયાં નિવિષ્ટં તુ નગરં જ્વલતિ શ્રિયા।
પ્.64.6ચ્દ્।.યાયજૂકજનાકીર્ણં શસ્ત્રાન્તં ચ વિનિર્દિશેદ્॥
પ્.64.7અબ્।.અનુરાધાનિવિષ્ટે તુ ધર્મ^શીલા જિતેન્દ્રિયાઃ।
પ્.64.7ચ્દ્।.સ્વદારનિરતાઃ પુણ્યા જપહોમપરાયણાઃ॥
પ્.65.1અબ્।.જ્યેષ્ઠાયાં સન્નિવિષ્ટં તુ બહુ^રત્નધનાન્વિતૈઃ।
પ્.65.1ચ્દ્।.સત્ત્વૈર્ વેદ^વિદૈઃ પૂર્ણં શશ્વત્સમભિવર્ધતે॥
પ્.65.2અબ્।.મૂલેન સનિવિષ્ટં તુ પુરં ધાન્ય^ધનાન્વિતં।
પ્.65.2ચ્દ્।.દુઃશીલજન^સઙ્કીર્ણં પાંસુના ચ વિનશ્યતિ॥
પ્.65.3અબ્।.પૂર્વાષાઢાનિવિષ્ટં તુ પુરં સ્યાદ્ ધન^ધાન્ય^ભાક્।
પ્.65.3ચ્દ્।.લુબ્ધાઃ ક્રૂરાશ્ ચ મૂર્ખાશ્ ચ નિવસન્તિ નરાધમાઃ॥
પ્.65.4અબ્।.નિવિષ્ટે તૂત્તરાયાં ચ ધન^ધાન્ય^સમુચ્ચયઃ।
પ્.65.4ચ્દ્।.વિદ્યાપ્રકૃતિસમ્પન્નો જનશ્ ચ કલહ^પ્રિયઃ॥
પ્.65.5અબ્।.અભિજિતિ નિવિષ્ટે તુ નગરે તત્ર મોદિતાઃ।
પ્.65.5ચ્દ્।.નરાઃ સર્વે સદા હૃષ્ટાઃ પરસ્પરાનુરાગિણઃ॥
પ્.65.6અબ્।.શ્રવણાયાં નિવિષ્ટં તુ પુરં ધાન્ય^ધનાન્વિતં।
પ્.65.6ચ્દ્।.અરોગિજન^ભૂયિષ્ઠસહિતં તદ્ વિનિર્દિશેત્॥
પ્.65.7અબ્।.ધનિષ્ઠાયાં નિવિષ્ટં તુ સ્ત્રી^જિતં પુરમ્ આદિશેત્।
પ્.65.7ચ્દ્।.પ્રભૂત^વસ્ત્રમાલ્યં ચ કામ^ભોગ^વિવિર્જિતમ્॥
પ્.65.8અબ્।.પુરે શતભિષા^યુક્ત મૂર્ખશાઠ્ય^પ્રિયા જહાઃ।

પ્.65.8ચ્દ્।.સ્ત્રીષુ પાનેષુ સંસક્તાઃ સલિલેન વિનશ્યતિ॥
પ્.66.1અબ્।.પુરે પ્રોષ્ઠપદાધ્યક્ષે નરાસ્ તત્ર સુખ^પ્રિયાઃ।
પ્.66.1ચ્દ્।.પરોપતાપિનો મૂર્ખા માનકામવિવર્જિતાઃ॥
પ્.66.2અબ્।.ઉત્તરાયાં નિવિષ્ટે તુ શશ્વદ્વૃદ્ધિર્ અનુત્તરા।
પ્.66.2ચ્દ્।.પૂર્ણં ચ ધન^ધાન્યાભ્યાં રત્નાઢ્યં ચ વિનિર્દિશેત્॥
પ્.66.3અબ્।.પુરે નિવિષ્ટે રૈવત્યાં સુન્દરી જનતા ભવેત્।
પ્.66.3ચ્દ્।.ખરોષ્ટ્રં ચ^એવ ગાવશ્ ચ પ્રભૂત^ધન^ધાન્યતા॥
પ્.66.4અબ્।.અશ્વિન્યાં વિનિવિષ્ટં તુ નગરં શિવમ્ આદિશેત્।
પ્.66.4ચ્દ્।.અરોગિજન^સમ્પૂર્ણં દર્શનીયજનાકુલમ્॥
પ્.66.5અબ્।.ભરણ્યાં સન્નિવિષ્ટે તુ દુર્ભગાઃ કલહ^પ્રિયાઃ।
પ્.66.5ચ્દ્।.દુઃશીલા દુઃખભાજશ્ ચ વસન્તિ પુરુષાધમાઃ॥
પ્.66.6અબ્।.પુરાણિ રાષ્ટ્રણિ તથા ગૃહાણિ નક્ષત્ર^યોગં પ્રસમીક્ષ્ય વિદ્વાન્।
પ્.66.6ચ્દ્।.ઇષ્ટે પ્રશસ્તે ચ નિવેશયેત્ તુ પૂર્વે ચ જન્મે +અધિગતં મયેદં॥
પ્.67.1।.અયં ભોઃ પુષ્કરસારિન્ નક્ષત્ર^નિર્દેશો નામ^અધ્યાયઃ।
%નક્ષત્રાણાં સ્થાન^નિર્દેશઃ
પ્.67.2।.અથ ખલુ ભોઃ પુષ્કરસારિન્ન્ અષ્ટાવિંશતીનાં(28åહ્) નક્ષત્રાણાં સ્થાન^નિર્દેશં નામ^અધ્યાયં પ્રવક્ષ્યામિ। એતચ્ છ્રૂયતાં।
પ્.67.3।.કથયતુ ભગવાન્।
પ્.67.4।.કૃત્તિકા ભોઃ પુષ્કરસારિન્ નક્ષત્રં કલિઙ્ગ^મગધાનાં । રોહિણી સર્વ^પ્રજાયાઃ। મૃગશિરા વિદેહાનાં રાજોપસેવકાનાં ચ। એવમ્ આર્દ્રા ક્ષત્રિયાણાં બ્રાહ્મણાનં ચ। પુનર્વસુઃ સૌપર્ણાનાં। પુષ્ય^નક્ષત્રં સર્વેષામ્ અવદાત^વદાત^વસનાનાં। રાજ^પદસેવકાનાં ચ। અશ્લેષા નાગાનાં હૈમવતાનાં ચ। મઘા^નક્ષત્રં ગૌડિકાનાં। પૂર્વફલ્ગુની ચૌરાણાં। ઉત્તરફલ્ગુની
અવન્તીનાં। હસ્તા સૌરાષ્ટ્રિકાણાં। ચિત્રા પક્ષિણાં દ્વિપદાનાં। સ્વાતી સર્વેષાં પ્રવ્રજ્યાસમાપન્નાનાં। વિશાખા ઔદકાનાં। અનુરાધા વાણિજકાનાં શાકટિકાનાં ચ। જ્યેષ્ઠા દૌવાલિકાનાં। (68) મૂલા પથિકાનાં। પૂર્વાષાઢા વાહ્લીકાનાં ચ। ઉત્તરાષાઢા કામ્બોજાનાં। અભિજિત્ સર્વેષાં દક્ષિણાપથિકાનાં તામ્રપર્ણિકાનાં ચ। શ્રવણા ઘાદકાનાં ચૌરાણાં ચ। ધનિષ્ઠા કુરુ^પાઞ્ચાલાનાં।
શતભિષા મૌલિકાનામ્ આર્થવણિકાનાં ચ। પૂર્વભાદ્રપદા ગન્ધિકાનાં યવન^કામ્બોજાનાં ચ। ઉત્તરભાદ્રપદા ગન્ધર્વાણાં। રેવતી નાવિકાનાં ચ। અશ્વિની અશ્વવાણિજાનાં ચ। ભરણી ભદ્રપદકર્મણાં ભદ્રકાયાકાનાં ચ।
પ્.68.1।.અયં ભોઃ પુષ્કરસારિન્ નક્ષત્રાણાં સ્થાન^નિર્દેશ^વ્યાકરણો નામ^અધ્યાયઃ।
%ઋતુવર્ષઃ
પ્.68.2।.પઠ ભોસ્ ત્રિશઙ્કો ઋતુવર્ષં નામ^અધ્યાયં। તદ્ અહં વક્ષ્યે શ્રૂયતાં। કથયતુ ભગવાન્।
પ્.68.3।.કૃત્તિકાસુ ગ્રીષ્માણાં પશ્ચિમે માસે યદ્ય્ અત્ર દેવઃ પ્રવર્ષતિ ચતુઃષષ્ટ્ય્^આઢકાનિ પ્રવર્ષતિ। વર્ષો દશ^રાત્રિકઃ। શ્રવણાયુક્તપ્રોષ્ઠપદાયામ્ અગ્નોદકો વર્ષારાત્રો ભવતિ। પશ્ચાદ્ વર્ષં સંજનયતિ। હેમન્તે ગ્રીષ્મે ગ્રીણિ ચ^અત્ર (69) ભય^પ્રગ્રહાણિ ભવન્તિ। અગ્નિ^ભયં શસ્ત્ર^ભયં ચ^ઉદક^ભયં ચ ભવતિ। ઉક્તં કૃત્તિકાસુ।
