Language

ENहिગુ
Scripture Library

Saṅghabhedavastu · Part 6167

16. tadyathā bhadanta āmrāṇi pṛṣṭaḥ lakucāni vyākuryāt, lakucāni vā pṛṣṭaḥ āmrāṇi vyākuryād eva pūraṇaḥ kāśyapaḥ mayā sāndṛṣṭikaṃ śrāmaṇyaphalaṃ pṛṣṭaḥ nāstitām eva vyākārṣīt; tasya mama bhadanta etad abhavat; na mama pratirūpaṃ syād yan mādṛśo vijñapuruṣaḥ sādhurūpasaṃmataṃ viṣayanivāsinaṃ śramaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā saṃmukham avasādayed iti; so 'haṃ bhadanta pūraṇasya kāśyapasya bhāṣitaṃ nābhinandāmi na pratikrośāmi; ( A 505a ) anabhinandya apratikrośya utthāyāsanāt prakrāntaḥ
Maskarī Gośāliputra' theory
17. so 'haṃ yena maskarī gośāliputraḥ tenopasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya maskariṇaṃ gośāliputram evaṃ vadāmi: ime bhadanta maskarin pṛthaglokeśilpasthānakarmasthānikāḥ; tadyathā mālākārāḥ naḍakārāḥ naiṣadyikāḥ yāvasikāḥ sūtāḥ hastyārohāḥ aśvārohāḥ rathikāḥ tsarukāḥ dhanurgrahāḥ sevāḥ ceṭāḥ piṇḍabhujaḥ ugrāḥ śūrāḥ praskandinaḥ mahānagnāḥ rājaputrāḥ ārādhakāḥ kalpakāḥ snapakāḥ; te svakasvakaiḥ śilpasthānakarmasthānaiḥ kṛtyāni kurvanti, dānāni dadati, puṇyāni kurvanti, bhṛtyān bibhrati; paṃcabhiś ca kāmaguṇaiḥ samarpitāḥ samanvaṅgībhūtāḥ krīḍanti ramante paricārayanti; labhyam evaṃrūpāṇāṃ sāndṛṣṭikaṃ śrāmaṇyaphalaṃ prajñaptum
18. sa evam āha: aham asmi mahārāja evaṃdṛṣṭir evaṃvādī; nāsti hetuḥ nāsti pratyayaḥ; satvā saṃkliṣyante? ahetvapratyayaṃ satvāḥ saṃkliṣyante; nāsti hetuḥ nāsti pratyayaḥ satvāḥ viśudhyante ( SBV II 222 ) ahetvapratyayaṃ satvā viśudhyante; nāsti hetur nāsti pratyayaḥ; satvānām ajñānādarśane bhavataḥ ahetvapratyayaṃ satvānām ajñānādarśane bhavataḥ; nāsti hetur nāsti pratyayaḥ; satvānāṃ jñānādarśane bhavataḥ? ahetvapratyayaṃ satvānāṃ jñānādarśane bhavataḥ; nāsti balaṃ nāsti vīryaṃ nāsti balavīryaṃ nāsti puruṣakāraḥ nāsti parākramāḥ nāsti puruṣakāraparākramaḥ; nāsty ātmakāraḥ na parakāraḥ anātmakāraparakārāḥ sarve bhūtāḥ asthāmā abalā avaśā avīryā aparākramāḥ niyatasaṃgatibhāvapariṇatāḥ sukhaduḥkhaṃ pratisaṃvedayante yaduta ṣaṭsv abhijātiṣu
19. tadyathā puruṣaḥ āmrāṇi pṛṣṭaḥ lakucāni vyākuryāt, lakucāni vā pṛṣṭaḥ āmrāṇi vyākuryād evam eva maskarī gośāliputraḥ mayā sāndṛṣṭikaṃ śrāmaṇyaphalaṃ pṛṣṭaḥ ahetutām eva vyākārṣīt; tasya mama etad abhavat; katham idānīṃ mādṛśo vijñapuruṣaḥ sādhurūpasaṃmataṃ viṣayanivāsinaṃ śramaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā saṃmukham avasādayed iti; so 'haṃ maskariṇo gośāliputrasya bhāṣitaṃ nābhinandāmi na pratikrośāmi; anabhinandya apratikrośya utthāya āsanāt prakrāntaḥ
Sañjayī Vairaṭṭīputra's theory
20. so 'haṃ yena sañjayī vairaṭṭīputras tenopasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya sañjayinaṃ vairaṭṭīputram idam avocam: ime bhadanta sañjayin pṛthaglokeśilpasthānakarmasthānikāḥ; tadyathā mālākārāḥ naḍakārāḥ naiṣadyikāḥ yāvasikāḥ sūtāḥ hastyārohāḥ aśvārohāḥ rathikāḥ tsarukāḥ dhanurgrahāḥ sevāḥ ceṭāḥ piṇḍabhujaḥ ugrāḥ śūrāḥ praskandinaḥ mahānagnāḥ rājaputrāḥ ārādhakāḥ kalpakāḥ snapakāḥ; te svakasvakaiḥ śilpasthānakarmasthānaiḥ kṛtyāni kurvanti, dānāni dadati, puṇyāni kurvanti, bhṛtyān bibhrati; paṃcabhiś ca kāmaguṇaiḥ samarpitāḥ samanvaṅgībhūtāḥ krīḍanti ramante paricārayanti; labhyam evaṃrūpāṇāṃ sāndṛṣṭikaṃ śrāmaṇyaphalaṃ prajñaptum
21. sa evam āha: aham asmi mahārāja evaṃdṛṣṭir evaṃvādī; kurvataḥ kārayataḥ chindataḥ chedayataḥ pacataḥ pācayataḥ hiṃsato ghātayataḥ prāṇino hiṃsataḥ adattam ādadataḥ kāmeṣu mithyā carataḥ saṃprajānaṃ ( A 505b ) mṛṣāvādaṃ bhāṣamāṇasya madyapānaṃ ( SBV II 223 ) pibataḥ sandhiṃ chindato granthiṃ muñcataḥ nirlopaṃ harataḥ paripanthaṃ tiṣṭhataḥ; grāmaghātaṃ kurvataḥ, nagaraghātaṃ janapadaghātaṃ kṣuraparyantīkṛtena vā cakreṇa ye 'syāṃ mahāpṛthivyāṃ prāṇinas tān sarvān saṃchindataḥ saṃbhindataḥ saṃkuṭṭayataḥ saṃpradālayataḥ tān sarvān saṃchindya saṃbhindya saṃkuṭṭya saṃpradālya ekamāṃsakhalaṃ kurvataḥ māṃsapiṇḍaṃ māṃsapuñjaṃ māṃsarāśim; idaṃ pratisaṃśikṣato nāsty atonidānaṃ pāpaṃ nāsty atonidānaṃ pāpasyāgamaḥ dakṣiṇena nadīṃ gaṅgāṃ chindan bhindan vāgacched uttareṇa vā nadyā gaṃgāyā dadad vyajamānāḥ āgacchen nāsty atonidānaṃ puṇyapāpaṃ; nāsty atonidānaṃ puṇyapāpasyāgamaḥ; yaduta dānena damena saṃyamena arthacaryayā samānārthatayā iti kurvatā na kriyata eva puṇyam iti
22. tadyathā bhadanta puruṣaḥ āmrāṇi pṛṣṭaḥ lakucāni vyākuryāt, lakucāni vā pṛṣṭaḥ āmrāṇi vyākuryād evam eva saḥ; mayā sañjayī vairaṭṭīputraḥ sāndṛṣṭikaṃ śrāmaṇyaphalaṃ praśnaṃ pṛṣṭaḥ akriyām eva vyākārṣīt; tasya mama etad abhavat; katham idānīṃ mādṛśo vijñapuruṣaḥ sādhurūpasaṃmataṃ viṣayanivāsinaṃ śramaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā saṃmukham avasādayed iti; so 'haṃ sañjayino vairaṭṭīputrasya bhāṣitaṃ nābhinandāmi na pratikrośāmi; anabhinandya apratikrośya utthāyāsanāt prakrāntaḥ
Ajita Keśakambala's theory
23. so 'haṃ yena ajitaḥ keśakambalas tenopasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya ajitaṃ keśakambalam idam avocam: ime bhadanta ajita pṛthaglokeśilpasthānakarmasthānikāḥ; tadyathā mālākārāḥ naḍakārāḥ naiṣadyikāḥ yāvasikāḥ sūtāḥ hastyārohāḥ aśvārohāḥ rathikāḥ tsarukāḥ dhanurgrahāḥ sevāḥ ceṭāḥ piṇḍabhujaḥ ugrāḥ śūrāḥ praskandinaḥ mahānagnāḥ rājaputrāḥ ārādhakāḥ kalpakāḥ snapakāḥ; te svakasvakaiḥ śilpasthānakarmasthānaiḥ kṛtyāni kurvanti, dānāni dadati, puṇyāni kurvanti, bhṛtyān bibhrati; paṃcabhiś ca kāmaguṇaiḥ samarpitāḥ samanvaṅgībhūtāḥ krīḍanti ramante paricārayanti; labhyam evaṃrūpāṇāṃ sāndṛṣṭikaṃ śrāmaṇyaphalaṃ prajñaptum ( SBV II 224 )

24. evam uktaḥ ajitaḥ keśakambalaḥ mām idam avocat: aham asmi mahārāja evaṃdṛṣṭir evaṃvādī; sapta ime kāyāḥ akṛtāḥ akṛtakṛtāḥ anirmitāḥ anirmāṇakṛtāḥ avadhyāḥ kūṭasthāḥ iṣīkāvad avasthitaḥ; katame sapta tadyathā pṛthivīkāyaḥ apkāyaḥ tejaḥkāyaḥ vāyukāyaḥ sukhaṃ duḥkhaṃ jīvajīvam eva saptamam itīme sapta kāyāḥ akṛtāḥ akṛtakṛtāḥ anirmitāḥ anirmāṇakṛtāḥ avadhyāḥ kūṭasthāḥ iṣīkāvad avasthitaḥ; te neñjanti; na pariṇamanti; nānyonyaṃ vyābādhante puṇyāya vā pāpāya vā; puṇyapāpāya vā; sukhāya vā duḥkhāya vā; sukhaduḥkhāya vā; yo 'py asau puruṣaḥ puruṣasya śiraś chinatti so 'pi na kiṃcil loke vyābādhate trasaṃ vā sthāvaraṃ vā saptānāṃ kāyānāṃ vivaram antareṇa śastraṃ vyativartate; na cātra jīvo vadhyate; tatra nāsti kaścid hantā vā ghātayitā vā ( A 506a ) chettā vā chedayitā vā; smartā vā smārayitā vā; cottā vā codayitā vā; vijñaptā vā vijñāpayitā vā; caturdaśemāni yonipramukhasahasrāṇi ṣaṣṭisahasrāṇi mahāpratipadaḥ ṣaṭ śatāni pañca ca karmāṇi trīṇi ca karmāṇi dve ca karmaṇī karma ca ardhakarma ca dvāṣaṣṭiḥ karmāṇi dvāṣaṣṭiḥ antarapratipadaḥ sapta saṃjñāḥ viṃśatyadhikaṃ narakaśataṃ triṃśadadhikam indriyaśataṃ ṣaṭtriṃśad rajodhātavaḥ ekānnapañcāśan nāgakulasahasrāṇi ekānnapañcāśat suparṇikulasahasrāṇy ekānnapañcāśad ājīvakulasahasrāṇy ekānnapañcāśad acelakulasahasrāṇy ekānnapañcāśan nigranthakulasahasrāṇy sapta saṃjñikalpāḥ sapta ( SBV II 225 ) asaṃjñikalpāḥ sapta surāḥ sapta paiśācāḥ sapta ādityāḥ sapta mānuṣāḥ sapta sarāṃsi sapta saraśśatāni sapta apāyāḥ sapta apāyaśatāni sapta svapnāḥ sapta svapnaśatāni sapta prabuddhāḥ sapta prabuddhaśatānisapta prapātāḥ sapta prapātaśatāni ṣaḍ abhijātayo daśa abhivṛddhayaḥ aṣṭau mahāpuruṣabhūmayaḥ iti; imāni caturaśītir mahākalpasahasrāṇi yāni bālaś ca paṇḍitaś ca saṃdhāvya saṃsṛtya duḥkhasyāntaṃ kurutaḥ; tadyathā laghusūtraguḍakam upari vihāyasā kṣiptaṃ yāvat pṛthivīm udveṣṭyamānaṃ paraity evam evaitāni caturaśītir mahākalpasahasrāṇi yāni bālaś ca paṇḍitaś ca saṃdhāvya saṃsṛtya duḥkhasyāntaṃ kurutaḥ; tatra nāsti kaścit śramaṇo vā brāhmaṇo vā ya evaṃ vadet: aham anena śīlena vā vratena vā tapasā vā brahmacaryavāsena vā aparipakvaṃ vā karma paripācayiṣyāmi paripakvaṃ vā karma spṛṣṭvā vāntīkariṣyāmi; dhruvam idaṃ sukhaduḥkham; utkarṣāpakarṣau na prajñāyete; evaṃ vā no vā tulitaḥ saṃsāraḥ iti
25. tadyathā bhadanta puruṣaḥ āmrāṇi pṛṣṭaḥ lakucāni vyākuryāt, lakucāni vā pṛṣṭaḥ āmrāṇi vyākuryād evam eva ajitaḥ keśakambalaḥ sāndṛṣṭikaṃ śrāmaṇyaphalaṃ pṛṣṭaḥ saṃsāraśuddhatām eva vyākārṣīt; tasya mama etad abhavat; katham idānīṃ mādṛśo vijñapuruṣaḥ sādhurūpasaṃmataṃ viṣayanivāsinaṃ śramaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā saṃmukham avasādayed iti; so 'ham ajitasya keśakambalasya bhāṣitaṃ nābhinandāmi na pratikrośāmi; anabhinandya apratikrośya utthāyāsanāt prakrāntaḥ
Nirgrantha Jñātiputra's theory
26. so 'haṃ yena nirgrantho jñātiputraḥ tenopasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya nirgranthaṃ jñātiputram idam avocam: ime bhadanta ( SBV II 226 ) jñātiputra pṛthaglokeśilpasthānakarmasthānikāḥ; tadyathā mālākārāḥ naḍakārāḥ naiṣadyikāḥ yāvasikāḥ sūtāḥ hastyārohāḥ aśvārohāḥ rathikāḥ tsarukāḥ dhanurgrahāḥ sevāḥ ceṭāḥ piṇḍabhujaḥ ugrāḥ śūrāḥ praskandinaḥ mahānagnāḥ rājaputrāḥ ārādhakāḥ kalpakāḥ snapakāḥ; te svakasvakaiḥ śilpasthānakarmasthānaiḥ kṛtyāni kurvanti, dānāni dadati, puṇyāni kurvanti, bhṛtyān bibhrati; paṃcabhiś ca kāmaguṇaiḥ samarpitāḥ samanvaṅgībhūtāḥ krīḍanti ramante paricārayanti; labhyam evaṃrūpāṇāṃ sāndṛṣṭikaṃ śrāmaṇyaphalaṃ prajñaptum
27. ( A 506b ) sa evam āha: aham asmi mahārāja evaṃdṛṣṭir evaṃvādī; yat kiṃcid ayaṃ puruṣapudgalaḥ prativedayate sarvaṃ tat pūrvahaitukam iti purāṇānāṃ karmaṇāṃ tapasā vāntībhāvaḥ; navānāṃ karmaṇām akaraṇasatusamudghātaḥ; evam āytyām anavasravaḥ; anavasravāt karmakṣayaḥ; karmakṣayād duhkhakṣayaḥ; duḥkhakṣayād duḥkhasyāntakriyā bhavati iti
28. tadyathā bhadanta puruṣaḥ āmrāṇi pṛṣṭo lakucāni vyākuryāt, lakucāni vā pṛṣṭaḥ āmrāṇi vyākuryād evam eva mayā bhadanta nirgrantho jñātiputraḥ sāndṛṣṭikaṃ śrāmaṇyaphalaṃ pṛṣṭaḥ pūrvakṛtahetutām eva vyākārṣīt; tasya mama bhadanta etad abhavat; na mama pratirūpaṃ syād yad ahaṃ sādhurūpasaṃmataṃ viṣayanivāsinaṃ śramaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā saṃmukham avasādayeyam iti; so 'haṃ nirgranthasya jñātiputrasya bhāṣitaṃ nābhinandāmi na pratikrośāmi; anabhinandya apratikrośya utthāyāsanāt prakrāntaḥ
Kakuda Kātyāyana's theory
29. so 'haṃ yena kakudaḥ kātyāyanas tenopasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya kakudaṃ kātyāyanam idam avocam: ime bhadanta kātyāyana pṛthaglokeśilpasthānakarmasthānikāḥ; tadyathā mālākārāḥ naḍakārāḥ naiṣadyikāḥ yāvasikāḥ sūtāḥ hastyārohāḥ aśvārohāḥ rathikāḥ tsarukāḥ dhanurgrahāḥ sevāḥ ceṭāḥ piṇḍabhujaḥ ugrāḥ śūrāḥ praskandinaḥ mahānagnāḥ rājaputrāḥ ārādhakāḥ kalpakāḥ snapakāḥ; te svakasvakaiḥ śilpasthānakarmasthānaiḥ kṛtyāni kurvanti, dānāni dadati, puṇyāni kurvanti, bhṛtyān bibhrati; paṃcabhiś ca kāmaguṇaiḥ samarpitāḥ samanvaṅgībhūtāḥ krīḍanti ramante paricārayanti; labhyam evaṃrūpāṇāṃ sāndṛṣṭikaṃ śrāmaṇyaphalaṃ prajñaptum
30. evam uktaḥ kakudaḥ kātyāyanao mām idam avocat: aham asmi mahārāja evaṃdṛṣṭir evaṃvādī; yadi māṃ kaścid upasaṃkramya evaṃ pṛcched: asti paraloka iti tasya ca syād asti paraloka iti tasyāham asti paraloka iti praśnaṃ pṛṣṭo vyākuryāṃ nāsti paralokaḥ asti ca nāsti ca naivāsti na nāsti paraloka evaṃ vā no vā anyathā vā na vā no vā na vā no vā na tv iti vā no vā paraloka iti tasya ca syān ( SBV II 227 ) na vā no vā na nv iti vā no vā paraloka iti tasyāhaṃ na vā no vā na nv iti vā no vā praśnaṃ pṛṣṭo vyākuryām iti
31. so 'haṃ bhadanta cintayāmi etad: ye kecid asmin rājagṛhe pravrajitasamāpannāḥ prativasanti ayaṃ teṣāṃ mūrkhataraś ca jaḍataraś ca sthapiṇḍataraś ca yaduta kakudaḥ kātyāyanaḥ iti; tasya mama etad abhavat; na mama pratirūpaṃ syād yad ahaṃ sādhurūpasaṃmataṃ viṣayanivāsinaṃ śramaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā saṃmukham avasādayeyam iti; so 'haṃ kakudasya kātyāyanasya bhāṣitaṃ nābhinandāmi na pratikrośāmi; anabhinandya apratikrośya utthāyāsanāt prakrāntaḥ
Ajātaśatru propounds the question to the Buddha

