Saṃkalpakalpadruma · Chapter 5
śrīgopālāya namaḥ,1
sā ca janmādikā sā ca nityalīlā śrutiritā |
mithaḥ pūrvā parā ca syād bījavṛkṣapravāhavat ||o ||
[3]
atha nityāntarvartisarvartulīlā
atha hṛdi kuru vallavīsutasya stavam anu-gautama-tantra-labdham asya |
bahu-vidha-samayāgamād vicitraṃ śubha-caritam racita-sva-bhakta-bhakti
januṣi madhu-ṛtoḥ kumāra-bhāve taruṇimani pravayastayā ca yoge |
dayita-dayitayor vasanta-rāga-prabhṛti-kalā lasati sma śāmyati sma
tad idam ṛtuṣu ṣaṭsu rucyabhedāt pṛthag anuvarṇanam iṣyate tathā hi |
harir iha vihṛtipracāracaryāṃ vidadhad avarṇayad eṣa tarhi tarhi
prathamam iha śṛṇuṣva citta vākyaṃ
kvaca niśi yat prabhum āha hāri rādhā |
atha kalaya harer vacaś ca tasyām
amṛtavad antaraśantamasya dātṛ
"ahaha vanavanaṃ nidāghadagdhasthalam aṭasi svavapuḥ prapīdya rukṣaḥ2 |
murahara tava cintanena jīrṇān katham avitāsi janān idaṃ na jāne ||"5||
idam abhihitam ākalayya kṛṣṇaḥ smitavadanaḥ svayam āha yat tu rādhām |
tad avakalaya citta vittam etat tava bahuvṛttipadaṃ bhavisyad asti
"ahaha sumukhi nedam anyad ūhyaṃ tapaṛtum anv api tatra citratāsti |
kvaca sa hi madhuvat kvacāpi varṣāvad anubhavaṃ dadate svayaṃ kvacāpi
vanam iha yad anūpam asti tasmin madhur iva bhāti nidāghakāla eṣaḥ |
nirudakataruṇi svayaṃ nidāghaḥ kṣitidharanirjharabhājivārṣikaśrīḥ
mama samam amarībhir atra vṛndā nikhilavanaṃ paritaḥ pariṣkaroti |
yad aharahar ahaṃ bhavatyā saha sahacāribhir apy alaṃ bhajāmi
sumadhuranavanārikelanīraṃ tadupamatālaphalāmbu cāsya3 majja |
upahṛtam iha vṛndayā satṛṣṇe sakhisahite mayi tṛptim ādadhīta
sa panasasahakāragostanīnāṃ
rasavasanaṃ racayāmy ahaṃ samitraḥ |
tvadadharamadhu māṃ tu tatra citraṃ
smarayati sāndratayā svam eva subhru
atha vayam api tāṃ vihārabhūmiṃ tava kalayāma yadi tvadīyam iṣṭam |"
1. (b) not found; the following verse is placed after atha etc.; 2. (a) rukṣaḥ; 3.. (a) margin: cālpa;iti vṛṣaravijādibhiḥ pradiṣṭas tvaritam amūbhir amūṃ hariḥ pratasthe
prathamam abhiyayau vasantavantaṃ vipinaviśeṣam atha pradeśam anyam |
anubhavatulayānubhāvayaṃś ca pravadati sa sma sanarmasuṣṭhu vācam
ahani vayam amūṃ nirīkṣya subhru varasaritaṃ purataḥ samaṃ sajantaḥ |
nijanijadhavalās tu pāyayitvā viharaṇam atra suhṛdbhir ācarāma
śaśimukhi śucimāsi madhyamadhyaṃ dinam anu mandiratulyaśailagarbhe |
jharanikaraparītapārśvadeśe saha bhavatīkam ahaṃ mudā śayiṣye
savitṛduhitṛtuṅgatīragarbhe śaśimaṇidhāmani kuñjapuñjarāji |
anurahasam ahar vrajāntarantaḥ saha bhavatīkam ahaṃ mudāśrayiṣye
vayam iha sariti draveṇa gatvā viharaṇaṃ narmasaśarmatāṃ nayāma |
iti vṛṣaravijāṃ vidhṛtya bāhāv aparasakhīsahitāṃ ca calann uvāca