પ્.69.1।.રોહિણ્યાં ગ્રીષ્માણાં પશ્ચિમે માસે યદ્ય્ અત્ર દેવઃ પ્રવર્ષતિ એક^વિંશત્યાઢકાનિ પ્રવર્ષતિ। તત્ર નિમ્નાનિ કૃષિ^કર્તવ્યાનિ। સ્થલાનિ પરિવર્જયિતવ્યાનિ। એષ ચ વર્ષારાત્રઃ સારોપરોધઃ સસ્યં ચ સંપાદયતિ। દ્વૌ ચ^અત્ર રોગૌ પ્રબલૌ ભવતઃ। કુક્ષિરોગશ્ ચક્ષૂરોગશ્ ચ। ચૌર^બહુલાશ્ ચ^અત્ર દિશો ભવન્તિ। ઉક્તં ચ રોહિણ્યાં।
પ્.69.2।.મૃગશિરસિ ગ્રીષ્માણાં પશ્ચિમે માસે યદ્ય્ અત્ર દેવઃ પ્રવર્ષતિ ચતુઃષષ્ટ્ય્^આઢકાનિ પ્રવર્ષતિ। સારોપરોધો વર્ષારાત્રઃ। પશ્ચાદ્ વર્ષં સંજનયતિ। નિક્ષિપ્તશસ્ત્રાશ્ ચ^અત્ર (70) રાજાનો ભવન્તિ। ક્ષેમિણઃ સુનીતિકાશ્ ચ દિશો ભવન્તિ। મુદિતાશ્ ચ^અત્ર જનપદા ભવન્તિ। ઉક્તં મૃગશિરસિ।
પ્.70.1।.આર્દ્રાયાં ગ્રીષ્માણાં પશ્ચિમે માસે યદ્ય્ અત્ર દેવઃ પ્રવર્ષતિ અષ્ટાદશાઢકાનિ પ્રવર્ષતિ। તત્ર નિમ્નાનિ કૃષિ^કર્તવ્યાનિ। સ્થલાનિ પરિવર્જયિતવ્યાનિ। નિધયશ્ ચ રક્ષયિતવ્યાઃ। ચૌર^બહુલાશ્ ચ^અત્ર દિશો ભવન્તિ। નિક્ષિપ્તશસ્ત્રાશ્ ચ રાજાનો ભવન્તિ। ત્રયશ્ ચ^અત્ર રોગાઃ પ્રબલા ભવન્તિ। જ્વરઃ શ્વાસો ગલગ્રહશ્ ચ। બાલાનાં દારકદારિકાણાં ચ મરણં
ભવતિ। ઇત્ય્ ઉક્તમ્ આર્દ્રાયાં।
પ્.70.2।.પુનર્વસૌ ગ્રીષ્માણાં પશ્ચિમે માસે યદ્ય્ અત્ર દેવઃ પ્રવર્ષતિ। નવત્યાઢકાનિ પ્રવર્ષતિ। મહા^મેઘાન્ ઉત્પાદયતિ। આષાઢાયાં પ્રવિષ્ટાયાં મૃદૂનિ પ્રવર્ષતિ। અનન્તરં ચ નિરન્તરેણ પ્રવર્ષતિ। નિક્ષિપ્તશસ્ત્રાશ્ ચ રાજાનો ભવન્તિ। ઉક્તં પુનર્વસૌ।
પ્.71.1।.પુષ્યે ગ્રીષ્માણાં પશ્ચિમે માસે યદ્ય્ અત્ર દેવઃ પ્રવર્ષતિ દ્વાત્રિંશદાઢકાનિ પ્રવર્ષતિ। અત્ર નિમ્નાનિ કૃષિ^કર્તવ્યાનિ। સ્થલાનિ પરિવર્જયિતવ્યાનિ। વ્યક્તં પ્રધાન^વર્ષાણિ ભવન્તિ। સસ્યં ચ નિષ્પાદયતિ। બ્રાહ્મણ^ક્ષત્રિયાણાં ચ વિરોધો ભવતિ। દંષ્ટ્રિણશ્ ચ^અત્ર પ્રબલા ભવન્તિ। તત્ર ત્રયો રોગાશ્ ચ ભવન્તિ। ગણ્ડાઃ પિટકાઃ પામાનિ ચ । ઇત્ય્ ઉક્તં
પુષ્યે।
પ્.71.2।.અશ્લેષાયાં ગ્રીષ્માણાં પશ્ચિમે માસે યદ્ય્ અત્ર દેવઃ પ્રવર્ષતિ એક^વિંશત્યાઢકાનિ પ્રવર્ષતિ। તત્ર નિમ્નાનિ કૃષિ^કર્તવ્યાનિ। સ્થલાનિ પરિવર્જયિતવ્યાનિ। વિષમાશ્ ચ વાયવો વાન્તિ। સંવિગ્નાશ્ ચ^અત્ર જ્ઞાનિનો રાજાનશ્ ચ ભવન્તિ। એષો વર્ષઃ સર્વ^સસ્યાનિ સમ્પાદયતિ। જાયાપતિકાનાં રાજામાત્યાનાં ચ વિરોધો ભવતિ। ઉક્તમ્ અશ્લેષાયાં।
પ્.71.3।.મઘાયાં ગ્રીષ્માણાં પશ્ચિમે માસે યદ્ય્ અત્ર દેવઃ પ્રવર્ષતિ ચતુઃષષ્ટ્ય્^આઢકાનિ (72) પ્રવર્ષતિ। એષો વર્ષઃ સર્વ^સસ્યાનિ સમ્પાદયતિ। મૃગપક્ષિપશુમનુષ્યાણાં ચ^અત્ર ગર્ભા વિનશ્યન્તિ। જન^મરણં ચ^અત્ર ભવિષ્યતિ^ઇતિ। ઉક્તં મઘાયાં।
પ્.72.1।.પૂર્વફલ્ગુન્યાં ગ્રીષ્માણાં પશ્ચિમે માસે યદ્ય્ અત્ર દેવઃ પ્રવર્ષતિ ચતુઃષષ્ટ્ય્^આઢકાનિ પ્રવર્ષતિ। એષો વર્ષઃ સર્વ^સસ્યાનિ સમ્પાદયતિ। તચ્ ચ સસ્યં જનયિત્વા પર^ચક્ર^પીડિતા મનુષ્યા ન સુખેનોપભુઞ્જતે। પશૂનાં મણુષ્યાણાં ચ^અત્ર ગર્ભાઃ સુખિનો ભવન્તિ। ઉક્તં પૂર્વફલ્ગુન્યાં।
પ્.72.2।.ઉત્તરફલ્ગુન્યાં ગ્રીષ્માણાં પશ્ચિમે માસે યદ્ય્ અત્ર દેવઃ પ્રવર્ષતિ અશીત્યાઢકાનિ પ્રવર્ષતિ। એષો વર્ષઃ સર્વ^સસ્યાનિ ચ સમ્પાદયતિ। નિક્ષિપ્તશસ્ત્રાશ્ ચ^અત્ર રાજાનો ભવન્તિ। બ્રહ્મ^ક્ષત્રિયયોશ્ ચ વિરોધો ભવતિ। ક્ષિપ્રં ચ અનીતિકાઃ પ્રજા વિનશ્યન્તિ। ચ^ઉક્તમ્ ઉત્તરફલ્ગુન્યાં।
પ્.72.3।.હસ્તે ગ્રીષ્માણાં પશ્ચિમે માસે યદ્ય્ અત્ર દેવઃ પ્રવર્ષતિ એકોનપઞ્ચાશદાઢકાનિ (73) પ્રવર્ષતિ। દેવશ્ ચ તદ્ યથા પરિક્ષિપતિ। પતિતાનિ ચ સસ્યાનિ જનસ્યારસાગ્રાણિ અનુદગ્રાણિ અલ્પ^સારાણ્ય્ અલ્પોદકાનિ। દુર્ભિક્ષશ્ ચ^અત્ર ભવિષ્યતિ। ઉક્તં હસ્તે।
પ્.73.1।.ચિત્રાયાં ગ્રીષ્માણાં પશ્ચિમે માસે યદ્ય્ અત્ર દેવઃ પ્રવર્ષતિ ચતુઃષષ્ટ્ય્^આઢકાનિ પ્રવર્ષતિ। સારોપરોધસ્ તતઃ પશ્ચાદ્ વર્ષં સંજનયતિ। નિક્ષિપ્તશસ્ત્રાશ્ ચ રાજાનો ભવન્તિ। મુદિતાશ્ ચ^અત્ર જનપદા ભવન્તિ। ઉક્તં ચિત્રાયાં।
પ્.73.2।.સ્વાત્યાં ગ્રીષ્માણાં પશ્ચિમે માસે યદ્ય્ અત્ર દેવઃ પ્રવર્ષતિ એક^વિંશત્યાઢકાનિ પ્રવર્ષતિ। નિક્ષિપ્તશસ્ત્રાશ્ ચ રાજાનો ભવન્તિ। ચૌરાશ્ ચ^અત્ર બલવત્તરા ભવન્તિ। ઉક્તં સ્વાત્યાં।

પ્.73.3।.વિશાખાયાં ગ્રીષ્માણાં પશ્ચિમે માસે યદ્ય્ અત્ર દેવઃ પ્રવર્ષતિ અશીત્યાઢકાનિ (74) પ્રવર્ષતિ। એષા વર્ષઃ સર્વ^સસ્યાનિ સમ્પાદયતિ। રાજાનશ્ ચ^અત્ર છિદ્ર^યુક્તા ભવન્તિ। અગ્નિદાહાશ્ ચ^અત્ર પ્રબલા ભવન્તિ। દંષ્ટ્રિણશ્ ચ^અત્ર બલવન્તો +અપિ ક્ષયં ગચ્છન્તિ। ઉક્તં વિશાખાયાં।
પ્.74.1।.અનુરાધાયાં ગ્રીષ્માણાં પશ્ચિમે માસે યદ્ય્ અત્ર દેવઃ પ્રવર્ષતિ ષષ્ટ્યાઢકાનિ પ્રવર્ષતિ। એષો વર્ષઃ સસ્યં સમ્પાદયતિ। મિત્રાણિ ચ^અત્ર દૃઢાનિ ભવન્તિ। ઉક્તમ્ અનુરાધાયાં।