32. so 'haṃ bhagavantam etam arthaṃ paripṛcchāmi yad ime bhadanta pṛthaglokeśilpasthānakarmasthānikāḥ; tadyathā mālākārāḥ naḍakārāḥ naiṣadyikāḥ yāvasikāḥ sūtāḥ hastyārohāḥ aśvārohāḥ rathikāḥ tsarukāḥ dhanurgrahāḥ sevāḥ ceṭāḥ piṇḍabhujaḥ ugrāḥ śūrāḥ praskandinaḥ mahānagnāḥ rājaputrāḥ ārādhakāḥ kalpakāḥ snapakāḥ; te svakasvakaiḥ śilpasthānakarmasthānaiḥ kṛtyāni kurvanti, dānāni dadati, puṇyāni kurvanti, bhṛtyān bibhrati; paṃcabhiś ca kāmaguṇaiḥ samarpitāḥ samanvaṅgībhūtāḥ krīḍanti ramante paricārayanti; labhyam evaṃrūpāṇāṃ sāndṛṣṭikaṃ śrāmaṇyaphalaṃ prajñaptum ? ( A 507a )
Buddha's reply
33. tena hi mahārāja tvām eva prakṣyāmi; yathā te kṣamate tathaivaṃ vyākuru; tadyathā mahārāja iha te dāsaḥ syāt preṣyo nirdeśyo bhujiṣyaḥ nayenakāmaṃgamaḥ; sa tvāṃ paśyed upariprāsādatalagataṃ paṃcabhiḥ kāmaguṇaiḥ samarpitaṃ samanvaṅgībhūtaṃ niṣpuruṣeṇa tūryeṇa krīḍantaṃ ramamāṇaṃ paricārayantaṃ; dṛṣṭvā ca punar asyaivaṃ syād: rājā māgadhaḥ ajātaśatrur vaidehīputraḥ puruṣaḥ; aham api puruṣaḥ; nānyatra rājā māgadhaḥ ajātaśatrur ( SBV II 228 ) vaidehīputraḥ pūrvaṃ kṛtatvāt puṇyānām upacitatvād etarhy upariprāsādatalagataḥ niṣpuruṣeṇa tūryeṇa krīḍati ramate paricārayti; yannv ahaṃ kaṃcid eva kuśalaṃ dharmaṃ samādāya varteya; kaṃ punar ahaṃ kuśalaṃ dharmaṃ samādāya varteya? yannv ahaṃ keśaśmaśrūṇy avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchādya samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajeyam iti sa idaṃ pratisaṅkhyāya keśaśmaśrūṇy avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchādya samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajati; yāvajjīvaṃ prāṇātipātaṃ prahāya prāṇātipātāt prativirato bhavati; adattādānam abrahmacaryaṃ mṛṣāvādaṃ paiśunyaṃ pāruṣyaṃ saṃbhinnapralāpam abhidhyāvyāpādaṃ mithyādṛṣṭim prahāya mithyādṛṣṭeḥ prativirataḥ syāt; tena enaṃ paśyeyus tava pauruṣeyāḥ jānapadā anvāhiṇḍamānāḥ; dṛṣṭvā ca punar eṣām evaṃ syād: ayaṃ sa rājño māgadhasya ajātaśatror vaidehīputrasya dāsaḥ preṣyo nirdeśyo bhujiṣyaḥ nayenakāmaṃgamaḥ keśaśmaśrūṇy avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchādya samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajitaḥ; sa yāvajjīvaṃ prāṇātipātaṃ prahāya prāṇātipātāt prativirato bhavati; adattādānam abrahmacaryaṃ mṛṣāvādaṃ paiśunyaṃ pāruṣyaṃ saṃbhinnapralāpam abhidhyāvyāpādaṃ mithyādṛṣṭim prahāya mithyādṛṣṭeḥ prativirato bhavati samyagdṛṣṭikaḥ; yannu vayaṃ rājño gatvā ārocayema iti; te tavāgamya ārocayeyuḥ yat khalu deva jānīyāḥ yo 'sau devasya dāsaḥ preṣyo nirdeśyo bhujiṣyaḥ nayenakāmaṃgamaḥ sa keśaśmaśrūṇy avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchādya samyag eva śraddhayā ( A 507b ) agārād anagārikāṃ pravrajitaḥ; sa yāvajjīvaṃ prahāya prāṇātipātaṃ prāṇātipātāt prativirataḥ; adattādānam abrahmacaryaṃ mṛṣāvādaṃ paiśunyaṃ pāruṣyaṃ saṃbhinnapralāpam abhidhyāvyāpādaṃ mithyādṛṣṭim prahāya samyagdṛṣṭikaḥ iti; tat kiṃ manyase mahārāja api nu tvam evaṃ vadeḥ? gacchantu bhavantaḥ; taṃ puruṣam ānayantu; punar api me dāso bhaviṣyati preṣyo nirdeśyo bhujiṣyaḥ nayenakāmaṃgamaḥ iti
34. no bhadanta; nānyatra ahaṃ darśanāyāsya upasaṃkrameyaṃ; yac ca me pūrvam abhivādanavandanapratyutthānāñjalisāmīcīkarma akārṣīt tad aham eva tasya kuryāṃ; yāvajjīvaṃ cainaṃ pravārayeyaṃ yaduta cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkāraiḥ ( SBV II 229 )
tat kiṃ manyase mahārāja na tv evaṃ sati mayā darśitaṃ bhavati; sāndṛṣṭikaṃ śrāmaṇyaphalam
tathyaṃ bhadanta; evaṃ darśitaṃ bhagavatā sāndṛṣṭikaṃ śrāmaṇyaphalam
35. tadyathā mahārāja iha te syāt karṣako gṛhapatiḥ ādāyakaḥ poṣako rājakośasaṃvardhakaḥ; sa tvāṃ paśyed upariprāsādatalagataṃ paṃcabhiḥ kāmaguṇaiḥ samarpitaṃ samanvaṅgībhūtaṃ niṣpuruṣeṇa tūryeṇa krīḍantaṃ ramamāṇaṃ paricārayantaṃ; dṛṣṭvā ca punar asya evaṃ syād: ayaṃ rājā māgadhaḥ ajātaśatrur vaidehīputraḥ puruṣaḥ; aham api puruṣaḥ; nānyatra rājā māgadhaḥ ajātaśatrur vaidehīputraḥ pūrvaṃ kṛtatvāt puṇyānām upacitatvād etarhy upariprāsādatalagato niṣpuruṣeṇa tūryeṇa krīḍati ramate paricārayti; yannv ahaṃ kaṃcid eva kuśalaṃ dharmaṃ samādāya varteya; kaṃ punar ahaṃ kuśalaṃ dharmaṃ samādāya varteya? yannv ahaṃ keśaśmaśrūṇy avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchādya samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajeyam iti sa idaṃ pratisaṅkhyāya keśaśmaśrūṇy avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchādya samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajati; yāvajjīvaṃ prāṇātipātaṃ prahāya prāṇātipātāt prativirato bhavati; adattādānam abrahmacaryaṃ mṛṣāvādaṃ paiśunyaṃ pāruṣyaṃ saṃbhinnapralāpam abhidhyāvyāpādaṃ mithyādṛṣṭim prahāya mithyādṛṣṭeḥ prativirataḥ syāt; tena enaṃ paśyeyus tava pauruṣeyāḥ jānapadāḥ anvāhiṇḍamānāḥ; dṛṣṭvā ca punar eṣām evaṃ syād: ayaṃ sa rājño māgadhasya ajātaśatror vaidehīputrasya karṣako gṛhapatiḥ ādāyakaḥ poṣakaḥ rājakośasaṃvardhakaḥ keśaśmaśrūṇy avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchādya samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajitaḥ; sa yāvajjīvaṃ prāṇātipātaṃ prahāya prāṇātipātāt prativirataḥ; adattādānam abrahmacaryaṃ paiśunyaṃ pāruṣyaṃ saṃbhinnapralāpam abhidhyāvyāpādaṃ mithyādṛṣṭim prahāya mithyādṛṣṭeḥ prativirato bhavati samyagdṛṣṭikaḥ; yannu vayaṃ rājño gatvā ārocayema iti; te tavāgamya ārocayeyuḥ yat khalu deva jānīyāḥ yo 'sau devasya karṣako gṛhapatiḥ ādāyakaḥ poṣakaḥ rājakośasaṃvardhakaḥ keśaśmaśrūṇy avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchādya samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajitaḥ; sa yāvajjīvaṃ prāṇātipātaṃ prahāya prāṇātipātāt prativirataḥ; adattādānam abrahmacaryaṃ paiśunyaṃ pāruṣyaṃ saṃbhinnapralāpam abhidhyāvyāpādaṃ mithyādṛṣṭim prahāya mithyādṛṣṭeḥ prativirato bhavati samyagdṛṣṭikaḥ iti; tat kiṃ manyase mahārāja api nu tvam evaṃ vadeḥ? gacchantu bhavantaḥ; taṃ puruṣam ānayantu; punar api me ( SBV II 230 ) karṣako bhaviṣyati ādāyakaḥ poṣakaḥ ( A 508a ) rājakośasaṃvardhakaḥ iti
36. no bhadanta; nānyatra aham evāsya darśanāyopasaṃkrameyaṃ; yac ca me pūrvam abhivādanavandanapratyutthānāñjalisāmīcīkarma akārṣīt tad aham evāsya kuryāṃ; yāvajjīvaṃ cainaṃ pravārayeyaṃ yaduta cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkāraiḥ
tat kiṃ manyase mahārāja na tv evaṃ sati mayā darśitaṃ sāndṛṣṭikaṃ śrāmaṇyaphalam
tathyaṃ bhadanta; evaṃ sati bhagavatā darśitaṃ sāndṛṣṭikaṃ śrāmaṇyaphalam

37. iha mahārāja śāstā loka utpadyate tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddhaḥ vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devamanuṣyāṇāṃ buddho bhagavān; sa dharmaṃ deśayati, ādau kalyāṇaṃ madhye kalyāṇaṃ paryavasāne kalyāṇaṃ svarthaṃ suvyañjanaṃ kevalaṃ paripūrṇaṃ pariśuddhaṃ paryavadātaṃ; brahmacaryaṃ praśāsayati; taṃ dharmaṃ śṛṇoti gṛhapatir vā gṛhapatiputro vā; sa taṃ dharmaṃ śrutvā śāstuḥ triṣu sthāneṣu viśuddhiṃ samanveṣate yaduta lobhadharme dveṣadharme mohadharme: kiṃ nv asty asyāyuṣmataḥ sa lobhaḥ aprahīṇaḥ aparijñātaḥ anirodhitaḥ avāntīkṛtaḥ yena lobhenābhibhūtaḥ paryāttacitto 'jānaka eva san jānako 'smīti vaded apaśyaka eva san paśyako 'smīti vadet; parān vā tathā tathā pratipādayed yat teṣāṃ syād dīrgharātram anarthāya ahitāya duḥkhāya; āhosvin nāsty asyāyuṣmataḥ sa lobhaḥ aprahīṇaḥ aparijñātaḥ anirodhitaḥ avāntīkṛtaḥ yena lobhenābhibhūtaḥ paryāttacitto 'jānaka eva san jānako 'smīti vaded apaśyaka eva san paśyako 'smīti vadet; parān vā tathā tathā pratipādayed yat teṣāṃ syād dīrgharātram anarthāya ahitāya duḥkhāya; tasyaivaṃ bhavati; nāsty āyuṣmataḥ sa lobhaḥ aprahīṇaḥ aparijñātaḥ anirodhitaḥ avāntīkṛtaḥ yena lobhenābhibhūtaḥ paryāttacitto 'jānaka eva san jānako 'smīti vaded apaśyaka eva san paśyako 'smīti vadet; parān vā tathā tathā pratipādayed yat teṣāṃ syād dīrgharātram anarthāya ahitāya duḥkhāya; tat kasya hetoḥ? te hy asyāyuṣmataḥ kāyasaṃskārāḥ vāksaṃskārāḥ manaḥsaṃskārāḥ ( SBV II 231 ) alubdhasya; ayaṃ ca eṣa dharmaṃ bhāṣate saṃkṣiptena vā vistareṇa vā; śānto 'sya dharmaḥ praṇītaḥ gambhīro gambhīrāvabhāsaḥ, durdṛśaḥ duranubodhaḥ atarkyaḥ atarkyāvacaraḥ sūkṣmanipuṇapaṇḍitavijñavedanīyaḥ; sa cānenāyuṣmatā na sukaram ājñātuṃ yathāpitad ekāntalubdhena; alubdho 'yam āyuṣmān; nāyam āyuṣmān lubdhaḥ; yadā cainam asmin prathame lobhadharme viśuddhiṃ samanupaśyati; athainam uttare samanveṣate, dvitīye dveṣadharme tṛtīye mohadharme; kim nv asyāyuṣmataḥ sa mohaḥ aprahīṇaḥ aparijñātaḥ anirodhitaḥ avāntīkṛtaḥ yena mohenābhibhūtaḥ paryāttacittaḥ ajānaka eva san jānako 'smīti vaded apaśyaka eva san paśyako 'smīti vadet; parān vā tathā tathā pratipādayed yat teṣāṃ syād dīrgharātram anarthāya ( A 508b ) ahitāya duḥkhāya; āhosvin nāsty asyāyuṣmataḥ sa mohaḥ aprahīṇaḥ aparijñātaḥ anirodhitaḥ avāntīkṛtaḥ yena mohenābhibhūtaḥ paryāttacittaḥ ajānaka san jānako 'smīti vaded apaśyaka eva san paśyako 'smīti vadet; parān vā tathā tathā pratipādayed yat teṣāṃ syād dīrgharātram anarthāya ahitāya duḥkhāya; tasyaivaṃ bhavati; nāsty asyāyuṣmataḥ sa mohaḥ aprahīṇaḥ aparijñātaḥ anirodhitaḥ avāntīkṛtaḥ yena mohenābhibhūtaḥ paryāttacittaḥ ajānaka eva san jānako 'smīti vaded apaśyaka eva san paśyako 'smīti vadet; parān vā tathā tathā pratipādayed yat teṣāṃ syād dīrgharātram anarthāya ahitāya duḥkhāya; tat kasya hetoḥ? te hy asyāyuṣmataḥ kāyasaṃskārāḥ vāksaṃskārāḥ manaḥsaṃskārāḥ amūḍhasya; ayaṃ caiṣa dharmaṃ bhāṣate samkṣiptena vā vistareṇa vā; śānto 'sya dharmaḥ praṇītaḥ gambhīraḥ gambhīrāvabhāsaḥ, durdṛśo duranubodhaḥ atarkyaḥ atarkyāvacaraḥ sūkṣmanipuṇapaṇḍitavijñavedanīyaḥ; sa cānena āyuṣmatā na sukaram ājñātuṃ yathāpitad ekāntamudhena; amūḍho 'yam āyuṣmān; nāyam āyuṣmān mūḍhaḥ; yadā cainam asmin tṛtīye mohadharme viśuddhiṃ samanupaśyati; athātra ākāravatīṃ śraddhām abhinivedayati; śraddhājātaḥ idaṃ pratisaṃśikṣate; saṃbādho gṛhāvāsaḥ rajasām āvāsaḥ; abhyavakāśaṃ ca pravrajyā; tad idaṃ na sukaraṃ gṛhiṇā agāram adhyāvasatā ekāntaśaṅkhalikhitaṃ, yāvajjīvaṃ kevalaṃ ( SBV II 232 ) paripūrṇaṃ pariśuddhaṃ paryavadātaṃ; brahmacaryaṃ carituṃ; yannv ahaṃ keśaśmaśrūṇy avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchādya samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajeyaṃ; sa idaṃ pratisaṅkhyāya prabhūtaṃ vā alpaṃ vā dhanaskandhaṃ prahāya prabhūtaṃ vā alpaṃ vā jñātiparivartitaṃ prahāya keśaśmaśrūṇy avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchādya samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajati sa evaṃ pravrajitaḥ san śīlavān viharati; prātimokṣasaṃvarasamvṛtaḥ ācāragocarasaṃpannaḥ aṇumātreṣv avadyeṣu bhayadarśī samādāpayati, śikṣate śikṣāpadeṣu; sa prāṇātipātaṃ prahāya prāṇātipātāt prativirato bhavati; nyastadaṇḍaḥ nyastaśastraḥ lajjī dayāvān sarvasatvaprāṇibhūteṣv antataḥ kuntapipīlakaprāṇinam upādāya prāṇātipātāt prativirato bhavati
38. sa adattādānaṃ prahāya adattādānāt prativirato bhavati; dattādāyī dattarataḥ dattatyaktamuktapratikāṅkṣī astenam alolupaṃ śuddhaṃ śucim ātmānaṃ pariharan anavadyam adattādānāt prativirato ( A 509a ) bhavati; sa abrahmacaryaṃ prahāya abrahmacaryāt prativirato bhavati; brahmacārī kucaryāvirataḥ, śuddhaḥ śuciḥ nirāmagandhaḥ, virato maithunād apeto grāmyadharmād abrahmacaryāt prativirato bhavati
39. sa mṛṣāvādaṃ prahāya mṛṣāvādāt prativirato bhavati; satyavādī satyarataḥ śraddhitaḥ pratyayitaḥ stheyaḥ avisaṃvādako lokasya mṛṣāvādāt prativirato bhavati; sa na eṣāṃ śrutvā teṣām ārocayati, teṣāṃ bhedāya; teṣāṃ vā śrutvā naiṣām ārocayati eṣāṃ bhedāya iti; bhinnānāṃ sandhātā bhavati; samagrāṇāṃ cānupradātā; samagrārāmaḥ samagrarataḥ samagrakaraṇīṃ vācaṃ bhāṣate; paiśunyāt prativirato bhavati; pāruṣyaṃ prahāya pāruṣyāt prativirato bhavati; sa yā iyaṃ vāg bādhakā; karkaśā parakaṭukā parābhiṣaṅgiṇī bahujanāniṣṭā bahujanākāntā bahujanāpriyā bahujanāmanāpā asamāhitā asamādhisaṃvartanīyā ityevaṃrūpaṃ vācaṃ prahāya yeyaṃ vāg nelā, karṇamukhahṛdayaṃgamā premaṇīyā paurī valguvispaṣṭā vijñeyā aniśritā apratikūlā aparyādattā bahujaneṣṭā bahujanakāntā bahujanapriyā bahujanamanāpā samāhitā samādhisaṃvartanī ityevaṃrūpaṃ ( SBV II 233 ) vācaṃ bhāṣate; pāruṣyāt prativirato bhavati, sa ca bhavati kālavādī bhūtavādī tatvavādī arthavādī dharmavādī niśāmyavādī; niśāmyavatīṃ vācaṃ bhāṣate kāle na viprakīrṇāṃ sāvadānāṃ sopadeśāṃ dharmyām arthopasaṃhitāṃ; saṃbhinnapralāpāt prativirato bhavati

