Sāṃkhyakārikā (another edition) · Verses 1-20
duḥkhatrayābhighātāj jijñāsā tadabhighātake hetau /
dṛṣṭe sāpārthā cen naikāntātyantato 'bhāvāt
dṛṣṭavad ānuśravikaḥ sa hy aviśuddhaḥ kṣayātiśayayuktaḥ /
tadviparītaḥ śreyān vyaktāvyaktajñavijñānāt
mūlaprakṛtir avikṛtir mahadādyāḥ prakṛtivikṛtayaḥ sapta /
ṣoḍaśakas tu vikāro na prakṛtir na vikṛtiḥ puruṣaḥ
dṛṣṭam anumānam āptavacanaṃ ca sarvapramāṇasiddhatvāt /
trividhaṃ pramāṇam iṣṭaṃ prameyasiddhiḥ pramāṇād dhi
prativiṣayādhyavasāyo dṛṣṭaṃ trividham anumānam ākhyātam /
tal liṅgaliṅgipūrvakam āptaśrutir āptavacanaṃ tu
sāmānyatas tu dṛṣṭād atīndriyāṇāṃ pratītir anumānāt /
tasmād api cāsiddhaṃ parokṣam āptāgamāt sādhyam
atidūrāt sāmīpyād indriyaghātān mano'navasthānāt /
saukṣmyād vyavadhānād abhibhavāt samānābhihārāc ca
saukṣmyāt tadanupalabdhir nābhāvāt kāryatas tadupalabdhiḥ /
mahadādi tac ca kāryaṃ prakṛtivirūpaṃ sarūpaṃ ca
asadakaraṇād upādānagrahaṇāt sarvasambhavābhāvāt /
śaktasya śakyakaraṇāt kāraṇabhāvāc ca sat kāryam
hetumad anityam avyāpi sakriyam anekam āśritaṃ liṅgam /
sāvayavaṃ paratantraṃ vyaktaṃ viparītam avyaktam
triguṇam aviveki viṣayaḥ sāmānyam acetana prasavadharmi /
vyaktaṃ tathā pradhānaṃ tadviparītas tathā ca pumān
prītyaprītiviṣādātmakāḥ prakāśapravṛttiniyamārthāḥ /
anyo 'nyābhibhavāśrayajananamithunavṛttayaś ca guṇāḥ
sattvaṃ laghu prakāśakam iṣṭam upaṣṭambhakaṃ calaṃ ca rajaḥ /
guru varaṇakam eva tamaḥ pradīpavac cārthato vṛttiḥ
avivekyādiḥ siddhas traiguṇyāt tadviparyayābhāvāt /
kāraṇaguṇātmakatvāt kāryasyāvyaktam api siddham
bhedānāṃ parimāṇāt samanvayāc chaktitaḥ pravṛtteś ca /
kāraṇakāryavibhāgād avibhāgād vaiśvarūpyasya
kāraṇam asty avyaktaṃ pravartate triguṇataḥ samudayāc ca /
pariṇāmataḥ salilavat pratipratiguṇāśrayaviśeṣāt
saṅghātaparārthatvāt triguṇādiviparyayād adhiṣṭhānāt /
puruṣo 'sti bhoktṛbhāvāt kaivalyārthapravṛtteś ca
janmamaraṇakaraṇānāṃ pratiniyamād ayugapatpravṛtteś ca /
puruṣabahutvaṃ siddhaṃ traiguṇyaviparyayāc caiva
tasmāc ca viparyāsāt siddhaṃ sākṣitvam asya puruṣasya /
kaivalyaṃ mādhyasthyaṃ draṣṭṛtvam akartṛbhāvaś ca
tasmāt tatsaṃyogād acetanaṃ cetanāvad iva liṅgam /
guṇakartṛtve 'pi tathā karteva bhavaty udāsīnaḥ
Original text: Sāṃkhyakārikā · Edition: Visnu Prasada Sarma: Sāṃkhyakārikā: Māṭharācāryaviracita-"Māṭharavṛtti"-sahitā, Varanasi : The Chowkhamba Sanskrit Series Office 1970 (Chowkhamba Sanskrit Series, 296 [Work no. 56]) · Data entry members of the Young Buddhist Association, University of Tokyo · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0