પ્.74.2।.જ્યેષ્ઠાયાં ગ્રીષ્માણાં પશ્ચિમે માસે યદ્ય્ અત્ર દેવઃ પ્રવર્ષતિ ષોડશાઢકાનિ પ્રવર્ષતિ। તત્ર કૃષિ^કર્માન્ તાનિ પ્રતિસંહર્તવ્યાનિ। યુગવરત્રાણિ વર્જયિતવ્યાનિ। સ્વધાન્યાનિ ઉપસંહર્તવ્યાનિ। અગ્નયઃ પ્રતિસંહર્તવ્યાઃ। લાઙ્ગલાનિ પ્રતિસંહર્તવ્યાનિ। અવશ્યમ્ અનેન જનપદેન વિનષ્ટવ્યં ભવતિ। પર^ચક્ર^પીડિતો ભવતિ। ઉક્તં જ્યેષ્ઠાયાં।
પ્.74.3।.મૂલે ગ્રીષ્માણાં પશ્ચિમે માસે યદ્ય્ અત્ર દેવઃ પ્રવર્ષતિ ચતુષષ્ટ્યાઢકાનિ (75) પ્રવર્ષતિ। એષો વર્ષઃ સસ્યં સમ્પાદયતિ। ચૌર^બહુલાશ્ ચ^અત્ર દિશો ભવન્તિ। ત્રયશ્ ચ^અત્ર વ્યાધયો બલવન્તો ભવન્તિ। વાત^ગણ્ડઃ પાર્શ્વશૂલમ્ અક્ષિરોગશ્ ચ। પુષ્પ^ફલાનિ ચ^અત્ર સમૃદ્ધાનિ ભવન્તિ। નિક્ષિપ્તશસ્ત્રાશ્ ચ^અત્ર રાજાનો ભવન્તિ। ઉક્તં મૂલે।
પ્.75.1।.પૂર્વસ્યામ્ આષાઢાયાં ગ્રીષ્માણાં પશ્ચિમે માસે યદ્ય્ અત્ર દેવઃ પ્રવર્ષતિ ષષ્ટ્યાઢકાનિ પ્રવર્ષતિ। દ્વૌ ચ^અત્ર ગ્રાહૌ ભવતઃ । પ્રોષ્ઠપદે વા +અશ્વયુજૌ વા પક્ષે। એષો વર્ષઃ સર્વ^સસ્યાનિ સમ્પાદયતિ। દ્વૌ ચ^અત્ર રોગૌ પ્રબલૌ ભવતઃ। કુક્ષિરોગો +અક્ષિરોગશ્ ચ । ઉક્તં પૂર્વાષાઢાયાં।
પ્.75.2।.ઉત્તરસ્યામ્ આષાઢાયાં ગ્રીષ્માણાં પશ્ચિમે માસે યદ્ય્ અત્ર દેવઃ પ્રવર્ષતિ પૂર્ણમ્ આઢકશતં પ્રવર્ષતિ। તત્ર સ્થલાનિ કૃષિ^કર્તવ્યાનિ। નિમ્નાનિ પરિવર્જયિતવ્યાનિ। મહા^સ્રોતાંસિ ચ^અત્ર પ્રવહન્તિ। અગ્રોદકા ચ^અત્ર વર્ષા ભવતિ। સર્વ^સસ્યાનિ નિષ્પાદયતિ। ત્રયશ્ ચ^અત્ર રોગાઃ પ્રબલા ભવન્તિ। ગણ્ડઃ કચ્છઃ કણ્ઠ^રોગ ઇતિ। ઉક્તમ્ ઉત્તરાષાઢાયામ્॥
પ્.75.3।.અભિજિતિ ગ્રીષ્માણાં પશ્ચિમે માસે યદ્ય્ અત્ર પ્રવર્ષતિ ચતુઃષષ્ટ્ય્^આઢાકાનિ (76) પ્રવર્ષતિ। મણ્ડલવર્ષં ચ દેવઃ પ્રવર્ષતિ। પશ્ચાદ્ વર્ષઃ સસ્યં જનયતિ। ઔદકાનાં ભૂતાનામ્ ઉત્સર્ગો ભવતિ। ઉક્તમ્ અભિજિતિ।
પ્.76.1।.શ્રવણે તુ ગ્રીષ્માણાં પશ્ચિમે માસે યદ્ય્ અત્ર દેવઃ પ્રવર્ષતિ ચતુષ્ષષ્ટ્યાઢકાનિ પ્રવર્ષતિ। મણ્ડલવર્ષં ચ દેવો વર્ષતિ। પશ્ચાદ્ વર્ષા સસ્યં સમ્પાદયતિ। ઔદકાનાં ભૂતાનામ્ ઉત્સર્ગો ભવતિ। વ્યાધિ^બહુલાશ્ ચ નરા ભવન્તિ। રાજાનશ્ ચ તીવ્ર^દણ્ડા ભવન્તિ। ઉક્તં શ્રવણે।
પ્.76.2।.ધનિષ્ઠાયાં ગ્રીષ્માણાં પશ્ચિમે માસે યદ્ય્ અત્ર દેવઃ પ્રવર્ષતિ એક^પઞ્ચાશદાઢકાનિ પ્રવર્ષતિ। વિભક્તાશ્ ચ^અત્ર વર્ષા ભવન્તિ। તત્ર નિમ્નાનિ કૃષિ^કર્તવ્યાનિ। સ્થલાનિ પરિવર્જયિતવ્યાનિ। દુર્મુખો રાત્રૌ વર્ષો ભવતિ। સસ્યાનિ સમ્પાદયતિ। એકશ્ ચ^અત્ર રોગો ભવતિ। ગણ્ડ^વિકારઃ। શસ્ત્ર^સમાદાનાશ્ ચ રાજાનો ભવન્તિ। ઉક્તં ધનિષ્ઠાયાં।
પ્.76.3।.શતભિષાયાં ગ્રીષ્માણાં પશ્ચિમે માસે યદ્ય્ અત્ર દેવઃ પ્રવર્ષતિ ષોડશાઢકાનિ (77) પ્રવર્ષતિ। તત્ર નિમ્નાનિ કૃષિ^કર્તવ્યાનિ। સ્થલાનિ પરિવર્જયિતવ્યાનિ। એષો વર્ષઃ સર્વ^સસ્યાનિ સમ્પાદયતિ। ચક્ર^સમારૂઢા જનપદા ભવન્તિ। મનુષ્યા દારકદારિકાશ્ ચ સ્કન્ધે કૃત્વા દેશ^અન્તરં ગચ્છન્તિ। ઉક્તં શતભિષાયં।
પ્.77.1।.પૂર્વસ્યાં ભાદ્રપદાયાં ગ્રીષ્માણાં પશ્ચિમે માસે યદ્ય્ અત્ર દેવઃ પ્રવર્ષતિ ચતુઃષષ્ટ્ય્^આઢકાનિ પ્રવર્ષતિ। વર્ષામુખે ચ^અત્ર એકોનવિંશતિ રાત્રિકો +અવગ્રહો ભવતિ। પુષ્પ^સસ્યં ચ નાશયતિ। એતાશ્ ચ વર્ષા બહુ^ચૌરા ભવન્તિ। દ્વૌ ચ^અત્ર મહા^વ્યાધી ભવતઃ। પ્રથમં પિત્તતાપજ્વરો ભવતિ। પશ્ચાદ્ બલવાન્ મહા^ગ્રહો ભવતિ। મર્ત્યાનાં નારીણાં
ચ મરણં ભવતિ। ઉક્તં પૂર્વભાદ્રપદાયાં।
પ્.77.2।.ઉત્તરસ્યાં ભાદ્રપદાયાં ગ્રીષ્માણાં પશ્ચિમે માસે યદ્ય્ અત્ર દેવઃ પ્રવર્ષતિ પૂર્ણમ્ આઢકશતં પ્રવર્ષતિ। મહા^સ્રોતાંસિ પ્રવહન્તિ। ગ્રામ^નગર^નિગમાઃ સ્રોતસા ઉહ્યન્તે। ચત્વારશ્ ચ^અત્ર વ્યાધયઃ પ્રબલા ભવન્તિ। તદ્ યથા કુક્ષિરોગો +અક્ષિરોગઃ (78) કાશો જ્વરશ્ ચેતિ। બાલાનાં દારકદારિકાણાં મરણાં ભવતિ। અત્ર સ્થલાનિ કૃષિ^કર્તવ્યાનિ। નિમ્નાનિ
પરિવર્જયિતવ્યાનિ। એતાશ્ ચ વર્ષાઃ પુષ્પાણિ ફલાનિ ચ સમ્પાદયન્તિ। ઉક્તમ્ ઉત્તરભાદ્રપદાયાં।
પ્.78.1।.રેવત્યાં ગ્રીષ્માણાં પશ્ચિમે માસે યદ્ય્ અત્ર દેવઃ પ્રવર્ષતિ એક^ષષ્ટ્યાઢકાનિ પ્રવર્ષતિ। તત્ર નિમ્નાનિ કૃષિ^કર્તવ્યાનિ। સ્થલાનિ પરિવર્જયિતવ્યાનિ। એષા પરિભુઞ્જતે। નિક્ષિપ્તશસ્ત્ર^દણ્ડાશ્ ચ રાજાનો ભવન્તિ। અનુદ્વિગ્નાશ્ ચ જનપદા ભવન્તિ। ઉદ્વિગ્નાશ્ ચ દાનપતયો ભવન્તિ। દેવ^નક્ષત્ર^સમાયુક્તાશ્ ચ જનપદા ભવન્તિ। મિત્રાણિ સમાયુક્તાનિ ભવન્તિ।
ઉક્તં રેવત્યાં।