40. ### sa vadhabandhanachedanatāḍanaparāmarśaṃ prahāya vadhabandhanachedanatāḍanaparāmarśāt prativirato bhavati ālokasahāgāraśayyāṃ prahāya ālokasahāgāraśayyātaḥ prativirato bhavati, sa kṣetravastugṛhavastvāpaṇavastuparigrahaṃ prahāya kṣetravastugṛhavastvāpaṇavastuparigrahāt prativirato bhavati; hastyaśvagaveḍakakukkuṭasūkarapratigrahaṃ prahāya hastyaśvagaveḍakakukkuṭasūkarapratigrahāt prativirato bhavati; sa dāsīdāsakarmakarapauruṣeyapratigrahaṃ prahāya dāsīdāsakarmakarapauruṣeyapratigrahāt prativirato bhavati; sa strīpuruṣadārakadārikāpratigrahaṃ prahāya strīpuruṣadārakadārikāpratigrahāt prativirato bhavati; sa jātarūparajatapratigrahaṃ prahāya jātarūparajatapratigrahāt prativirato bhavati; āmadhānyapratigrahaṃ prahāya āmadhānyapratigrahāt prativirato bhavati; sa ekabhaktiko bhavati; sa rātryuparataḥ; viratotkālabhojanaḥ kālacārī kālacaryāyogam anuyuktaḥ; sa kāyapārihārikeṇa cīvareṇa tuṣṭo bhavati saṃtuṣṭaḥ; kukṣipāripūrikeṇa ( A 509b ) piṇḍapātikena tuṣṭo bhavati saṃtuṣṭo; yena yena prakrāmati sapātracīvaraḥ prakrāmati; tadyathā pakṣī śakunako yena yenoḍḍayate sapakṣaḥ sapalāśaḥ uḍḍayate; evam eva sa kāyapārihārikeṇa cīvareṇa tuṣṭaḥ ( SBV II 234 ) saṃtuṣṭaḥ kukṣipāripūrikeṇa piṇḍapātena tuṣṭaḥ saṃtuṣṭaḥ yena yena prakrāmati sapātracīvaraḥ prakrāmati
41 yathāpitan mahārāja eke śramaṇabrāhmaṇāḥ śraddhādeyaṃ paribhujya vividhabījagrāmabhūtagrāmasamārambhānuyogam anuyuktā viharanti; tadyathā mūlabīje skandhabīje agrabīje sphuṭabīje bījabīje eva paṃcame ity apy evaṃrūpāt śramaṇo vividhabījagrāmabhūtagrāmasamārambhānuyogāt prativirato bhavati
42. yathāpitan mahārāja eke śramaṇabrāhmaṇāḥ śraddhādeyaṃ paribhujya vividhasannidhisamārambhānuyogam anuyuktā viharanti; tadyathā annasannidhau pānasannidhau vastrasannidhau gandhasannidhau mālyasannidhau patrasannidhau puṣpasannidhau phalasannidhau ity apy evaṃrūpād vividhasannidhisamārambhānuyogāt prativirato bhavati
43. yathāpitan mahārāja eke śramaṇabrāhmaṇāḥ śraddhādeyaṃ paribhujya uccaśayanamahāśayanasamārambhānuyogam anuyuktā viharanti; tadyathā āsandyāṃ paryaṅke paṭṭikāyāṃ goṇikāyāṃ tūlikāyāṃ bṛhatikāyāṃ citrikāyāṃ paṭalikāyāṃ hastyāstaraṇe aśvāstaraṇe ekāntarome uccarome adhorome skandharome kāliṅgaprāvaraṇe pratyāstaraṇe sottarocchadanapaṭe ubhayāntalohitopadhāne ity apy evaṃrūpāt śramaṇaḥ uccaśayanamahāśayanasamārambhānuyogāt prativirato bhavati
44. yathāpitan mahārāja eke śramaṇabrāhmaṇāḥ śraddhādeyaṃ paribhujya vividhamaṇḍanasamārambhānuyogam anuyuktā viharanti; tadyathā utsadane snapane parimardane mālāgandhavilepane varṇasaṃdhāraṇe nakhalikhane dantaparimarjane mukhālepane mukhādarśe śikhābandhe nāḍe daṇḍe chatre khaḍge vālavyajane citre copānahau ahatāni ca vastrāṇi navāni dīrghadaśāni ( SBV II 235 ) dhāraṇajātīyāni bhavanti ity apy evaṃrūpāt śramaṇo vividhamaṇḍanasamārambhānuyogāt prativirato bhavati

45. yathāpitan mahārāja eke śramaṇabrāhmaṇāḥ śraddhādeyaṃ paribhujya vividhadarśanasamārambhānuyogam anuyuktā viharanti; tadyathā hastiyuddhe aśvayuddhe rathayuddhe pattiyuddhe yaṣṭiyuddhe muṣṭiyuddhe ṛṣabhayuddhe mahiṣayuddhe ajayuddhe miṇḍhakayuddhe kukkuṭayuddhe vartakayuddhe lāvakayuddhe kukkuṭavartakalāvakayuddhe strīyuddhe puruṣayuddhe dārakayuddhe dārikayuddhe aṭṭālavaṃśe śobhitanagare utsantikāyāṃ dhvajāgre balagre vyūḍhe senikādarśane mahāsamājaṃ vā draṣṭum icchanti eke ity apy evaṃrūpāt ( A 510a ) śramaṇo vividhadarśanasamārambhānuyogāt prativirato bhavati
46. yathāpitan mahārāja eke śramaṇabrāhmaṇāḥ śraddhādeyaṃ paribhujya vividhaśabdaśravaṇasamārambhānuyogam anuyuktā viharanti; tadyathā hastiśabde aśvaśabde rathaśabde śaṅkhaśabde paṭahaśabde āḍambaraśabde bherīśabde nṛttaśabde gītaśabde vāditraśabde vācakaśabde acchaṭāśabde pāṇisvare kumbhatūṇīre kavatīkāveye citrākṣare citrapadavyañjane lokāyatapratisaṅghuṣṭe ākhyāyikāyāṃ vā śrotum icchanti eke ity apy evaṃrūpāt vividhaśabdaśravaṇasamārambhānuyogāt prativirato bhavati
47. yathāpitan mahārāja eke śramaṇabrāhmaṇāḥ śraddhādeyaṃ paribhujya vividhākṣakavañcakadyūtasamārambhānuyogam anuyuktā ( SBV II 236 ) viharanti; tadyathā aṣṭāpade daśapade ākarṣaṇe pare ghaṭike cale muṣkale akṣavaṅkānucarite śalākāhaste yathāpi vā prayojayanti eke ity apy evaṃrūpāt śramaṇo vañcakadyūtasamārambhānuyogāt prativirato bhavati
48. yathāpitan mahārāja eke śramaṇabrāhmaṇāḥ śraddhādeyaṃ paribhujya vividhakathāsāmarambhānuyogam anuyuktā viharanti; tadyathā rājakathāyāṃ corakathāyaṃ yuddhakathāyam annakathāyāṃ pānakathāyāṃ vastrakathāyāṃ vīthīkathāyāṃ veśyakathāyāṃ kumārikākhyānakathāyāṃ samudrākhyānakathāyāṃ lokākhyānakathāyāṃ janapadamahāmātrākhyānakathāyām ity apy evaṃrūpāt śramaṇo vividhakathāsamārambhānuyogāt prativirato bhavati
49. yathāpitan mahārāja eke śramaṇabrāhmaṇāḥ śraddhādeyaṃ paribhujya vividhavigṛhyakathāsāmārambhānuyogam anuyuktā viharanti; tadyathā na tvam enaṃ dharmavinayam ājānāsi; aham enaṃ dharmavinayam ājānāmi; yathā anvaham enaṃ dharmavinayam ājānāmi; yathā nānvaham enaṃ dharmavinayam ājānāsi; yuktaṃ mama; ayuktaṃ tava; sahitaṃ mama; asahitaṃ tava; pūrvaṃ vacanīyaṃ paścād avocat; paścād vacanīyaṃ pūrvam avocat; atitūrṇaṃ te parāmṛṣṭam; āropitas te vādaḥ vādārthāya; apahara vādaṃ vādavipramokṣāya; gṛhīto 'si nirveṭhaya; saced uttaraṃ prajānāsi brūhi pṛṣṭaḥ ity apy evaṃrūpāt śramaṇo vividhavigṛhyakathāsamārambhānuyogāt prativirato bhavati
50. yathāpitan mahārāja eke śramaṇabrāhmaṇāḥ śraddhādeyaṃ paribhujya dūtagamanasaṃpreṣaṇamithyājīvena jīvikāṃ kalpayanti ( SBV II 237 ) te rājñāṃ rājāmātyāṇāṃ brāhmaṇānāṃ naigamānāṃ jānapadānāṃ śreṣṭhināṃ sārthavāhānāṃ mitaupau ### iha āhvaya amutra preṣaya iha preṣaya amutra āhvaya ity apy evaṃrūpāt śramaṇo dūtagamanasaṃpreṣaṇamithyājīvāt prativirato bhavati
51. yathāpitan mahārāja eke śramaṇabrāhmaṇāḥ śraddhādeyaṃ paribhujya kuhakāś ca bhavanti lapakāś ca naimittikāś ca naiṣpeṣikāś ca lābhena lābhaṃ niścikīrṣante ( A 510b ) te kuhanalapananaimittikanaiṣpeṣikalābhena lābhaniścikīrṣakatvena jīvikāṃ kalpayanti ity apy evaṃrūpāt śramaṇo vividhakuhananlapananaimittikanaiṣpeṣikalābhena lābhaniścikīrṣaṇāt prativirato bhavati
52. yathāpitan mahārāja eke śramaṇabrāhmaṇāḥ śraddhādeyaṃ paribhujya tiryagvidyāmithyājīvena jīvikāṃ kalpayanti; tadyathā utpāte vraṇalakṣaṇe svapnalakṣaṇe agnidagdhe dakaspṛṣṭe mūṣikacchinne āveśane svaravicaye sarvabhūtarute aṅgavidyāyāṃ vāstuvidyāyāṃ śukavidyāyāṃ śakunavidyāyāṃ prayojayanti eke ity apy evaṃrūpāt śramaṇaḥ tiryagvidyāmithyājīvāt prativirato bhavati
53. yathāpitan mahārāja eke śramaṇabrāhmaṇāḥ śraddhādeyaṃ paribhujya tiryagvidyāmithyājīvena jīvikāṃ kalpayanti; tadyathā nakṣatrāṇāṃ saṃprayoge muhūrtānām abhyutthāne śavaparīkṣāyāṃ patrakarmaṇi śāntikarmaṇi bhūtakarmaṇi puṣṭikarmaṇi praṇidhikarmaṇi lipikarmaṇi gaṇane nyasane saṅkhyāyāṃ mudrāyāṃ ( SBV II 238 ) mārgadarśavidyāyāṃ prayojayanti eke ity apy evaṃrūpāt śramaṇaḥ tiryagvidyāmithyājīvāt prativirato bhavati
54. yathāpitan mahārāja eke śramaṇabrāhmaṇāḥ śraddhādeyaṃ paribhujya tiryagvidyāmithyājīvena jīvikāṃ kalpayanti; tadyathā cikitsāyāṃ mūlabhaiṣajye añjanānupradāne ### nuprādāne rasānupradāne strīcikitsāyāṃ puruṣacikitsāyāṃ kumāracikitsāyāṃ kumārikācikitsāyām oṣadhīr vā prayojayanti ity apy evaṃrūpāt śramaṇas tiryagvidyāmithyājīvāt prativirato bhavati
55. yathāpitan mahārāja eke śramaṇabrāhmaṇāḥ śraddhādeyaṃ paribhujya tiryagvidyāmithyājīvena jīvikāṃ kalpayanti; tadyathā maṇilakṣaṇe daṇḍalakṣaṇe asilakṣaṇe iṣulakṣaṇe āyudhalakṣaṇe hastilakṣaṇe aśvalakṣaṇe ṛṣabhalakṣaṇe mahiṣalakṣaṇe ajalakṣaṇe miṇḍhakalakṣaṇe avilakṣaṇe kukkuṭalakṣaṇe vartakalakṣaṇe ### lakṣaṇe strīlakṣaṇe puruṣalakṣaṇe kumāralakṣaṇe kumārikālakṣaṇe alpāyurlakṣaṇe dīrghāyurlakṣaṇe alpabhāgalakṣaṇe mahābhāgalakṣaṇe alpapuṇyalakṣaṇe mahāpuṇyalakṣaṇe alpeśākhyalakṣaṇe maheśākhyalakṣaṇe āryalakṣaṇe dāsalakṣaṇe ity apy evaṃrūpāt śramaṇas tiryagvidyāmithyājīvāt prativirato bhavati
56. yathāpitan mahārāja eke śramaṇabrāhmaṇāḥ śraddhādeyaṃ paribhujya tiryagvidyāmithyājīvena jīvikāṃ kalpayanti; tadyathā ājavane javane ūrdhvavirecane adhovirecane nastekarmaṇi (?) dhūmapāne svedaparikarmaṇi āmādhyāśaye pakvādhyāśaye ### piṭakādhyāśaye cakre vāyasamaṇḍale hanusaṃhanane jihvānikṛntane vetāḍārdhavetādaṃ vā prayojayanti ( SBV II 239 ) eke ity apy evaṃrūpāt śramaṇas tiryagvidyāmithyājīvāt prativirato bhavati
57. yathāpitan mahārāja eke śramaṇabrāhmaṇāḥ śraddhādeyaṃ paribhujya tiryagvidyāmithyājīvena ( A 511a ) jīvikāṃ kalpayanti; tadyathā vahane āvāhane vivāhane āmohane saṃmohane uccāṭane māraṇe sukhakaraṇe duḥkhakaraṇe darbhahome tilahome taṇḍulahome dhanahome dhānyahome mudgahome māṣahome dravyahome agnihome ādityopasthāne nakṣatropasthāne devatopasthāne mahāprasthānaṃ vā prayojayanti eke ity apy evaṃrūpāt śramaṇas tiryagvidyāmithyājīvāt prativirato bhavati

58. yathāpitan mahārāja eke śramaṇabrāhmaṇāḥ śraddhādeyaṃ paribhujya tiryagvidyāmithyājīvena jīvikāṃ kalpayanti; tadyathā bhayaṃ bhaviṣyati kṣemaṃ bhaviṣyati durbhikṣaṃ bhaviṣyati subhikṣaṃ bhaviṣyati durvṛṣṭir bhaviṣyati suvṛṣṭir bhaviṣyati ītir bhaviṣyati anītir bhaviṣyati ity apy evaṃrūpāt śramaṇas tiryagvidyāmithyājīvāt prativirato bhavati
59. yathāpitan mahārāja eke śramaṇabrāhmaṇāḥ śraddhādeyaṃ paribhujya tiryagvidyāmithyājīvena jīvikāṃ kalpayanti; tadyathā abhyantarāṇāṃ rājñāṃ jayo bhaviṣyati bāhyakānāṃ parājayaḥ bāhyakānāṃ rājñāṃ jayo bhaviṣyati ābhyantarāṇāṃ parājayaḥ ābhyantarāṇāṃ rājñām apayānaṃ bhaviṣyati bāhyakānāṃ niryāṇaṃ bāhyakānām apayānaṃ bhaviṣyati ābhyantarāṇāṃ niryāṇam ity apy evaṃrūpāt śramaṇas tiryagvidyāmithyājīvāt prativirato bhavati
60. yathāpitan mahārāja eke śramaṇabrāhmaṇāḥ śraddhādeyaṃ paribhujya tiryagvidyāmithyājīvena jīvikāṃ kalpayanti; tadyathā evaṃvirūpau pathā sūryācandramasau gacchataḥ evaṃvirūpāv utpathā sūryācandramasau gacchataḥ evaṃvirūpakā pathā sūryācandragrahāḥ ( SBV II 240 ) ulkāpātāḥ diśodāhāḥ antarikṣe devadundubhayaḥ atinadanti utpathā sūryācandragrahāḥ ulkāpātāḥ diśodāhāḥ antarikṣe devadundubhayaḥ atinadanti; anayor vā sūryācandramasor evaṃmahardhikayor evaṃmahānubhāvayor udgamanāgamanasaṃkleśavyavadānavyavasthānaviśuddhir na prajñāyate yaduta pathā apy utpathāpi ity apy evaṃrūpāt śramaṇas tiryagvidyāmithyājīvāt prativirato bhavati
61. yathāpitan mahārāja eke śramaṇabrāhmaṇāḥ śraddhādeyaṃ paribhujya tiryagvidyāmithyājīvena jīvikāṃ kalpayanti; tadyathā evaṃvipākau pathā sūryācandramasau gacchataḥ evaṃvipākāv utpathā sūryācandramasau gacchataḥ evaṃvipākāḥ pathā sūryagrahaḥ candragrahaḥ ulkāpātāḥ diśodāhāḥ antarikṣe devadundubhayo atinadanti evaṃvipākā utpathā sūryagrahaś candragrahaḥ ulkāpātāḥ diśodāhāḥ antarikṣe devadundubhayo 'tinadanti; anayor vā sūryācandramasor evaṃmahardhikayor evaṃmahānubhāvayor udgamanāgamanasaṃkleśavyavadānavyavasthānaviśuddhir na prajñāyate yaduta pathā apy utpathāpi ity apy evaṃrūpāt śramaṇas tiryagvidyāmithyājīvāt prativirato bhavati
62. so 'nena āryeṇa śīlaskandhena samanvāgataḥ adhyātmam anavadyasukhaṃ prativedayate; sa indriyair guptadvāro bhavati; nipakasmṛtir guptasmṛtimānasaḥ ( A 511b ) sahāvasthāvacārakaḥ; sa cakṣuṣo rūpāṇi dṛṣṭvā na nimittagrāhī bhavati; nānuvyañjanagrāhī; yato 'dhikaraṇam eva cakṣurindriyeṇa asaṃvarasaṃvṛtasya viharataḥ abhidhyādaurmanasye loke pāpakā akuśalā dharmāś cittam anusravanti; teṣāṃ saṃvarāya pratipadyate; rakṣati cakṣurindriyaṃ; cakṣurindriyeṇa saṃvaram āpadyate; śrotrendriyeṇa śabdān ghrāṇendriyeṇa gandhān jihvayā rasān kāyena spraṣṭavyāni manasā dharmān vijñāya na nimittagrāhī nānuvyañjanagrāhī; yato 'dhikaraṇam eva manaindriyāsaṃvarasaṃvṛtasya viharataḥ abhidhyādaurmanasye loke pāpakā akuśalā dharmāś cittam anusravanti; teṣāṃ saṃvarāya pratipadyate; rakṣati manaindriyaṃ; manaindriyeṇa saṃvaraṃ pratipadyate ( SBV II 241 )
63. so 'nena āryeṇa śīlaskandhena samanvāgataḥ anayā ca indriyaguptadvāratayā adhyātmam anavadyasukhaṃ saṃvedayate; so 'tikramapratikrame saṃprajānavihārī bhavati; ālokitavyavalokite samiñjitaprasārite saṃghāṭīpātracīvaradhāraṇe gate sthite niṣaṇṇe śayite jāgarite bhāṣite tūṣṇīṃbhāve nidrāklamaprativinodane saṃprajānavihārī bhavati; so 'nena āryeṇa śīlaskandhena samanvāgataḥ anayā ca indriyaguptadvāratayā anena ca parameṇa smṛtisaṃprajanyena samanvāgataḥ adhyātmam avyābādhasukhaṃ pratisaṃvedayate; so 'nena āryeṇa śīlaskandhena samanvāgataḥ anayā ca indriyaguptadvāratayā anena ca parameṇa smṛtisaṃprajanyena samanvāgataḥ prāntāni śayanāsanāny adhyāvasati araṇyāni vṛkṣamūlāni śūnyāgārāṇi; so 'raṇyagato vā vṛkṣamūlagato vā śūnyāgāragato vā niṣīdati paryaṃkam ābhujya ṛjuṃ kāyaṃ praṇidhāya pratimukhāṃ smṛtim upasthāpya; so 'bhidhyāṃ loke prahāya vigatābhidhyena cetasā bahulaṃ viharati; abhidhyāyāś cittaṃ pariśodhayati; vyāpādastyānamiddham auddhatyakaukṛtyavicikitsāṃ loke prahāya tīrṇakāṅkṣo bhavati; tīrṇavicikitsākāṃkṣaḥ kuśaladharmeṣu vicikitsāyāś cittaṃ pariśodhayati
64. tadyathā mahārāja puruṣaḥ ṛṇam ādāya karmāntān prayuñjīta tasya te karmāntāḥ saṃpadyeran; sa tasmāt tac ca ṛṇaṃ śodhayet; asti cāsya svāpateyamātrā yāvad eva dārāṇāṃ poṣaṇārthā; tasyaivaṃ bhavati: ṛṇam ādāya karmāntāḥ prayuktāḥ; tasya te me karmāntāḥ saṃpannāḥ; na vipannāḥ; tena mayā tac ca ṛṇaṃ śodhitam; asti ca me svāpateyamātrā yāvad eva dārāṇāṃ poṣaṇāya; sa tatonidānam adhigacchet saumanasyam
65. tadyathā puruṣaḥ ābādhikaḥ syād duḥkhī rogī durbalaḥ; tasya bhojanaṃ bhuktaṃ na kāyaṃ chādayati; pānakaṃ pītaṃ kukṣiṃ ca vyābādhate; so 'pareṇa samayena sukhī syād arogaḥ balavān; tasya bhojanaṃ bhuktaṃ kāyaṃ chādayati; pānakaṃ pītaṃ kukṣiṃ na vyābādhate; tasya evaṃ syād: aham asmi pūrvam ābādhikaḥ ( SBV II 242 ) duḥkhī <rogī durbalaḥ; mama bhojanaṃ bhuktaṃ na kāyaṃ chādayati;> pānakaṃ ( A 512a ) pītaṃ kukṣiṃ na vyābādhate; sa tatonidānam adhigacchet prāmodyam
66.tadyathā puruṣo <dāsaḥ syāt preṣyo nirdeśyo bhujiṣyo nayenakāmagaḥ; so 'pareṇa samayena na dāsaḥ syāt preṣyo bhujiṣyo nayenakāmagaḥ; tasya evaṃ syād: aham asmi pūrvaṃ dāsaḥ preṣyo nirdeśyo> bhujiṣyo nayenakāmagaḥ; so 'smy etarhy adāso <'preṣyo> 'bhujiṣyo '<na>yenakāmagaḥ; sa tato<nidānam adhigacchet prāmodyam
67. tadyathā puruṣo bandhanāgāre baddho paścādbāhugāḍhabandhanabaddhaḥ; sa ca tato muktaḥ svastikṣemābhyām avyayena; tasyaivaṃ syād: yaḥ pūrvaṃ bandhanāgāre baddho> paścādbāhugāḍhabandhanabaddho 'bhūvaṃ so 'haṃ tato muktaḥ svastikṣemābhyām avyayena; sa <tatonidānam adhigacchet prāmodyam
68. tadyathā puruṣaḥ sapratibhayo bhūtvā sukhī bhavati; durbhikṣaṃ pratipādayitvā pratipādayati subhikṣaṃ; tasyaivaṃ syād: aham asmi sukhī sapratibhayo bhūtvā; yasya me durbhikṣam abhūd etarhi bhavati> subhikṣaṃ; sa tatonidānam adhigacchet sukham adhigacchet saumanasyam

