Saṃkalpakalpadruma · Chapter 1
saṅkalpa-kalpa-druma
śrīrādhādāmodarābhyāṃ namaḥ1
śrī-kṛṣṇa kṛṣṇa-caitanya sa-sanātana-rūpaka |
gopāla raghunāthāpta vraja-vallabha pāhi mām
2
nanda-nandana ity uktas trailokyānanda-vardhanaḥ |
anādi-janma-siddhānāṃ gopīnāṃ patir eva yaḥ3 ||2
navīna-nīrada-śyāmaṃ taṃ rājīva-vilocanam |
vallavī-nandanaṃ vande kṛṣṇaṃ gopāla-rūpinam ||3
[yugmam]4
vṛndāraṇye jaran jīvaḥ kaścit prāha manaḥ prati |
mriyase sāmprataṃ5 mūḍhaḥ gūḍhām etāṃ sudhāṃ piba ||4
tāṃ pibann eva he svānta svaṃ ca gokula-saṅgatam |
sevāṃ ca vāñchitāṃ kāñcid bhāva-bhedena bhāvaya ||5
maṅgalaḥ sarva-lokānāṃ gopa-kṣauṇībhṛd-aṅgajaḥ |
bhavyaṃ pallavayan pāyād vallavī-jana-vallabhaḥ ||6
aho bakīty6 ādikīrtiḥ kṛṣṇas tu bhagavān svayam |7
asti yas tasya pitrāditayā citrāya k ptavān ||7
stutas tad bhūribhāgyeti8 tathā cetthaṃ satām iti9 |
nemaṃ viriñca ity10evaṃ nāyaṃ śriya iti11 vrajaḥ ||8
yas taṃ ko vāśrayen nātra kṣitāv indriyavān naraḥ |
tasmād bhrātar nija-trātaḥ svānta svāntas tam āśraya ||9
[tribhiḥ kulakam]
upadeśaṃ deśa-rūpaṃ mama mānaya mānasa |
sudhā-dhārā-dharaḥ so'yaṃ kalpaḥ syāt kalpa-bhūruhaḥ
mūlaṃ janmādi-līlāsya skandhaḥ syān nitya-līlatā |
śākhās tat-tad-ṛtu-ślokāḥ phalaṃ premamayī sthitiḥ
atha mahā-kulakena janmādi-līlā ||
yas tantramantrayor guptam uktaḥ śrīnandanandanaḥ |
tadrūpatāṃ nijāṃ vyāñjīt kutaścit kutukād bhuvi
yaḥ prāg iti12 hi padyābhyāṃ nandātmajatayā svataḥ |
vāsudevatayā kāryavaśād gargeṇa niścitaḥ
1. (b) śrī-śrī-rādhā-kṛṣṇābhyāṃ namaḥ; 2. Gcp 1v1; 3. GautT. 2.24; there: aneka-janma-śuddhānām, Gcp 15.72 aneka-janma-siddhānāṃ; 4. (b) not found; 5. (b) mriyate 'sāmpratam; 6, BhP iii.2.23; 7. BhP i.3.28||; 8. BhP x.14.34||; 9. BhP x.12.11; 10. BhP x.9.20; 11. BhP x.47.60; 12. BhP x.8.14
yaḥ śrī-nanda-yaśodāntar-hṛdi sphūrtiṃ gatas tataḥ |
udyaṃś cakre dugdha-sindhor indor janma-viḍambanam
yaḥ sarva-rddhi-vrajaṃ nanda-vrajaṃ svaṃ janma-mātrataḥ |
ramāṇāṃ jāyamānānām ārāmaṃ1 dhāma nirmame
yaḥ sva-mādhurya-pīyūṣaṃ sampūrya2 pariveśayan |
jigāya mohinī-rūpaṃ kṣīra-nīradhi-tīragam
yaḥ kṛpāṃ janmanā vyañjan pūtanām api pūtatām |
nītāṃ dhātrī-gatiṃ sphītāṃ cākārṣīn nūtanārbhakaḥ
3
yaḥ komala-padāgreṇa śakaṭaṃ tad viśaṅkaṭam |
sva-jyotsnāvaraṇaṃ matvā cikṣepākṣepavān iva
yaḥ pūjita-pada-kṣepa-kūjita-smita-rociṣām |
śobhayā lobhayāmāsa bālikāḥ kula-pālikāḥ
yaḥ sva-nāmādyam āsādya gargād vargān nijān anu |
harṣaṃ vavarṣa nyag jalpann om itthaṃ somajin-mukhaḥ
yas tṛṇāvartam āsādya sadyaḥ saṃvarta-vartanam |
saṃvartayaṃs tam āninye viparīta-parītatām
yaḥ śrī-rāmaṃ nijārāmaṃ saṅgacchann accha-khelayā |
bālān ānandayan nanda-rāja-keśari-nandanaḥ
yaḥ puṇḍraṃ rocanārucyaṃ kañcukaṃ kāñcana-prabham |
dadhan mātus tat tadāsīd utsaṅgasī yad ājani
yaḥ kurvan kardama-krīḍāṃ nirvyājam anayā dhṛtaḥ |
dvayoḥ sukhena duḥkhena snigdhān digdhān vinirmame
yaḥ samaṃ sahajātena raṅgann aṅgaṇa-kardame |
kiñcit kātara-dhīḥ paśyan mātaraṃ drutam īyivān4
yas tayāliṅgitaḥ sā smitaṃ stanyam ananya-dhīḥ |
apāyi suṣṭhu cāpyāyi smitaṃ bibhrad udaikṣi ca
yas tadā mātur āninye sarvaṃ vismṛti-vismṛtam |
vadann iva sa5saṃmugdha-bāla-siṃhāvalokanaḥ
yas tadā mṛttikāṃ bhakṣann alakṣyam anayā dhṛtaḥ |
dayayā kiṃ bhayād asyās trātaḥ srāg yoga-māyayā
yaḥ śrī-rāmānvayī kāmān nanāṭa saha-pāṭavam6 |
vṛddhānāṃ sukham ṛddhānāṃ kurvāṇas tāla-pālanam
yaḥ krīṇan kara-vibhraṣṭa-mūlyatve 'py amitaṃ phalam |
phalāny ananyalabhyoani dade vikrīṇatīṃ prati
1. (a) oṃ mārāmaṃ; 2. (b) sarvatra; 3. this verse missing from (b); 4. (b) iyivān; 5. (b) suo; 6. (b) sahapāṭavaḥ
yas tarṇakān purā muñcann añcan bāla-balānvitaḥ |
dohānukaraṇaṃ kurvan sukha-dohāya k ptavān
yaḥ karṣann api vatsasya pucchaṃ saṅkarṣaṇānvitaḥ |
tena karṣaṃ vrajan bhrātṛ-bhāyābhiḥ paryahasyata
yaḥ kurvann api gavyānāṃ cauryaṃ bhavyāya didyute |