પ્.78.2।.અશ્વિન્યાં ગ્રીષ્માણાં પશ્ચિમે માસે યદ્ય્ અત્ર દેવઃ પ્રવર્ષતિ અષ્ટચત્વારિંશદાઢકાનિ પ્રવર્ષતિ। યચ્ ચ મધ્યે વર્ષા ભવતિ। તત્ર નિમ્નાનિ કૃષિ^કર્તવ્યાનિ। સ્થલાનિ પરિવર્જયિતવ્યાનિ। એષા વર્ષા સર્વ^સસ્યાનિ સમ્પાદયતિ। (79) ભય^સમાયુક્તાશ્ ચ^અત્ર જનપદા ભવન્તિ। ચૌરાશ્ ચ પ્રબલા ભવન્તિ। ઉક્તમ્ અશ્વિન્યાં।
પ્.79.1।.ભરણ્યાં ગ્રીષ્માણાં પશ્ચિમે માસે યદ્ય્ અત્ર દેવઃ પ્રવર્ષતિ પૂર્ણમ્ આઢકશતં પ્રવર્ષતિ। તત્ર સ્થલાનિ કૃષિ^કર્તવ્યાનિ। નિમ્નાનિ પરિવર્જયિતવ્યાનિ। દુર્ભિક્ષસ્ ચ^અત્ર ભવતિ। જરામરણં જનાનાં ભવતિ। રાજાનશ્ ચ^અત્ર અન્યોન્યઘાતકા ભવન્તિ। પુત્રપૌત્રાણાં ચ કલહો ભવતિ। ઉક્તં ભરણ્યાં।
પ્.79.2।.અયં ઘોઃ પુષ્કરસારિન્ નક્ષત્ર^ર્તુવર્ષાધ્યાયઃ॥
% રાહુગ્રહે ફલવિપાકઃ
પ્.79.3।.અમીષાં ભોઃ પુષ્કરસારિન્ન્ અશ્ટાવિંશતીનાં નક્ષત્રાણાં રાહુગ્રહે ફલવિપાકં વ્યાખ્યાસ્યામિ।
પ્.79.4.।કૃત્તિકાસુ ભોઃ પુષ્કરસારિન્ યદિ ચન્દ્ર^ગ્રહો ભવતિ કલિઙ્ગમગધાનામ્ ઉપપીડા ભવતિ। યદિ રોહિણ્યાં ચન્દ્ર^ગ્રહો ભવતિ પ્રજાનામ્ ઉપપીડા ભવતિ। યદિ મૃગશિરસિ ચન્દ્ર^ગ્રહો ભવતિ વિદેહાનાં જનપદાનામ્ ઉપપીડા ભવતિ। રાજોપસેવકનાં ચ। એવમ્ આર્દ્રાયાં પુનર્વસૌ પુષ્યે ચ વક્તવ્યં। અશ્લેષાયાં યદિ ચન્દ્ર^ગ્રહો ભવતિ નાગાનાં હૈમવતાનાં
ચ પીડા ભવતિ। યદિ મઘાસુ ચન્દ્ર^ગ્રહો ભવતિ ગૌડિકાનામ્ ઉપપીડા ભવતિ। યદિ પૂર્વફલ્ગુન્યાં સોમો ગૃહ્યતે ચૌરાણામ્ ઉપપીડા (80) ભવતિ। યદ્ય્ ઉત્તરફલ્ગુન્યાં સોમો ગૃહ્યતે +અવન્તીનામ્ ઉપપીડા ભવતિ। યદિ હસ્તેષુ સોમો ગૃહ્યતે સૌરાષ્ટ્રિકાણામ્ ઉપપીડા ભવતિ। યદિ ચિત્રાયાં સોમો ગૃહ્યતે પક્ષિણાં દ્વિપદાનાં ચ પીડા ભવતિ। યદિ સ્વાત્યાં સોમો ગૃહ્યતે
સર્વેષાં પ્રવ્રજ્યાસમાપન્નાનામ્ ઉપપીડા ભવતિ। યદ્ય્ અનુરાધાસુ સોમો ગૃહ્યતે વણિજાનામ્ ઉપપીડા ભવતિ શાકટિકાનાં ચ। યદિ જ્યેષ્ઠાયાં સોમો ગૃહ્યતે દૌવાલિકાનાં પીડા ભવતિ। યદિ મૂલે સોમો ગૃહ્યતે +અધ્વગાનાં પીડા ભવતિ। યદિ પૂર્વાષાઢાયાં સોમો ગૃહ્યતે +અવન્તીનાં પીડા ભવતિ। યદ્ય્ ઉત્તરાષાઢાયાં સોમો ગૃહ્યતે કામ્બોજકાનાં પીડા ભવતિ। બાહ્લીકાનાં ચ।
યદ્ય્ અભિજિતિ સોમો ગૃહ્યતે દક્ષિણાપથિકાનાં પીડા ભવતિ। તામ્રપર્ણિકાનાં ચ। યદિ શ્રવણેષુ સોમો ગૃહ્યતે ચૌરાણાં ઘાતકાનાં ચ^ઉપપીડા ભવતિ। યદિ ધનિષ્ઠાયાં સોમો ગૃહ્યતે કુરુપાઞ્ચાલનાં પીડા ભવતિ। યદિ શતભિષાયાં સોમો ગૃહ્યતે મૌલિકાનામ્ આથર્વણિકાનાં ચ પીડા ભવતિ। યદિ પૂર્વભાદ્રપદાયાં સોમો ગૃહ્યતે ગાન્ધિકાનાં યવન^કામ્બોજકાનાં ચ પીડા

ભવતિ। યદ્ય્ ઉત્તરભાદ્રપદાયાં સોમો ગૃહ્યતે (81) ગન્ધર્વાણાં પીડા ભવતિ। યદિ રેવત્યાં સોમો ગૃહ્યતે નાવિકાનાં પીડા ભવતિ। યદ્ય્ અશ્ચ્વિણિજાનાં પીડા ભવતિ। યદિ ભરણ્યાં સોમો ગૃહ્યતે ભરુકચ્છાનાં પીડા ભવતિ।
પ્.81.1।.એવં ભોઃ પુષ્કરસારિન્ નક્ષત્રે ચન્દ્ર^ગ્રહો ભવતિ તસ્ય તસ્ય દેશસ્ય પીડા ભવતિ। ઇત્ય્ ઉક્તો રાહુગ્રહફલવિપાકાધ્યાયઃ।
% નક્ષત્રકર્મ^નિર્દેશઃ
પ્.81.2।.પ્રતિ^નક્ષત્ર^વંશશાસ્ત્રે યથોક્તં કર્મ તચ્ છૃણુ।
પ્.81.3અબ્।.ઉચ્યમાનમ્ ઇદં વિપ્ર;ઋષીણાં વચનં યથા।
પ્.81.3ચ્દ્।.ષટ્તારાં કૃત્તિકાં વિદ્યાદ્ આશ્રયં તાસુ કારયેત્।
પ્.81.3એf।.અગ્ન્યાધાનં પાકયજ્ઞઃ સમૃદ્ધિપ્રસવશ્ ચ યઃ॥
પ્.81.4અબ્।.સર્પિર્વિલોડયેત્ તત્ર ગવાં વેશ્મ ચ કારયેત્।
પ્.81.4ચ્દ્।.અજૈડકાશ્ ચ ક્રેતવ્યા ગવાં ચ વૃષમ્ ઉત્સૃજેત્॥
પ્.81.5અબ્।.અશ્મસારમયં ભાણ્ડં સર્વમ્ અત્ર તુ કારયેત્।
પ્.81.5ચ્દ્।.હિરણ્યકારકર્મ^અન્તમિષ્વ્ અસ્ત્રં ચ^ઉપકારયેત્॥
પ્.81.6અબ્।.મેતૃકો માપયેદ્ અત્ર કુટિકાગ્નિનિવેશનં।
પ્.81.6ચ્દ્।.પીતલોહિત^પુષ્પાણાં બીજાન્ય્ અત્ર તુ ઘાપયેત્॥
પ્.82.1અબ્।.ગૃહં ચ માપયેત્ અત્ર તથા +અવાસં પ્રકલ્પયેત્।
પ્.82.1ચ્દ્।.નવં ચ છાદયેદ્ વસ્ત્રં ક્રયણં ન^અત્ર કારયેત્॥
પ્.82.2અબ્।.ક્રૂરકર્માણિ સિધ્યન્તિ યુદ્ધસંરોધબન્ધનમ્।
પ્.82.2ચ્દ્।.પરપીડામ્ અથાત્રૈવ વિદ્વાન્ નૈવ પ્રયોજયેત્॥

પ્.82.3અબ્।.શસ્ત્રાણિ ક્ષુરકર્માણિ સર્વાણ્ય્ અત્ર તુ કારયેત્।
પ્.82.3ચ્દ્।.તેજસાનિ ચ ભાણ્ડાનિ કારયેચ્ ચ ક્રીણીત ચ॥
પ્.82.4અબ્।.આયુષ્યં ચ શિરઃ^સ્નાનાં સ્ત્રીણાં વિષ્કમ્ભણાનિ ચ।
પ્.82.4ચ્દ્।.પ્રવર્ષણં ચેદ્ દેવસ્ય ન^અત્ર વૈરં પ્રશામ્યતિ॥
પ્.82.5અબ્।.ક્રોધનો હર્ષણઃ શૂરસ્ તેજસ્વી સાહસ^પ્રિયઃ।
પ્.82.5ચ્દ્।.આયુષ્માંશ્ ચ યશસ્વી ચ યજ્ઞ^શીલો +અત્ર જાયતે॥કૃત્તિકાસુ