69. evam eva <mahārāja> imāni paṃcavaraṇāni <tadyathā ṛṇaṃ rogaṃ dāsyaṃ bandhanāgāraṃ kāntāraṃ prahāya samanupaśyati; imāni paṃcavaraṇāni cittopakleśakarāṇi> prahāya prajñādaurbalyakarāṇi vighāṭapakṣyāṇy anirvāṇasaṃvartanīyāni viviktaṃ kāmair viviktaṃ <pāpakair akuśaladharmaiḥ savitarkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ prītisukhaṃ prathamaṃ dhyānam upasaṃpadya viharati; sa imam eva kāyaṃ vivekajaṃ prītisukhenābhiṣyandayati> pariṣyandayati pariprīṇāti parispharati; nāsya kiṃcit sarvataḥ kāyād asphuṭaṃ <bhavaty aspharaṇīyaṃ ( SBV II 243 ) yaduta vivekajena prītisukhena
70. tadyathā dakṣiṇo rajako rajakāntevāsī vā ### snātacūrṇāny ākīrya udakena> pariprokṣya pariprokṣya syandayet; sa cāsya snātrapiṇḍī snigdhā snehānugatā snehaparītā sphuṭāntarbahirdhā <na pragharati na niścarati; evam eva sa imam eva kāyaṃ vivekajena prītasukhenābhiṣyandayati pariṣyandayati paripariprīṇāti parispharati; nāsya kiṃcit sarvataḥ kāyād asphuṭaṃ bhavaty aspharaṇīyaṃ yaduta vivekajaṃ prītisukhena
kiṃ manyase ma<hārāja na tv evaṃ sati bhagavatā darśitaṃ sāndṛṣṭikaṃ śrāmaṇyaphalam
71. sa vitarkavicārāṇāṃ vyupaśamād> adhyātmaṃ saṃprasādāc cetasa ekotībhāvād avitarkam avicāraṃ samādhijaṃ prītisukhaṃ dvitīyaṃ dhyānam <upasaṃpadya viharati; sa imam eva kāyaṃ samādhijena prītisukhenābhiṣyandayati pariṣyandayati pariprīṇāti parispharati; nāsya kiṃcit sarvataḥ> kāyād asphuṭaṃ bhavaty aspharaṇīyaṃ yaduta samādhijena prītisukhena
72. tadyathā upariparvataṃ saṃ<### udakahrado bhavati; tasya na pūrvasyā na dakṣiṇasyā na paścimāyā nottarasyā diśo udakaḥ pravahati; nātra> ( A 512b ) devaḥ kālena kālaṃ samyag vāridhārān anuprayaccheta; anyatra tasmād evodakahradān mahān <udakākodā udakaśulpo vā sarvaṃ tam udakahradaṃ śītalena vāriṇābhiṣyandayet ( SBV II 244 ) pariṣyandayet paripūrayet parispharayet; na kiṃcit sarvata> udakahradād asphuṭaṃ bhavaty aspharaṇīyaṃ yaduta śītalena vāriṇā; evam eva sa imam eva kāyaṃ samādhijena <prītisukhenābhiṣyandayati pariṣyandayati pariprīṇāti parispharati; nāsya kiṃcit sarvataḥ kāyād asphuṭaṃ bhavaty aspharaṇīyaṃ yaduta samādhijena> prītisukhena
kiṃ manyase mahārāja na tv evaṃ sati mayā darśitaṃ sāndṛṣṭikaṃ śrāmaṇyaphalam? tathyaṃ bhadanta <evaṃ sati bhagavatā darśitaṃ sāndṛṣṭikaṃ śrāmaṇyaphalam
73. sa prīter virāgād upekṣako viharati smṛtaḥ saṃprajānan sukhaṃ ca kāyena> pratisaṃvedayate yat tad āryā ācakṣate upekṣakaḥ smṛtimān sukhaṃ viharantīti niṣprītikaṃ tṛtīyaṃ dhyānam upasaṃpadya viharati; sa imam <eva kāyaṃ niṣprītikena sukhena abhiṣyandayati pariṣyandayati pariprīṇāti parispharati; nāsya kiṃcit sarvataḥ kāyād asphuṭaṃ bhavaty aspharaṇīyaṃ> yaduta niṣprītikena prītisukhena
74. tadyathā utpalāni vā padmāni vā kumudāni vā puṇḍarīkāni vā <udake jātāni udake vṛddhāni ### tiṣṭhanti; teṣām agrato mūlataś ### na kiṃcid asphuṭaṃ bhavaty aspharaṇīyaṃ yaduta śītalena> vāriṇā; evam eva imam eva kāyaṃ niṣprītikena sukhenābhiṣyandayati pariṣyandayati pariprīṇāti <parispharati; nāsya kiṃcit sarvataḥ kāyād asphuṭaṃ bhavaty aspharaṇīyaṃ yaduta niṣprītikena sukhena
kiṃ manyase mahārāja na tv evaṃ sati mayā darśitaṃ sāndṛṣṭikaṃ> śrāmaṇyaphalam? tathyaṃ bhadanta evaṃ sati bhagavatā darśitaṃ sāndṛṣṭikaṃ śrāmaṇyaphalam
75. sa sukhasya <ca prahāṇād duḥhasya ca prahāṇāt pūrvam eva saumanasyadaurmanasyayor aṣṭaṃgamād aduḥkhāsukham upekṣāsmṛtipariśuddhaṃ caturthaṃ dhyānam upasaṃpadya viharati; sa imam eva kāyaṃ pariśuddhacittena paryavadātena adhimucya spharitvopasaṃpadya ( SBV II 245 ) viharati; nāsya kiṃcit sarvataḥ kāyād asphuṭaṃ bhavaty aspharaṇīyaṃ yaduta pariśuddhena cittena paryavadātena
76. tadyathā gṛhapatir gṛhapatiputro vā ###
evam eva imam eva kāyaṃ pariśuddhena cittena paryavadātenādhimucya spharitvā upasaṃpadya viharati; nāsya kiṃcit sarvataḥ kāyād asphuṭaṃ bhavaty aspharaṇīyaṃ yaduta pariśuddhena cittena paryavadātena
kiṃ manyase mahārāja na tv evaṃ sati mayā darśitaṃ sāndṛṣṭikaṃ śrāmaṇyaphalam? tathyaṃ bhadanta evaṃ sati bhagavatā darśitaṃ sāndṛṣṭikaṃ śrāmaṇyaphalam
77. yasmin samaye mahārāja āryaśrāvakaḥ sukhasya ca prahāṇād duḥkhasya ca prahāṇāt pūrvam eva ca saumanasyadaurmanasyayor aṣṭaṃgamād aduḥkham asukham upekṣāsmṛtipariśuddhaṃ caturthaṃ dhyānam upasaṃpadya viharati, tasya cittaṃ tasmin> samaye naivonnataṃ bhavati nāvanatam anabhinataṃ sthitam āniñjyaprāptaṃ
78. tadyathā kūṭāgāre <vā kūṭāgāraśālāyāṃ vā taila ### tasya tejaḥ naivonnataṃ bhavati> nāvanatam anabhinataṃ sthitaṃ āniñjyaprāptam evam eva yasmin samaye āryaśrāvakaḥ <sukhasya ca prahāṇād duḥkhasya ca prahāṇāt pūrvam eva ca saumanasyadaurmanasyayor aṣṭaṃgamād aduḥkham asukham upekṣāsmṛtipariśuddhaṃ caturthaṃ dhyānam upasaṃpadya viharati, tasya cittaṃ tasmin> samaye naivonnataṃ bhavati nāvanatam anabhinataṃ sthitam āniñjyaprāptaṃ; tasyaivaṃ bhavati

79. <ayaṃ mama kāyo rūpī> ( A 513a ) odārikaś ( MSV IV 213 ) <cāturmahābhūtikaḥ>; vijñānām atra pratiṣṭhitam atra paryāpannaṃ; yannv aham asmāt kāyād mānasaṃ vyutthāpyānyaṃ kāyam abhinirmāyāṃ rūpiṇaṃ manomayam avikalam ahīnendriyaṃ; sa tasmāt kāyān <mānasaṃ vyutthāpyānyaṃ kāyam abhinirmimīte rūpiṇaṃ manomayam avikalam> ahīnendriyaṃ; tadyathā maṇir aṣṭāṃgamo vaiḍūryaḥ śubho jātimānn accho viprasanno 'nāvilaḥ paṃcāṅgaraṅgike sūtre 'rpitaḥ syān nīle pīte lohite avadāte mañjiṣṭhe; taṃ cakṣuṣmān puruṣo dṛṣṭvā <jānīyād ayaṃ maṇir idaṃ sūtraṃ sūtre maṇir arpito 'stīti>; evam eva sa tasmāt kāyān mānasaṃ vyutthāpyānyaṃ kāyam abhinirmimīte rūpiṇaṃ manomayam avikalam ( SBV II 246 ) ahīnendriyaṃ; tadyathā puruṣo muñjād iṣikām āvṛhyāt; taṃ cakṣuṣmān puruṣo dṛṣṭvā jānīyād <ayaṃ muñja iyam iṣikā muñjād iṣikām āvṛhatīti evam> eva ( MSV IV 214 ) sa tasmāt kāyān mānasaṃ vyutthāpyānyaṃ kāyam abhinirmimīte rūpiṇaṃ manomayam avikalam ahīnendriyaṃ; tadyathā puruṣāḥ karaṇḍād ahim āvṛhyāt; taṃ cakṣuṣmān puruṣo dṛṣṭvā jānīyād ayaṃ karaṇḍaḥ ayam ahiḥ karaṇḍād ahim āvṛhatīti evam eva sa> tasmāt kāyān mānasaṃ vyutthāpyānyaṃ kāyam abhinirmimīte rūpiṇaṃ manomayam avikalam ahīnendriyaṃ; tadyathā puruṣaḥ kośād asim āvṛhyāt; taṃ cakṣuṣmān puruṣo dṛṣṭvā jānīyād ayaṃ kośo 'yam asiḥ kośād ahim āvṛhatīti <evam eva sa tasmāt kāyān mānasaṃ> vyutthāpyānyaṃ kāyam abhinirmimīte rūpiṇaṃ manomayam avikalam ahīnendriyaṃ

80. sa evaṃ samāhite citte pariśuddhe paryavadāte anaṅgaṇe vigatopakleśe rijubhūte karmaṇye sthite āniñjyaprāpte ṛddhiviṣayasākṣātkriyāyām abhijñāyāṃ cittam abhinirṇamayya so 'nekavidham ṛddhiviṣayaṃ pratyanubhavati; tadyathā eko bhūtvā bahudhā bhavati; bahudhā bhūtvaiko bhavati; āvirbhāvaṃ tirobhāvaṃ jñānadarśanena pratyanubhavati; tiraḥkuḍyaṃ tiraḥśailaṃ tiraḥprākāram asajjamānaḥ kāyena gacchati tadyathā ākāśe; pṛthivyām unmajjananimajjanaṃ karoti tadyathā udake; udake abhinnasroto gacchati tadyathā pṛthivyām; ākāśe paryaṅkenātikrāmati tadyathā pakṣī śakuniḥ; imau vā sūryācandramasāv evaṃ maharddhikāv evaṃ mahānubhāvau pāṇinā āmārṣṭi parimārṣṭi yāvad brahmalokaṃ ( MSV IV 215 ) kāyena vaśe vartayati; tadyathā dakṣaḥ karmāro vā karmārāntevasī vā suparikarmīkṛtaṃ jātarūpaṃ viditvā yāṃ yāṃ piṇḍakavikṛtiṃ kāṅkṣaty upanayituṃ yadi vā paṭṭikāyāṃ yadi vā karṇikāyāṃ yadi vā graiveye yadi vā hastābharaṇe yadi vā pādābharaṇe yadi vā aṅgulimudrikāyāṃ yadi vā jātarūpamālāyāṃ tatra tatra laghu laghv evopanayati; evam eva sa evaṃ samāhite pariśuddhe paryavadāte anaṅgaṇe vigatopakleśe rijubhūte karmaṇye sthite āniñjyaprāpte ṛddhiviṣayajñānasākṣātkriyāyām abhijñāyāṃ ( SBV II 247 ) cittam abhinirṇāmayati ( A 513b ) so 'nekavidham ṛddhiviṣayaṃ pratyanubhavati; tadyathā eko bhūtvā bahudhā bhavati; bahudhā bhūtvā eko bhavati; āvirbhāvaṃ tirobhāvaṃ jñānadarśanena pratyanubhavati; tiraḥkuḍyaṃ tiraḥśailaṃ tiraḥprākāram asajjamānaḥ kāyena gacchati tadyathā ākāśe; pṛthivyām unmajjannaimajjanaṃ karoti tadyathodake; udake abhinnasroto gacchati tadyathā pṛthivyām; ākāśe paryaṅkena krāmati tadyathā pakṣī śakuniḥ; imau vā punaḥ sūryācandramasāv evaṃ maharddhikāv evaṃ mahānubhāvau pāṇinā āmārṣṭi parimārṣṭi yāvad brahmalokaṃ kāyena vaśe vartayati; tadyathā dakṣaḥ kumbhakāro vā kumbhakārāntevasī vā suparikarmīkṛtaṃ mṛtpiṇḍaṃ viditvā yāṃ yāṃ eva kāṅkṣate bhājanavikṛtim abhinirvartayituṃ tāṃ tām eva bhājanavikṛtiṃ laghu laghv evābhinirvartayati; evam eva sa evaṃ samāhite citte paryavadāte ( MSV IV 216 ) anaṅgaṇe vigatopakleśe rijubhūte karmaṇye sthite āniñjyaprāpte ṛddhiviṣayajñānasākṣātkriyāyām abhijñāyāṃ cittam abhinirṇāmayati; evam eva so 'nekavidham ṛddhiviṣayaṃ pratyanubhavati; tadyathā eko bhūtvā bahudhā bhavati; bahudhā bhūtvaiko bhavati; āvirbhāvaṃ tirobhāvaṃ jñānadarśanena pratyanubhavati; tiraḥkuḍyaṃ tiraḥśailaṃ tiraḥprākāram asajjamānaḥ kāyena gacchati tadyathā ākāśe; pṛthivyām unmajjananimajjanaṃ karoti tadyathodake; udake abhinnasroto gacchati tadyathā pṛthivyām; ākāśe paryaṅkena krāmati tadyathā pakṣī śakuniḥ; imau vā sūryācandramasāv evaṃ maharddhikāv evaṃ mahānubhāvau pāṇinā āmārṣṭi parimārṣṭi yāvad brahmalokaṃ kāyena vaśe vartayati; tadyathā dakṣaḥ dantakāro vā dantakārāntevasī vā suparikarmīkṛtaṃ <dantaṃ yāṃ yāṃ yāṃ yām eva kāṅkṣate> rūpavikṛtim abhinirvartayituṃ tāṃ tām eva rūpavikṛtiṃ laghu laghv evābhinirvartayati; evam eva sa evaṃ samāhite citte paryavadāte anaṅgaṇe vigatopakleśe ṛjubhūte karmaṇye <sthite āniñjyaprāpte ṛddhiviṣayajñānasākṣātkriyāyām> abhijñāyāṃ cittam abhinirṇāmayati; so 'nekavidham ṛddhiviṣayaṃ pratyanubhavati; tadyathā eko bhūtvā bahudhā bhavati; bahudhā bhūtvaiko bhavati; āvirbhāvaṃ tirobhāvaṃ jñānadarśanena pratyanubhavati; tiraḥkuḍyaṃ tiraḥśailaṃ <tiraḥprākāram ( MSV IV 217 ) asajjamānaḥ kāyena gacchati tadyathā> ākāśe; pṛthivyām unmajjananimajjanaṃ karoti tadyathodake; udake abhinnasroto gacchati tadyathā pṛthivyām; ākāśe paryaṅkena krāmati tadyathā pakṣī śakunakaḥ; imau vā punaḥ sūryācandramasāv eva maharddhikāv evaṃ mahānubhāvau <pāṇinā āmārṣṭi parimārṣṭi yāvad brahmalokaṃ kāyena vaśe vartayati>
kiṃ manyase <mahārāja na tv evaṃ sati mayā> darśitaṃ sāṃdṛṣṭikaṃ śrāmaṇyaphalam? tathyaṃ bhadanta evaṃ sati bhagavatā darśitaṃ sāndṛṣṭikaṃ śrāmaṇyaphalam ( SBV II 248 )
81. sa evaṃ samāhite citte pariśuddhe paryavadāte <anaṅgaṇe vigatopakleśe rijubhūte karmaṇye sthite āniñjyaprāpte> ( A 514a ) divyaśrotrajñānasākṣātkriyāyām abhijñāyāṃ cittam abhinirṇāmayati sa divyena śrotreṇa viśuddhenātikrāntamānuṣyenobhayān śabdān śṛṇoti mānuṣyān apy amānuṣyān api; ye 'pi dūre ye 'py antike; tadyathā śaṅkhadhāmakaḥ puruṣo mahāśailaparvatam abhiruhya niśārdhe śaṅkham ādhamet tasya śabdo 'vyāhataḥ pṛthagdiśaḥ sphured; evam eva sa evaṃ samāhite citte pariśuddhe paryavadāte anaṅgaṇe vigatopakleśe ṛjubhūte karmaṇye sthite āniñjyaprāpte divyaśrotrajñānasākṣātkriyāyām ( MSV IV 218 ) abhijñāyāṃ cittam abhinirṇāmayati sa divyena śrotreṇa viśuddhenātikrāntamānuṣyenobhayān śabdān śṛṇoti mānuṣyān apy amānuṣyān api; ye 'pi dūre ye 'py antike
<kiṃ manyase mahārāja na tv evaṃ sati mayā darśitaṃ sāṃdṛṣṭikaṃ śrāmaṇyaphalam? tathyaṃ bhadanta evaṃ sati bhagavatā darśitaṃ sāndṛṣṭikaṃ śrāmaṇyaphalam>