yasya tābhir vivādaś ca sukha-saṃvāda-siddhaye
yaḥ svaṃ dāmodaraṃ śrṇvan sāmoda-vrīḍam añcati |
prasū-śikṣāmaya-snehād bālya1svehāntarād api
yaḥ suṣṭhu khelayāviṣṭaḥ sva-mātrā praṇayān muhuḥ |
kṛṣṇa kṛṣṇāravindākṣety2 āhūto 'py āśu nāyayau
yaḥ śrī-vṛndāvanaṃ prāñcan bhrātrā saha vanāspadam |
hāsayan bhāsayāmāsa3 mātarau yātarau mithaḥ
yaḥ śrī-vṛndāvane labdhe prārabdha-krīḍam anvabhūt |
rāma-dāmādibhiḥ sakhyaṃ tat-prakhyaṃ bhramarādibhiḥ
yaḥ śrī-rāmeṇa tatrāpi vīkṣya prītim agāt parām |
vṛndāvanaṃ govardhanaṃ yamunā-pulināni ca4
yaḥ prāpta-madhya-kaumāraḥ pitrā sārdhaṃ vanaṃ vrajan |
pṛcchan nāmāni dhāmāni paśyan mudam avāptavān
yaḥ krīḍan śiśur avrīḍam agrajena vrajendrajaḥ |
jalpājalpi mithaś cakre hastāhasti padāpadi
yaś cārayan nijān vatsān vatsakaṃ nāma dānavam |
bakaṃ bakavad-ākāraṃ dārayan muktam ārdayat
yaḥ svair viharaṇaṃ cakre meṣī-haraṇa-saṃjñitam |
vyomaṃ ca vyomatāṃ ninye kurvantaṃ pratilomatām
yaḥ kurvaṃs tam aghaṃ khaṇḍaṃ vidher agham ataḥ param |
ninye sva-jyotiṣi prāñcaṃ tad arvāg bhakti-tejasi
yaḥ kaumāram atikramya ramya-paugaṇḍa-maṇḍanaḥ |
cakre gopālatāṃ gacchan loka-pālaka-pālatām
yaḥ kāla-kūṭa-niṣpiṣṭa-cetanān vraja-ketanān |
cetayāmāsa kṛpayā locanāmṛta-vṛṣṭibhiḥ
yaḥ kāliyam api vyaktaṃ nijāṅghri-yuga-mudrayā |
vyañjan mameti śaraṇāgatān anyān arañjayat
yaḥ śukena vraja-premāspadatvenettham īritaḥ |
kṛṣṇe 'rpitātma-suhṛd ity ādi procya praśocya ca
1. (b) bālyaṃ; 2. BhP x.11.15; 3. (b) bhāṣayāmāsa; 4. BhP x.11.36
ābāla-vṛddha-vanitāḥ sarve 'ṅga1 paśu-vṛttayaḥ |
nirjagmur gokulād dīnāḥ kṛṣṇa-darśana-lālasāḥ
2[mahākulakāntar yugmakam]2
yas tasmin sambhrame rodhān niṣkrame3 vraja-kanyakāḥ |
mene tāḥ prathamaṃ paśyan svaṃ kṛtārthaṃ kṛtāv iha
yas tadā dahanaṃ goṣṭha-premnākṛṣṭa-vivecanaḥ |
premnas tasya parīkṣārtham iva drāg apibat prabhuḥ
yaḥ sparśād anṛtīkurvan viṣaṃ viṣadharaṃ ca tam |
svāśritān amṛtīkartuṃ kṛtī kaimutyam aikṣayat
tas tu bhāṇḍīram āsādya malla-tāṇḍavam ācaran |
subhadra-4maṇḍalī-bhadra-bhadravardhana-gobhaṭāḥ
yakṣendra-bhaṭa ity5 evaṃ k pta-saṅgaiḥ kumārakaḥ |
savayobhiḥ sukhaṃ lebhe yatra kāścit kumārikāḥ
gopālī pālikā dhanyā viśākhā dhyāna-niṣṭhikā6 |
rādhānurādhā somābhā tārakā daśamī tathā7
kautukāya gatā yāsu mallī mallīti narma-kṛt |
madhvājya-nibham āsvādya yābhiḥ k ptaṃ sma mādyati
[pūrvavan mahākulakāntaś caturbhir anvayaḥ]
yaḥ kāmye kāmyake gatvā saraḥ sāgara-sannibhaṃ |
laṅkākalpākṛtākalpaṃ nityaṃ dīvyati saṅgibhiḥ
yaḥ kaiśoraṃ tataḥ sajjan vasantam iva ṣaṭpadaḥ |
lolayann ātmanaś cittaṃ lolayāmāsa padminīḥ
yas tā vraja-ramā nitya-preyasīḥ kutukātmanā |
līlā-śaktyānyathā-bhānaṃ nītā guptam arañjayat
yaḥ śrī-rāmeṇa dhenūnāṃ rakṣāyāṃ dhenukāsuram |
nighnan vighnam apākārṣīd akārṣīd abhayaṃ divi
yaś cakre dhenum ādāya sāyaṃ vrajam upāgataḥ |
pūrva-rāgaṃ kiśorīṇām apūrvaṃ vyativīkṣayā
yaḥ pūrvaṃ lajjayā dūta-kāma-lekhādy-upāyatām |
vijahan nija-netrāntaṃ ninye nūtana-dūtatām
yas tāsu sphuṭam āsajya virajya laghu sarvataḥ |
tad-aṅga-saṅga-bhikṣārthaṃ veṇu-śikṣām asādhayat
yaś cetanācetanāliṃ karṣann apy āśu veṇunā |
tāḥ kraṣṭuṃ suṣṭhu nāśaknod yatas tā lajjayā sitāḥ
1. (b) sarvāṅgo; 2. missing from (b); 3. (b) niṣkrāntā; 4. (b) śubhadra; 5. BRS iii.3.23; 6. (b) odhyānaniṣṭhikāḥ; 7. BhaviṣyaP iv (cf. KS p112); 8yaḥ śrī-bhāṇḍīra-nāmānaṃ baṭaṃ śaśvad aṭann adhāt |
nānā-krīḍāṃ sa-nīḍānām adabhraṃ bibhrad utsavam
yaḥ śrīdāmnā sudāmnā ca bhadrasenārjunādibhiḥ |
khelā-dambha-balāc cakre tat-pralamba-pralambhanam
yaḥ pralambaṃ lambamānaṃ jīvanād bala-tejasā |
vidhāya vidadhe tīvrān1 navaśaktiṃ davīyasīm
yaḥ kānane sudīrghāhe nidāghe kṛta-kelikaḥ |
aparāhṇe preyasīnām ānandaṃ vidadhe yathā |68||
gopīnāṃ paramānandam āsīd govinda-darśane |
kṣaṇaṃ yuga-śatam iva yāsāṃ yena vinābhavat2
[pūrvavad yugmakam]
yaḥ sadā dṛṣṭi-kṛd vṛṣṭi-varṣā-rūpa-niśā-kṣaye |