પ્.82.6અબ્।.સર્વં કૃષિ^પદં કર્મ રોહિણ્યાં સંપ્રયોજયેત્।
પ્.82.6ચ્દ્।.ક્ષેત્રવસ્તુવિહારાંશ્ ચ નવં વેશ્મ ચ કારયેત્॥
પ્.82.7અબ્।.પ્રયોજયેચ્ ચક્રાન્ વારાન્ દાસાંશ્ ચ^એવ ગૃહે પશૂન્।
પ્.82.7ચ્દ્।.વાપયેત્ સર્વબીજાનિ ધ્રુવં વાસાંસિ કારયેત્॥
પ્.83.1અબ્।.ઋણં ન દદ્યાત્ તત્ર^એવ વૈરમ્ અત્ર તુ વર્ધતે।
પ્.83.1ચ્દ્।.સંગ્રામં ચ સુરાયોગં દ્વયમ્ એવ વિવર્જયેત્॥
પ્.83.2અબ્।.પ્રવર્ષણં ચ દેવસ્ય જન્મ ચ^અત્ર પ્રશસ્યતે।
પ્.83.2ચ્દ્।.સાનુક્રોશઃ ક્ષમાયુક્તઃ સ્ત્રી^કામો ભક્ષલોલુપઃ।
પ્.83.2એf।.આયુષ્માન્ પશુમાન્ ધન્યો મહા^ભોગો +અત્ર જાયતે॥રોહિણ્યાં॥
પ્.83.3અબ્।.સૌમ્યં મૃગશિરો વિદ્યાદ્ ઋજુ તિસ્રશ્ ચ તારકાઃ।
પ્.83.3ચ્દ્।.મૃદૂનિ યાનિ કર્માણિ તાનિ સર્વાણિ કારયેત્।
પ્.83.3એf।.યાનિ કર્માણિ રોહિણ્યાં તાનિ સર્વાણિ કારયેત્॥
પ્.83.3અબ્।.સક્ષીરાન્ વાપયેદ્ વૃક્ષાન્ બીજાનિ ક્ષીરવન્તિ ચ।
પ્.83.3ચ્દ્।.રાજ^પ્રાસાદવલભીછત્રાણ્ય્ અપિ ચ કારયેત્॥
પ્.83.4અબ્।.સર્વકર્મકથાઃ કુર્યાચ્ ચર્યાવાસાન્ ન કારયેત્।
પ્.83.4ચ્દ્।.ઉષ્ટ્રાંશ્ ચ બલીવર્દાંશ્ ચ દમયેદ્ અપિ કૃષ્ટયે॥
પ્.83.5અબ્।.આચ્છાદયેન્ નવં વાસશ્ ચ^અલઙ્કારં ચ કારયેત્।
પ્.83.5ચ્દ્।.દ્વિજાતીનાં તુ કર્માણિ સર્વાણ્ય્ એવાત્ર કારયેત્॥
પ્.83.6અબ્।.પ્રવર્ષણં ચ દેવસ્ય સુવૃષ્ટિં ચ^અત્ર નિર્દિશેત્।
પ્.83.6ચ્દ્।.સ્વપ્નશીલસ્ તથા ત્રાસી મેધાવી સ ચ જાયતે॥મૃગશિરસિ॥
પ્.84.1અબ્।.આર્દ્રાયાં મૃગયેદ્ અર્થાન્ ભદ્રં કર્મ ચ કારયેત્।
પ્.84.1ચ્દ્।.ક્રૂરકર્માણિ સિધ્યન્તિ તાનિ વિદ્વાન્ વિવર્જયેત્॥
પ્.84.2અબ્।.ઉદપાન^પરીખાંશ્ ચ તડાગાન્ય્ અત્ર કારયેત્।
પ્.84.2ચ્દ્।.ઊહેત(ઊહયેત્) પ્રથમાં વૃષ્ટિં વિક્રીણીયાચ્ ચ ન^અત્ર ગાં।
પ્.84.2એf।.તિલ^પીડાનિ કર્માણિ શૌણ્ડિકાનાં તથાપણં॥
પ્.84.3અબ્।.પીડયેદ્ ઇક્ષુદણ્ડાનિ; ઇક્ષુબીજાનિ વાપયેત્।
પ્.84.3ચ્દ્।.પ્રવર્ષણં ચ દેવસ્ય વિદ્યાદ્ બહુ^પરિસ્રવં।
પ્.84.3એf।.ક્રોધનો મૃગયાશીલો મામ્સકામો +અત્ર જાયતે॥આર્દ્રાયાં॥
પ્.84.4અબ્।.પુનર્વસૌ તુ યુક્તે +અત્ર કુર્યાદ્ વૈ વ્રત^ધારણં।
પ્.84.4ચ્દ્।.ગોદાનં ચ^ઉપનાયનં સર્વમ્ અત્ર પ્રસિધ્યતિ॥
પ્.84.5અબ્।.પ્રજાયમાનાં પ્રમદાં ગૃહીત્વા ગૃહમ્ આનયેત્।
પ્.84.5ચ્દ્।.પુનઃ પુનર્ યદીચ્છેત તત્ર કર્માણિ કારયેત્॥
પ્.85.1અબ્।.ચિકિત્સનં ન કુર્વીત યદીચ્છેન્ ન પરાભવં।
પ્.85.1ચ્દ્।.પ્રવર્ષણં ચ દેવસ્ય જન્મ ચ^અત્ર પ્રશસ્યતે॥

પ્.85.2અબ્।.અલીલશ્ ચ^અત્ર જાયેત સ્ત્રી^લોલશ્ ચ^અપિ માનવઃ।
પ્.85.2ચ્દ્।.ચિત્ર^શીલશ્ ચ નૈકત્રાર્પિતચિત્તઃ સ; ઉચ્યતે॥પુનર્વસૌ॥
પ્.85.3અબ્।.ધન્યં યશસ્યમ્ આયુષ્યં પુષ્યે નિત્યં પ્રયોજયેત્।
પ્.85.3ચ્દ્।.સર્વેષાં ચ દ્વિજાતીનાં સર્વકર્માણિ કારયેત્॥
પ્.85.4અબ્।.રાજામાત્યં પ્રયુઞ્જીત શુશ્રૂષાં વિનયં ચરેત્।
પ્.85.4ચ્દ્।.રાજાનમ્ અભિપિઞ્ચેદ્ ચ; અલંકુર્યાત્ સ્વકાં તનુ॥
પ્.85.5અબ્।.શ્મશ્રુકર્માણિ કુર્યાચ્ ચ વપનં નખલોમતઃ।
પ્.85.5ચ્દ્।.પુરોહિતં ચ કુર્વીત ધ્વજ^અગ્રં ચ પ્રકારયેત્॥
પ્.85.6અબ્।.પ્રવર્ષણં ચ દેવસ્ય મન્દવર્ષં સમાદિશેત્।
પ્.85.6ચ્દ્।.ન ચ રોગો ન ચૌરશ્ ચ ક્ષેમં ચ^અત્ર સદા ભવેત્॥
પ્.85.7અબ્।.પુષ્યેણ નિત્ય^યુક્તઃ સન્ સર્વકર્માણિ સાધયેત્।
પ્.85.7ચ્દ્।.વૈરેણાત્રોપનાહૈશ્ ચ યે જનાસ્ તાન્ વિવર્જયેત્।
પ્.85.7એf।.આયુષ્માંશ્ ચ યશસ્વી ચ મહા^ભોગઃ પ્રજાયતે॥પુષ્યે॥
પ્.86.1અબ્।.સિધ્યતે દારુણં કર્મ; અશ્લેષાયાં ચ કારયેત્।
પ્.86.1ચ્દ્।.કુર્યાદ્ આભરણાન્ય્ અત્ર પ્રાકારમ્ ઉપકલ્પયેત્॥
પ્.86.2અબ્।.દેહબન્ધં નદી^બન્ધં સન્ધિકર્મ ચ કારયેત્।
પ્.86.2ચ્દ્।.પ્રભૂત^દંશમશકં વર્ષં મન્દં ચ વર્ષતિ।
પ્.86.2એf।.ક્રોધનઃ સ્વપ્નશીલશ્ ચ કુહકશ્ ચ^અત્ર જાયતે॥અશ્લેષાયાં॥
પ્.86.3અબ્।.મઘાસુ સર્વધાન્યાનિ વાપયેત્ સંહરેદ્ અપિ।
પ્.86.3ચ્દ્।.સંઘાતકર્મ કુર્વીત સુમુખં ચ^અત્ર કારયેત્॥
પ્.86.4અબ્।.કોષ્ઠ^આગારાણિ કુર્વીત ફલં ચ^અત્ર નિવેશયત્।
પ્.86.4ચ્દ્।.સર્વદા પિતૃદેવેભ્યઃ શ્રાદ્ધં ચૈવ^અત્ર કારયેત્॥
પ્.86.5અબ્।.સસ્યાનાં બહુલી^ભાવો યદિ દેવો +અત્ર વર્ષતિ।
પ્.86.5ચ્દ્।.સુહૃચ્ ચ દ્વારિકશ્ ચ^એવ રસ^કામશ્ ચ જાયતે।
પ્.86.5એf।.આયુષ્માન્ બહુ^પુત્રશ્ ચ સ્ત્રી^કામો ભક્ત^લોલુપઃ॥
પ્.86.6અબ્।.સંગ્રામં જીયતે તત્ર યદિ પૂર્વં પ્રવર્તતે।
પ્.86.6ચ્દ્।.દારુણાનિ ચ કર્માણિ તાનિ વિદ્વાન્ વિવર્જયેત્॥મઘાસુ॥