82. sa evaṃ samāhite citte pariśuddhe paryavadāte anaṅgaṇe vigatopakleśe ṛjubhūte karmaṇye sthite āniñjyaprāpte cetaḥparyāyajñānasākṣātkriyāyām abhijñāyāṃ cittam abhinirṇāmayati sa parasatvānāṃ parapudgalānāṃ vitarkitaṃ vicāritaṃ manasā mānasaṃ yathābhūtaṃ prajānāti; sarāgaṃ cittaṃ sarāgaṃ cittam iti yathābhūtaṃ prajānāti; vigatarāgaṃ cittaṃ vigatarāgaṃ cittam iti yathābhūtaṃ prajānāti; sadveṣaṃ vigatadveṣaṃ samohaṃ vigatamohaṃ saṃkṣiptaṃ vikṣiptaṃ līnaṃ pragṛhītam uddhatam anuddhatam avyupaśāntaṃ vyupaśāntaṃ samāhitam asamāhitam abhāvitaṃ subhāvitam avimuktaṃ vā cittam avimuktaṃ cittam iti yathābhūtaṃ prajānāti; suvimuktaṃ vā citaṃ suvimuktaṃ cittam iti yathābhūtaṃ prajānāti; tadyathā cakṣuṣmān puruṣaḥ supariśuddham ādarśamaṇḍalaṃ gṛhītvā saṃmukhanimittaṃ vā pratyavekṣate; evam eva sa evaṃ samāhite citte pariśuddhe paryavadāte anaṅgaṇe vigatopakleśe ṛjubhūte karmaṇye sthite āniñjyaprāpte cetaḥparyāyajñānasākṣātkriyāyām abhijñāyāṃ cittam abhinirṇāmayati sa parasatvānāṃ parapudgalānāṃ vitarkitaṃ vicāritaṃ manasā mānasaṃ yathābhūtaṃ prajānāti; sarāgaṃ ( MSV IV 219 ) cittaṃ sarāgaṃ cittam iti yathābhūtaṃ prajānāti; vigatarāgaṃ cittaṃ vigatarāgaṃ cittam iti yathābhūtaṃ prajānāti; sadveṣaṃ vigatadveṣaṃ vigatamohaṃ saṃkṣiptaṃ vikṣiptaṃ līnaṃ pragṛhītam uddhatam anuddhatam avyupaśāntaṃ vyupaśāntaṃ samāhitam asamāhitaṃ subhāvitam abhāvitam avimuktaṃ vā cittam avimuktaṃ cittam iti yathābhūtaṃ prajānāti; suvimuktaṃ vā citaṃ suvimuktaṃ cittam iti yathābhūtaṃ prajānāti
kiṃ manyase mahārāja na tv evaṃ sati mayā darśitaṃ sāṃdṛṣṭikaṃ ( SBV II 249 ) śrāmaṇyaphalam? tathyaṃ bhadanta evaṃ sati bhagavatā darśitaṃ sāndṛṣṭikaṃ śrāmaṇyaphalam
83. sa evaṃ samāhite citte pariśuddhe paryavadāte anaṅgaṇe vigatopakleśe ṛjubhūte karmaṇye sthite āniñjyaprāpte pūrvanivāsānusmṛtijñānasākṣātkriyāyām abhijñāyāṃ cittam abhinirṇāmayati so 'nekavidhaṃ pūrvanivāsaṃ samanusmarati; tadyathā ekam api dve tisraś catasraḥ paṃca ṣaṭ saptāṣṭau nava daśa viṃśataṃ ( A 514b ) triṃśataṃ catvāriṃśataṃ paṃcāśataṃ jātiśataṃ jātisahasraṃ jātiśatasahasram anekāny api jātiśatāni anekāny api jātisahasrāṇi anekāny api jātiśatasahasrāṇi saṃvartakalpam api vivartakalpam api saṃvartavivartakalpam api anekān api saṃvartakalpān anekān api vivartakalpān anekān api saṃvartavivartakalpān samanusmarati; ami nāma te bhavantaḥ satvā yatrāham āsam evaṃnāmā evaṃjātya evaṃgotra evamāhāra evaṃsukhaduḥkhapratisaṃvedī evaṃdīrghāyuḥ evaṃcirasthitika evamāyuṣparyantaḥ; so 'haṃ tasmāt ( MSV IV 220 ) sthānāc cyuto 'mutropapannaḥ; tasmād api cyuto 'mutropapannaḥ; tasmād api cyutaḥ ihopapanna iti; sākāraṃ soddeśam anekavidhaṃ pūrvanivāsam anusmarati; tadyathā puruṣo grāmād grāmaṃ gacchet; tasmād api grāmād aparaṃ grāmaṃ gacchet; tasmād apīhāgacchet; tasyaivaṃ syād; aham amuṣmād grāmad amuṃ grāmam āgataḥ; tasmād apīhāgata iti; evam eva sa samāhite citte pariśuddhe paryavadāte anaṅgaṇe vigatopakleśe ṛjubhūte karmaṇye sthite āniñjyaprāpte pūrvanivāsānusmṛtijñānasākṣātkriyāyām abhijñāyāṃ cittam abhinirṇāmayati tadyathā ekām api jātiṃ dve tisraś catasraḥ paṃca ṣaṭ saptāṣṭau nava daśa viṃśataṃ triṃśataṃ catvāriṃśataṃ paṃcāśataṃ jātiśataṃ jātisahasraṃ jātiśatasahasram anekāny api jātiśatāni anekāny api jātisahasrāṇi anekāny api jātiśatasahasrāṇi saṃvartakalpam api vivartakalpam api saṃvartavivartakalpam api anekān api saṃvartakalpān anekān api vivartakalpān anekān api saṃvartavivartakalpān samanusmarati; ami nāma te bhavantaḥ satvā yatrāham evaṃnāmā āsam evaṃjātya evaṃgotra evamāhāra evaṃsukhaduḥkhapratisaṃvedī evaṃdīrghāyuḥ evaṃcirasthitika evamāyuṣparyantaḥ; so 'haṃ tasmāt sthānāc cyutaḥ amutropapannaḥ; tasmād api cyuto 'mutropapannaḥ; tasmād api cyutaḥ ihopapanna iti; sākāraṃ soddeśam anekavidhaṃ pūrvanivāsam anusmarati
kiṃ manyase mahārāja na tv evaṃ sati mayā darśitaṃ sāṃdṛṣṭikaṃ ( SBV II 250 ) śrāmaṇyaphalam? tathyaṃ bhadanta evaṃ sati bhagavatā darśitaṃ sāndṛṣṭikaṃ śrāmaṇyaphalam
84. ( MSV IV 221 ) sa evaṃ samāhite citte pariśuddhe paryavadāte anaṅgaṇe vigatopakleśe ṛjubhūte karmaṇye sthite āniñjyaprāpte cyutyupapādajñānasākṣātkriyāyām abhijñāyāṃ cittam abhinirṇāmayati divyena cakṣuṣā viśuddhenātikrāntamānuṣyakena satvān paśyati cyavamānān upapadyamānān api suvarṇān api durvarṇān api hīnān api praṇītān api sugatim api gacchato durgatim api yathākarmopayogān satvān yathābhūtaṃ prajānāti; amī bhavantaḥ satvāḥ kāyaduścaritena samanvāgatā vāṅmanoduścaritena samanvāgatā āryāṇām apavādakā mithyādṛṣṭayo ( A 515a ) mithyādṛṣṭikarmadharmasamādānahetos taddhetuṃ tatpratyayaṃ kāyasya bhedāt paraṃ maraṇād apāyadurgativinipātaṃ narakam upapadyante; amī vā punar bhavantaḥ satvāḥ kāyasucaritena samanvāgatā vāṅmanaḥsucaritena samanvāgatā āryāṇām anapavādakāḥ samyagdṛṣṭayaḥ samyagdṛṣṭikarmadharmasamādānahetos taddhetuṃ tatpratyayaṃ kāyasya bhedāt sugatau svargaloke deveṣūpapadyante; <tadyathā cakṣuṣmān puruṣaḥ rathyācatvāre niṣaṇṇo mahājanakāyo āgacchati gacchati tiṣṭhati niṣīdati ity anekān samudācārān paśyet; sa evaṃ samāhite citte pariśuddhe paryavadāte anaṅgaṇe vigatopakleśe ṛjubhūte karmaṇye sthite āniñjyaprāpte cyutyupapādajñānasākṣātkriyāyām abhijñāyāṃ cittam abhinirṇāmayati divyena cakṣuṣā viśuddhenātikrāntamānuṣyakena satvān paśyati cyavamānān upapadyamānān api suvarṇān api durvarṇān api hīnān api praṇītān api sugatim api gacchato durgatim api yathākarmopayogān satvān yathābhūtaṃ prajānāti; amī bhavantaḥ satvāḥ kāyaduścaritena samanvāgatā vāṅmanoduścaritena samanvāgatā āryāṇām apavādakā mithyādṛṣṭayo mithyādṛṣṭikarmadharmasamādānahetos taddhetuṃ tatpratyayaṃ kāyasya bhedāt paraṃ maraṇād apāyadurgativinipātaṃ narakam upapadyante; amī vā punar bhavantaḥ satvāḥ kāyasucaritena samanvāgatā vāṅmanaḥsucaritena samanvāgatā āryāṇām anapavādakāḥ samyagdṛṣṭayaḥ samyagdṛṣṭikarmadharmasamādānahetos taddhetuṃ tatpratyayaṃ kāyasya bhedāt sugatau svargaloke deveṣūpapadyante
<kiṃ manyase mahārāja na tv evaṃ sati mayā darśitaṃ sāṃdṛṣṭikaṃ śrāmaṇyaphalam? tathyaṃ bhadanta evaṃ sati bhagavatā darśitaṃ sāndṛṣṭikaṃ śrāmaṇyaphalam>

85. sa evaṃ samāhite citte pariśuddhe paryavadāte anaṅgaṇe vigatopakleśe ṛjubhūte karmaṇye sthite āniñjyaprāpte āsravakṣayajñānasākṣātkriyāyām abhijñāyāṃ cittam abhinirṇāmayati; sa idaṃ duḥkham āryasatyam iti yathābhūtaṃ prajānāti; ayaṃ duḥkhasamudayo 'yaṃ duḥkhanirodhaḥ; iyaṃ duḥkhanirodhagāminī pratipad āryasatyam iti yathābhūtam prajānāti; tasyaivaṃ jānata evaṃ paśyataḥ kāmāsravāc cittaṃ vimucyate; bhavāsravād avidyāsravāc cittaṃ vimucyate; vimuktasya vimuktam eva jñānadarśanaṃ bhavati; kṣīṇā me jātiḥ uṣitaṃ brahmacaryaṃ kṛtaṃ karaṇīyaṃ nāparam asmād bhavaṃ prajānāmīti; ( SBV II 251 ) tadyathā grāmasya vā nigamasya vā nātidūre gambhīre syād udakahradaḥ accho viprasanno 'nāvilaḥ; tatra cakṣuṣmān puruṣas tīre niṣaṇṇaḥ paśyet śarkarān vā kaṭhallāni vā matsyān vā kūrmān vā śuktīr vā śambūkān vā; evam eva sa evaṃ samāhite pariśuddhe paryavadāte anaṅgaṇe vigatopakleśe ṛjubhūte karmaṇye sthite āniñjyaprāpte āsravakṣayajñānasākṣātkriyāyām abhijñāyāṃ cittam abhinirṇāmayati; sa idaṃ duḥkham āryasatyam iti yathābhūtaṃ prajānāti; ayaṃ duḥkhasamudayo 'yaṃ duḥkhanirodhaḥ iyaṃ duḥkhanirodhagāminī pratipad āryasatyaṃ yathābhūtam prajānāti; tasyaivaṃ jānata evaṃ paśyataḥ kāmāsravāc cittaṃ vimucyate; bhavāsravād avidyāsravāc cittaṃ vimucyate; vimuktasya ( MSV IV 222 ) vimuktam eva jñānadarśanaṃ bhavati; kṣīṇā me jātiḥ uṣitaṃ brahmacaryaṃ kṛtaṃ karaṇīyaṃ nāparam asmād bhavaṃ prajānāmīti
kiṃ manyase mahārāja na tv evaṃ sati mayā darśitaṃ sāṃdṛṣṭikaṃ śrāmaṇyaphalam? tathyaṃ bhadanta evaṃ sati bhagavatā darśitaṃ sāndṛṣṭikaṃ śrāmaṇyaphalam
King Ajātaśatru, repented of the murdering of his father is finally gained over to the Buddha creed
evam ukte rājā māgadho 'jātaśatrur vaidehīputraḥ prārodīd aśrūṇi varṣayan; atha rājā māgadho 'jātaśatrur vaidehīputraḥ cīvarakarṇikenāśrūṇy utsṛjya bhagavataḥ pādayor nipatya bhagavantam idam avocad: atyayo bhagavann atyayaḥ sugata yathā bho yathā mūḍho yathā avyakto yathā akuśalaḥ yena mayā pāpamitrasahāyena pāpamitravaśaṃgatena ( MSV IV 223 ) pāpamitropagūḍhakena pitā dhārmiko dharmarājo jīvitād vyaparopitaḥ; tasya mama bhadanta atyayaṃ jānato 'tyayam paśyato 'tyayam atyayaḥ pratigṛhṇīṣvānukampān upādāya; tathyaṃ tvaṃ mahārāja atyayam atyayataḥ adhigataḥ tadyathā bālo yathā mūḍho yathā avyakto yathā akuśalo yena tvayā pāpamitrasahāyena pāpamitravaśaṃgatena ( A 515b ) pāpamitropagūḍhakena pitā dhārmiko dharmarājo jīvitād vyaparopitaḥ; yataś ca tvaṃ mahārāja atyayaṃ jānāsi ( SBV II 252 ) atyayaṃ paśyasi ca dṛṣṭvādeśayasi āyatyāṃ cā saṃvaram āpadyase; vṛddhir eva te pratikāṅkṣitavyā kuśalānāṃ dharmāṇāṃ na hāniḥ; tat kasya hetoḥ yaḥ kaścin mahārāja atyayaṃ jānāti atyayaṃ paśyati taṃ dṛṣṭvādeśayati āyatyāṃ ca saṃvaram āpadyate vṛddhir evāsya pratikāṅkṣitavyā kuśalānāṃ dharmāṇāṃ na hāniḥ; evam eva tvaṃ mahārāja yataś cātyayaṃ jānāsi atyayaṃ ca paśyasi dṛṣṭvādeśayasi āyatyāṃ ca saṃvaraṃ āpadyase vṛddhir eva te pratikāṅkṣitavyā kuśalānāṃ dharmāṇāṃ na hāniḥ
The Buddha, invited by King Ajātaśatru, regrets for the sin commited by his royal guest
atha rājā māgadho 'jātaśatrur vaidehīputro bhagavantam idam avocad: adhivāsayatu me bhagavān śvo 'ntargṛhe bhaktena sārdhaṃ bhikṣusaṃghena; adhivāsayati bhagavān rājño māgadhasyājataśatror vaidehīputrasya tūṣṇīṃbhāvena; atha rājā māgadho 'jātaśatrur vaidehīputraḥ bhagavatas tūṣṇīṃbhāvenādhivāsanāṃ viditvā bhagavato bhāṣitam abhinandyānumodya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā bhagavato 'ntikāt prakrāntaḥ; atha bhagavān aciraprakrāntaṃ rājānaṃ māgadham ajātaśatruṃ vaidehīputraṃ viditvā bhikṣūn āmantrayate sma: kṣato ( MSV IV 224 ) bhikṣavo rājā māgadho 'jātaśatrur vaidehīputraḥ upahato yena pāpamitrasahāyena pāpamitravaśaṃgatena pāpamitropagūḍhakena pitā dhārmiko dharmarājo dharmasthito mahārājo jīvitād vyaparopitaḥ; saced bhikṣavo rājāñā māgadhenājātaśatruṇā vaidehīputreṇa pitā dhārmiko dharmarājo dharmasthito mahārājo jīvitān na vyaparopito bhaviṣyat sthānam etad vidyate yad asminn evāsane niṣaṇṇena catvāri āryasatyāni abhisamitāny abhaviṣyan; evaṃ kṣato bhikṣavo rājā māgadho 'jātaśatrur vaidehīputraḥ evam upahataḥ; tasmāt tarhi bhikṣava evaṃ śikṣitavyaṃ yad dagdhasthūṇāyām api cittaṃ na pradūṣayiṣyāmaḥ prāg eva savijñānake kāye; ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam
atha rājā māgadho 'jātaśatrur vaidehīputras tām eva rātriṃ śuci praṇītaṃ khādanīyabhojanīyaṃ samudānīya kālyam evotthāyāsanāni prajñapyodakamaṇiṃ pratiṣṭhāpya bhagavato dūtena kālam ārocayati; ( SBV II 253 ) samayo bhadantaḥ sajjaṃ bhaktaṃ yasyaivedānīṃ bhagavān kālaṃ manyate; atha bhagavān pūrvāhṇe nivāsya pātracīvaram ādāya bhikṣsugaṇaparivṛto bhikṣusaṃghapuraskṛto yena rājñā māgadhenājātaśatruṇā vaidehīputreṇa bhaktābhisāras tenopasaṃkrāntaḥ; upasamkramya purastād bhikṣusaṃghasya prajñapta evāsane nyaṣīdad; atha rājā māgadho 'jātaśatrur vaidehīputraḥ sukhopaniṣaṇṇaṃ buddhapramukhaṃ bhikṣusaṃghaṃ viditvā śucinā praṇītena ( MSV IV 225 ) khādanīyabhojanīyena svahastaṃ saṃtarpayati saṃpravārayati; anekaparyāyeṇa śucinā praṇītena khādanīyabhojanīyena ( A 516a ) svahastaṃ saṃtarpya saṃpravārya bhagavantaṃ bhuktavantaṃ viditvā dhautahastam apanītapātraṃ nīcataram āsanaṃ gṛhitva bhagavataḥ purastān niṣaṇṇo dharmaśravaṇāya
Buddha converses with Ajātaśatru, who grows more and more attached to him
atha bhagavān rājño māgadhasyājataśatror vaidehīputrasya tad dānam anayā abhyanumodanayābhyanumodate
agnihotramukhā yajñāḥ sāvitrī cchandasāṃ mukham /
rājā mukhaṃ manuṣyāṇāṃ nadīnāṃ sāgaro mukham //
nakṣatrāṇāṃ mukhaṃ candra ādityas tapatāṃ mukham /
ūrdhvaṃ tiryag adhaś cāpi yāvatī jagato gatiḥ /
sadevakeṣu lokeṣu saṃbuddho hījyatāṃ varaḥ /
atha bhagavān rājānaṃ māgadham ajātaśatruṃ dharmyayā kathayā samdarśayati samādāpayati samuttejayati saṃpraharṣayati; anekaparyāyeṇa dharmyayā kathayā saṃdarśya samādāpya samuttejya saṃpraharṣyotthāyāsanāt prakrāntaḥ