nikaṭanikaṭatāṃ calaṃs taṭinyā
nirudakamātrapadaṃ kramāt tyajaṃś ca |
"tapamadhunṛparāṣṭrayugmamadhyaṃ
gatam iva candramukhi svam atra paśya
iha kamalavanāni tāpaśīrṇāny api kamalāni kiyanti dhārayanti |
tata iha sariti praviśya yūyaṃ vayam api tāni vicitya cāru cinmaḥ
muhur iha paritaḥ samāvrajantaḥ sariti rasaprasaraṃ gaveṣayantaḥ |
navanavatanayāya padminīnāṃ stanam iva vāriruhaṃ duhanti bhṛṅgāḥ ||"20||
iti vanavalitaṃ chalaṃ vidhāya vrajasumukhīḥ saritaṃ praveśyamānā. |
kamalacayanalakṣyataḥ svavāñchālasitavaśāḥ1 sa cakāra tatra tatra
"kamalam idam aho mayā tu labdhaṃ kanakaruciprathitaṃ tvayā tu nīlam |"
iti vividhamiṣaṃ parasparaṃ tāḥ samam ajitena vihārasāram īyuḥ
hṛdi kim u kamalaṃ lalāga kiṃ vā harikara ity amukā viśaṅkamānāḥ |
vrajajanisudṛśas tadā navīnāḥ sapulakaśītkṛtikāritām avāpuḥ
atha vihasati tatra jihmanetrā murajiti cikṣipur āyudhābham ambhaḥ |
sa ca tad akṛta tāsu kintu tāsāṃ tadapagamaḥ kriyate sma tasya tena
harir asurasahasralakṣajetā svayam abalābhir ayaṃ vijetum iṣṭaḥ |
yad iha jayam avāpa tan na citraṃ yad atha jitas tad atīva citram atra
yadapi ca jalasecanena kīrṇas tadapi parābhavam api nāghaśatruḥ |
iti bhrukuṭim adhāt tu vārṣabhānavy atha sa tu tatra babhūva citrakalpaḥ
harim atha sakalābalāvilāsāl laghu jagṛhur jitakāśitāṃ dadhānāḥ |
punar api hasitānunāpabhaṅgyā bahir avadhānam adhāpayan mṛgākṣyaḥ
avahitavati jīvanādhināthe vṛṣaravijā drutam asya karṣaṇāya |
taṭam aṭitavatīha2 kṛṣṇanāmāpy anugatatāṃ samavāpa rāgabaddhaḥ
1. (a) ovaṣāḥ; 2. (a) aṭitavatīti
drutam atha paricārikā murāriṃ vṛṣaravijāṃ savayastatīr amūś ca |
mṛdu mṛdu vasanena mārjitāṅgān akṛṣata vastravarān adhārayaṃś ca
svayam atha vṛṣabhānujā svakāntaṃ mṛgamadakuṅkumacūrṇamarjitāṅgam |
sulaghu vidadhatī jahāra jāḍyaṃ bahir abahiḥ punar ājahāra jāḍyam
atha ghusṛṇaviśeṣakāṃśuyuktaṃ laghutaraveśaviśeṣaśobhimuktam |
akuruta vṛṣabhānujā svakāntaṃ sa ca rucitām akarod amūṃ nitāntam
kramukasitakarāñciparṇavīṭīr adita sakhī harirādhayor mukhāntaḥ |
yugalam api tayoḥ sakhījanānām adhita sukhaprathanāya vaktramadhye
atha kamalakarāḥ sakāntakāntāḥ savilasitaṃ sadanāya gantukāmāḥ |
vijitakamalapatracārunetrā virurucire nikhilena khelitena
kvacid api hariṇā samaṃ vyadhus tāḥ puru kamalākamali prahāsayuktam |
idam iha na vidus tu tena śaśvaj jitam akhilaṃ bhuvaneṣu kevalena
iti bahuvidhakhelamālayāntaṃ jagṛhur amūr amunā samaṃ samastāḥ |
tadanu ca varaniṣkuṭasthadhiṣṇyaṃ praviviśur āviviśuś ca tasya bhāsi
maṇisadanam idaṃ vṛtīr1 atītaṃ varasarasīsarasīruhālimadhyam |
sukusumasukumāragarbhatūlīmiladupadhānaśubhaṃyumañjuśayyam2
sarucinihitatālavṛntabhṛṅgārakamukhaśarmadavastusaṃstutāṅgam |
drutataram aviśad viśaṃś ca śayyām adhivasati sma hariḥ smitāṃśuśobhi
[yugmakam]
tam atha kusumacāmaraṃ dadhānā vṛṣaravijā svayam eva sevate sma |
anṛjudṛśam amuṃ balaṃ chalaṃ ca praṇayi sa tu praṇayan nināya śayyām
iyam api tata eva khedadambhād alasanibhasthititāṃ babhāja tasyām |
tadanu savayasaḥ sacandratāmbūlakam anu śarma dadhus tayor dvayoś ca
tadanu tad anumāya tena tasyā rahasi mithaḥ sthitivāñchitaṃ vayasyāḥ |
samiṣam apagatāḥ kṣaṇaṃ tu kācin mṛdumardanam etayor vyadhatta
iyam api vigatā dvayasya nidrāṃ chalaracitāṃ chalam āracayya yat tu |
nayanayugalamīlanaṃ vihāya praṇayamayīm udamīmilan nijehām
iti bahuvidhākelibhir nidāghe vigatavati praviveśa vārṣikaśrīḥ |
jaladavalayavidyutālilakṣmyā hariharidāratanūr vilāsam āpa
rucim iha kalayan vrajeśasūnur niśi niśi varṇayituṃ ruciṃ jagāma |
idam avadadhatī ca vārṣabhānavy api savayastatir udyad ullalāsa
iti ghanasamayasphuṭaprabhāte nijajananīhitaṃ payaḥ kṛtānnam |
maricavalitam uṣṇam īṣad aśnann aham anurāmamukhaṃ sukhaṃ bhajāmi
mama janitithir eṣyatīha bhādre vrajajanaśarma ca tena sārdham aṅga |
dvayam api yad idaṃ jaganti dhinvan purataraparva taniṣyati prahṛṣya
1. (b) ovṛter; 2. (b) ośayyām
gṛhaśikharaśikhām athādhirūḍhāḥ kalayata niśy api goṣṭhavanyadhāma |
pratilavataḍidālidīptibhūmnā dina iva sarvam idaṃ muhur vibhāti
nabhasi jaladavidyudālilakṣmīr bhuvi haritaḥ sphurad indragopakāntiḥ |
madanugabhavatīva kānanaśrītatim anupaṣakatāṃ sakhi prayāti
sthalakulam iha kūrmapṛṣṭhatulyaṃ nayanagatipradaratnaveśamadhyam |
vitatam abhinavaprarūḍhatārṇaṃ pari dhavalāgaṇapālanaṃ karomi
girivaraśirasi vyudastapārśvāvṛtimaṇisadmani labdhadhenudṛṣṭiḥ |
bahuvidhaśatarañjamukhyakhelā vidadhad ahaṃ sakhibhiḥ sukhaṃ prayāmi
sravati salilam ambude tarūṇāṃ kuharagṛhe rasayan phalaṃ sakandam |
upasalilaśilāsanaḥ sadannaṃ dadhisahitaṃ sakhibhir vibhaktam aśnan
kvacid api girimūrdhni dhenuhūtiṃ vidadhad amūś ca mudā niviśya paśyan |
adhi vaḍabhigatābhir īkṣaṇīyaḥ satatam ahaṃ bhavatībhir atra tatra
[yugmakam]
iha vahati kadambanīpayūthīśavalitaketakagandhasandhavātaḥ |
anubhavasaviviktataṃ ca yadvat tava mama cānubhavanti gandham alpam1
yadi pulakakulākulāsi kṛṣṇaṃ kanakapaṭaṃ paṭu māṃ nirīkṣya bhadre |
ghanataḍidudayād vivardhamānāṅkuradharanītulanāṃ tadā prayāsi
ghanasamayam anudhvaniṃ plavādyā vidadhati te ca ghanā muhus tam atra |
niśamayitum amuṃ parasparaṃ ye sphuṭam aniśaṃ racayanti suṣṭhu puṣṭam
jaladam anu kaniṣṭhamadhyamukhyāḥ plavaśikhicātakanāmakāḥ prapannāḥ |
taratamavidhinā tadekanandi dvayam aparas tu tadekajīvijīvaḥ
aham api tad idaṃ vilokamānaḥ kila vimṛśāmi nijān ananyabhaktān |
yadanu ca bhavadīyavṛndam etat paramatayā mama cittam āviveśa ||"56||
iti vadati harau papāta vṛṣṭir visṛmaraśīkarabhāk tataś ca mukhyaḥ |
paṭakuṭam adadhur dvayasya khaṭṭām anu paritaḥ sadanaṃ paṭāvṛtaṃ ca
bahir anu ghanagarjitaṃ savarṣaṃ gṛham anu talpavareṇyam alpaśītam |
tadanu vasitaśastavastram etanmithunam anusmara citta gaurakṛṣṇam
iti bahuvidhasukhakhelayā prayāte ghanasamaye śaradā jagāma tāṃ ca |
sphuṭam avakalayan purāvad ākhyad vṛṣaravijāṃ murajin niśi krameṇa
aharahar udaye śarat śaratpraveśe nijajananīnihitaṃ payaḥ kṛtānnam |
sahasuhṛd upabhujya2 dhenusaṅgād vanakalitaṃ bhavatīṃ vivicya vacmi
vahad anunavam abhram acchabhāvaṃ praṇidadhatī kṣitir ātmanānucakre |
taducitam upajīvanīyabhāve mayi bhavatī bhavatīdṛg eva subhrū
taḍidanuvalane gate payodād bata iti mānam ite tathā payode |
tvadapagamadaśāṃ nijāṃ purāṇīṃ muhur aham asya tulām anusmarāmi
1. (a) alpaḥ; 2. (a) upayujyaatha yadi kalayāmi tīranīravrajam anu khañjanahaṃsakañjakāntim |
varatanu bhavadāgatiṃ vitarkya bhramadaśayā bata vibhramaṃ prayāmi
abhilaṣati madīyakeliśikṣāgurum iyam acyutavallabhākṣilakṣmīm |
iti kila kamalāvalīṃ vidhūtām uru śapharīnikaraś carīkarīti
jalam anuparamācchatāṃ nirīkṣya kṣaṇam anusandadhad antaraṃ yadāsmi1 |
pratiphalitam iha svam īkṣamāṇas tava manasā tulanām anusmarāmi
navanavapulinaṃ nirīkṣya tat tat padadalanāṃ viniṣidhya tatra cāham |
manasi vinidadhe sma hetum anyaṃ vacasi tad anyam idaṃ tvam eva vetsi
pathi pathi kusumaṃ vicitya śaśvat kusumamayaṃ dhanurādikaṃ vidhāya |
pulinakulam adaḥ prapadya tasmin kusumaśarāya vayaṃ baliṃ dadāma
kumudamukulam alpam alpanālaṃ śaratulitaṃ viracayya śilpaśāli |
dhanur api navaketakasya parṇān tricaturayogadṛḍhān dṛḍhaṃ sṛjāmaḥ
iti harir acalat priyāsahāyaḥ kusumacitiṃ vidadhad vicitrakeli |
pṛthutanuviṣamacchadāṃs tanīyas tanulatikābhir itasmitān jahāsa
atha pulinam asāv apaśyad indoḥ pratitanuvat pulinasya tadvadindum |
kutukarasavaśād viśaṃś ca tasmin svam amṛtasiktanibhaṃ vidan nananda
avadad atha sakhītatir mukundaṃ "kusumaśaraḥ kva nu yaṃ prapūjayāmaḥ" |
harir avadad "ahaṃ sa eva sākṣād iti mama pūjanam eva tasya viddhi
yadi kusumaśarasya śaktim asmin mayi manuṣe natarāṃ tadālivargaḥ |
mama kusumaśarān sahasva sākṣād" iti kalayan sa tu kampate sma vargaḥ
atha vṛṣaravijāvadan "murāre śatrum iha bhaumayudhi tvam eka eva |
parabalabahukoṭiśastram asyan jayam abhajatas tad idaṃ nicāyayasva2
upaparisaram asya tarhi sarvāḥ kusumaśarān kirann amūr asaṅkhyān |
abhinad ayam amūn śarān amūṣāṃ kusumaśarair uta kañcukāny avidhyat
harim atha jitakāśinaṃ babhāṣe hariramaṇīvitatiḥ smitaṃ dadhānā |
"vayam iha yuvatījanās tad asmatparicitam eva vihāram ādiśasva ||"75||
harir atha vihasan jagāda "yūyaṃ bharatamataṃ prati rājathātivijñāḥ |
tad anusarata gītavādyanṛtyaṃ mama bhavatībhir udetu tāratamyam ||"76||
drava iva harigānataḥ śilādyaṃ hariramaṇījanasīmakaṃ babhūva |
harir ajani kathañcanāpi dhīraḥ sa ca na tathājani gānatas tu tāsām
atha militatayā cakāra lāsyaṃ
nijavanitābhir ayaṃ na cāpa sāmyam |
tam abhidadhur amūr vayaṃ na sandīpanim
abhajāma guruṃ kathaṃ nu vidmaḥ
1. (a) margin: yadāsti; 2. (a) nicāyayāṃ sma
harir akuruta taṇḍunā praṇītaṃ naṭanam anena jahāra cittam āsām |
iha jagadur amūr vayaṃ na padmātulitatamā yad ihāpi śikṣitāḥ smaḥ
vyatimilitatayātha rāsanṛtyaṃ vyadhiṣata tā dayitena tena sārdham |
vilasitavaramādhurībhir eṣāṃ suravanitā mumuhur muhur muhuś ca
atha harir akarod ihāpi citraṃ javamahasā sa tathānaśe samastam |
yad akhilamahilāḥ svapārśvalagnaṃ tam anulavaṃ bata menire nirīkṣya
vilasitam idam ittham ācarantaḥ śramam upalabhya cirād amī niviṣṭāḥ |
vyajanasalilapānakāṅgarāgakramukapuṭādibhir āśritābhir iṣṭāḥ
atha bhṛśam upalabhya śāntim etā harihariṇīnayanā niśāvasāne |
vanam anuvihṛtiṃ mudā dadhānāḥ svam upavanīmaṇimandiraṃ sasarjuḥ
atha muraripurādhikākhyayugmaṃ mṛduśayanaṃ pratilabhya valguśarma |
atanuta śayanaṃ tathā yathā tat tanum api bhedam adhāt tanudvayaṃ na
atha girivaraparvaṇi svasṛṇāṃ
gṛhagataṃ parvaṇi kārtike māsi |
bahuvidhamahasā1 saśarmapūrṇe
tadanu mukhaṃ mukharaṃ sukhaṃ karoti
atha śaradanujā yadā ṛtuśrīr2 mṛdumṛduśītamayī samājagāma |
aśanavasanakānanādrikhelāśayanasukhādi hariḥ priyām uvāca
"surabhinavakaśālitaṇḍulībhiḥ purusitavaṣkayanīpayaskṛtānnam |
suparimalahariḥ plutaṃ samantād vikalitavalkalabījanāgaraṅgam |87||
bahughṛtaparipakvapiṣṭabhedaṃ pravitatamaṇḍakaroṭikābhir iṣṭam |
parikṛtadalitārdrakaṃ svamātrārpitam uṣasi svadate varoru mahyam
[yugmakam]
tadanu ca jananī dadāti veṣaṃ mṛgamadakuṅkumacūrṇapūrṇavastram |
tam aham aharahaḥ sajan sarāmaḥ sahasakhivīthir atīva śarma yāmi
yadapi vividhatemanādimadhyaṃ dinam upalabdham ihāsti paṅkajākṣi |
tadapi bhavati sārdrakaṃ ghṛtāntaḥkṛtapacaśarṣapaśākam ādarāya
aharahar anudhenukañcukādicchavisavitṛcchavimitratācchabhāsaḥ |
sakhibhir akhilakeliśālihārītakarutakarmaṇi narmaśarma yāmaḥ
pariṇatatarajambhanāgaraṅgakramukamukhadyutiśoṇakānanāntam |
smitalasitakaṭiñjarādipuṣpapramuditasarvam ahardivaṃ bhramāmaḥ
calasakhi tad idaṃ vanaṃ nirīkṣemahi himaleśini3 mārgaśīrṣamāsi |
paraparadivase tu śītaśīte nahi vihṛtir4 bahir aucitīṃ bhajeta
iti harivacanād anena sārdhaṃ vanam anugamya viramya ramya-rūpam |
samucitaphalapuṣpasaṅgraheṇa pramadabhṛtaḥ pramadāgṛhaṃ samīyuḥ
1. (a) opa(rva)tayā; 2. (a) ṛtuśrīṃ; 3. (b) himane niśi; 4. (a) vikṛtir
iti mṛdutaratulikānukūlīkṛtaśayanaṃ nayanābhirāmayugmam |
madhuripuvṛṣabhānujāsamākhyaṃ na vapuṣibhedam avāpa nāpi citte
atha dhanur aparāṃśamīnarājāvadhi ravibhogagatāhasaṅghabhāge |
muraripur avadat purāvad etāṃ vṛṣaravijāṃ sa nijāṃ vilāsalakṣmīm
ghṛtadadhikṛsarārdrakādijuṣṭāḥ kaṭuvaṭakā vividhāni sandhitāni |
aharahar udaye madīyamātrā mayi nihitāni bhṛśaṃ sukhaṃ vahanti
bahuvidham atha dugdhabāṣpapakvaṃ mṛdu mṛdu piṣṭakam iṣṭapūrṇam |
adhi dinadinamadhyamātmamātrā prahitam ahaṃ ramayan mudaṃ bhajāmi |98||
ghusṛṇarucir atūlasūkṣmavastradvidalajakañcukayukpidhānavakṣaḥ1 |
pavanarahitagharmaśarmadātṛsthalam anu dhenvavanena śarma yāmi
śiśiram anu samastasattvajāte rutirahite kikhiṣu pragalbhavākṣu |
samavadad iha ko 'pi neti nūnaṃ sakhi hasitaṃ dayayā sahāyati sma
śiśirajanuṣi durdine 'pi jāte mitirahitā dhavalāḥ sukhaṃ caranti |
śṛṇu sakhi tadupāyam antyam ekaṃ mama muralījani yat tu vāyusūktam
śiśiram akusumāntaraṃ nirīkṣya srajam iha kundakṛtāṃ bibharmi citrām |
vipadi yad upajīvanaṃ tad eva pratipadam ādarabhājanaṃ vibhāti
iha drutam itam ahaḥsamūham ūhā-
viṣayatayā dadhataḥ pare nininduḥ |
bhavadupasṛtivardhirātrivṛddher
alam aham asya tu vaśmi2 dīrgham āyuḥ
atha madhu ṛtur eṣyati praphullaṃ vananikaraṃ vidadhad yad ātataḥ prāk |
hariharivanitākulaṃ praphullaṃ svayam abhavad bata paśya tasya vīryam
prathamasamam athātra bhojanādyaṃ samucitam āpravidhāya kṛṣṇacandraḥ |
niśi niśamayati sma vanyavṛttaṃ dinadinam apy atulaṃ vṛṣārkaputrīm
niśamaya kutukaṃ vane 'dya dṛṣṭaṃ vitaritari prasabhaṃ bibharti bhikṣuḥ |
amadhujanuṣi puṇḍrake dvirephā muhur api jhaṅkṛtitarjanāṃ vahanti
kim iyam ahaha mādhavīti nāmnā
janaviditeti madāt praphullati sma |
śiva śiva na vayaṃ madhoḥ kim itthaṃ
kusumam adhuḥ kila saptalādayaś ca
sa bakulasahakāraketakīnāṃ sakaruṇakiṃśukanāgakeśarāṇām |
tatir atiśuśubhe vilokya yāntu bhramarapikapravarā mahaḥ sajanti
malayajamarud eṣa ity abhikhyaḥ pavanagaṇaḥ pratipadya matkavanyām |
manayujajayisurabhātiśastāṃ prasatikrīṇa ivātra mandamandam
iti madhuṛtuvarṇanaṃ vitanvan madhuripur anyanijapriyājanānām |
caritavivṛtim anyanāyikānāṃ3 caritamiṣāt kalayann amūṃ stute sma
1. (a) ovṛkṣaḥ; 2. (a) raśmi; 3. (a) margin: nāyikātām
kusumakulam idaṃ dadhāti tāvad bhramarapikādigaṇas tathā svarūpam |
priyasahacaratā yadā priyāṇāṃ parasamaye śaratāṃ ca vajratāṃ ca
ayi vidhumukhi saṅgatapriyāṅgi priyavirahād aparā dhṛtāvasādāḥ |
uta kusumapikāditudyamānā dhruvam adhunā priyatāvaśā bhramanti
sphuradasahanatā mithaḥ sapatnyaḥ pathi rahasi priyam ātmanābhisṛtya |
diśi ca vidiśi ca sphurantam ārān nahi niranaiṣur amūḥ kva vā labheran
niyamitacaraṇān nikuñjadhāmni
kvacana ca vāsakasajjikāyamānāḥ |
priyatamam anavāpya mānam āñcan
mukham iva mānadhanā hi dhanyanāryaḥ
api ca tadaparās tu vāsasajjā
muhur api cintanalabdhakalpatantrāḥ |
priyatamam upalabhya cātra jāgrad
valitavad āpa sukhaṃ na cātra bhedam
api dayitatamena khaṇḍitāśā nahi kalahāntaritā babhūva kāpi |
ucitam api tad etad eva yasmād dayitatamaḥ katham anyathā ghaṭate
vyavahitapadavīṃ mamāsti netuṃ nahi bhavatīm api kiñcanāpi vastu |
na puruṣam iha jāgarādyavasthātrayam api cetanayā viyoktum īṣṭe
niśi sumukhi tad adya kuñjapuñjaṃ sahasavayastati sadravaṃ vrajāvaḥ |
iha hi kumudamudgarādipuṣpaṃ sitarucirociṣi rocamānam asti
vidhur atha dayitānvitaḥ sakhībhiḥ saha sahakhelam iyāya puṣpadeśam |
sphuṭam iha tu vidhuḥ paraḥ savṛndas tadupari vandanamālikāyate sma
adhi kusumavanaṃ virajamānaṃ harim atha kāntimatī vṛṣārkaputrī |
sukhakaralalitāviśākhikādipriyasavayastatibhiḥ samaṃ samayya
sukusumanikarānupadadānaṃ svam api tad apy anu tanvi yojayantī1 |
dvayam api tadanuvratakriyābhir dravatatibhiś ca mudāñci kurvatībhiḥ
alam uparigapuṣpavṛndam icchuṃ2 svayam api tattadupagrahaṃ diśantī |
drutam iva na kim asmadīya rājñyā vahasi nideśam iti smitāñcigīrbhiḥ
prasabham iva ramām amūṃ bhujābhyāṃ
hṛdi dadhataṃ3 muhur ūrdhvapuṣpahetoḥ |
sarud iva tadabhīṣṭam āpayantī
sakalakalaṃ hasitaṃ vitanvatībhiḥ
sukusumacayakūṭam īkṣayantaṃ svayam api taṃ tulitaṃ nicāyayantī |
vividhamatatayā prahāsabhedāc chalam api satyam api prajalpinībhiḥ4
kusuma-viracanā-mayaṃ kalāpaṃ vidadhatam āśu ca taṃ pṛthak sṛjantī |
nutim anutim api dvaye pi tasmin samiṣa-vacaḥ pracayena tanvatībhiḥ
1. (b) tan niyojayantī; 2. (a) icchaṃ; 3. (a) dadhātaṃ; 4. (a) prajalpitībhiḥ
sva-racita-tad-alaṅkriyāṃ stuvānaṃ sva-racita-tat-tad-dalaṅkṛtiṃ stuvānā |
nija-kṛti-janitā-mahattva-buddhiḥ prakṛtir iheti vihasya vādinībhiḥ
vaśam akṛta guṇa-kriyāṅga-bhāva-prabhṛtibhir atra ca paśya citta citram |
vahati patir adhīna-bhartṛkājñāṃ racayati karma vināpi tāṃ sa tasyāḥ
[aṣṭabhiḥ kūlakam]
harir iha janayan vasanta-rāgaṃ hari-vanitā-nikaraś ca suṣṭhu puṣṭam |
abhinaya-maya-nṛtya-tāla-juṣṭaṃ vyativaśitaḥ sva-vaśīcakāra viśvam
iti bahu-vidha-khelayā rajanyāḥ praśamam iva pratipadya nāgarendraḥ |
surabhi-kusuma-vṛkṣa-vāṭi-kāntaḥ kṣaṇa-śayana-kṣaṇam āpa kāntayā saḥ
maṇimayavaracatvarasya śayyām anu kusumānilalīlayā susevaḥ |
paramatamasakhībhir asyamānabhramaratatiḥ sasukhaḥ sukhañcakāra
iti sarvartu-līlā
Original text: Saṃkalpakalpadruma · Data entry n.n. · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0