પ્.87.1અબ્।.ફલ્ગુનીષુ ચ પૂર્વાસુ સૌભાગ્યાર્થાનિ કારયેત્।
પ્.87.1ચ્દ્।.વિશેષાદ્ આમલક્યાદિ ફલાનામ્ ઉપકારયેત્॥
પ્.87.2અબ્।.કુમારીમઙ્ગલાર્થાનિ સ્નાપનાનિ ચ કારયેત્।
પ્.87.2ચ્દ્।.કન્યા^પ્રવહનાર્થાય વિહારં ચ^એવ કારયેત્॥
પ્.87.3અબ્।.વેશ્માનિ કારયેત્ તત્ર વશ્ય(વૈશ્ય)મ્ અત્ર પ્રયોજયેત્।
પ્.87.3ચ્દ્।.ભાગં યે ચ^ઉપજીવન્તિ તેષાં કર્મ પ્રયોજયેત્॥
પ્.87.4અબ્।.અવ્યક્તકેશો +અકેશઃ સુભગશ્ ચ^અત્ર જાયતે।
પ્.87.4ચ્દ્।.પ્રવર્ષણં ચ દેવસ્ય સુવૃષ્ટિમ્ અભિનિર્દિશેત્।
પ્.87.4એf।.નષ્ટં વિદ્ધં કૃતં ચ^અપિ ન તદ્ અસ્તિ^ઇતિ નિર્દિશેત્॥પૂર્વફલ્ગુન્યાં॥
પ્.87.5અબ્।.ઉત્તરાયાં તુ ફલ્ગુન્યાં સર્વકર્માણિ કારયેત્।
પ્.87.5ચ્દ્।.મેધાવી દર્શનીયશ્ ચ યશસ્વી ચ^અત્ર જાયતે॥
પ્.87.6અબ્।.અથાત્ર નષ્ટં દગ્ધં વા સર્વમ્ અસ્તિ^ઇતિ નિર્દિશેત્।
પ્.87.6ચ્દ્।.પ્રવર્ષણં ચ દેવસ્ય વિદ્યાત્ સંપદનુત્તમાં॥ઉત્તરફલ્ગુન્યાં॥

પ્.88.1અબ્।.હસ્તેન લઘુ^કર્માણિ સર્વાણ્ય્ એવ પ્રયોજયેત્।
પ્.88.1ચ્દ્।.સર્વેષાં ચ દ્વિજાતીનાં સર્વકર્માણિ કારયેત્॥
પ્.88.2અબ્।.હસ્ત્યારોહં મહા^માત્રં પુષ્કરિણીં ચ કારયેત્।
પ્.88.2ચ્દ્।.ચૌર્યં ચ સિધ્યતે તત્ર તચ્ ચ વિદ્વાન્ વિવર્જયેત્॥
પ્.88.3અબ્।.પ્રવર્ષણં ચ દેવસ્ય વર્ષા વિશ્રાવણી ભવેત્।
પ્.88.3ચ્દ્।.અથાત્ર જાતં જાનીયાચ્ છૂરં ચૌરં વિચક્ષણં।
પ્.88.3એf।.કુશલં સર્વવિદ્યાસુ; આરોગં ચિરજીવિનં॥હસ્તે॥
પ્.88.4અબ્।.ચિત્રાયામ્ આહતં વસ્ત્રં ભૂષણાનિ ચ કારયેત્।
પ્.88.4ચ્દ્।.રાજાનં ભૂષિતં પશ્યેત્ સેનાવ્યૂહં ચ દર્શયેત્॥
પ્.88.5અબ્।.હિરણ્યં રજતં દ્રવ્યં નગરાણિ ચ માપયેત્।
પ્.88.5ચ્દ્।.અલઙ્કુર્યાત્ તથાત્માનં ગન્ધ^માલ્યવિલેપનૈઃ॥
પ્.88.6અબ્।.ગણકાનાં ચ વિદ્યાં ચ વાદ્યં નર્તનગાયનં।
પ્.88.6ચ્દ્।.પૂર્વિકાં રૂપકારાંશ્ ચ રથકારાંશ્ ચ શિક્ષયેત્।
પ્.88.6એf।.ચિત્ર^કરાંશ્ ચ લેખકાન્ પુસ્તકર્મ ચ કારયેત્॥
પ્.89.1અબ્।.પ્રવર્ષણં ચ દેવસ્ય ચિત્ર^વર્ષં વિનિર્દિશેત્।
પ્.89.1ચ્દ્।.મેધાવી દર્શનીયશ્ ચ ચિત્રાક્ષો ભક્ત^લોલુપઃ॥
પ્.89.2અબ્।.મૃદુ^શીલશ્ ચ ભીરુશ્ ચ ચલચિત્તઃ કુતૂહલી।
પ્.89.2ચ્દ્।.આયુષ્માન્ સુભગશ્ ચ^એવ સ્ત્રી^લોલશ્ ચ^અત્ર જાયતે॥ચિત્રાયાં॥
પ્.89.3અબ્।.સ્વાત્યાં પ્રયોજયેદ્ યોધાન્ અશ્વાન્ અશ્વતરીં ખરાન્।
પ્.89.3ચ્દ્।.ક્ષિપ્રં ગમનીયં ભક્ષ્યં લઙ્ઘકાન્ અધ્વમાનિકાન્॥
પ્.89.4અબ્।.ભેરીમૃદઙ્ગપણવાન્ મુરજાન્ ચ^ઉપનાહયેત્।
પ્.89.4ચ્દ્।.આવાહંશ્ ચ વિવાહંશ્ ચ સૌહૃદ્યં ચ^અત્ર કારયેત્॥
પ્.89.5અબ્।.નિર્વાસનમ્ અમિત્રાણાં સ્વયં ન પ્રવસેદ્ ગૃહાત્।
પ્.89.5ચ્દ્।.પ્રવર્ષણં ચ દેવસ્ય વાત^વૃષ્ટિર્ અભીક્ષ્ણશઃ।
પ્.89.5એf।.મેધાવી રોગ^બહુલશ્ ચલચિત્તશ્ ચ જાયતે॥સ્વાતૌ॥
પ્.89.6અબ્।.લાઙ્ગલાનિ વિશાખાસુ કર્ષણં ચ પ્રયોજયેત્।
પ્.89.6ચ્દ્।.યવગોધૂમકર્મ^અન્તાન્ શમીધાન્યં ચ વર્જયેત્॥
પ્.89.7અબ્।.શાલયસ્ તિલ^માષાશ્ ચ યે ચ વૃક્ષાઃ સુશાખિનઃ।
પ્.90.1અબ્।.રોપયેત્ તાન્ વિશાખાસુ ગૃહકર્મ ચ કારયેત્।
પ્.90.1ચ્દ્।.શિરઃ^સ્નાનાનિ કુર્વીત મેધ્યં પ્રાયશ્ ચ કારયેત્॥
પ્.90.2અબ્।.પ્રવર્ષણં ચ દેવસ્ય વિદ્યાત્ કલ્પ^પરિસ્રવં।
પ્.90.2ચ્દ્।.મનસ્વી દર્શનીયશ્ ચ મેધાવી ચ^અત્ર જાયતે।
પ્.90.2એf।.ક્રોધનો +અલ્પસુતશ્ ચ^એવ દુર્ભગો ભક્ત^લોલુપઃ॥વિશાખાસુ॥
પ્.90.3અબ્।.અનુરાધાસુ કુર્વીત મિત્રૈઃ સદ્ભિશ્ ચ સઙ્ગતિં।
પ્.90.3ચ્દ્।.સર્વાણિ મૃદુ^કર્માણિ માધુર્યં ચ^અત્ર કારયેત્॥
પ્.90.4અબ્।.ક્ષૌરં ચ કારયેત્ અત્ર શસ્ત્ર^કર્માણિ કારયેત્।
પ્.90.4ચ્દ્।.સંયુક્તાન્તપ્રયોગાંશ્ ચ સન્ધિં કુર્યાચ્ ચ નિત્યશઃ।
પ્.90.4એf।.નષ્ટં પર્યુપતપ્તં વા સ્વલ્પાયસેન(યાસંવિ)નિર્દિશેત્॥
પ્.90.5અબ્।.સુહૃન્મિત્રકૃતશ્ ચ^અત્ર ધર્મ^શીલશ્ ચ જાયતે।
પ્.90.5ચ્દ્।.પ્રવર્ષણં ચ દેવસ્ય સુવૃષ્ટિમ્ અભિનિર્દિશેત્॥અનુરાધાયાં॥

પ્.90.6અબ્।.જ્યેષ્ઠાયાં પૂર્વ^કારી સ્યાદ્ રાજાનં ચ^અભિષિઞ્ચયેત્।
પ્.90.6ચ્દ્।.નગરં નિગમં ગ્રામં માપયેદ્ આરભેત ચ।
પ્.90.6એf।.ક્ષત્રિયાણાં ચ રાજ્ઞાં ચ સર્વકર્માણિ કારયેત્॥
પ્.91.1અબ્।.ભ્રાતૃણાં ભવતિ જ્યેષ્ઠો જ્યેષ્ટાયાં યો +અભિજાયતે।
પ્.91.1ચ્દ્।.આયુષ્માંશ્ ચ યશસ્વી ચ વિદ્વત્સુ ચ કુતૂહલી॥
પ્.91.2અબ્।.પ્રાસાદમ્ આરોહેચ્ ચ^અત્ર ગજમ્ અશ્વં રથં તથા।
પ્.91.2ચ્દ્।.ગ્રામ^નિગમરાષ્ટ્રેષુ સ્થાપયેચ્ છ્રેષ્ઠિનાં બલં॥
પ્.91.3અબ્।.નષ્ટં પર્યુપતપ્તં વા ક્લેશેનૈવેતિ નિર્દિશેત્।