yadā bhagavatā rājā ajātaśatrur vaidehīputro 'mūlikayā śraddhayā pratisṭhāpitaḥ tadā yadā bhagavantaṃ harmyatalastho hastiskandhāvarūḍho ( MSV IV 226 ) vā paśyati tadātmānaṃ muñcati; yāvad apareṇa samayena hastiskandhāvarūḍhena bhagavān dṛṣṭaḥ; tenātmā muktaḥ; bhagavatā riddhyā pratīṣṭaḥ; pauruṣeyam antarjanaṃ cāmantrayate ( SBV II 254 ) yat khalu bhavantaḥ jānīyuḥ; adyāgreṇa bhagavataḥ śrāvako bhagavantaṃ śaraṇaṃ gataḥ; adyāgreṇānāvṛtaṃ dvāraṃ bhagavataḥ śrāvakāṇāṃ bhikṣūṇāṃ bhikṣuṇīnām upāsakānām upāsikānām āvṛtaṃ dvāraṃ devadattasya devadattasya śrāvakāṇāṃ ceti
Devadatta, no more admitted into the palace, strucks the bhikṣuṇī Utpalavarṇā, who shortly after dies
yāvad apareṇa samayena devadatto rājño 'jātaśatror gṛhaṃ praveṣṭum ārabdho dauvārikeṇābhihitaḥ: tiṣṭha mā pravekṣyasīti; kiṃ kāraṇaṃ? devājñā dattā: adyāgreṇāhaṃ bhagavataḥ śrāvako bhagavantaṃ śaraṇaṃ gataḥ; adyāgreṇānāvṛtaṃ dvāraṃ bhagavataḥ śrāvakāṇāṃ bhikṣūṇāṃ bhikṣuṇīnām upāsakānām upāsikānām; āvṛtaṃ tu devadattasya devadattaśrāvakāṇāṃ evadattaśrāvikāṇāṃ ceti; sa ca dvāre vidhāritas tiṣṭhati; utpalavarṇā ca bhikṣuṇī piṇḍapātam ādāya rājakulān niṣkrāmati; devadattasyaitad abhavad; asyā muṇḍikāyāḥ śrāmaṇikāyā etat karma; anayā rājājātaśatruḥ sāntaḥpurakumārāmatyo bhinno yena me īdṛśī samavastheti viditvotpalavarṇām idam avocat: kiṃ mayā tavāparāddhaṃ yena tvayā mama bhaikṣākakulaṃ durīkṛtam iti; sa tāṃ praghātayitum ārabdhāḥ; sā praghātyamānā karuṇadīnavilapitair akṣarair ( MSV IV 227 ) uvāca: ārya śāntaṃ kim aham eva kariṣye? tvaṃ tāvad bhagavato punaḥ śākyakulāt pravrajitaḥ; nāham evaṃ karomi kṣamasveti; tathāpy ucyamānena devadattena tasyāḥ śirasi khaṭaprahāro dattaḥ; sā maraṇavedanābhyāhatā jīvitasaṃskārān adhiṣṭhāya āyuḥsaṃskārān utsṛjya vīryam avalambya bhikṣuṇīvarṣakaṃ gatā; bhikṣuṇyas tāṃ tathāvidhāṃ dṛṣṭvā kathayanti: aho ārye kim idam iti; sā kathayati: bhaginyaḥ ( A 516b ) sarvasaṃskārā anityāḥ; sarvadharmā anātmānaḥ; śāntaṃ nirvāṇaṃ; yuṣmābhiḥ kuśaleṣu dharmeṣv apramādaḥ karaṇīyaḥ; devadattena ( SBV II 255 ) tṛtīyam ānataryaṃ kṛtaṃ; parinirvāsyāmīti; tato 'sau bhikṣuṇīsaṃghasya purastād vicitrāṇi prātihāryāṇi kṛtvā nirupadhiśeṣe nirvāṇadhātau parinirvṛtā
bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: paśya bhadanta devadattenotpalavarṇā bhikṣuṇī karuṇakaruṇaṃ vipralapanti khaṭaprahāreṇa praghātitā iti; bhagavān āha: na bhikṣava etarhi yathā atīte 'py adhvany asyāḥ karuṇakaruṇaṃ vipralapantyā hatvā māṃsaṃ bhakṣitaṃ; tac chrūyatām
The story of the old sheep
(concerning a previous life of Devadatta)
bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'nyatamasmin karvaṭake gṛhapatiḥ prativasati; tasya eḍakānāṃ vargaḥ; taṃcrāraṇāya eḍakapālo grāmād bahir nirgataḥ; tataś cārayitva sūryasyāstaṃgamanakālasamaye karvaṭakaṃ praveśitum ārabdhaḥ; tatrānyatarā jīrṇeḍikā pṛṣṭhato 'valambamānā; vṛko gacchati; tāvad vṛkeṇa gṛhītā; kathayati
( MSV IV 228 ) kaccit te mātula kṣemaṃ sukhaṃ kaccin nu mātula /
ekaḥ kaccid araṇye 'smin sukhaṃ vindasi mātula // iti /
so 'pi kathayati
marditvā mama lāṅgūlaṃ khosayitvā ca vāladhim /
atha mātulavādena kutra mokṣyase eḍake // iti /
eḍakā punar āha
pṛṣṭhatas tava lāṅgūlaṃ purato hy āgatā aham /
atha kenābhyupāyena lāṅgūlaṃ marditaṃ mayā // iti /

vṛko bhūyaḥ kathayat
catvāra ime dvīpāḥ sasamudrāḥ saparvatāḥ /
sarveṣu mama lāṅgūlam atha kena tvam āgatā // iti / ( SBV II 256 )
eḍikā prāha
pūrvam eva mayā bhadra jñātīnām antikāc chrutam /
sarvatra tava lāṅgūlam ākāśenāham āgatā // iti /
vṛkaḥ prāha
ākāśena patantyā vai tvayā me ajareḍike /
trāsito mṛgasaṃgho 'sau yo me bhakṣya upāgataḥ // iti /
evaṃ tasyāḥ pralapantyā utpatya pāpakarmaṇā /
eḍikāyāḥ śiraḥ chinnaṃ hatvā māṃśaṃ ca bhakṣitam //
bhagavān āha: kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau vṛkaḥ eṣa eva sa devadattas tena kālena tena samayena; yā sājareḍikā eṣaiva sā ( MSV IV 229 ) utpalavarṇā tena kālena tena samayena; tadāpy eṣā karuṇakaruṇaṃ vilapanti praghātitā; etarhy apy eṣā karuṇakaruṇaṃ vipralapanti praghātitā
Devadatta is gained over the nihilistic doctrine of Pūraṇa Kāśyapa
atha devadattasyaitad abhavad: bahuśo mayā bhagavataḥ parākrāntam ānantaryatrayaṃ ca kṛtaṃ; bhagavataḥ śilā kṣiptā rudhirotpādaḥ kṛtaḥ, idaṃ prathamam ānantaryaṃ; saṃgho bhinnaḥ, idaṃ dvitīyam; utpalavarṇā jīvitād vyaparopitā, idaṃ tṛtīyaṃ; na ca sarvajñatvam avāptaṃ; na cānyā kācit kāryasiddhir avāptā; nānyatredānīṃ narakeṣūpapattavyam it viditvā kare kaplaṃ datvā cintāparo vyavasthitaḥ
yāvat pūraṇas taṃ pradeśam anuprāptaḥ; sa kathayati: devadatta kim ( A 517a ) arthaṃ kare kapolaṃ datvā cintāparas tiṣṭhasīti; sa kathayati: katham ahaṃ na cintāparas tiṣṭhāmi; yena mayā dveṣāveśād bhagavato bahuśaḥ parākrāntaṃ; trīṇi cānantaryakarmāṇi kṛtāni; ciram avīcau mahānarake vastavyaṃ bhaviṣyatīti; sa kathayati: jñātaṃ mayā tvam ekaḥ śākyānāṃ paṇḍita iti; tvam api mūrkhaḥ; kutaḥ paralokaḥ syāt tvayā īdṛśaṃ karma kṛtam iti vayam api tvadarthaṃ cintāparas tiṣṭhema; tataḥ tatpratyayanārthaṃ ca tena tasya purastāt kuṇḍikā bhagnā; sadevas ( SBV II 257 ) tāval lokaḥ etāṃ pratisandadhātu; sarvathā mā kāhalo bhava; ( MSV IV 230 ) nāsty atra kartā vā kārako vā; api tu gaccha kapilavastunagaraṃ; gatvā rājyaṃ kāraya; vayaṃ tavāgre śrāvakā bhaviṣyāma iti; tatra devadatta āryāpavādikāṃ mithyādṛṣṭiṃ pratilabdhavān yayā sarveṇa sarvaṃ kuśalamūlāni samucchinnāni
The Buddha blames Devadatta
tatra bhagavān bhikṣūn āmantrayate sma: samucchinnāni bhikṣavo devadattena kuśalamūlāni; yāvac cāhaṃ bhikṣavo devadattasya śuklaṃ dharmam adrākṣam, na tāvan mayā devadatto vyākṛtā ity api devadatta āpāyiko nairayikaḥ kalpastho 'cikitsya iti; tadyathā grāmasya vā nigamasya vā nātidūre gūthoḍīraṃ syād ūrdhvaṃ sādhikapauruṣyaṃ; tatra kaścid eva puruṣaḥ saśiraḥpāṇipādo magnaḥ syāt; tatra kaścid eva puruṣa upapadyeta dīrgharātram arthakāmo hitakāmaḥ sukhakāmaḥ sparśakāmo yogakṣemakāmaḥ; sa taṃ gūthoḍīraṃ sāmantakenānuparivāryāgacched apy eva labheyāsya puruṣasya kaṃcid eva pradeśaṃ gūthenāmrakṣitaṃ yatrainaṃ gṛhītvoddhareyam iti; sa tatra sāmantakenānuparivāryāgacchan na labhate tasya puruṣasya kaṃcid eva pradeśaṃ gūthenāmrakṣitam antataḥ pāṇitalamātram api yatrainaṃ gṛhītvoddhared; evam eva yāvac cāhaṃ bhikṣavo devadattasya śuklaṃ dharmam adrākṣaṃ na tāvan mayā devadatto vyākṛta ity api devadatta āpāyiko ( MSV IV 231 ) nairayikaḥ kalpastho 'cikitsya iti; yataś cāhaṃ devadattasya śuklaṃ dharmaṃ nādrākṣam antato vālāgrakoṭīmātram api tato mayā devadatto vyākṛta ity api devadatta āpāyiko nairayikaḥ kalpastho 'cikitsya iti; tribhir bhikṣavaḥ asaddharmaiḥ samanvāgato devadatta āpāyiko nairayikaḥ kalpastho 'cikitsyaḥ; katamais tribhiḥ? 1) pūrvam eva bhikṣavo pāpeccho 'bhūt pāpikayā icchayā vaśagataḥ; yad devadattaḥ pūrvam eva pāpeccho 'bhūt pāpikayā icchayā vaśagato ( SBV II 258 ) 'nena prathamenāsaddharmeṇa samanvāgato devadatta āpāyiko nairayikaḥ kalpastho 'cikitsyaḥ; 2) punar aparaṃ bhikṣavaḥ devadattaḥ pāpamitro 'bhūt pāpasahāyaḥ pāpasaṃparkaḥ; yad devadattaḥ pūrvam eva pāpamitro 'bhūt pāpasahāyaḥ pāpasaṃparko 'nena dvitīyenāsaddharmeṇa samanvāgato devadatta āpāyiko nairayikaḥ kalpastho 'cikitsyaḥ; 3) punar aparaṃ devadatto 'lpamātrāvaramātrakeṇa viśeṣādhigamenāntarā viṣādam ( A 517b ) āpannaḥ saty uttare karaṇīye; yad devadatta alpamātrāvaramātrakeṇa viśeṣādhigamenāntarā viṣādam āpannaḥ saty uttare karaṇīye; anena tṛtīyenāsaddharmeṇa samanvāgato devadatta āpāyiko nairayikaḥ kalpastho 'cikitsyaḥ
mā jātu kaścil loke 'smin pāpeccha upapadyatām /
tad anenaiva jānīdhvaṃ pāpecchānāṃ hi yā gatiḥ //
paṇḍito 'pi samākhyāto bhāvitātmā hi saṃmataḥ /
śrīyā ca dedīpyamāno devadatta iti viśrutaḥ //
sa vai pramādam anuyujyāsādyeha tathāgatam /
vyākṛtas tu sa kalpasthaḥ saṃbuddhena prajānatā // ( MSV IV 232 )
kadaryaḥ pāpasaṃkalpo mithyādṛṣṭir anādaraḥ /
avīcinarakaṃ prāptaś caturdvāraṃ hi yaṃ viduḥ //
adrugdhasya hi yo druhyet karma pāpam akurvataḥ /
tam eva pāpaṃ spṛśati loke 'smiṃś ca paratra ca //
samudraṃ viṣakumbhena yo dūṣayitum utsahet /
na sa tena vidūṣyeta bhīṣmo hi sa mahodadhiḥ //
evam eva tathāgataṃ yo vādenopahiṃsati / ( SBV II 259 )
samyagdarśī śāntacitto vādo yasmin na rohati //
tādṛg mitraṃ prakurvīta taṃ vai seveta paṇḍitaḥ /
tādṛśaṃ sevamānasya śreyaḥ syān na tu pāpakam //
<idam avocad bhagavān: āttamanasas te bhikṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandan>
The new rules of Devadatta
tato devadatta āryāpavādikāṃ mithyādṛṣṭiṃ pratilabhya samucchinnakuśalamūlo nāsti paraloka iti niścayaṃ labdhvā paṃcabhiḥ padaiḥ śrāvakāṇāṃ dharmaṃ deśayati; śramaṇo gautamo dadhikṣīraṃ ( MSV IV 233 ) paribhuṅkte; asmābhir adyāgreṇa na paribhoktavyaṃ; yatkāraṇam; atonidānaṃ vatsakāḥ klāmyanti; śramaṇo gautamo māṃśaṃ paribhuṅkte; asmābhir na paribhoktavyaṃ; yatkāraṇaṃ; atonidānaṃ prānino ghātyante; śramaṇo gautamo lavaṇaṃ paribhuṅkte; asmābhir na paribhoktavyaṃ; reṇusaṃbhūtam iti kṛtvā; śramaṇo gautamaś chinnadaśāni vastrāṇi dhārayati; asmābhir dīrghadaśāni vastrāṇi dhārayitavyāni; yatkāraṇaṃ; atonidānaṃ kuvindānāṃ puruṣakāro dhvaṃsyate; śramaṇo gautamo 'raṇye prativasati; asmābhir grāme vastavyaṃ; yatkāraṇam; atonidānaṃ manuṣyānāṃ deyadharmā na paribhujyanta iti
antaroddānam
kṣīraṃ māṃsaṃ ca lavaṇaṃ vastram āraṇyakena ca //
Devadatta is thrown into a pond

yāvad bhagavān janapadacārikāṃ caran śrāvastīm anuprāptaḥ; devadattaḥ saṃlakṣayati: bahuśo mayā śramaṇasya gautamasyāpakṛtaṃ; na ca śaktaḥ śramaṇaṃ gautamaṃ praghātayituṃ; gacchāmi dārāpamardam asya karomīty; sa kapilavastuṃ gataḥ; tena tatra gatvā yaśodharāyāḥ saṃdiṣṭaṃ: śramaṇo gautamaḥ pravrajitaḥ; ahaṃ tvadartham āgataḥ; sā tvaṃ mayā sārdhaṃ paricārayeti; tayā gopikāyā ( SBV II 260 ) samākhyātaṃ; sā kathayati: tvam evaṃ saṃdiśa: bodhisatvo 'smākaṃ hastagrahaṇaṃ sahate; yadi tvam api sahase āgaccha; sa nirlajjatayā antaḥpuraṃ praviṣṭaḥ; tena sopānam abhiruhatā gopikā dṛṣṭā; tasyāḥ samanupahāsam anñjalīkartum ārabdhaḥ; sā mahānagnabalā; tayā vāmena ( MSV IV 234 ) pāṇinā tasyāṅgulyo nipīḍitāḥ; śoṇitam āgataṃ; tatas tayā bodhisatvasya krīḍāpuṣkariṇyāṃ ( A 518a ) kṣiptaḥ; tena patalā nādo muktaḥ; śrutvā śākyāḥ pradhāvitāḥ: devadatto bodhisatvasyāntaḥ puraṃ praviśya dārāpamardaṃ karotīti; tair asau krīḍāpuṣkariṇyāṃ patito dṛṣṭaḥ; te samjalpaṃ kartum ārabdhāḥ; praghātayāma etam iti; bhūyaḥ kathayanti: asya hatasya hanyate; vyākṛta evāyaṃ bhagavatā ity api devadatta āpāyiko nairayikaḥ kalpastho 'cikitsyaḥ; taiḥ utsṛṣṭaḥ; trasacchidreṇa niṣpalāyitaḥ; tasya vastraṃ pāṭitaṃ dvikhaṇḍaṃ jātaṃ; sa saṃlakṣayati: śobhanam; anena kalpena me śrāvakair nivasanaṃ nivāsayitavyam iti