śaradaṃ prātar āsādya priyāṇām ahṛtāndhatām
yaḥ śrīgovardhanapremasvapremadhanajīviṣu |
sva-gotreṣv api sañcāryānyān apy āryān aśikṣayat
yaḥ śrī-govardhanaṃ bibhrac chakra-vibhraṣṭa-garvatām |
ninye goṣṭhaṃ yad unninye śreṣṭhaṃ sva-preṣṭhajātiṣu
śrī-govindatāṃ vindann avindad viśva-nanditām |
yan mithaḥ śakra-jantūnāṃ naitryāvyadhita śambhutām
yaḥ pāśi-lokād ānīya pitaraṃ mātṛ-jīvanam |
ajīvayad vrajaṃ sarvaṃ taṃ vinā gata-jīvanam
yaḥ svānāṃ vraja-lokānāṃ hṛdokās tān viśokayan |
teṣāṃ svasya ca golokaṃ nitya-lokam alokayat
yaś citta-vāsasī nītvā kumārīṇāṃ paraṃ dade |
na pūrvaṃ yena tā baddhāḥ sambaddhā nityam ātmani
yaḥ sva-vaṃśikayā moha-bādhitāṃ rādhikām anu |
pūrṇāḥ pulindya ity3ādi vṛttaṃ vṛttaṃ vinirmame
yaḥ sakhīn akhilāgrīyān grīṣmāntaḥ prema-sampadā |
saṃmadād ājuhāvāmūn kramād evaṃ mudāṃ pradaḥ
he stokakṛṣṇa he aṃśo śrīdāman subalārjuna |
viśāla vṛṣabhaujasvin devaprastha varūthapa4
evam āhūya bhūyas tān narma-sūnṛta-gīr vṛtam |
āha vṛndāvana-sthānāṃ sthāvarāṇāṃ varāṃ gatim
[pūrvavat tribhiḥ]
1. (b) tīvrāṃ; 2. BhP x.19.16; 3. BhP x.21.17; 4. BhP x.2.31.
yas tāsāṃ yajña-patnīnāṃ mahima-sneha-vṛddhaye |
bubhukṣāṃ sakhibhir vyañjann anna-bhikṣāṃ1 vinirmame
yas tatrāśoka-vanyāyāṃ dhanyāyāṃ sakhibhiḥ saha |
krīḍan nirvarṇitas tābhiḥ śyāmam ityādi2 varṇitaḥ
yaḥ sadā narma-śarmārthī madhumaṅgala-nāminam |
narma-mantriṇam āsajya bhojyan mitrāṇy arañjayat
yaḥ sva-jīvana-jīvānāṃ cātakīnām ivāmbudaḥ |
sva-jīvanena tādātmyam akarod vraja-subhruvām
yaḥ pareṣāṃ hrepaṇatāṃ śakti-saṅkhyālpatāṃ vidan |
guptāgaṇya-svakāntāsu vaṃśī-dūtīm amanyata
yaś cirād eva muralī-śikṣāyāṃ vīkṣya pūrṇatām |
tayā mādya-priyās tūrṇaṃ pūrṇaṃ mene svam añjasā
yas tyāga-vyāja-bhṛn-narma vyājahāra priyāḥ prati |
pratinarma-priyā-vṛndād vindan śarmānvavindata
yaḥ sadā yoga-māyākhyāṃ śaktim āsaktitaḥ śritaḥ |
paurṇamāsīm iti nāmāsīd vraje yāsīt tapasvinī
yas tayā divyayā śaktyānantadhānanta-subhruvām |
bibhrad vinā sa-narmādi-śarmālabhata sarvadā
yaḥ kṛtvā rāsa-khelāyāṃ mudaṃ dvandvaṃ punar mudam |
kheleyam iti tad vyañjann amumudad amūḥ priyāḥ
yas tyajann api tāḥ sarvāḥ parvātanuta kutracit |
apy eṇa-patnīty-ādyaṃ3 yat tatra karṇāmṛtaṃ matam
yas tāsāṃ jayatīty4 ādi vilāpād vyagratāṃ gataḥ |
tāsām āvirabhūd5 evaṃ sudhībhir adhivarṇitaḥ
yāsāṃ stana-kāśmīra-śasta-vastrāsanaṃ gataḥ |
rarāja tāra-kārāja-rājat-pulina-dhāmani
yaḥ prahelikayā tāsāṃ sva-parājayam āmṛśan |
na pāraye 'ham ity6 ādi rītyā svaṃ matavān ṛṇī
yaḥ śyāmaḥ svarṇa-gaurībhiḥ parāṃ śobhāṃ yayau yathā |
tatrātiśuśubhe rājann bhagavān iti7 sat-prathā
yas tāsāṃ sva-vihāreṇa śrāntānāṃ mukha-paṅkajam |
prāmṛjat karuṇaḥ premnā śantamenāṅga-pāṇinā
8
yaḥ krīḍan vāri-vanayor vikrīḍa9 iva tāḥ punaḥ |
anunīya vinirṇīya sva-saṅgaṃ nilayaṃ gataḥ
1. (a) vyañjann anna-bhikṣā; (b) vyañjan anna-bhikṣām; 2. BhP x.23.22; 3. BhP x.30.11; 4. BhP x.31.1; 5. BhP x.32.2; 6. BhP x.32.22; 7. BhP x.33.6; 8. BhP x.33.21; 9. (b) cikrīḍa yas tīrtha-vyājam avrājīd vrajena vanam āmbikam |
yatrāśeṣeṇa veśena cchalayāmāsa cābalāḥ
yaḥ sarva-jīvanaṃ jīvaṃ vitaran pitaraṃ prati |
padāsarpan spṛśan sarpaṃ muneḥ śāpād apākarot
yaḥ sudarśanatāṃ ninye mahā-sarpaṃ kudarśanam |
kāruṇya-kāruḥ kañcāraṃ1 na cakārāpi dāruṇam
yaḥ pūrvaṃ nirmame horī-parvaṃ yakṣasya dhūrvaṇam2 |
antaryāmivat tan3 manye tādṛggrāmīṇaparvasu
yaḥ prātar-ādi-jāḥ krīḍāḥ kurvaṃs tāsu sphurann api |
ślokānāṃ yugma-saṅghena ślokitas tābhir anvaham
yaḥ śrī-govardhane rāsa-vardhanecchā-vivardhaneyaḥ |
saṃgamya preyasī-saṅghaṃ narma-saṅgara-raṅgavān
goṣṭha-prakoṣṭhataḥ kruṣṭaṃ śrutvāriṣṭa-kṛtaṃ kaṭu |
tatra saṃgatya saṃyatya taṃ nihatya mudaṃ gataḥ
punaḥ śīghraṃ giriṃ gacchan saṅginībhiḥ sabhaṅgibhiḥ |
rāsam ullāsayāmāsa bhāsayāmāsa cākhilam
[pūrvavat tribhiḥ]
yaḥ kuṇḍaṃ puṇḍarīkākṣas tan nirmāya sunarma-kṛt |
śrī-rādhikāṃ dhanyam anyat kārayāmāsa sāra-bhṛt
kaṃseneśinaṃ4 goṣṭha-kleśinaṃ vāji-veśinam |
keśine5 keśinaṃ cakre yamasya prativeśinam
yaḥ pitrādy-anurāgeṇa citrābhaḥ sarva-vismṛtiḥ |
kaṃsaṃ dhvaṃsakam apy ārcchān na hantuṃ gantu-kāmatām
yaḥ snigdha-smitayā dṛṣṭyā vācā pīyūṣa-kalpayā |
caritreṇānavadyena śrī-niketena cātmanā
imaṃ lokam amuñcābhiramayan sutarāṃ vrajam |
reme kṣaṇadayā datta-kṣaṇa-strī-kṣaṇa-sauhṛdaḥ
[pūrvavad yugmakam]6
yas tathā saha gopībhiś cikrīḍa vrajarājajaḥ |
yathābda-koṭi-pratimaḥ kṣaṇas tena vinābhavat7
yaḥ kāntā-mukha-candrāṇāṃ bhāsā bhāsini8 dig-gaṇe |
rāga-sāgara-nirmagnaś calituṃ nāpi ca kṣamaḥ
kiñcit tad-vyakti-vātāli-lajjā-vīci-vicālitaḥ |
kaṃsa-ghātamiṣāpāta-nijecchābhāsam āgataḥ
1. (a) kañjāraṃ, (b) kaṃ cāriṃ; 2. (b) dharṣaṇam; 3. (a) antaryāmīva tano; 4. (b) kaṃseneśitam; 5. (b) veśinaṃ; 6. not found in (b); 7. vip v.23.57; 8. (b) bhāsinam
taṭasthatām aṭann urīcakre madhuparīgatim |
āḥ kiṃ vācyā vraje yācyā prāṇimātre tanoḥ sthitiḥ
[pūrvavat tribhiḥ]
yaḥ svāṃs tattadguṇaḥ sarvān alaṃ hātuṃ na te ca yam |
āstāṃ vraje premaśūrā dūrād eva tathā kathā
yaḥ pṛthvyā prathamaskandhe dharmāgrevarṇitān guṇān |1
nityam āptas tathātrāpi varṇyaḥ sann avakarṇyatām
sarvānandapradānandakandas tadvadguṇāvaliḥ |
sarvaparvadamāhātmyād varaḥ sarvata īśvaraḥ
sarvadā vṛddhibhāgṛddhiḥ sarvārādhanabhūdhanam |
svarūparūpasādguṇyapuṇyakṛt karmaśarmadaḥ
dṛṣṭiḥ pratisudhāvṛṣṭiprabhasundaratāprabhaḥ2 |
varṇānāṃ syandadiṅmātrāt3 karṇānandakarasvaraḥ4
aśvāsānām api śvāsakārisaurabhagauravaḥ |
adharaspṛṣṭanīrādisṛṣṭaśrīrasanārasaḥ
svasparśisparśanāsparśād viśvatāpāpayāpanaḥ |
jagataḥ śucitādhāma nāmadhāmasmṛtīḍitaḥ
anantasaccidānandajyotirdyotikalevaraḥ |
vapuraṃśukayor aṃśusampad viṣṇuramājayī
jagaddūṣaṇaśobhābhṛd vibhūṣaṇavibhūṣaṇaḥ |
tūrṇaṃ yathāruci vyāpirucidhāryaguṇākṛtiḥ
lakṣmīdṛkpakṣma5viṣkambhilakṣmalakṣitavigrahaḥ |
śaṅkhacakrādicihnaśrīdurnihnavanijasthitiḥ
jetuṃ svam apy aviśrāntaṃ śaśvadvalgu6balāvaliḥ |
kiśoratāmanaḥsāracoratāviśvamohanaḥ
vilāsahāsalīlāsyakṛtalāsyakalājayaḥ |
vikārarahitākāraḥ sphuratpremavikāravān
purāpi nava ity evaṃ purāṇādiviniścitaḥ |
anūtanatanūḥ7 śrīmān sadā nūtanavattanuḥ
sarveṣāṃ manasaḥ kartuṃ pramanas tāṃ sphuranmanāḥ |
vaidagdhīdigdhasadvṛddhi8cāturīpracurīkaraḥ
viśveṣāṃ buddhikṛd buddhiḥ siddhīnām api siddhikṛt |
dakṣatālakṣaśikṣākṛd dakṣatābhir vilakṣaṇaḥ
tucchopakāritābindusindhukārī kṛtajñataḥ |
1. BhP i.16.27||-30||; 2. (b) oprabhā; 3. (b) diṅmātrao; 4 (a) karaṇānanda(?); 5 (b) pakṣa; 6 (a) ovalgād; 7. (b) tanuḥ; 8. (b) obuddhio
sudṛḍhavratatāvrātatrātaśaśvadanuvrataḥ
nijamaryādayā baddhaśrutimaryādaceṣṭitaḥ |
ceṣṭitaṃ1 tāvad āstāṃ tad dṛṣṭamātras tathā guṇaḥ
yajñajñaḥ kāladeśādiprajñaḥ sarvajñaśekharaḥ |
sarvajñatām avajñāya prajñatātarkitākhilaḥ
dhīratā sthiratā śobhi vīratā niratāntaraḥ |
kṣāntyā dāntyā ca śāntyā ca saha kāntyā svayaṃ vṛtaḥ
dharmadānanidānaśrīḥ śūraḥ2 suratamānasaḥ |
mānyasāmānyavardhiṣṇumānyatākriyatāpriyaḥ3
akṣīṇavinayaḥ suṣṭhu lajjitaḥ kūṭavarjitaḥ |
kīrtipratāpapūrtibhyāṃ kṛtasallokajūrtikaḥ
sādhūnāṃ mādhurīdānān nityaṃ sādhusamāśrayaḥ |
dviṣāṃ ca muktikṛn muktibhāgākarṣiguṇāmbudhiḥ
nānābhāṣālisambhāṣo deva4paryantadevanaḥ |
pratyagvādiny api prīti5satyatāsphuradīritaḥ
vāvadūkaḥ6 sudhīmūkasthitikārisudhīdharaḥ |
dṛṣṭamātratayā sarvabudhatāṃ7 budhatāguruḥ
yogyānām api yogyāśī8 raṅkāṅām api śaṅkaraḥ |
śaraṇāgatarakṣāyāḥ śaraṇaṃ śarmakarmaṭhaḥ
na ca bhaktiṃ vināsakti9binduḥ sindhuvad antaraḥ |
samaḥ sarvatra bhaktānāṃ bhakta ity apy asau samaḥ
bhaktānāṃ bhaktatānandī premasthemavaśīkṛtaḥ |
tattadrūpaguṇakrīḍākṛtasvāvadhivismayaḥ
snehābhiṣekād viśveṣāṃ prājyasāmrājyapūjitaḥ |
sarvatra snehapīyūṣavarṣinityanavambudaḥ
goṣṭhavṛndāṭavīśaṃsivaṃśīgānamadhūnmadaḥ |
nijapriyāvalībhāgyaspṛhiviṣṇupriyārcitaḥ
kiṃ bahūktena sūktena sūktena śrūyatām idam |
kṛṣṇa eva hi kṛṣṇaḥ syāt kṛṣṇaḥ syāt kṛṣṇa eva hi
[pūrvavad ekonatriṃśabhiḥ]
yas tādṛgguṇavān goṣṭhaṃ nātyantaṃ tyaktum arhati |
tādṛgguṇānvayipremnā tasya baddhaś ca tad yathā
dustyajaś cānurāgo 'smin sarveṣāṃ no vrajaukasām |
yaḥ sajjan kāliyakroḍaṃ vrajaṃ sajjantam āmtani |
nanda te tanaye 'smāsu tasyāpy autpattikaḥ katham? ||1461
[pūrvavad eva yugmakam]
1. (b) ceṣṭataḥ; 2. (b) śūrao; 3. (b) oparaḥ; 4. (a) osambhāṣād eva; 5. (b) prītiḥ; 6. (b) vāvadūkao; 7. (b) budhatāo; 8. (a) yogyāśā; 9. (a) vināsaktiṃ
vimṛśann unmamajja drāg varṣan harṣaṃ jagaty api ||147
yaḥ śakre vakratāṃ paśyan premnā yan vrajavaśyatām |
hṛdy arthaṃ tam imaṃ vidvān atra vyānag yathārthatām ||148
tasmān maccharaṇaṃ goṣṭaṃ mannāthaṃ matparigraham |
gopāye svātmayogena so 'yaṃ me vrata āhitaḥ ||149*fn
[pūrvavad eva yugmakam]
yaḥ saṅkalpaṃ vyadhād evaṃkiñca bhūdharadhāraṇam |
saptatarāpy ahorātrām stanmātraṅgīkṛtisthitiḥ
kiṃ ca yaḥ sakhivatseṣu luñciteṣu viriñcinā |
sasarjāntyāṃs tadākāran paraṃ svenāpareṇa na
tathāpy anirvṛtiṃ gacchaṃs tān āyacchad viriñcitaḥ |
svapremādhikatatpremavaśatām āsadad yataḥ
[pūrvavad eva yugmakam]
yas tān svasmin baka-graste grastehā-prāṇatā-mitān |
sva-mātra-prāṇa-pātrāṅgān vidan vindann api sthitaḥ
yas teṣv agha-nigīrṇeṣu svayaṃ kīrṇe hatāṃ vrajan |
tad-galāntar viśann ātma-nirviśeṣān viveda tān
yas tatrāpy adbhutaṃ prema śrīman-nanda-yaśodayoḥ |
dampatyor nitarām āsīd gopa-gopīṣv iti smaran
sadāpi vedavad veda tad aśeṣavidāṃ varaḥ |
yad eva śukadevādyā vādyābhaṃ jagur uccakaiḥ
[pūrvavad yugmakam]
yaḥ svīyām ṛṇitāṃ vyaktāṃ tyaktāṃ kartum aśaknuvan |
na pāraye 'ham ity5 ādyaṃ pratijajñe priyāḥ prati
yaḥ kaṃsādyān dantavakra-prāntān6 sāntān7 vinirmame |
tad vinā vrajam āgantuṃ śāntiḥ syān8 nety acintayat
yas tan-madhye samutkaṇṭhām utkaṇṭhāṃ śamayann iva |
svasthān kartuṃ vrajāntaḥ-sthān muhuḥ sāntvanam ādadhe ||159
yaḥ sva-prasthāna-samaye "śarīra-sthā imā nahi |
bhaveyur" iti sañjajñe pratijajñe9 nijāgatim
1. BhP x.26||.13; 2. (b) hṛdyārtham; 3. BhP x.25.18; 4. (b) svena pareṇa; 5. BhP x.32||.22; 6. (b) oprāptān; 7. (a) so 'ntān; 8. (a) śāntuḥ syāṃ (?); 9. (a) pratiyajñe;
yas tatra śukadevena drāghita-ślāghitaṃ1 stutaḥ |
ubhayeṣāṃ prema-sāmyaṃ vyañjatā vyañjitāspadaḥ
tās tathā tapyatīr vīkṣya sva-prasthāne yadūttamaḥ |
sāntvayāmāsa sapremair āyasya iti dyotakaiḥ
2
[pūrvavad yugmakam]
yaḥ kaṃsa-ghnaḥ śaśaṃsedaṃ hari-vaṃśe 'py anūditam3 |
niśvāsā yasya vedāḥ syus tad etat katham anyathā? |163||
ahaṃ sa eva go-madhye gopaiḥ saha vanecaraḥ |
prītimān vicariṣyāmi kāmacārī yathā gajaḥ
4
[pūrvavad yugmakam]
yaḥ kaṃse lambhita-dhvaṃse svaṃ vinātivilambitam |
kurvantaṃ pitaraṃ proce "śoceḥ katham itaḥ pitaḥ ||165
yāta yūyaṃ vrajaṃ tāta vayaṃ ca sneha-duḥkhitān |
jñātīn vo draṣṭum eṣyāmo vidhāya suhṛdāṃ sukham
5
snehena duḥkhitān ity etat procya snehavastuni |
atṛptiṃ vyānag atrāpi draṣṭum ity eva darśanam
puruṣārthatayāvocad bhāvikālatayāpi ca |
adṛpter bhāvikālasya cānantyāt tadanantakam
tātajñātipadābhyāṃ ca tad yuktam idam uktavān |
suhṛdāṃ sukham ity ākhyāsyate yadvat tathā nahi
suhṛcchabdenopakāryopakāritvaṃ pratīyate |
sukhaṃ ca suhṛdāṃ gamyam upakāramayaṃ param
vidhāyeti ca pūrvasya kālasya cchinnarūpatām |
nirdiśaṃs tadvidhānasya nyadiśat cchinnarūpatām
tasmāt teṣāṃ śatruvadhaḥ sukhaṃ yat tat samāpsyati |
jñātīnāṃ snehaśīlānāṃ tat tu vo na samāpsyati
iti procyedam avyāñjīt teṣāṃ dhairyapradaṃ6 param |
māgadhādivadhāntasthaṃ7 svasthatā dhāma yad bhavet
jarāsandhādiśatrūṇāṃ pratibandhān upekṣya ca |
yady eṣyāmy anusandhānaṃ kuryus tatrāpi te dviṣaḥ
sveṣām eva pratijñāya vrajāgamanam īśvaraḥ |
na yūyam atrāyāteti vyajya vyāñjīd idaṃ punaḥ
yadi vātra bhavantaḥ syur gamāgamavidhāyinaḥ |
tathāpy acchinnamatsnehaṃ jñātvā hanyur vrajaṃ dviṣaḥ
1. (b) drāghitaḥ ślāghitaḥ; 2. BhP x.39.35; 3. (b) anuditam; 4. hv 78.35; 5. BhP x.45.23; 6. (b) opradaḥ; 7. (b) osthao
tasmāt tāvad dhīrabhāvaṃ vidhatta vrajasaṃsadi |
māṃ ca yuṣmatpriyaṃ nityaṃ lālanaṃ ca samāpsyatha
[pūrvavan navabhiḥ]
yaḥ saṅgatya guror gehāt pratatya svavrajasmṛtim |
prāhiṇod uddhavaṃ vaktuṃ suniścitam idaṃ yathā
hatvā kaṃsaṃ raṅgamedhye pratīpaṃ sarvasātvatām |
yad āha vaḥ samāgatya kṛṣṇaḥ satyaṃ karoti tat
1
āgamiṣyaty adīrgheṇa kālena vrajam acyutaḥ |
priyaṃ vidhāsyate pitror bhagavān sātvatāṃ patiḥ
2
[pūrvavad tribhiḥ]
yaḥ sāsram uddhavaṃ sāsraḥ patis tāsāṃ svayaṃ rahaḥ |
asaṅkocam avocetthaṃ preṣṭham ekāntinaṃ kvacit
gṛhītvā pāṇinā pāṇiṃ prapannārtiharo hariḥ |
gacchoddhava vrajaṃ saumya pitror naḥ prītim āvaha
gopīnāṃ madviyogādhiṃ matsandeśair vimocaya |
tā manmanaskā matprāṇā madarthe tyaktadaihikāḥ
mām eva dayitaṃ preṣṭham ātmānaṃ manasā gatāḥ |
ye tyaktalokadharmāś ca madarthe tān bibharmy aham
mayi tāḥ preyasāṃ preṣṭhe dūrasthe gokulastriyaḥ |
smarantyo 'ṅga vimuhyanti virahautkaṇṭhyavihvalāḥ
dhārayanty atikṛcchreṇa prāyaḥ prāṇān kathañcana |
pratyāgamanasandeśair vallavyo me madātmikāḥ
3
[pūrvavat ṣaḍbhiḥ]
yas tathā procya yat pratyāyayat tac ca vilocyatām |
yad vilocanamātreṇa bhramas te śvabhratāṃ vrajet
mām evety ādinā tāsām antaḥpatir ahaṃ param |
bahir vyavahṛtir lokadṛṣṭeti spaṣṭam ātanot
yat pitror ity urīcakre pitṛtvaṃ vallavendrayoḥ |
tasmād vallavamānitvam ātmānaś ca vyajijñapat
tatra cāha na ity etad bahuvācipadād idam |
mayi jāte tayoḥ putre rāme tvayi ca putratā
tataś ca tāḥ prati prākhyad vallavyo ma iti sphuṭam |
yad amūṣu svadāratve4 vyānañja svayam añjasā
1. BhP x.46.35; 2. BhP x.46.34||; 3. BhP x.46.2-6; 4. (b) otvaṃ;
maddāratvaṃca tāsāṃ tāḥ sadā yasmān madātmikāḥ |
madātmakatvam āśu syād abhedāc chaktitadvatoḥ
iti vyañjan manmanaskā ity uktaṃ nātyapaikṣataḥ |
na cānyavad ihāpekṣyam anyad ity apy amanyata
dhārayantīti ca procya pratyāgamanam uddiśan |
vallavyo ma iti prākhyat tasmād eva nyajīgamat
gamanaṃ mama taj jajñe svām avaśyaṃ kṛtiṃ prati |
āgamya svīyatāṃ tāsāṃ pūrayiṣyāmy adūrataḥ
[pūrvavad navabhiḥ]
yas tāsu bahudhā jñānaṃ nidiśyāpi mudhā vidan |
sākṣād ātmīyasamprāpti1 sākṣād eva nidiṣṭavān
mayy āveśya manaḥ kṛṣṇe vimuktāśesavṛtti yat |
anusmarantyo māṃ nityam acirān mām upaiṣyatha
2
yā mayā krīḍatā rātryāṃ vane 'smin vraja āsthitāḥ |
alabdharāsāḥ kalyāṇyo māpur madvīryacintayā
3
[pūrvavad tribhiḥ]
yas tadā sandiśan sandīpitam etad vinirmame |
tad etac chṛṇu maccitta guptavittaṃ manuṣva ca
vṛttir yad anyā nirmucya mayy āmucya manaḥ sthitāḥ |
mām āpsyatha drutaṃ tasmān mama nātra svatantratā
mayīty anena prāpte 'pi kṛṣṇe kṛṣṇapadaṃ bruvan |
anyarūpaṃ manyamānān hanyamānān vyadhāt prabhuḥ ||201
mayīty evaṃ mām iti ca procya mām ity avocata |
tac cāvṛttyā dṛḍhīkṛtya mataṃ paridṛḍhīkṛtam
kṛṣṇa iti padaṃ labdhe mayīty asya viśeṣaṇe |
māṃ dvaye 'py upalabdhāsā tadviśeṣaṇatā svataḥ
mayi kṛṣṇe 'tra māṃ kṛṣṇaṃ māṃ kṛṣṇam iti sidhyati |
kalyāṇya iti sambodhya prabodhyaṃ kṛtavān idam
na tāsām iva matprāptir dehaṃ vaḥ param īhate |
ity evam anyad apy atra manyamānaṃ manaḥ kuru
[pūrvavad pañcabhiḥ]
yaḥ śrīrāmeṇa sandiśya priyāsu nijahṛdgatam |
yathāvad vyañjayāmāsa śrīparāśaragīr yathā
1. (b) oprāptiṃ; 2. BhP x.47.36; 3. BhP x.47.37;
sandeśaiḥ sāmamadhuraiḥ premagarbhair agarvitaiḥ |
rāmeṇāśvāsitā gopyaḥ kṛṣṇasyātimanoharaiḥ
1
[pūrvavad yugmakam]
yaḥ kurukṣetrayātrāyā vyājān mātrādikān cirāt |
saṃsajyāmūn visṛjyānyān sahavāsamudaṃ dadhe
yaḥ suraghnān vraje gantuṃ vighnān hantuṃ vrajeśituḥ |
vraje gamanam ācarya dvārakāgatim ādade
yaḥ krāmadbhiḥ sudīrgheṇa suṣṭhu kraṣṭuṃ vrajaṃ prati |
āmuktaḥ pāśasaṅkāśamanasā vrajavāsibhiḥ
yaḥ prakāśaṃ mahārājasampadaṃ dadhad īkṣitaḥ |
vrajāya vrajarājādyenāhūtaḥ pūrvavad girā
yas teṣāṃ suṣṭhu nirninye yan manaḥ svāgatispṛhiḥ2 |
tenāntaḥkarṣaṇaṃ prāptaḥ karṣam anyena nārhati
yaḥ svīyasahitas teṣāṃ svīyakāmān apūrayat |
kṛṣṇe kamalapatrākṣe sannyastākhilarādhasā
āgamiṣyaty adhīrgheṇety3 āśālabdhaṃ yad īpsitam |
tad artham eva tān arthān ye svīcakruḥ parān api
[pūrvavad yugmakam]
yaḥ svāgamanamaryādāṃ preyasīṣu nijāṃ vyadhāt |
dantavakrāntaśatrūṇāṃ māraṇaṃ sarvatāraṇam
api smaratha naḥ sakhyaḥ svānām arthaṃ4 cikīrṣayā |
gatāṃś cirāyitān śatrupakṣakṣapaṇacetasaḥ
5
mayi bhaktir hi bhūtānām amṛtatvāya kalpate |
diṣṭyā yad āsīn matsneho bhavatīnāṃ madāpanaḥ
6
yas tātkālikaśāntyarthe tathāpi jñānam ādiśat |
āhūś cety7ādike padye prārthitas tābhir anyathā
tatrāṅghrismṛtiyācñā tu lakṣyam eva vinirmame |
tatpratyāgatitātparyā sā tu paryavasāyyate
mayi tāḥ preyasām ity8 ādy uktaṃ tena svayaṃ yataḥ |
tasmāt taccintanāśaktyā vyaktyā taddarśanārthitā
tathānugṛhya bhagavān gopīnāṃ sa gurur gatiḥ |9
ity anena muniḥ procya tāsāṃ vāñchitapūraṇam
mayi bhaktir hīti kṛṣṇaproktam eva nyajīgamat |
mayy āveśya manaḥ kṛṣṇa ity10 ādy api ca tadvacaḥ
[pūrvavad tribhiḥ]
1. vip v.24.20; 2. (b) svāgataspṛhi; 3. BhP x.65.6; 4. (b) arthao; 5. BhP x.82||.41; 6 BhP x.82||.44; 7. BhP x.82||.48; 8. BhP x.46.5; 9. BhP x.83.1; 10. BhP x.47.36.
yaḥ pṛthivyā guṇastome satyenādāv abhiṣṭutaḥ
satyaṃ vidhātuṃ satyaṃ tan nāvrajet kiṃ vraje bata
sambhāvanā mamaiveyam iti nātra vicāryatām |
vrajasthānāṃ vrajaprāṇavaryasyāpy avadhāryatām
śrīmadvrajādhirājasya kṛṣṇakāntāgaṇasya ca |
uddhavaṃ prati gīr īdṛg dṛśyatāṃ daśamādiṣu
[yugmakam]
yas tu yarhy ambujākṣeti1 stuvadbhir dvārakājanaiḥ |
kadācid vrajam āgād ity abhyudhāyi kadācana
yas tathā śrūyate pādmottarakhaṇḍād api sphuṭam |
adād vrajāya svaprāptimaṅgalaṃ nityam ity api
dattvā tatkṛtakṛtyaḥ san prādurbhāvāntaraṃ gataḥ |
jagāma dvārakām ity apy aśrāvīty api yuktimat
āgamiṣyaty adīrgheṇety uddhavād buddham anyathā |
yathā na syāt tathā bhāṣyaṃ2 kathānyā vitathā matā
yas tyajann api gām ākhyat tam uddhavakam utsukaḥ |
rāmeṇa sārdham ity3ādyaṃ tāsāṃ kāmitalambhanam
rāmeṇeti dvayenāha viyukter yad vyatītatām |
tena nāsti viyuktiḥ sā tadānīm iti bhāvyate
mayi tāḥ preyasāṃ preṣṭha iti4 prāktanavāgdvaye |
viyukter vartamānatvaṃ dṛṣṭvā niṣṭaṅkatām idam
svena tāsāṃ punaḥ saṅge yad vṛttaṃ prathame 'hani |
tadapy atītarīty āha prītyā samadadhad uddhavam
tā nāvidann iti5 proce yatra tāsāṃ madātmatām |
babhūva sa mahābhāvaḥ sarvāsāṃ parataḥ paraḥ
tataś ca nāmarūpātmany udbhūte svīyavaibhave |
praviṣṭā iva na spaṣṭaṃ praviṣṭā gatyabhāvataḥ ||235
dṛṣṭāntayugalaṃ tat tu nāvidann iti kevale |
avedanaṃ nadīpakṣe py abdhyanyarasatāhatiḥ ||236
samādhāv iti dṛṣṭāntasyāṅgarūpatayor itam |
dārṣṭāntikasyānuṣaṅgaṃ syād aṅgaṃ tadbhidādvayoḥ ||237
matkāmā ramaṇaṃ jāram asvarūpavido 'balāḥ |
brahma māṃ paramaṃ prāpur iti6 padye tu tatpare
pacyantāṃ vividhāḥ pākā7 itīvātrārthikaḥ kramaḥ |
tā brahma prāpur ity evaṃ tā ity asyātra cānvayaḥ
1. BhP i.11.9; 2. (b) bhāvyam; 3. BhP xi.12.10; 4. BhP x.46.5; 5. BhP xi.12.12; 6. BhP xi.12.13; 7. BhP x.24.26||
kīdṛg brahmeti bodhāya yat prāha paramaṃ padam |
tatrāpy ākāṅkṣayāvādīn mām iti svaṃ punaḥ prabhuḥ
mayi bhaktir hīti vākyād āha prāg etad eva hi |
dhārayanty atikṛcchreṇety uktyā vyānag idaṃ purā
prāṇatyāgena matprāptir nānyavat tāsu manmatā |
matkāmā iti pūrvārdhe cākhyat prāptivibhaktatām
asvarūpavidaḥ satyaḥ prāpur jāradhiyety avak |
nityatatpreyasīrūpasvarūpaṃ hi tadīyakam
yat pūrvaṃ bhāvayan bhāvaṃ bhāvinīnām amūdṛśām |
matkāmā iti niḥkṣipya jāratve sthairyam1 ākṣipat
mayi kāmaḥ sadā yāsāṃ tā matkāmā itīritāḥ |
kāmaś ca ramaṇatvena spṛhātra pratipadyate
asminn api batety2ādi śrīrādhāgīr aliṃ prati |
vivicyatāṃ tataḥ sarvam anyad anyad vivicyatām
atrāryaputra3 śabdaḥ syāt patyāv eva prasiddhibhāk |
tathāpi sveṣu kaiṅkaryaṃ dainyāt kanyāvad īritam
saṅk ptāpatitā tābhiḥ punar ittham udīritam |
śyāmasundara te dāsya iti4 yadvat tatheha ca
āryaputraḥ kadāsmākaṃ kiṅkarīṇāṃ tu mūrdhani |
bhujaṃ dhāsyaty evam āsāṃ tatpatnīpadakāmatā
tatkāmatā hi siddhā cet tena taddānam avyayam |
ye yathā māṃ prapadyante iti5 yatvat6 pratiśravaḥ
vallavyo me madātmāna iti7 yat proktam ātmanā |
sarveṣāṃ vacasām ūrdhvaṃ tad āstāṃ sarvamūrdhani
yan matkāmā iti proce tāsāṃ prāptis tathā svayam |
tan mayā sādhu tat proktaṃ tāsāṃ kāmitalambhanam
matkāmā iti padyasya turyāṃśe tv idam ucyate |
parāś ca saṅgatas tāsāṃ prāpuḥ śatasahasraśaḥ8
[pūrvavad ekaviṃśatyā]
yaḥ śrīgargavacaḥ pūrṇaṃ tūrṇaṃ cakre svayaṃ dvayam |
eṣa vaḥ śreya ādhasyad ya etasmin maheti9 dik
nāśād vighnasya kaṃsādeḥ patyābhāsādijasya ca |
1. (b) 'sthairyam; 2. BhP x.47.21; 3. ibid.; 4. x.22.15; 5. gītā 4.11; 6. (a) yat tat; 7. BhP x.46.6; 8. BhP xi.12.13; 9. BhP x.8.16
sadā svam adadād yasmād vraje kāntāvrajeṣv api
[pūrvavad yugmakam]
yaḥ prādād vrajavāsibhyaḥ pūrvarītyā nijāṃ gatim |
vṛndāvanasthāṃ golokanāmnīṃ yāṃ prāg alokayat
yāṃ śrībṛhadgautamīye prāha vṛndāvanaṃ prati |
sarvadevamayaś cāhaṃ na tyajāmi vanaṃ kvacit
āvirbhāvas tirobhāvo bhaven me'tra yuge yuge |
tejomayam idaṃ ramyam adṛśyaṃ carmacakṣuṣā
1
tad etad vistarād brahmasaṃhitāyāṃ nirūpitam |
golokanāmnā2 tanmadhye gokulākhyaṃ hareḥ padam
na tyajāmīti yat tat tu dvidhābhiprāyakaṃ matam |
virahe 'pi vraje sphūrtyā pūrtyā śīghrāgater api
[pūrvavac caturbhiḥ]
yaḥ sva-puryor api sthairyaṃ yāti nityaṃ yathāha ca |
mathurā bhagavān yatra nityaṃ sannihito hariḥ
3
dvārakāṃ hariṇā tyaktāṃ samudrotplāvayat kṣaṇāt |
varjayitvā mahārāja śrīmad-bhagavad-ālayam
4
smṛtvāśeṣāśubha-haraṃ sarva-maṅgala-maṅgalaḥ |
nityaṃ sannihitas tatra bhagavān madhusūdanaḥ
5
[pūrvavad tribhiḥ]
yas tasmād ubhayatrāpi rājatīti śukena ca |
jayatīty6 ādi-vākyena varṇitaḥ kṣitipaṃ prati
yaś campū-yugala-prāntam īdṛk siddhāntam īritam |
jīvāntaryāmitāṃ prāptas tūrṇaṃ pūrṇam acīkarat
sa tu harir adhivartma dantavakraṃ
yudhi śamayan vraja-vāsam āsasāda |
tam abhiyayur amī vrajeśa-mukhyāḥ
śaśinam iva kṣudhitāś cakora-vārāḥ
[ādim ārabhya mahā-kulakam]
sa ca janaka-mukhān nirīkṣya
śuṣkān svadṛg-amṛtena siñcati sma |
pulaka-kula-miṣād yathāṅkurāṇāṃ
tatim adadhur bata te'pi gopavṛkṣāḥ
atha hari-hariṇīdṛśaś ca tarhi
sphuraṇam iva pratipadya pūrva-tulyam |
nayana-gatatayānyathā ca matvā
muhur agaman bhramam abhramaṃ ca tatra
1. gcp 1.18; gcu 29.96 etc.; 2. (b) nāmnīṃ; 3. BhP x.1.28; 4. BhP xi.31.23; 5. BhP xi.31.24; 6. BhP x.90.48;
vrajam atha viśataḥ sa-ratnam ārātrikam anulabdhavataś ca tasya lokaḥ |
kusuma-kula-sahodaraṃ vitanvan jaya-jaya-ghoṣam uvāca bhadra-vācam
vrajam atha sukhayan vinīta-vācā
kramam anulabdha-tadīya-saṅgamaś ca |
druta-gati jananīṃ sukhena sektuṃ
gṛham adasīyam iyāya kṛṣṇa-candraḥ
ciram api viracayya śarma tasyās tad-anumatiṃ pratilabhya tat-tanūjaḥ |
saha-sakhi-nikareṇa divya-śayyāṃ sukham adhiśayya niśāvirāma-dṛṣṭaḥ
punar api nija-vṛnda-saukhya-vṛndaṃ vidadhad uditya sa nitya-citra-mitraḥ |
nija-mukha-kamalaṃ vikāsya netra-bhramara-madhūtsavam ātatāna tatra
[yugmakam]
aharahar idam eva tatra pūrva-1pratinava-bhāvam avāpa kevalaṃ na |
jana-samuditir apy adṛṣṭa-pūrvāṃ vapur anukāntim iyāya śaśvad eva
divasa-katipaye tadātiyāte2 paśupati-pālakatāpta-tādṛg-icchuḥ |
nija-ratha-tarasā nināya goṣṭhaṃ saha-jananī-kabalaṃ tam uddhavaṃ ca
agharipu-sudṛśāṃ dhavābhimāniṣv akṛta-tanu-pratimāḥ purā tu māyā |
sarabhasam adhunā sma tā vibhajya prakṛta-tanūs tanute premāspadāni
atha gatavati mūrti-bheda-rītyā yadu-puram atra ca rājamāna-dhāmni |
vraja-bhava-jana-mātra-dṛśya-rūpe matir udiyāt tava citta gopa-kṛṣṇe
Original text: Saṃkalpakalpadruma · Data entry n.n. · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0