પ્.91.3ચ્દ્।.દારુણાન્ય્ અત્ર સિધ્યન્તિ તાનિ વિદ્વાન્ વિવર્જયેત્।
પ્.91.3એf।.પ્રવર્ષણં ચ દેવસ્ય સુવૃષ્ટિમ્ અભિનિર્દિશેત્॥જ્યેષ્ઠાયાં॥
પ્.91.4અબ્।.મૂલે તુ મૂલજાતાનિ મૂલકન્દાલુકાન્ય્ અપિ।
પ્.91.4ચ્દ્।.સૂલાદ્યાનિ ચ સર્વાણિ બીજાન્ય્ અત્ર પ્રયોજયેત્॥
પ્.91.5અબ્।.ઋણં વૈ યત્ પુરાણં સ્યાદ્ અર્થો ચ^અસ્યાગ્રતઃ સ્થિતઃ।
પ્.91.5ચ્દ્।.મૂલે સિદ્ધર્થમ્ આરભ્યં તથા સર્વં વરાઙ્ગકં॥
પ્.91.6અબ્।.ચિકિત્સિતાનિ યાનીહ સ્ત્રીણાં દારકકન્યયોઃ।
પ્.91.6ચ્દ્।.નદીષુ સ્નપનં ચ^એવ મૂલે સર્વાન્ પ્રયોજયેત્॥
પ્.92.1અબ્।.દારુણાન્ય્ અત્ર સિધ્યન્તિ મઙ્ગલાનિ ચ કારયેત્।
પ્.92.1ચ્દ્।.કિણ્વયોગાન્ સુરાયોગાન્ ન કુર્યાચ્ છત્રુભિઃ સહ॥
પ્.92.2અબ્।.ધન^વાન્ બહુ^પુત્રશ્ ચ મૂલવાન્ અત્ર જાયતે।
પ્.92.2ચ્દ્।.અથાત્ર નષ્ટં દગ્ધં વા નૈતદ્ અસ્તિ^ઇતિ નિર્દિશેત્।
પ્.92.2એf।.પ્રવર્ષણં ચ દેવસ્ય સુવૃષ્ટિમ્ અભિનિર્દિશેત્॥મૂલે॥
પ્.92.3અબ્।.આષાઢાયાં ચ પૂર્વસ્યાં સરિતશ્ ચ સરાંસિ ચ।
પ્.92.3ચ્દ્।.વાપીકૂપપ્રપાશ્ ચ^એવ તડાગાનિ ચ કારયેત્॥
પ્.92.4અબ્।.ઉત્પાદ્યાનિ ચ પુષ્પાણિ તથા મૂલફલાનિ ચ।
પ્.92.4ચ્દ્।.આરામાંશ્ ચ પ્રકુર્વીત ભૈક્ષકાંશ્ ચ પ્રયોજયેત્।
પ્.92.4એf।.યાનિ ચ^ઉગ્રાણિ કર્માણિ સિધ્યન્ત્ય્ અત્ર તુ તાનિ ચ॥
પ્.92.5અબ્।.નષ્ટં પર્યુપતપ્તં વા નૈતદ્ અસ્તિ^ઇતિ નિર્દિશેત્।
પ્.92.5ચ્દ્।.આયુષ્માન્ પુણ્યશીલશ્ ચ દર્શનીયો +અત્ર જાયતે॥પૂર્વાષાઢે॥
પ્.92.6અબ્।.ઉત્તરસ્યામ્ આષાઢાયાં વૈરાણિ ન સમાચરેત્।
પ્.92.6ચ્દ્।.વાયયેત્ સર્વવાસાંસિ નવં નાચ્છાદયેદ્ ઇતિ॥
પ્.93.1અબ્।.ન સંહરેદ્ ભેદયેદ્ વા વાસ્તુકર્મ ન સિધ્યતિ।
પ્.93.1ચ્દ્।.શાલાકર્મ ગવ^આદીનાં ગ્રામે ગ્રામણિનસ્ તથા।
પ્.93.1ચ્।.શ્રેણવિન્ધં ચ રાજા નુ સમયં ચ^અત્ર કારયેત્॥
પ્.93.2અબ્।.પ્રગલ્ભશ્ ચ સભાશીલઃ કૃતી ચ^અત્ર પ્રજાયતે।
પ્.93.2ચ્દ્।.સુહૃદામ્ અભિયોગી ચ મન્ત્ર^ભાષ્યે વિચક્ષણઃ॥
પ્.93.3અબ્।.નષ્ટં વા^અપ્ય્ ઉપતપ્તં વા; અસ્તીત્ય્ એવં વિનિર્દિશેત્।
પ્.93.3ચ્દ્।.પ્રવર્ષણં ચ દેવસ્ય સુવૃષ્ટિમ્ અભિનિર્દિશેત્॥ઉત્તરાષાઢાયાં॥
પ્.93.4।.અભિજિતિ ન કુર્વીત બ્રહ્મ^દેવસ્ય હ્ય્ અર્ચનં॥અભિજિતિ॥
પ્.93.5અબ્।.શ્રવણે ન ચ કુર્વીત સર્વાઃ સંગ્રામિકાઃ ક્રિયાઃ।
પ્.93.5ચ્દ્।.ગીતશિક્ષાધ્યયનં ચ ન ચિરેણ હિ સિધ્યતિ॥

પ્.93.6અબ્।.કર્ણયોર્ વેધનં કુર્યાદ્ રાજાનં ચ^અભિષિઞ્ચયેત્।
પ્.93.6ચ્દ્।.દ્વિજાતીનાં તુ કર્માણિ સર્વાણ્ય્ એવ પ્રયોજયેત્॥
પ્.94.7અબ્।.બલિ^કૃત્યાનિ કુર્વીત દર્શયેચ્ ચ બલાન્ય્ અપિ।
પ્.94.7ચ્દ્।.મેધાવી અરોગી બલવાન્ યજ્ઞ^શીલો +અત્ર જાયતે॥
પ્.94.8અબ્।.પ્રવર્ષણં ચ દેવસ્ય સુવૃષ્ટિમ્ અભિનિર્દિશેત્।
પ્.94.8ચ્દ્।.નષ્ટં ચ લભ્યતે તત્ર શ્રવનસ્થે નિશાકરે॥શ્રવણે॥
પ્.94.9અબ્।.ધનિષ્ઠા લઘુ નક્ષત્રં સર્વકર્મસુ પૂજિતં।
પ્.94.9ચ્દ્।.અધીત્ય બ્રાહ્મણઃ સ્નાયાદ્ રાજાનમ્ અભિષિઞ્ચયેત્॥
પ્.94.10અબ્।.સર્વેષાં ચ દ્વિજાતીનાં સર્વકર્માણિ કારયેત્।
પ્.94.10ચ્દ્।.શ્રેષ્ઠિનં સ્થાપયેદ્ દેશે ગણાધ્યક્ષં ગણેશ્વ્ અપિ॥
પ્.94.11અબ્।.મેધાવી ચ યશસ્વી ચ મહા^ભોગી મહા^ધનઃ॥
પ્.94.11ચ્દ્।.બહ્વ્^અપત્યો મૃદુર્ દાન્તો મહા^આત્મા ચ^અત્ર જાયતે।
પ્.94.11ચ્।.પ્રવર્ષણં ચ દેવસ્ય વિદ્યાચ્ ચ^અત્ર સુવૃષ્ટિતાં॥ધનિષ્ઠાયાં॥
પ્.94.12અબ્।.નિત્યં શતભિષાયોગે ભૈષજ્યાનિ પ્રયોજયેત્।
પ્.94.12ચ્દ્।.કીર્તિકર્મ ચ કુર્વીત સિધ્યન્ત્ય્ આથર્વણાનિ ચ॥
પ્.94.13અબ્।.પ્રસારયેચ્ ચ પણ્યાનિ શૌણ્ડિકં ચ પ્રયોજયેત્।
પ્.94.13ચ્દ્।.અદધિં ખાનાયેત્ તત્ર તિલ^માષાંશ્ ચ વાપયેત્॥
પ્.95.1અબ્।.(95)સામુદ્રિકાણિ પણ્યાણિ નાવિનશ્ ચ પ્રયોજયેત્।
પ્.95.1ચ્દ્।.આદેયં ચ તદા +અદદ્યાદ્ વ્યયં ચ^અત્ર ન કારયેત્॥
પ્.95.2અબ્।.સન્ધિપાલાન્ દ્વાર^પાલાંલ્ લેખકાંશ્ ચ પ્રયોજયેત્।
પ્.95.2ચ્દ્।.ભિષક્કર્મ ચ કુર્વીત ભૈષજ્યાનિ ચ સંહરેત્॥
પ્.95.3અબ્।.નિધિં વા ખાનયેત્ તત્ર નિદધ્યાદ્ અપિ વા નિધિં।
પ્.95.3ચ્દ્।.ધનં ચ^અત્ર પ્રયુઞ્જીત ભિષક્કર્મ ચ શિક્ષયેત્॥
પ્.95.4અબ્।.અથાત્ર મૃગયેન્ નષ્ટં લભ્યતે તચ્ ચિરાદ્ અપિ।
પ્.95.4ચ્દ્।.અરોગી ક્રોધનશ્ ચ^અત્ર સ્વપ્નશીલશ્ ચ જાયતે।
પ્.95.4એf।.પ્રવર્ષણં ચ દેવસ્ય સુવૃષ્ટિમ્ અભિનિર્દિશેત્॥શતભિષાયાં॥
પ્.95.5અબ્।.પૂર્વભાદ્રપદાયોગે ક્રૂરાણાં સિદ્ધિર્ ઉચ્યતે।
પ્.95.5ચ્દ્।.નષ્ટવિદ્ધોપતપ્તં વા નૈતદ્ અસ્તિ^ઇતિ નિર્દિશેત્॥
પ્.95.6અબ્।.દીર્ઘશ્રોત્રો મહા^ભોગો જ્ઞાતીનાં ચ સદા^પ્રિયઃ।
પ્.95.6ચ્દ્।.મહા^ધનો +અક્રૂરકર્મા નિઃક્રોહશ્ ચ^અત્ર જાયતે।
પ્.95.6એf।.પ્રવર્ષણં ચ દેવસ્ય ચણ્ડાં વૃષ્ટિં સમાદિશેત્॥પૂર્વભાદ્રપદે॥
પ્.96.1અબ્।.ઉત્તરસ્યાં તુ કુર્વીત; આયુષ્યં પુષ્ટિકર્મ ચ।
પ્.96.1ચ્દ્।.ન ચ દક્ષિનતો ગચ્છેત્ પુરં ચ^અત્ર પ્રદાપયેત્॥
પ્.96.2અબ્।.આયુષ્માંશ્ ચ યશસ્વી ચ ધનવાંશ્ ચ^અત્ર જાયતે।
પ્.96.2ચ્દ્।.અત્ર^અપિ ત્રિગુણં વિન્દેદ્ આદાનં યદિ વા વ્યયં।
પ્.96.2એf।.પ્રવર્ષણં ચ દેવસ્ય સુવૃષ્ટિમ્ અભિનિર્દિશેત્॥ઉત્તરભાદ્રપદે॥
પ્.96.3અબ્।.રેવત્યાં રત્ન રજતં ધન^ધાન્યં પ્રયોજયેત્।
પ્.96.3ચ્દ્।.કોષ્ઠ^આગારાણિ કુર્વીત કિણ્વં ચ^અત્ર ન કારયેત્॥
પ્.96.4અબ્।.સુરાકર્મ ચ કુર્વીત હિરણ્યં ગોવ્રજાનિ ચ।
પ્.96.4ચ્દ્।.ગોસઙ્ઘં સ્થાપયેચ્ ચ^અત્ર ગોશાલાં ચ^અત્ર કારયેત્।

પ્.96.4એf।.આચ્છાદયેન્ નવં વસ્ત્રં હિરણ્યમ્ અપિ ધારયેત્॥
પ્.96.5અબ્।.ભિક્ષુકો દાનશીલશ્ ચ દરિદ્રશ્ ચ^અનસૂયકઃ।
પ્.96.5ચ્દ્।.જ્ઞાતીનાં સેવકો નિત્યં ધર્મ^જ્ઞશ્ ચ^અત્ર જાયતે।
પ્.96.5એf।.સુવૃષ્ટિં નષ્ટ^લાભં ચ રેવત્યામ્ અભિનિર્દિશેત્॥રેવત્યાં॥
પ્.97.1અબ્।.સ્ત્રી^પુંસમ્ અશ્વિના યુઞ્જ્યાદ્ અશ્વશાલાં ચ કારયેત્।
પ્.97.1ચ્દ્।.અશ્વાન્ પ્રયોજયેદ્ અત્ર રથં ચ^અત્ર પ્રયોજયેત્॥
પ્.97.2અબ્।.ઋણઃ પ્રયોગઃ કર્તવ્યો બીજાન્ય્ અત્ર પ્રવાપયેત્।
પ્.97.2ચ્દ્।.યાનાનિ ચ હયાન્ દમ્યાન્ દન્તિનશ્ ચ પ્રયોજયેત્॥
પ્.97.3અબ્।.ભૈષજ્યં ભોજયેદ્ અત્ર ભિષક્કર્મ ચ કારયેત્।
પ્.97.3ચ્દ્।.મેધાવી દર્શનીયશ્ ચ રાજ^યોગ્યશ્ ચ સમ્પદા॥
પ્.97.4અબ્।.અરોગો બલવાંચ્ છૂરઃ સુભગો હ્ય્ અત્ર જાયતે।
પ્.97.4ચ્દ્।.સુવૃષ્ટિં નષ્ટ^લાભં ચ; અશ્વિન્યામ્ અભિનિર્દિશેત્॥અશ્વિન્યાં॥
પ્.97.5અબ્।.ત્રિતારાં ભરણીં વિદ્યાત્ ક્રૂરકર્માણિ સાધયેત્।
પ્.97.5ચ્દ્।.ભૃત્યાંશ્ ચ ભૃતકાંશ્ ચ^અપિ વૃણુયાદ્ દર્શયેત્ તથા॥
પ્.97.6અબ્।.ભૂતિં ચ^ઉપનયેદ્ અત્ર ભાર્યાં ચ ન વિવાહયેત્।
પ્.97.6ચ્દ્।.ઉત્કટકો વઞ્ચતકઃ કૂટસાક્ષી ચ તન્દ્રિજઃ॥
પ્.98.1અબ્।.વિધિજ્ઞઃ પાપચારિત્રઃ કદર્યશ્ ચ^અત્ર જાયતે।
પ્.98.1ચ્દ્।.જાયતે ચ^અત્ર દુઃશીલો ગુરૂણામ્ અભ્યસૂયકઃ।
પ્.98.1એf।.પરોપતાપી લુબ્ધશ્ ચ પરવ્યાહારગોચરઃ॥ભરણ્યાં॥
પ્.98.2અબ્।.સપ્તવિંશતિ^નક્ષત્રે કૃત્તિકાદિ યદા ભવેત્।
પ્.98.2ચ્દ્।.ભરણ્યન્તાનિ; ઋક્ષાણીમાં પ્રતિપાદયેત્ ક્રિયાં॥
પ્.98.3અબ્।.તેષાં મધ્યે યદા સર્વે શસ્યાન્ય્ ઓષધયો +અપિ ચ।
પ્.98.3ચ્દ્।.વનસ્પતયશ્ ચ પીડ્યન્તે યત્રાસૌ તિષ્ઠતે ગ્રહઃ।
પ્.98.3એf।.સર્વં પ્રતિપાદયિતવ્યમ્ ઉક્ત^નક્ષત્ર^કર્મસુ॥
પ્.98.4।.ઉક્તો નક્ષત્ર^કર્મ^નિર્દેશો નામ^અધ્યાયઃ॥
% ધ્રુવ^ક્ષિપ્ર^અર્ધ^રાત્રિકાણિ નક્ષત્રાણિ
પ્.98.5।.ચત્વારિ ભોઃ પુષ્કરસારિન્ નક્ષત્રાણિ ધ્રુવાણિ ભવન્તિ તાનિ વ્યાખ્યાસ્યામિ। તચ્ છૃણુ। તદ્ યથા। ત્રીણિ ઉત્તરાણિ રોહિણી ચ। ક્ષેમે +અધ્યાવસેત્। (99) બીજાનિ ચ^અત્ર રોપયેદ્। નિવેશતં ચ^અત્ર કલ્પયેત્। રાજાનં ચ^અભિષિઞ્ચયેત્। યાનિ ચ^અન્યાનિ ઉક્તાનિ કર્માણિ તાનિ કારયેત્।
પ્.99.1અબ્।.અથ નષ્ટં દગ્ધં વા વિદ્ધં ચ^અપિ હૃતં ચ વા।
પ્.99.1ચ્દ્।.એવમ્ અભિનિર્દિષ્ટાં વા સ્વસ્તિ ક્ષિપ્રં ભવિષ્યતિ॥
પ્.99.2અબ્।.અથાત્ર જાતો ધન્યો +અસૌ વિદ્યાત્મા ચ યશસ્વી ચ।
પ્.99.2ચ્દ્।.મઙ્ગલીયો મહા^ભોગી મહા^યોગી ભવિષ્યતિ॥
પ્.99.3।.ચત્વારિ ભોઃ પુષ્કરસારિન્ નક્ષત્રાણિ ક્ષિપ્રાનિ ભવન્તિ। તદ્ યથા પુષ્યો હસ્તાભિજિદ્ અશ્વિનો ચેતિ। એષુ ક્ષિપ્રાણિ કર્માણિ કારયેચ્ ચ વિચક્ષણઃ। સ્વાધ્યાયં મન્ત્ર^સમારમ્ભં પ્રવાસ^પ્રસ્થાનં ગાશ્ ચ તુરઙ્ગાન્ અપ્ય્ અત્ર યોજયેત્। ધૂયાણિ યુક્તકર્માણિ ચ^ઓષધીકર્માણિ ચ। ભેષજ્યાનિ સર્વાણ્ય્ અત્ર પ્રયોજયેત્।
પ્.99.4।.તત્ર યજ્ઞ^સમારમ્ભં ચાતુર્માસ્યં ચ કારયેત્। અથાત્ર નષ્ટં દગ્ધં વા વિદ્ધં વા સ્વસ્તિ ભવિષ્યતિ^ઇતિ વક્તવ્યં।
પ્.99.5અબ્।.અથાત્ર જાતકં વિદ્યાન્ મઙ્ગલીયં યશસ્વિનં।
પ્.99.5ચ્દ્।.મહા^ભોગં ચ રાજાનં મહા^યોગિનમ્ ઈશ્વરં॥
પ્.99.6અબ્।.મહા^ધનં મહા^ભોગં તથા ચ મહદ્^ઉત્તમં।
પ્.99.6ચ્દ્।.ક્ષત્રિયં દાનશીલં ચ બ્રહ્મણં ચ પુરોહિતં॥ઇતિ।
પ્.99.7।.પઞ્ચ ખલુ ભોઃ પુષ્કરસારિન્ નક્ષત્રાનિ દારુણાનિ ભવન્તિ।તદ્ યથા।
પ્.99.8અબ્।.મઘા ત્રીણિ ચ પૂર્વાણિ ભરણી ચેતિ પઞ્ચમી।
પ્.99.8ચ્દ્।.અથાત્ર દગ્ધં નષ્ટં વા વિદ્ધં વા ન ભવિષ્યતિ॥