Devadatta fails in his attempts to become King of the Śākyas, fills underneath his nails with a deadly poison, intending to scratch the Buddha's feet, dies and falls into hell
so 'pareṇa samayena śākyān samnipātya kathayati: māṃ rājye pratiṣṭhāpayateti; te kathayanti: bodhisatvasyātrāntaḥpuram avatiṣṭate; tvaṃ tāvat svīkuru; tataḥ paścād rājyaṃ kārayiṣyasīti; evam ukto devadattaḥ śākyebhyo vigataśaṃko harmyatalam avarūḍhaḥ; yaśodharāyāḥ sakāśam upasaṃkramyāñjaliṃ kṛtvā kathayati: niyojye 'haṃ tava; prasādaṃ kuru mamāgramahiṣī; kapilavastuni rājyaṃ kārayāmīti; yaśodharā praskandibalini; tadā śrīparyaṅkād utthāyobhayor hastayor gṛhītvā jānubhyāṃ pātitaḥ; tasya hastayoḥ rudhiraṃ syanditum ārabdhaṃ; ( SBV II 261 ) sa duḥkhavedanābhyāhato yaśodharayābhihitaḥ: nirapatrapas tvaṃ mūrkhaś ca; yas tvaṃ mama hastagrahaṇam api na śaktaḥ soḍhuṃ sa māṃ prārthayase; cakravartī ( MSV IV 235 ) vāsmākaṃ bhartā syād bodhisatvo veti; tatas tayāvamānito 'ntaḥpurān nirgataḥ; śākyair ukto gaccha bhagavantaṃ kṣamaya; yadi te bhagavān kṣamati paścād rājyaṃ kārayiṣyasīti; sa vatsanābhasya paramatīkṣṇasya viṣasya nakhān pūrayitvā yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ; yadi me śramaṇaḥ gautamaḥ kṣamiṣyatīti evaṃ kuśalaṃ; nocet kṣamiṣyati tatraivāsya pādayor nipatito nakhaviṣapūrṇau pādau kariṣyāmīti viditvā bhagavataḥ pādayor nipatya bhagavantam idam avocat: kṣamasva bhagavann iti; bhagavān saṃlakṣayati: kīdṛśena cittenāyaṃ mām upasaṃkrānta iti; paśyati vadhacittena; tato bhagavān pādatalād yāvaj jānumaṇḍalam upādāya sphaṭikamayau pādau nirmāya tūṣṇīm avasthitaḥ; sa bhagavataḥ pādau nakhair veddhum ārabdhaḥ; tasya nakhā bhagnāḥ; sa prativibhinnaḥ kathayati: tvāṃ śaraṇaṃ gacchāmi; yasmād uktaṃ tvayā: ye buddhaṃ śaraṇaṃ gacchanti na te gacchanti durgatim iti; yadi durgatiṃ gamiṣyāmi idaṃ te mṛṣā iti; abhydīrṇaparipūrṇāni hi karmāṇi śarīrasya patanaṃ nāpekṣante; sa jīvann evāvīcikābhir jvālābhir āliṅgito vikroṣṭum ārabdho dahye ānanda dahye ānandeti; athāyuṣmān ānandaḥ kāruṇiko maitryātmakaḥ svajanavatsalaḥ; sa kathayati: ehi devadatta tathāgatam arhantaṃ buddhaṃ śaraṇaṃ gaccheti; tena duḥkhavedanābhibhūtena ( MSV IV 236 ) pratyakṣakarmaphaladarśinā āśayataḥ cittaḥ utpāditaṃ; vāg bhāṣitā: eṣo 'ham asthito 'pi buddhaṃ bhagavantaṃ śaraṇaṃ gacchāmīty uktvā ( A 518b ) svaśarīreṇāvīcau mahānarakau patitaḥ ( SBV II 262 )
The Buddha foretells that, on the expiration of a kalpa, Devadatta will become a Pratyekabuddha, Asthimān by name
tatra bhagavān bhikṣūn āmantrayate sma: pratisaṃhṛtāni bhikṣavo devadattena kuśalamūlāni; kalpam avīcau mahānarake sthitvā pratyekaṃ bodhiṃ sākṣātkariṣyati; asthimān nāma pratyekabuddho bhaviṣyati; so 'bhisaṃbuddhamātraḥ piṇḍapātam ekānte sthāpayitvā hastau nirmardayan samanvāhariṣyati: kimartham ahaṃ dīrghakālaṃ saṃsāre saṃsṛtaḥ? iti; smanvāharan jñāsyati: janmani janmani mayā bhagavataḥ parākrāntaṃ bodhisatvabhūtasyāpi sarvajñeyavaśitāprāptasyāpi, tac ca lābhasatkārahetor iti; sa tam apy ekapiṇḍapātam aparibhujyoparivihāyasam abhyudgamya jvalanatapanavarṣaṇavidyotanaprātihāryāṇi kṛtvā nirupadhiśeṣe nirvāṇadhātau parinirvāsyatīti
Śāriputra and Maudgalyāyana descend to hell to visit and comfort Devadatta
ācaritaṃ śāriputramaudgalyāyanoḥ kālena kālaṃ narakacārikāṃ caritum; athāyuṣmān śāriputra āyuṣmantaṃ mahāmaudgalyāyanam idam avocad: āyuṣman mahāmaudgalyāyana bhagavatā devadattaḥ pratyekabodhau vyākṛtaḥ; ehy āvām avīciṃ mahānarakaṃ gatvā devadattam āśvāsayāva iti; athāyuṣmantau śāriputramahāmaudgalyāyanau ( MSV IV 237 ) avīciṃ mahānarakaṃ gatau; tatrāyuṣmān śāriputra āyuṣmantaṃ mahāmaudgalyāyanam āmantrayate: samanvāhara āyuṣman mahāmaudgalyāyana nārakān satvān iti; āyuṣmān mahāmaudgalyāyanas tadrūpaṃ samādhiṃ samāpanno yathā samāhite citte musalamātrābhir dhārābhir varṣitum ārabdhaḥ; tad udakam avīcikābhir jvālābhir antarāt paryādīyate; evam īṣāmātrābhir akṣamātrābhir dhārābhir varṣitum ārabdhaḥ; tad apy udakam antarāt paryādīyate; tata āyuṣmān śāriputra ( SBV II 263 ) ādhimokṣikaṃ samādhiṃ samāpannaḥ; sarvaṃ tan narakam udakena plāvitam; āyuṣmatā mahāmaudgalyayenoktaṃ: yo devadattaḥ sa āgacchatv iti; anekni devadattasahasrāṇy āgatāni; āyuṣmān mahāmaudgalyāyanaḥ kathayati: yo bhagavato bhrātā devadattaḥ sa āgacchatv iti; atha devadatto yenāyuṣmantau śāriputramahāmaudgalyāyanau tenopasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramyāyuṣmatoḥ śāriputramahāmaudgalyāyanayoḥ pādau nipatitaḥ; tābhyām uktaḥ: asti te kaccit kāraṇānāṃ viśeṣa? iti; sa kathayati: yā tāvad āvīcikaiḥ satvaiḥ sādhāraṇatā sthitā sā evāstu mama; yāḥ prātipaudgalikā vartante tāḥ śṛṇu: ( MSV IV 238 ) ayasmayāḥ parvatā āgacchanti, ādīptāḥ pradīptāḥ saṃprajvalitā ekajvalībhūtāḥ; te māṃ tilavat peṣayanti; ubhayato dantakaiḥ krakacair aṅgapratyaṅgāni pāṭyante; ayasmayair mudgarair ādīptaiḥ pradīptaiḥ saṃprajvalitair ekajvālībhūtair muhur muhuḥ śiraś cūrṇyate; caturdiśaṃ hastina āgacchanti; te māṃ piṣṭavat peṣayanti iti
āyuṣmantau śāriputramahāmaudgalyāyanau kathayataḥ: yas tvaṃ devadatta kathayasi: ayasmayāḥ parvatā āgacchanti ādīptāḥ pradīptāḥ saṃprajvalitā ekajvalībhūtāḥ; te māṃ tilavat peṣayantīti; tathā hi tvayā bhagavato vadhāya gṛdhrakūṭaparvatāc chilā kṣiptā tasyaitat karmaṇaḥ phalam
yat kathayasi: ubhayatodantakaiḥ krakacair ādīptaiḥ pradīptaiḥ saṃprajvalitair ekajvālībhūtair aṅgapratyaṅgāni pāṭyante iti; tathā hi tvayā bhagavataḥ śrāvakasaṃgho bhinnaḥ; tasyaitat karmaṇaḥ phalam
yat kathayasi: ayasmayair mudgarair ādīptaiḥ pradīptaiḥ saṃprajvalitair ekajvālībhūtair muhur muhuḥ śiraś cūrṇyate; tathā hi tvayā utpalavarṇā bhikṣuṇī arhantī khaṭaprahāreṇa praghātitā; tasyaitat karmaṇaḥ phalam
yat kathayasi: caturdiśaṃ hastina āgacchanti; te māṃ piṣṭavat peṣayanti iti; tathā hi tvayā bhagavato vadhāya dhanapālako hastināga utsṛṣṭaḥ; tasyaitat karmaṇaḥ phalam
api tu vyākṛtas tvaṃ bhagavatā: kim iti bhadanta śāriputra? pratisaṃhṛtāni bhikṣavo devadattena kuśalamūlāni; kalpam avīcau ( MSV IV 239 ) mahānarake sthitvāsthimān pratyekabuddho bhaviṣyatīti; sa kathayati ( SBV II 264 ) bhadanta śāriputra yady evam utsahe aham ekapārśvenāvīcau mahānarake sthātum iti

Śāriputra and Maudgalyāyana visit in hell followers of Devadatta, Kokālika, etc., and Pūraṇa Kāśyapa
athāyuṣmantau śāriputramahāmaudgalyāyanau yena kokālikaprabhṛtyayas tenopasaṃkrāntau; yāvat kokālikasya hi jihvā halaśatena dhāryate; brahmaṇā sabhāṃpatinā kokālika ucyate; kokālikābhiprasādya śāriputramaudgalyāyanayor bhikṣvor antike cittaṃ peśalayoḥ sabrahmacāribhir vatsalayor iti; evam ukto kokālika āyuṣmantau śāriputramahāmaudgalyāyanau dṛṣṭvā kathayati: ihāpy etau pāpecchāv āgatāv iti; vākpravyāharaṇakālasamanantaram eva kokālikasya halasahareṇa jihvā pāṭayitum ārabdhā; athāyuṣmantau śāriputramahāmaudgalyāyanāv akaraṇīyā hy ete iti viditvā prakrāntau; yena pūrānaḥ kāśyapas tenopasaṃkrāntau
atha pūraṇaḥ kāśyapa āyuṣmantoḥ śāriputramahāmaudgalyāyanayoḥ pādayor nipatya kathayati: ārya śāriputra mayā mithyādharmadeśanayā mahājanakāyo vipralabdhaḥ; tasya me karmaṇo vipākena jihvāyāṃ paṃca halaśatāni vahanti; yathā yathā ca śrāvakā stūpakārān kurvanti tathā tathā tīvrataravedanāṃ vedayāmi; tad arhasi madīyām avasthāṃ teṣāṃ nivedya nivārayituṃ: mā tasya stūpakāraṃ kariṣyatheti; tatheti pratijñāya āyuṣmantau śāriputramahāmaudgalyāyanau narakacārikāṃ ( MSV IV 240 ) caritvā ṛddhyā jambūdvīpam anuprāptā; tābhyāṃ bhagavato bhikṣūṇāṃ janakāsya devadattakokālikapūraṇaprabhṛtīnāṃ narakopapannānām avasthā vistareṇa samākhyātā
bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: paśya bhadanta devadatto bhagavato vacanam avacanīkṛtyāvīcau mahānarake ( A 519b ) patita iti; bhagavān āha: na bhikṣava etarhi yathā atīte 'py adhvani eṣa mama vacanam avacanīkṛtya anayena vyasanam āpannaḥ; tac chrūyatām ( SBV II 265 )
The story of the bull and the ass
(concerning a previous life of the Buddha and Devadatta)
bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'niyatarāśyavasthito bodhisatvo goṣūpapanno vṛṣo babhūva; sa rātrau nagarān nirgamya rājakīye māṣakṣetre carati; divā nagare tiṣṭhati; yāvat tasya sakāśaṃ gardabhaḥ upasamkramya kathayati: mātula tvaṃ upacitatvamāṃsaśoṇitaḥ; na cāhaṃ tvāṃ paśyāmi kadācic carantam iti; sa kathayati: bhagineyāhaṃ rātrau rājakīye māṣakṣetre carāmīti; sa kathayati: aham api mātula tvayā sārdhaṃ carāmīti; sa kathayati: bhāgineya tvaṃ vācāṭo manarthaṃ kariṣyasīti; sa kathayati: mātula gachāmi na kariṣyāmīti; tau vāṭaṃ bhaṅktvā rājakīye māṣakṣetre nipatitau; gardabhas tāvat tūṣṇīm avasthito yāvad āśito jātaḥ; tataḥ kathayati: mātula gāyāmi tāvad; vṛṣaḥ kathayati: tiṣṭha tāvan uhūrtaṃ yāvad ahaṃ nirgacchāmīti; paścād yatheṣṭaṃ kariṣyasi; ity uktvā niṣpalāyitaḥ; gardabho vāśitum ārabdhaḥ; rājapuruṣaiḥ ( MSV IV 241 ) śrutvā gṛhītaḥ: bhavantaḥ anena gardabhena sarvam idaṃ rājakīyaṃ māṣakṣetraṃ bhakṣitaṃ; nigraham asya kurma iti; taiḥ karṇau cchitvā ulūkhalaṃ ca grīvāyāṃ baddhvā muktaḥ; itaś cāmutaś ca paribhraman vṛṣeṇa dṛṣṭaḥ; sa taṃ gāthayā pratyabhāṣata
sādhu gītaṃ suṣṭhu gītaṃ prāptaṃ gītasya tat phalam /
yato 'si tava gītena jātaḥ karṇavihīnakaḥ //
evaṃ hi tasya bhavati yo vācaṃ ca na rakṣati /
bhramedānīṃ karṇahīnaḥ ulūkhalavibhūṣitaḥ // iti /
so 'pi gāthayā pratyabhāṣata
tūṣṇīṃ bhava khaṇḍadanta tūṣṇīṃ bhava jaradgava /
tvām apy atra gaveṣanto daṇḍahastās trayo janāḥ // iti /
bhagavān āha: kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ? yo 'sau vṛṣaḥ aham eva sa tena kālena tena samayena; yo 'sau gardabha eṣa eva sa devadattas tena kālena tena samayena; tadāpy eṣa mama vacanam avacanīkṛtyānayena ( SBV II 266 ) vyasanam āpannaḥ; punar api yathaiva mama vacanam avacanīkṛtyānena vyasanam āpannas tac chrūyatām
The story of the bull and the jackal
(concerning a previous life of the Buddha and Devadatta)
bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'nyatasmin karvaṭake gṛhapatiḥ prativasati; tasya valīvardo lakṣaṇasaṃpannaḥ; tenāsau śramaṇabrāhmaṇān svajanān anāthakṛpaṇavanīpakān bhojayitvā yatheṣṭapracārī utsṛṣṭaḥ; so 'pareṇa samayena itaś cāmutaś ca paribhraman kaluṣe magno 'vasthitaḥ; tena sūryāstaṃgamanakālasamaye śrutaṃ; samanveṣamāṇas tasya sakāśaṃ ( MSV IV 242 ) gataḥ; sa saṃlakṣayati: na śaknomi aham adhunā samuddhartuṃ; śvaḥ prabhāte samuddhariṣyāmīti; vṛṣaḥ kathayati: mama purastāt pāśaṃ sthāpayitvā gaccha; yadi śṛgāla āgamiṣyati tasyāhaṃ śṛṅge pāśaṃ kṣepsyāmīti; sa tasya ( A 520a ) purastāt pāśaṃ kṣiptvā prakrāntaḥ; yāvad rātrau śṛgāla āgataḥ; sa kathayati: ko 'yaṃ bisāny utkhanati puṇḍarīkāni ceti; vṛṣaḥ kathayati: ahaṃ nimagnas tiṣṭhāmīti; śṛgālaḥ saṃlakṣayati: bhakṣyo me pratyupasthita iti; sa tam abhidravitum ārabdhaḥ; vṛṣaḥ kathayati: gaccha tvam asmāt pradeśān mā anayena vyasanam āpatsyasa iti; tathāpy asau nivāryamāno 'bhidravaty eva; sa vṛṣo gāthāṃ bhāṣate
nāhaṃ bisāny utkhanāmi puṇḍarīkāni nāpy aham /
saced bhakṣitukāmo 'si pṛṣṭhato gaccha bhakṣaya // iti /
śṛgālo bhakṣayāmīti pṛṣṭhato gataḥ; vṛṣeṇa śṛṅge pāśaḥ kṣiptaḥ; śṛgālo grīvāyāṃ baddhaḥ; ākāśe pralambhate; vṛṣo gāthāṃ bhāṣate
kiṃ naṭo nartako vā tvam uta śobhitadārakaḥ /
grāme vidarśyatāṃ śilpam araṇye nāsti dāyakaḥ // iti / ( SBV II 267 )
śṛgālo 'pi gāthāṃ bhāṣate
nāhaṃ naṭo nartako vā nāpi śobhitadārakaḥ /
dattā śakeṇa me śreṇī brahmalokaṃ vrajāmy aham // iti / ( MSV IV 243 )
bhūyo vṛṣo gāthām bhāṣate
na śakro dadāti śreṇīṃ brahmalokaḥ kutas tava /
baddho 'si kūṭapāśena na te paśyāmi jīvitam // iti /

kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ? yo 'sau vṛṣaḥ aham eva sa tena kālena tena samayena; yo 'sau śṛgāla eṣa eva sa devadattas tena kālena tena samayena; tadāpy eṣa mama vacanam avacanīkṛtyānayena vyasanam āpannaḥ; etarhy apy eṣa mama vacanam avacanīkṛtyānena vyasanam āpannaḥ
bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: bhadanta devadatto bhagavato vacanam aśṛṇvann avīciparāyaṇaḥ saṃvṛtta iti; bhagavān āha: na bhikṣava etarhi yathā atīte 'py adhvani eṣa mama vikrośato vacanam aśṛṇvann avīciparāyaṇaḥ saṃvṛttaḥ; tac chrūyatām
The story of the King Caitika and the two sons of the Purohita
(concerning a previous life of the Buddha and Devadatta)
bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'nyatamasyāṃ rājadhānyāṃ rājā caitiko nāma rājyaṃ kārayati ṛddhaṃ ca yāvad ākīrṇabahujanamanuṣyaṃ ca; puṇyānubhāvād devatā antarīkṣe āsanaṃ dhārayanti; tasya rājñaḥ purohitasya dvau putau jyeṣṭho kanīyāṃś ca; tatra jyeṣṭho naiṣkramyābhinandī; kanīyān paurohityābhinnandī; jyeṣṭhaḥ paśyati pitaraṃ dharmādharmeṇa paurohityaṃ kārayantaṃ; sa samlakṣayati; ahaṃ pitur atyayāt purohito bhaviyāmi; yannv aham api pravrajeyam iti; sa pitaram anujñāpya bhagavacchāsane pravrajitaḥ; yāvad apareṇa samayena purohitaḥ kālagataḥ; sa kanīyān paurohitye pratiṣṭhāpitaḥ; sa adharmeṇa paurohityaṃ kartum ārabdhaḥ; janakāyaḥ pīḍyate; yāvad anyatamaḥ puruṣa itaś cāmutaś ca paribhramaṃs tasya ( MSV IV 244 ) jyeṣṭhasya ( SBV II 268 ) pravrajitasya sakāśam upasaṃkrāntaḥ; sa tena dṛṣṭaḥ: kutas tvam āgacchasīti; tena samākhyātam: amuṣyā rājadhānyāḥ; sa vārttāṃ praṣṭum ārabdhaḥ; sa kathayati: rājñaḥ purohitaḥ kālagataḥ; tasya kanīyān putraḥ paurohitye pratiṣṭhati; so 'dharmeṇa paurohityaṃ ( A 520b ) karoti; janakāyaḥ pīḍyate iti; sa kathayati: kaṃcitkālaṃ prekṣaya; aham eva tatra gatvā ahitān nivārayiṣyāmi hite ca saṃniyojayiṣyāmi yathā na janapadān nipīḍayatīti; tena puruṣeṇa gatvā jñātīnām etat prakaraṇaṃ niveditaṃ; śrutiparaṃparayā tena kanīyasā śrutaṃ; tena rājñe niveditaṃ: deva mama sa jyeṣṭho bhrātā āgamiṣyatīti; rājā kathayati: śobhanaṃ; sa eva purohito bhaviṣyatīti; sa kathayati: deva tvaṃ nāma mayā iyantaṃ kālaṃ vṛthā sevita iti; rājā kathayati: eṣa lokadharmo jyeṣṭhaḥ saḥ; apitv ekena prakāreṇa tava paurohityaṃ bhavatv iti; yadi tvaṃ tsminn āgate kathayasi: ahaṃ jyeṣṭha iti; sa kathayati: evaṃ bhavatu, vakṣyāmīti; yāvad asāv āgataḥ; taṃ dṛṣṭvā sarājakā parṣad utthitā; sa tu notthitaḥ; tenoktaḥ: tvaṃ mama kanīyān kasmān nottiṣṭhasīti; sa kathayati: tvam eva kanīyān ahaṃ jyeṣṭhaḥ; yadi tava na pratyayo vayaṃ rājakule vṛddhāṃs devaṃ ca pṛcchāmaḥ; jyeṣṭhena rājā pṛṣṭhaḥ; kathaya bho rājan ka āvayor jyeṣṭha iti; rājñā saṃprajānaṃ mṛṣā vāg bhāṣitā: eṣa jyeṣṭhas tvaṃ kanīyān iti; vākpravyāharaṇakālasamantaram eva tasya devatābhir ( MSV IV 245 ) āsanaṃ muktaṃ; sa pṛthivyāṃ patito mukhāc cāsya pūtigandhaḥ pravāti; jyeṣṭhaḥ purohitaputro gāthāṃ bhāṣate
mṛṣā hi bhāṣamāṇasya prakrāmantīha devatāḥ /
mukhaṃ ca pūtikaṃ bhavati svargāc ca parihīyate //
satyaṃ kathaya bho rājan bhaviṣyati yathā purā /
mṛṣā vadasi ced vyaktam adho yāsyasi caitika //
ajihvako 'sau bhavati matsyo vāricaro yathā /
paripṛṣṭo hi yo dharmam adharmam upadarśayet //
satyaṃ kathaya bho rājan bhaviṣyasi yathā purā / ( SBV II 269 )
mṛṣā vadasi ced vyaktam adho yāsyasi caitika //
apumān jāyate tatra pumāṃs tatra na jāyate /
paripṛṣṭo hi yo dharmam adharmam upadarśayet //
satyaṃ kathaya bho rājan bhaviṣyasi yathā purā /
mṛṣā vadasi ced vyaktam adho yāsyasi caitika //
varṣaty akāle devaś ca kāle tatra na varṣati /
paripṛṣṭo hi yo dharmam adharmam upadarśayet //
satyaṃ kathaya bho rājan bhaviṣyasi yathā purā /
mṛṣā vadasi ced vyaktam adho yāsyasi caitika //
dve jihve bhavatas tasyoragasyeva hi jantunaḥ /
paripṛṣṭo hi yo dharmam adharmam upadarśayet // ( MSV IV 246 )
satyaṃ kathaya bho rājan bhaviṣyasi yathā purā /
mṛṣā vadasi ced vyaktam adho yāsyasi caitika //
ity evaṃ caitiko rājā karma kṛtvā sudāruṇam /
avīciṃ narakaṃ prāpto nirayaṃ pāpakarmaṇā //
kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ? yo 'sau jyeṣṭhaḥ purohitaputraḥ aham eva sa tena kālena tena samayena; yo 'sau caitiko rājā eṣa eva sa devadattas tena kālena tena samayena; tadāpy eṣa mama vikrośato vacanam aśṛṇvann avīciṃ narakaṃ prāptaḥ; etarhy apy eṣa mamavikrośato vacanam aśṛṇvann avīciṃ narakaṃ prāptaḥ ( A 521a )
bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: paśya bhadanta devadatto hitam ucyamāno vacanam aśṛṇvann avīciparāyaṇaḥ saṃvṛtta iti; bhagavān āha: na bhikṣava etarhi yathā atīte 'py adhvany eṣa mayā hitam ucyamāno vacanam aśṛṇvann anayena vyasanam āpannaḥ; tac chrūyatām
The story of the master-mechanic and his pupil
(concerning a previous life of the Buddha and Devadatta)

bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'nyatamasmin karvaṭake yantrakalācāryaḥ prativasati; tena sadṛśāt kulāt kalatram ānītaṃ; sa tayā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati; tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ kālāntareṇa patnī āpannasatvā saṃvṛttā; sāṣṭānāṃ vā navānāṃ vā māsānām atyayāt prasūtā; dāriko jātaḥ; tasya trīṇi saptakāny ekaviṃśatidivasān ( SBV II 270 ) vistareṇa jātasya jātimahaṃ kṛtvā kulasadṛśaṃ nāmadheyaṃ vyavasthāpitaṃ; sā unnīto vardhito mahān saṃvṛttaḥ; pitā cāsya kālagataḥ; so 'nyatamasmin karvaṭake 'nyasya yantrakalācāryasyāntikād ( MSV IV 247 ) yantrakalāṃ śikṣitum ārabdhaḥ; tenānyatamasmin karvaṭake gṛhapateḥ sakāśād dārikā prārthitā; sa kathayati: yadi amuṣmin divase āgacchasi dāsyāmi; anyathā neti; tena yantrakalācāryasya niveditam; upādhyāyāmuṣmin karvaṭake gṛhapatiḥ; tasya sakāśān mayā dārikā prārthitā: sa kathayati: yady amuṣmin divasa āgacchasi dāsyāmi; anyathā neti; yantrakalācāryaḥ kathayati: putra yady evaṃ gacchāvaḥ; aham eva pratīcchāmīti; sa ten sārdhaṃ kāṣṭhamayaṃ mayūram abhiruhya yasminn eva divase avadhiḥ kṛtas tasminn eva divase karvaṭakam anuprāptaḥ; dṛṣṭvā paraṃ vismayam āpannaḥ; tato dārikāṃ pratigṛhya punas tad yantram āruhya svagṛham āgataḥ; yantraṃ saṃgṛhya mātuḥ samarpitam uktaṃ ca; ayaṃ tava putro yantrasya pravartanayogaṃ jānīte no tu nivartanaṃ; na tvayāsya yantraṃ deyam iti; sa bhūyo bhūyo matuḥ kathayati: amba prayaccha me yantraṃ mahājanakāyam anvāvartayāmīti; sā kathayati: putra ācāryas te kathayati: ayaṃ pravartanaprayogaṃ jānīte no tu nivartanaṃ; mā dāsyasi mānayena vyasanam āpatsyatīti; tasmād ahaṃ na dadāmīti; sa kathayati: amba pravartanam apy ahaṃ jānāṃi nivartanam api; kiṃ tv asāv ācāryo mātsaryeṇa na dadātīti; laghucitto mātṛgrāmaḥ; tayā lobhitayā dattaṃ; sa yantram āmreḍyābhiruhya saṃprasthitaḥ; mahājanakāyo 'bhiprasannaḥ; tato yantrakalācāryeṇa dṛṣṭaḥ; sa kathayati: gato 'yam apunarāgamanāyeti; sa yathā yathā saṃbhramād āmreḍayati ( MSV IV 248 ) tathā tathā dūrataraṃ gacchati; yāvan mahāsamudraṃ gataḥ; mahāsamudre sadā varṣati devaḥ; bandhanāmi klinnāni; anayena vyasanam āpannaḥ; devatā gāthāṃ bhāṣate
yo hy arthakāmasya hitānukampino vaco na gṛhṇāti yathānuśiṣṭam /
sa uhyate dārumayeṇa pakṣiṇā anāyako na śṛṇotīha kasyacit // iti /
bhagavān āha: kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ? yo 'sau yantrakalācāryaḥ aham eva sa tena kālena tena samayena; yo 'sau tasyāntevāsī eṣa eva sa devadattas tena kālena tena samayena; tadāpy eṣa vacanam aśṛṇvann anayena vyasanam āpannaḥ; etarhy apy eṣa mayā hitam ucyamāno mama vacanam aśṛṇvann anayena vyasanam āpannaḥ ( SBV II 271 ) ( A 521b )
The question of Upāli
āyuṣmān upālī buddhaṃ bhagavantaṃ pṛcchati: ucyate bhadanta saṃghabhedaḥ ucyate bhadanta saṃghasāmagrī iti; tatra kataro bhedaḥ katarā saṃghasāmagrī; yataś copālin bhikṣavaḥ dharme 'dharmsaṃjñinaḥ adharme dharmasaṃjñino vyagre avyagrasaṃjñinaḥ karmāṇi kurvanti; ayam ucyate saṃghabhedaḥ; yatas tu dharme dharmasaṃjñinaḥ samagre samagrasaṃjñinaḥ karmāṇi kurvanti; iyam ucyate saṃghasāmagrī iti
yatraiko bhikṣur na tatra saṃgho bhidyate; yatrau dvau yatra trayo yāvad aṣṭau na tatra saṃgho bhidyate; yatra nava bhikṣavo uttare vā tatra dvābhyāṃ kāraṇābhyāṃ saṃgho bhidyate; jñaptikarmaṇā śalākāgrahaṇena ca ( MSV IV 249 )
kathaṃ jñaptikarmaṇā? yathāpitad devadatto bhikṣūṇāṃ jñāpayati saṃjñāpayati śikṣayati grāhayati: paṃcabhir āyuṣmanto vratapadair bhikṣuḥ śudhyati vimucyati niryāti sukhaduḥkhaṃ vyatikrāmati; sukhaduḥkhavyatikramaṃ cānuprāpnoti; katamaiḥ paṃcabhiḥ? āraṇyakatvena āyuṣmanto bhikṣuḥ śudhyati vimucyati niryāti sukhaduḥkhaṃ vyatikrāmati; sukhaduḥkhavyatikramaṃ cānuprāpnoti; vṛkṣamūlikatvena paiṇḍapātikatvena traicīvarikatvena pāṃsukūlikatvenāyuṣmanto bhikṣuḥ śudhyati vimucyati niryāti sukhaduḥkhaṃ vyatikrāmati; sukhaduḥkhavyatikramaṃ cānuprāpnoti; yeṣāṃ yuṣmākam āyuṣmantaḥ na kṣamante ebhiḥ paṃcabhiḥ vratapadaiḥ śodhuṃ moktuṃ niryātuṃ te śramaṇasya gautamasyārād bhavantu, hirug bhavantu; dūreṇa pareṇa bhavantu ity eṣā jñaptiḥ; ity evaṃ jñaptikarmaṇā
kathaṃ śalākāgrahaṇena? yathāpitad devadatto bhikṣūṇāṃ jñāpayati saṃjñāpayati śikṣayati grāhayati: paṃcabhir āyuṣmanto vratapadair ( SBV II 272 ) bhikṣuḥ śudhyati mucyati niryāti sukhaduḥkhaṃ vyatikrāmati; sukhaduḥkhavyatikramaṃ cānuprāpnoti; katamaiḥ paṃcabhiḥ? āraṇyakatvenāyuṣmanto bhikṣuḥ śudhyati mucyati niryāti sukhaduḥkhaṃ vyatikrāmati; sukhaduḥkhavyatikramaṃ cānuprāpnoti; vṛkṣamūlikatvena paiṇḍapātikatvena traicīvarikatvena pāṃsukūlikatvenāyuṣmanto bhikṣuḥ śudhyati vimucyati niryāti sukhaduḥkhaṃ vyatikrāmati; sukhaduḥkhavyatikramaṃ cānuprāpnoti; yeṣāṃ yuṣmākam āyuṣmantaḥ na kṣamante ( MSV IV 250 ) ebhiḥ paṃcabhiḥ vratapadaiḥ śodhuṃ moktuṃ niryātuṃ te śramaṇasya gautamasyārād bhavantu, hirug bhavantu; dūreṇa pareṇa bhavantu; śalākāṃ gṛhṇantv iti; devadattaś cātmapaṃcamaḥ śalākāṃ gṛhṇāti; evaṃ śalākāgrahaṇena

// // āyuṣmān upālī buddhaṃ bhagavantaṃ pṛcchati utkṣiptakena tāvad bhadanta saṃgho bhidyate utkṣiptakānuvartakena utkṣiptakānuvartakānuvarttakena na utkṣepakena na utkṣepakānuvartakena na utkṣepakānuvartakānuvarttakena na utkṣepakānuvarttakena tāvad bhadanta saṃgho bhidyeta na utkṣiptakena na utkṣiptakānuvartakānuvartakena na utkṣepakena na utkṣepakānuvartakānuvartakena utkṣiptakānuvartakānuvartakena tāvad bhadanta saṃgho bhidyeta na utkṣiptakena na utkṣiptānuvartakena na utkṣepakena na utkṣepakānuvarttakānuvartakena // // utkṣepakena tāvad bhadanta saṃgho bhidyeta na utkṣiptakena na utkṣiptakānuvartakena utkṣiptakānuvartakānuvartakena na utkṣiptakānuvartakena na utkṣiptānuvartakānuvartakena ( A 522a ) tāvad bhadanta saṃgho bhidyeta na utkṣiptakānuvartakena na utkṣiptakānuvartakena na utkṣiptānuvartakena na utkṣiptānuvartakānuvartakānuvartakena na utkṣiptakena na utkṣiptakānuvartakānuvartakena // utkṣepakānuvartakānuvartakena tāvad bhadanta saṃgho bhidyeta (a2) na utkṣiptakena na utkṣiptakānuvartakena na utkṣiptakānuvartakānuvartakānuvartakena na utkṣepakena na utkṣiptakānuvartakena ( SBV II 273 )
sarvair ebhir upāliṃ saṃgho bhidyeta sthāpayitvā eka utkṣiptakam* // //
antaroddānam
saṃghabhedaś ca sāmagrī ekaḥ saṃgho na bhidyate /
navānām antimo bhedas tisra utkṣepaṣaṭkikāḥ //
āyuṣmān upālī buddhaṃ bhagavantaṃ pṛcchati: yad uktaṃ bhadanta bhagavatā samagraṃ śrāvakasaṃghaṃ bhitvā āvīcikam avadyaṃ prasūte; spṛśyati cānantaryāvadyena karmaṇā; kiyatā bhadanta bhikṣuḥ samagraṃ śrāvakasaṃghaṃ bhitvā āvīcikam avadyaṃ prasūte spṛśyate cānantaryāvadyena karmaṇā
1) yataś copālin bhikṣur dharme adharmasaṃjñī bhede adharmasaṃjñī bhikṣūṇāṃ jñāpayati saṃjñāpayati śikṣayati grāhayati saṃghasya bhedāya parākrāmati; iyatā upālin bhikṣuḥ samagraṃ śrāvakasaṃghaṃ bhitvā āvīcikam avadyaṃ prasūte spṛśyate cānantaryāvadyena karmaṇā
2) yataś copālin bhikṣur adharme adharmasaṃjñī bhede dharmasaṃjñī bhikṣūṇāṃ jñāpayati saṃjñāpayati śikṣayati grāhayati saṃghasya bhedāya ( MSV IV 252 ) parākrāmati; iyatā upālin bhikṣuḥ samagraṃ śrāvakasaṃghaṃ bhitvā āvīcikam avadyaṃ prasūte spṛśyate anantaryāvadyena karmaṇā
3) yataś copālin bhikṣur adharme adharmasaṃjñī bhede vaimatiko bhikṣūṇāṃ jñāpayati saṃjñāpayati śikṣayati grāhayati saṃghasya bhedāya parākrāmati; iyatā upālin bhikṣuḥ samagraṃ śrāvakasaṃghaṃ bhitvā āvīcikam avadyaṃ prasūte <na tu> spṛśyate ānantaryāvadyena karmaṇā ( SBV II 274 )
4) yataś copālin bhikṣur adharme dharmasaṃjñī bhede adharmasaṃjñī bhikṣūṇāṃ jñāpayati saṃjñāpayati śikṣayati grāhayati saṃghasya bhedāya parākrāmati; iyatā upālin bhikṣuḥ samagraṃ śrāvakasaṃghaṃ bhitvā āvīcikam avadyaṃ prasūte spṛśyate cānantaryāvadyena karmaṇā
5) yataś copālin bhikṣur adharme dharmasaṃjñī bhede dharmasaṃjñī bhikṣūṇāṃ jñāpayati saṃjñāpayati śikṣayati grāhayati saṃghasya bhedāya parākrāmati; iyatā upālin bhikṣuḥ samagraṃ śrāvakasaṃghaṃ bhitvā āvīcikam avadyaṃ prasūte na tu spṛśyate ānantaryāvadyena karmaṇā
6) yataś copālin bhikṣur adharme dharmasaṃjñī bhede vaimatiko bhikṣūṇāṃ jñāpayati saṃjñāpayati śikṣayati grāhayati saṃghasya bhedāya parākrāmati; iyatā upālin bhikṣuḥ samagraṃ śrāvakasaṃghaṃ bhitvā āvīcikam avadyaṃ prasūte na tu spṛśyate ānantaryāvadyena karmaṇā
7) yataś copālin bhikṣur dharme adharmasaṃjñī bhede adharmasaṃjñī bhikṣūṇāṃ jñāpayati saṃjñāpayati śikṣayati grāhayati saṃghasya bhedāya parākrāmati; ( A 522b ) iyatā upālin bhikṣuḥ samagraṃ śrāvakasaṃghaṃ bhitvā āvīcikam avadyaṃ prasūte spṛśyate cānantaryāvadyena karmaṇā ( MSV IV 253 )
8) yataś copālin bhikṣur dharme adharmasaṃjñī bhede dharmasaṃjñī bhikṣūṇāṃ jñāpayati saṃjñāpayati śikṣayati grāhayati saṃghasya bhedāya parākrāmati; iyatā upālin bhikṣuḥ samagraṃ śrāvakasaṃghaṃ bhitvā āvīcikam avadyaṃ prasūte na tu spṛśyate ānantaryāvadyena karmaṇā
9) yataś copālin bhikṣur dharme adharmasaṃjñī bhede vaimatiko bhikṣūṇāṃ jñāpayati saṃjñāpayati śikṣayati grāhayati saṃghasya bhedāya parākrāmati; iyatā upālin bhikṣuḥ samagraṃ śrāvakasaṃghaṃ bhitvā āvīcikam avadyaṃ prasūte na tu spṛśyate ānantaryāvadyena karmaṇā
10) yataś copālin bhikṣur dharme dharmasaṃjñī bhede adharmasaṃjñī bhikṣūṇāṃ jñāpayati saṃjñāpayati śikṣayati grāhayati saṃghasya bhedāya parākrāmati; iyatā upālin bhikṣuḥ samagraṃ śrāvakasaṃghaṃ bhitvā āvīcikam avadyaṃ prasūte spṛśyate cānantaryāvadyena karmaṇā
11) yataś copālin bhikṣur dharme dharmasaṃjñī bhede dharmasaṃjñī ( SBV II 275 ) bhikṣūṇāṃ jñāpayati saṃjñāpayati śikṣayati grāhayati saṃghasya bhedāya parākrāmati; iyatā upālin bhikṣuḥ samagraṃ śrāvakasaṃghaṃ bhitvā āvīcikam avadyaṃ prasūte na tu spṛśyate ānantaryāvadyena karmaṇā
12) yataś copālin bhikṣur dharme dharmasaṃjñī bhede vaimatiko bhikṣūṇāṃ jñāpayati saṃjñāpayati śikṣayati grāhayati saṃghasya bhedāya parākrāmati; iyatā upālin bhikṣuḥ samagraṃ śrāvakasaṃghaṃ bhitvā āvīcikam avadyaṃ prasūte na tu spṛśyate ānantaryāvadyena karmaṇā ( MSV IV 254 )
13) yataś copālin bhikṣur adharme vaimatiko bhede adharmasaṃjñī bhikṣūṇāṃ jñāpayati saṃjñāpayati śikṣayati grāhayati saṃghasya bhedāya parākrāmati; iyatā upālin bhikṣuḥ samagraṃ śrāvakasaṃghaṃ bhitvā āvīcikam avadyaṃ prasūte spṛśyate cānantaryāvadyena karmaṇā
14) yataś copālin bhikṣur adharme vaimatiko bhede dharmasaṃjñī bhikṣūṇāṃ jñāpayati saṃjñāpayati śikṣayati grāhayati saṃghasya bhedāya parākrāmati; iyatā upālin bhikṣuḥ samagraṃ śrāvakasaṃghaṃ bhitvā āvīcikam avadyaṃ prasūte na tu spṛśyate ānantaryāvadyena karmaṇā
15) yataś copālin bhikṣur adharme vaimatiko bhede vaimatiko bhikṣūṇāṃ jñāpayati saṃjñāpayati śikṣayati grāhayati saṃghasya bhedāya parākrāmati; iyatā upālin bhikṣuḥ samagraṃ śrāvakasaṃghaṃ bhitvā āvīcikam avadyaṃ prasūte na tu spṛśyate ānantaryāvadyena karmaṇā
16) yataś copālin bhikṣur dharme vaimatiko bhede adharmasaṃjñī bhikṣūṇāṃ jñāpayati saṃjñāpayati śikṣayati grāhayati saṃghasya bhedāya parākrāmati; iyatā upālin bhikṣuḥ samagraṃ śrāvakasaṃghaṃ bhitvā ( A 523a ) āvīcikam avadyaṃ prasūte spṛśyate cānantaryāvadyena karmaṇā

17) yataś copālin bhikṣur dharme vaimatiko bhede dharmasaṃjñī bhikṣūṇāṃ jñāpayati saṃjñāpayati śikṣayati grāhayati saṃghasya bhedāya parākrāmati; iyatā upālin bhikṣuḥ samagraṃ śrāvakasaṃghaṃ bhitvā āvīcikam avadyaṃ prasūte na tu spṛśyate ānantaryāvadyena karmaṇā
18) yataś copālin bhikṣur dharme vaimatiko bhede vaimatiko bhikṣūṇāṃ jñāpayati saṃjñāpayati śikṣayati grāhayati saṃghasya bhedāya parākrāmati; iyatā upālin bhikṣuḥ samagraṃ śrāvakasaṃghaṃ bhitvā āvīcikam avadyaṃ prasūte na tu spṛśyate ānantaryāvadyena karmaṇā ( SBV II 276 ) evam etāvanti aṣṭādaśa; āsāṃ ṣaṭ psṛśyante ānantaryāvadyena karmaṇā; yāsu bhede adharmasaṃjñī; avaśiṣṭāḥ na spṛśyante ānataryāvadyena karmaṇeti
vinaye saṃghabhedavastu samāptaḥ // // vinayavastvāgamaṃ // //

Original text: Saṅghabhedavastu · Edition: R. Gnoli with the assistance of T. Venkatacharya: The Gilgit Manuscript of the Saṅghabhedavastu, Being the 17th and Last Section of the Vinaya of the Mūlasarvāstivādin, Roma 1977-78 (Serie Orientale Roma, 49). · Data entry Klaus Wille Seishi Karashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc