સંકલ્પકલ્પદ્રુમ · અધ્યાય 1

સઙ્કલ્પ-કલ્પ-દ્રુમ
શ્રીરાધાદામોદરાભ્યાં નમઃ1
શ્રી-કૃષ્ણ કૃષ્ણ-ચૈતન્ય સ-સનાતન-રૂપક ।
ગોપાલ રઘુનાથાપ્ત વ્રજ-વલ્લભ પાહિ મામ્

2
નન્દ-નન્દન ઇત્ય્ ઉક્તસ્ ત્રૈલોક્યાનન્દ-વર્ધનઃ ।
અનાદિ-જન્મ-સિદ્ધાનાં ગોપીનાં પતિર્ એવ યઃ3 ॥2
નવીન-નીરદ-શ્યામં તં રાજીવ-વિલોચનમ્ ।
વલ્લવી-નન્દનં વન્દે કૃષ્ણં ગોપાલ-રૂપિનમ્ ॥3
[યુગ્મમ્]4
વૃન્દારણ્યે જરન્ જીવઃ કશ્ચિત્ પ્રાહ મનઃ પ્રતિ ।
મ્રિયસે સામ્પ્રતં5 મૂઢઃ ગૂઢામ્ એતાં સુધાં પિબ ॥4
તાં પિબન્ન્ એવ હે સ્વાન્ત સ્વં ચ ગોકુલ-સઙ્ગતમ્ ।
સેવાં ચ વાઞ્છિતાં કાઞ્ચિદ્ ભાવ-ભેદેન ભાવય ॥5
મઙ્ગલઃ સર્વ-લોકાનાં ગોપ-ક્ષૌણીભૃદ્-અઙ્ગજઃ ।
ભવ્યં પલ્લવયન્ પાયાદ્ વલ્લવી-જન-વલ્લભઃ ॥6
અહો બકીત્ય્6 આદિકીર્તિઃ કૃષ્ણસ્ તુ ભગવાન્ સ્વયમ્ ।7
અસ્તિ યસ્ તસ્ય પિત્રાદિતયા ચિત્રાય ક્ પ્તવાન્ ॥7
સ્તુતસ્ તદ્ ભૂરિભાગ્યેતિ8 તથા ચેત્થં સતામ્ ઇતિ9 ।
નેમં વિરિઞ્ચ ઇત્ય્10એવં નાયં શ્રિય ઇતિ11 વ્રજઃ ॥8
યસ્ તં કો વાશ્રયેન્ નાત્ર ક્ષિતાવ્ ઇન્દ્રિયવાન્ નરઃ ।
તસ્માદ્ ભ્રાતર્ નિજ-ત્રાતઃ સ્વાન્ત સ્વાન્તસ્ તમ્ આશ્રય ॥9
[ત્રિભિઃ કુલકમ્]
ઉપદેશં દેશ-રૂપં મમ માનય માનસ ।
સુધા-ધારા-ધરઃ સોઽયં કલ્પઃ સ્યાત્ કલ્પ-ભૂરુહઃ

મૂલં જન્માદિ-લીલાસ્ય સ્કન્ધઃ સ્યાન્ નિત્ય-લીલતા ।
શાખાસ્ તત્-તદ્-ઋતુ-શ્લોકાઃ ફલં પ્રેમમયી સ્થિતિઃ

અથ મહા-કુલકેન જન્માદિ-લીલા ॥
યસ્ તન્ત્રમન્ત્રયોર્ ગુપ્તમ્ ઉક્તઃ શ્રીનન્દનન્દનઃ ।
તદ્રૂપતાં નિજાં વ્યાઞ્જીત્ કુતશ્ચિત્ કુતુકાદ્ ભુવિ

યઃ પ્રાગ્ ઇતિ12 હિ પદ્યાભ્યાં નન્દાત્મજતયા સ્વતઃ ।
વાસુદેવતયા કાર્યવશાદ્ ગર્ગેણ નિશ્ચિતઃ

1. (બ્) શ્રી-શ્રી-રાધા-કૃષ્ણાભ્યાં નમઃ; 2. ગ્ચ્પ્ 1વ્1; 3. ગૌત્ત્. 2.24; થેરે: અનેક-જન્મ-શુદ્ધાનામ્, ગ્ચ્પ્ 15.72 અનેક-જન્મ-સિદ્ધાનાં; 4. (બ્) નોત્ fઓઉન્દ્; 5. (બ્) મ્રિયતે ઽસામ્પ્રતમ્; 6, ભ્પ્ ઇઇઇ.2.23; 7. ભ્પ્ ઇ.3.28॥; 8. ભ્પ્ x.14.34॥; 9. ભ્પ્ x.12.11; 10. ભ્પ્ x.9.20; 11. ભ્પ્ x.47.60; 12. ભ્પ્ x.8.14
યઃ શ્રી-નન્દ-યશોદાન્તર્-હૃદિ સ્ફૂર્તિં ગતસ્ તતઃ ।
ઉદ્યંશ્ ચક્રે દુગ્ધ-સિન્ધોર્ ઇન્દોર્ જન્મ-વિડમ્બનમ્

યઃ સર્વ-ર્દ્ધિ-વ્રજં નન્દ-વ્રજં સ્વં જન્મ-માત્રતઃ ।
રમાણાં જાયમાનાનામ્ આરામં1 ધામ નિર્મમે

યઃ સ્વ-માધુર્ય-પીયૂષં સમ્પૂર્ય2 પરિવેશયન્ ।
જિગાય મોહિની-રૂપં ક્ષીર-નીરધિ-તીરગમ્

યઃ કૃપાં જન્મના વ્યઞ્જન્ પૂતનામ્ અપિ પૂતતામ્ ।
નીતાં ધાત્રી-ગતિં સ્ફીતાં ચાકાર્ષીન્ નૂતનાર્ભકઃ

3
યઃ કોમલ-પદાગ્રેણ શકટં તદ્ વિશઙ્કટમ્ ।
સ્વ-જ્યોત્સ્નાવરણં મત્વા ચિક્ષેપાક્ષેપવાન્ ઇવ

યઃ પૂજિત-પદ-ક્ષેપ-કૂજિત-સ્મિત-રોચિષામ્ ।
શોભયા લોભયામાસ બાલિકાઃ કુલ-પાલિકાઃ

યઃ સ્વ-નામાદ્યમ્ આસાદ્ય ગર્ગાદ્ વર્ગાન્ નિજાન્ અનુ ।
હર્ષં વવર્ષ ન્યગ્ જલ્પન્ન્ ઓમ્ ઇત્થં સોમજિન્-મુખઃ

યસ્ તૃણાવર્તમ્ આસાદ્ય સદ્યઃ સંવર્ત-વર્તનમ્ ।
સંવર્તયંસ્ તમ્ આનિન્યે વિપરીત-પરીતતામ્

યઃ શ્રી-રામં નિજારામં સઙ્ગચ્છન્ન્ અચ્છ-ખેલયા ।
બાલાન્ આનન્દયન્ નન્દ-રાજ-કેશરિ-નન્દનઃ

યઃ પુણ્ડ્રં રોચનારુચ્યં કઞ્ચુકં કાઞ્ચન-પ્રભમ્ ।
દધન્ માતુસ્ તત્ તદાસીદ્ ઉત્સઙ્ગસી યદ્ આજનિ

યઃ કુર્વન્ કર્દમ-ક્રીડાં નિર્વ્યાજમ્ અનયા ધૃતઃ ।
દ્વયોઃ સુખેન દુઃખેન સ્નિગ્ધાન્ દિગ્ધાન્ વિનિર્મમે

યઃ સમં સહજાતેન રઙ્ગન્ન્ અઙ્ગણ-કર્દમે ।
કિઞ્ચિત્ કાતર-ધીઃ પશ્યન્ માતરં દ્રુતમ્ ઈયિવાન્4

યસ્ તયાલિઙ્ગિતઃ સા સ્મિતં સ્તન્યમ્ અનન્ય-ધીઃ ।
અપાયિ સુષ્ઠુ ચાપ્યાયિ સ્મિતં બિભ્રદ્ ઉદૈક્ષિ ચ

યસ્ તદા માતુર્ આનિન્યે સર્વં વિસ્મૃતિ-વિસ્મૃતમ્ ।
વદન્ન્ ઇવ સ5સંમુગ્ધ-બાલ-સિંહાવલોકનઃ

યસ્ તદા મૃત્તિકાં ભક્ષન્ન્ અલક્ષ્યમ્ અનયા ધૃતઃ ।
દયયા કિં ભયાદ્ અસ્યાસ્ ત્રાતઃ સ્રાગ્ યોગ-માયયા

યઃ શ્રી-રામાન્વયી કામાન્ નનાટ સહ-પાટવમ્6 ।
વૃદ્ધાનાં સુખમ્ ઋદ્ધાનાં કુર્વાણસ્ તાલ-પાલનમ્

યઃ ક્રીણન્ કર-વિભ્રષ્ટ-મૂલ્યત્વે ઽપ્ય્ અમિતં ફલમ્ ।
ફલાન્ય્ અનન્યલભ્યોઅનિ દદે વિક્રીણતીં પ્રતિ

1. (અ) ઓં મારામં; 2. (બ્) સર્વત્ર; 3. થિસ્ વેર્સે મિસ્સિન્ગ્ fરોમ્ (બ્); 4. (બ્) ઇયિવાન્; 5. (બ્) સુઓ; 6. (બ્) સહપાટવઃ
યસ્ તર્ણકાન્ પુરા મુઞ્ચન્ન્ અઞ્ચન્ બાલ-બલાન્વિતઃ ।
દોહાનુકરણં કુર્વન્ સુખ-દોહાય ક્ પ્તવાન્

યઃ કર્ષન્ન્ અપિ વત્સસ્ય પુચ્છં સઙ્કર્ષણાન્વિતઃ ।
તેન કર્ષં વ્રજન્ ભ્રાતૃ-ભાયાભિઃ પર્યહસ્યત

યઃ કુર્વન્ન્ અપિ ગવ્યાનાં ચૌર્યં ભવ્યાય દિદ્યુતે ।
યસ્ય તાભિર્ વિવાદશ્ ચ સુખ-સંવાદ-સિદ્ધયે

યઃ સ્વં દામોદરં શ્ર્ણ્વન્ સામોદ-વ્રીડમ્ અઞ્ચતિ ।
પ્રસૂ-શિક્ષામય-સ્નેહાદ્ બાલ્ય1સ્વેહાન્તરાદ્ અપિ

યઃ સુષ્ઠુ ખેલયાવિષ્ટઃ સ્વ-માત્રા પ્રણયાન્ મુહુઃ ।
કૃષ્ણ કૃષ્ણારવિન્દાક્ષેત્ય્2 આહૂતો ઽપ્ય્ આશુ નાયયૌ

યઃ શ્રી-વૃન્દાવનં પ્રાઞ્ચન્ ભ્રાત્રા સહ વનાસ્પદમ્ ।
હાસયન્ ભાસયામાસ3 માતરૌ યાતરૌ મિથઃ

યઃ શ્રી-વૃન્દાવને લબ્ધે પ્રારબ્ધ-ક્રીડમ્ અન્વભૂત્ ।
રામ-દામાદિભિઃ સખ્યં તત્-પ્રખ્યં ભ્રમરાદિભિઃ

યઃ શ્રી-રામેણ તત્રાપિ વીક્ષ્ય પ્રીતિમ્ અગાત્ પરામ્ ।
વૃન્દાવનં ગોવર્ધનં યમુના-પુલિનાનિ ચ4

યઃ પ્રાપ્ત-મધ્ય-કૌમારઃ પિત્રા સાર્ધં વનં વ્રજન્ ।
પૃચ્છન્ નામાનિ ધામાનિ પશ્યન્ મુદમ્ અવાપ્તવાન્

યઃ ક્રીડન્ શિશુર્ અવ્રીડમ્ અગ્રજેન વ્રજેન્દ્રજઃ ।
જલ્પાજલ્પિ મિથશ્ ચક્રે હસ્તાહસ્તિ પદાપદિ

યશ્ ચારયન્ નિજાન્ વત્સાન્ વત્સકં નામ દાનવમ્ ।
બકં બકવદ્-આકારં દારયન્ મુક્તમ્ આર્દયત્

યઃ સ્વૈર્ વિહરણં ચક્રે મેષી-હરણ-સંજ્ઞિતમ્ ।
વ્યોમં ચ વ્યોમતાં નિન્યે કુર્વન્તં પ્રતિલોમતામ્

યઃ કુર્વંસ્ તમ્ અઘં ખણ્ડં વિધેર્ અઘમ્ અતઃ પરમ્ ।
નિન્યે સ્વ-જ્યોતિષિ પ્રાઞ્ચં તદ્ અર્વાગ્ ભક્તિ-તેજસિ

યઃ કૌમારમ્ અતિક્રમ્ય રમ્ય-પૌગણ્ડ-મણ્ડનઃ ।
ચક્રે ગોપાલતાં ગચ્છન્ લોક-પાલક-પાલતામ્

યઃ કાલ-કૂટ-નિષ્પિષ્ટ-ચેતનાન્ વ્રજ-કેતનાન્ ।
ચેતયામાસ કૃપયા લોચનામૃત-વૃષ્ટિભિઃ

યઃ કાલિયમ્ અપિ વ્યક્તં નિજાઙ્ઘ્રિ-યુગ-મુદ્રયા ।
વ્યઞ્જન્ મમેતિ શરણાગતાન્ અન્યાન્ અરઞ્જયત્

યઃ શુકેન વ્રજ-પ્રેમાસ્પદત્વેનેત્થમ્ ઈરિતઃ ।
કૃષ્ણે ઽર્પિતાત્મ-સુહૃદ્ ઇત્ય્ આદિ પ્રોચ્ય પ્રશોચ્ય ચ

1. (બ્) બાલ્યં; 2. ભ્પ્ x.11.15; 3. (બ્) ભાષયામાસ; 4. ભ્પ્ x.11.36
આબાલ-વૃદ્ધ-વનિતાઃ સર્વે ઽઙ્ગ1 પશુ-વૃત્તયઃ ।
નિર્જગ્મુર્ ગોકુલાદ્ દીનાઃ કૃષ્ણ-દર્શન-લાલસાઃ

2[મહાકુલકાન્તર્ યુગ્મકમ્]2
યસ્ તસ્મિન્ સમ્ભ્રમે રોધાન્ નિષ્ક્રમે3 વ્રજ-કન્યકાઃ ।
મેને તાઃ પ્રથમં પશ્યન્ સ્વં કૃતાર્થં કૃતાવ્ ઇહ

યસ્ તદા દહનં ગોષ્ઠ-પ્રેમ્નાકૃષ્ટ-વિવેચનઃ ।
પ્રેમ્નસ્ તસ્ય પરીક્ષાર્થમ્ ઇવ દ્રાગ્ અપિબત્ પ્રભુઃ

યઃ સ્પર્શાદ્ અનૃતીકુર્વન્ વિષં વિષધરં ચ તમ્ ।
સ્વાશ્રિતાન્ અમૃતીકર્તું કૃતી કૈમુત્યમ્ ઐક્ષયત્

તસ્ તુ ભાણ્ડીરમ્ આસાદ્ય મલ્લ-તાણ્ડવમ્ આચરન્ ।
સુભદ્ર-4મણ્ડલી-ભદ્ર-ભદ્રવર્ધન-ગોભટાઃ

યક્ષેન્દ્ર-ભટ ઇત્ય્5 એવં ક્ પ્ત-સઙ્ગૈઃ કુમારકઃ ।
સવયોભિઃ સુખં લેભે યત્ર કાશ્ચિત્ કુમારિકાઃ

ગોપાલી પાલિકા ધન્યા વિશાખા ધ્યાન-નિષ્ઠિકા6 ।
રાધાનુરાધા સોમાભા તારકા દશમી તથા7

કૌતુકાય ગતા યાસુ મલ્લી મલ્લીતિ નર્મ-કૃત્ ।
મધ્વાજ્ય-નિભમ્ આસ્વાદ્ય યાભિઃ ક્ પ્તં સ્મ માદ્યતિ

[પૂર્વવન્ મહાકુલકાન્તશ્ ચતુર્ભિર્ અન્વયઃ]
યઃ કામ્યે કામ્યકે ગત્વા સરઃ સાગર-સન્નિભં ।
લઙ્કાકલ્પાકૃતાકલ્પં નિત્યં દીવ્યતિ સઙ્ગિભિઃ

યઃ કૈશોરં તતઃ સજ્જન્ વસન્તમ્ ઇવ ષટ્પદઃ ।
લોલયન્ન્ આત્મનશ્ ચિત્તં લોલયામાસ પદ્મિનીઃ

યસ્ તા વ્રજ-રમા નિત્ય-પ્રેયસીઃ કુતુકાત્મના ।
લીલા-શક્ત્યાન્યથા-ભાનં નીતા ગુપ્તમ્ અરઞ્જયત્

યઃ શ્રી-રામેણ ધેનૂનાં રક્ષાયાં ધેનુકાસુરમ્ ।
નિઘ્નન્ વિઘ્નમ્ અપાકાર્ષીદ્ અકાર્ષીદ્ અભયં દિવિ

યશ્ ચક્રે ધેનુમ્ આદાય સાયં વ્રજમ્ ઉપાગતઃ ।
પૂર્વ-રાગં કિશોરીણામ્ અપૂર્વં વ્યતિવીક્ષયા

યઃ પૂર્વં લજ્જયા દૂત-કામ-લેખાદ્ય્-ઉપાયતામ્ ।
વિજહન્ નિજ-નેત્રાન્તં નિન્યે નૂતન-દૂતતામ્

યસ્ તાસુ સ્ફુટમ્ આસજ્ય વિરજ્ય લઘુ સર્વતઃ ।
તદ્-અઙ્ગ-સઙ્ગ-ભિક્ષાર્થં વેણુ-શિક્ષામ્ અસાધયત્

યશ્ ચેતનાચેતનાલિં કર્ષન્ન્ અપ્ય્ આશુ વેણુના ।
તાઃ ક્રષ્ટું સુષ્ઠુ નાશક્નોદ્ યતસ્ તા લજ્જયા સિતાઃ

1. (બ્) સર્વાઙ્ગો; 2. મિસ્સિન્ગ્ fરોમ્ (બ્); 3. (બ્) નિષ્ક્રાન્તા; 4. (બ્) શુભદ્ર; 5. બ્ર્સ્ ઇઇઇ.3.23; 6. (બ્) ઓધ્યાનનિષ્ઠિકાઃ; 7. ભવિષ્યપ્ ઇવ્ (ચ્f. ક્સ્ પ્112); 8યઃ શ્રી-ભાણ્ડીર-નામાનં બટં શશ્વદ્ અટન્ન્ અધાત્ ।
નાના-ક્રીડાં સ-નીડાનામ્ અદભ્રં બિભ્રદ્ ઉત્સવમ્

યઃ શ્રીદામ્ના સુદામ્ના ચ ભદ્રસેનાર્જુનાદિભિઃ ।
ખેલા-દમ્ભ-બલાચ્ ચક્રે તત્-પ્રલમ્બ-પ્રલમ્ભનમ્

યઃ પ્રલમ્બં લમ્બમાનં જીવનાદ્ બલ-તેજસા ।
વિધાય વિદધે તીવ્રાન્1 નવશક્તિં દવીયસીમ્

યઃ કાનને સુદીર્ઘાહે નિદાઘે કૃત-કેલિકઃ ।
અપરાહ્ણે પ્રેયસીનામ્ આનન્દં વિદધે યથા ।68॥
ગોપીનાં પરમાનન્દમ્ આસીદ્ ગોવિન્દ-દર્શને ।
ક્ષણં યુગ-શતમ્ ઇવ યાસાં યેન વિનાભવત્2

[પૂર્વવદ્ યુગ્મકમ્]
યઃ સદા દૃષ્ટિ-કૃદ્ વૃષ્ટિ-વર્ષા-રૂપ-નિશા-ક્ષયે ।
શરદં પ્રાતર્ આસાદ્ય પ્રિયાણામ્ અહૃતાન્ધતામ્

યઃ શ્રીગોવર્ધનપ્રેમસ્વપ્રેમધનજીવિષુ ।
સ્વ-ગોત્રેષ્વ્ અપિ સઞ્ચાર્યાન્યાન્ અપ્ય્ આર્યાન્ અશિક્ષયત્

યઃ શ્રી-ગોવર્ધનં બિભ્રચ્ છક્ર-વિભ્રષ્ટ-ગર્વતામ્ ।
નિન્યે ગોષ્ઠં યદ્ ઉન્નિન્યે શ્રેષ્ઠં સ્વ-પ્રેષ્ઠજાતિષુ

શ્રી-ગોવિન્દતાં વિન્દન્ન્ અવિન્દદ્ વિશ્વ-નન્દિતામ્ ।
યન્ મિથઃ શક્ર-જન્તૂનાં નૈત્ર્યાવ્યધિત શમ્ભુતામ્

યઃ પાશિ-લોકાદ્ આનીય પિતરં માતૃ-જીવનમ્ ।
અજીવયદ્ વ્રજં સર્વં તં વિના ગત-જીવનમ્

યઃ સ્વાનાં વ્રજ-લોકાનાં હૃદોકાસ્ તાન્ વિશોકયન્ ।
તેષાં સ્વસ્ય ચ ગોલોકં નિત્ય-લોકમ્ અલોકયત્

યશ્ ચિત્ત-વાસસી નીત્વા કુમારીણાં પરં દદે ।
ન પૂર્વં યેન તા બદ્ધાઃ સમ્બદ્ધા નિત્યમ્ આત્મનિ

યઃ સ્વ-વંશિકયા મોહ-બાધિતાં રાધિકામ્ અનુ ।
પૂર્ણાઃ પુલિન્દ્ય ઇત્ય્3આદિ વૃત્તં વૃત્તં વિનિર્મમે

યઃ સખીન્ અખિલાગ્રીયાન્ ગ્રીષ્માન્તઃ પ્રેમ-સમ્પદા ।
સંમદાદ્ આજુહાવામૂન્ ક્રમાદ્ એવં મુદાં પ્રદઃ

હે સ્તોકકૃષ્ણ હે અંશો શ્રીદામન્ સુબલાર્જુન ।
વિશાલ વૃષભૌજસ્વિન્ દેવપ્રસ્થ વરૂથપ4

એવમ્ આહૂય ભૂયસ્ તાન્ નર્મ-સૂનૃત-ગીર્ વૃતમ્ ।
આહ વૃન્દાવન-સ્થાનાં સ્થાવરાણાં વરાં ગતિમ્

[પૂર્વવત્ ત્રિભિઃ]
1. (બ્) તીવ્રાં; 2. ભ્પ્ x.19.16; 3. ભ્પ્ x.21.17; 4. ભ્પ્ x.2.31.
યસ્ તાસાં યજ્ઞ-પત્નીનાં મહિમ-સ્નેહ-વૃદ્ધયે ।
બુભુક્ષાં સખિભિર્ વ્યઞ્જન્ન્ અન્ન-ભિક્ષાં1 વિનિર્મમે

યસ્ તત્રાશોક-વન્યાયાં ધન્યાયાં સખિભિઃ સહ ।
ક્રીડન્ નિર્વર્ણિતસ્ તાભિઃ શ્યામમ્ ઇત્યાદિ2 વર્ણિતઃ

યઃ સદા નર્મ-શર્માર્થી મધુમઙ્ગલ-નામિનમ્ ।
નર્મ-મન્ત્રિણમ્ આસજ્ય ભોજ્યન્ મિત્રાણ્ય્ અરઞ્જયત્

યઃ સ્વ-જીવન-જીવાનાં ચાતકીનામ્ ઇવામ્બુદઃ ।
સ્વ-જીવનેન તાદાત્મ્યમ્ અકરોદ્ વ્રજ-સુભ્રુવામ્

યઃ પરેષાં હ્રેપણતાં શક્તિ-સઙ્ખ્યાલ્પતાં વિદન્ ।
ગુપ્તાગણ્ય-સ્વકાન્તાસુ વંશી-દૂતીમ્ અમન્યત

યશ્ ચિરાદ્ એવ મુરલી-શિક્ષાયાં વીક્ષ્ય પૂર્ણતામ્ ।
તયા માદ્ય-પ્રિયાસ્ તૂર્ણં પૂર્ણં મેને સ્વમ્ અઞ્જસા

યસ્ ત્યાગ-વ્યાજ-ભૃન્-નર્મ વ્યાજહાર પ્રિયાઃ પ્રતિ ।
પ્રતિનર્મ-પ્રિયા-વૃન્દાદ્ વિન્દન્ શર્માન્વવિન્દત

યઃ સદા યોગ-માયાખ્યાં શક્તિમ્ આસક્તિતઃ શ્રિતઃ ।
પૌર્ણમાસીમ્ ઇતિ નામાસીદ્ વ્રજે યાસીત્ તપસ્વિની

યસ્ તયા દિવ્યયા શક્ત્યાનન્તધાનન્ત-સુભ્રુવામ્ ।
બિભ્રદ્ વિના સ-નર્માદિ-શર્માલભત સર્વદા

યઃ કૃત્વા રાસ-ખેલાયાં મુદં દ્વન્દ્વં પુનર્ મુદમ્ ।
ખેલેયમ્ ઇતિ તદ્ વ્યઞ્જન્ન્ અમુમુદદ્ અમૂઃ પ્રિયાઃ

યસ્ ત્યજન્ન્ અપિ તાઃ સર્વાઃ પર્વાતનુત કુત્રચિત્ ।
અપ્ય્ એણ-પત્નીત્ય્-આદ્યં3 યત્ તત્ર કર્ણામૃતં મતમ્

યસ્ તાસાં જયતીત્ય્4 આદિ વિલાપાદ્ વ્યગ્રતાં ગતઃ ।
તાસામ્ આવિરભૂદ્5 એવં સુધીભિર્ અધિવર્ણિતઃ

યાસાં સ્તન-કાશ્મીર-શસ્ત-વસ્ત્રાસનં ગતઃ ।
રરાજ તાર-કારાજ-રાજત્-પુલિન-ધામનિ

યઃ પ્રહેલિકયા તાસાં સ્વ-પરાજયમ્ આમૃશન્ ।
ન પારયે ઽહમ્ ઇત્ય્6 આદિ રીત્યા સ્વં મતવાન્ ઋણી

યઃ શ્યામઃ સ્વર્ણ-ગૌરીભિઃ પરાં શોભાં યયૌ યથા ।
તત્રાતિશુશુભે રાજન્ન્ ભગવાન્ ઇતિ7 સત્-પ્રથા

યસ્ તાસાં સ્વ-વિહારેણ શ્રાન્તાનાં મુખ-પઙ્કજમ્ ।
પ્રામૃજત્ કરુણઃ પ્રેમ્ના શન્તમેનાઙ્ગ-પાણિના

8
યઃ ક્રીડન્ વારિ-વનયોર્ વિક્રીડ9 ઇવ તાઃ પુનઃ ।
અનુનીય વિનિર્ણીય સ્વ-સઙ્ગં નિલયં ગતઃ

1. (અ) વ્યઞ્જન્ન્ અન્ન-ભિક્ષા; (બ્) વ્યઞ્જન્ અન્ન-ભિક્ષામ્; 2. ભ્પ્ x.23.22; 3. ભ્પ્ x.30.11; 4. ભ્પ્ x.31.1; 5. ભ્પ્ x.32.2; 6. ભ્પ્ x.32.22; 7. ભ્પ્ x.33.6; 8. ભ્પ્ x.33.21; 9. (બ્) ચિક્રીડ યસ્ તીર્થ-વ્યાજમ્ અવ્રાજીદ્ વ્રજેન વનમ્ આમ્બિકમ્ ।
યત્રાશેષેણ વેશેન ચ્છલયામાસ ચાબલાઃ

યઃ સર્વ-જીવનં જીવં વિતરન્ પિતરં પ્રતિ ।
પદાસર્પન્ સ્પૃશન્ સર્પં મુનેઃ શાપાદ્ અપાકરોત્

યઃ સુદર્શનતાં નિન્યે મહા-સર્પં કુદર્શનમ્ ।
કારુણ્ય-કારુઃ કઞ્ચારં1 ન ચકારાપિ દારુણમ્

યઃ પૂર્વં નિર્મમે હોરી-પર્વં યક્ષસ્ય ધૂર્વણમ્2 ।
અન્તર્યામિવત્ તન્3 મન્યે તાદૃગ્ગ્રામીણપર્વસુ

યઃ પ્રાતર્-આદિ-જાઃ ક્રીડાઃ કુર્વંસ્ તાસુ સ્ફુરન્ન્ અપિ ।
શ્લોકાનાં યુગ્મ-સઙ્ઘેન શ્લોકિતસ્ તાભિર્ અન્વહમ્

યઃ શ્રી-ગોવર્ધને રાસ-વર્ધનેચ્છા-વિવર્ધનેયઃ ।
સંગમ્ય પ્રેયસી-સઙ્ઘં નર્મ-સઙ્ગર-રઙ્ગવાન્

ગોષ્ઠ-પ્રકોષ્ઠતઃ ક્રુષ્ટં શ્રુત્વારિષ્ટ-કૃતં કટુ ।
તત્ર સંગત્ય સંયત્ય તં નિહત્ય મુદં ગતઃ

પુનઃ શીઘ્રં ગિરિં ગચ્છન્ સઙ્ગિનીભિઃ સભઙ્ગિભિઃ ।
રાસમ્ ઉલ્લાસયામાસ ભાસયામાસ ચાખિલમ્

[પૂર્વવત્ ત્રિભિઃ]
યઃ કુણ્ડં પુણ્ડરીકાક્ષસ્ તન્ નિર્માય સુનર્મ-કૃત્ ।
શ્રી-રાધિકાં ધન્યમ્ અન્યત્ કારયામાસ સાર-ભૃત્

કંસેનેશિનં4 ગોષ્ઠ-ક્લેશિનં વાજિ-વેશિનમ્ ।
કેશિને5 કેશિનં ચક્રે યમસ્ય પ્રતિવેશિનમ્

યઃ પિત્રાદ્ય્-અનુરાગેણ ચિત્રાભઃ સર્વ-વિસ્મૃતિઃ ।
કંસં ધ્વંસકમ્ અપ્ય્ આર્ચ્છાન્ ન હન્તું ગન્તુ-કામતામ્

યઃ સ્નિગ્ધ-સ્મિતયા દૃષ્ટ્યા વાચા પીયૂષ-કલ્પયા ।
ચરિત્રેણાનવદ્યેન શ્રી-નિકેતેન ચાત્મના

ઇમં લોકમ્ અમુઞ્ચાભિરમયન્ સુતરાં વ્રજમ્ ।
રેમે ક્ષણદયા દત્ત-ક્ષણ-સ્ત્રી-ક્ષણ-સૌહૃદઃ

[પૂર્વવદ્ યુગ્મકમ્]6
યસ્ તથા સહ ગોપીભિશ્ ચિક્રીડ વ્રજરાજજઃ ।
યથાબ્દ-કોટિ-પ્રતિમઃ ક્ષણસ્ તેન વિનાભવત્7

યઃ કાન્તા-મુખ-ચન્દ્રાણાં ભાસા ભાસિનિ8 દિગ્-ગણે ।
રાગ-સાગર-નિર્મગ્નશ્ ચલિતું નાપિ ચ ક્ષમઃ

કિઞ્ચિત્ તદ્-વ્યક્તિ-વાતાલિ-લજ્જા-વીચિ-વિચાલિતઃ ।
કંસ-ઘાતમિષાપાત-નિજેચ્છાભાસમ્ આગતઃ

1. (અ) કઞ્જારં, (બ્) કં ચારિં; 2. (બ્) ધર્ષણમ્; 3. (અ) અન્તર્યામીવ તનો; 4. (બ્) કંસેનેશિતમ્; 5. (બ્) વેશિનં; 6. નોત્ fઓઉન્દ્ ઇન્ (બ્); 7. વિપ્ વ્.23.57; 8. (બ્) ભાસિનમ્
તટસ્થતામ્ અટન્ન્ ઉરીચક્રે મધુપરીગતિમ્ ।
આઃ કિં વાચ્યા વ્રજે યાચ્યા પ્રાણિમાત્રે તનોઃ સ્થિતિઃ

[પૂર્વવત્ ત્રિભિઃ]
યઃ સ્વાંસ્ તત્તદ્ગુણઃ સર્વાન્ અલં હાતું ન તે ચ યમ્ ।
આસ્તાં વ્રજે પ્રેમશૂરા દૂરાદ્ એવ તથા કથા

યઃ પૃથ્વ્યા પ્રથમસ્કન્ધે ધર્માગ્રેવર્ણિતાન્ ગુણાન્ ।1
નિત્યમ્ આપ્તસ્ તથાત્રાપિ વર્ણ્યઃ સન્ન્ અવકર્ણ્યતામ્

સર્વાનન્દપ્રદાનન્દકન્દસ્ તદ્વદ્ગુણાવલિઃ ।
સર્વપર્વદમાહાત્મ્યાદ્ વરઃ સર્વત ઈશ્વરઃ

સર્વદા વૃદ્ધિભાગૃદ્ધિઃ સર્વારાધનભૂધનમ્ ।
સ્વરૂપરૂપસાદ્ગુણ્યપુણ્યકૃત્ કર્મશર્મદઃ

દૃષ્ટિઃ પ્રતિસુધાવૃષ્ટિપ્રભસુન્દરતાપ્રભઃ2 ।
વર્ણાનાં સ્યન્દદિઙ્માત્રાત્3 કર્ણાનન્દકરસ્વરઃ4

અશ્વાસાનામ્ અપિ શ્વાસકારિસૌરભગૌરવઃ ।
અધરસ્પૃષ્ટનીરાદિસૃષ્ટશ્રીરસનારસઃ

સ્વસ્પર્શિસ્પર્શનાસ્પર્શાદ્ વિશ્વતાપાપયાપનઃ ।
જગતઃ શુચિતાધામ નામધામસ્મૃતીડિતઃ

અનન્તસચ્ચિદાનન્દજ્યોતિર્દ્યોતિકલેવરઃ ।
વપુરંશુકયોર્ અંશુસમ્પદ્ વિષ્ણુરમાજયી

જગદ્દૂષણશોભાભૃદ્ વિભૂષણવિભૂષણઃ ।
તૂર્ણં યથારુચિ વ્યાપિરુચિધાર્યગુણાકૃતિઃ

લક્ષ્મીદૃક્પક્ષ્મ5વિષ્કમ્ભિલક્ષ્મલક્ષિતવિગ્રહઃ ।
શઙ્ખચક્રાદિચિહ્નશ્રીદુર્નિહ્નવનિજસ્થિતિઃ

જેતું સ્વમ્ અપ્ય્ અવિશ્રાન્તં શશ્વદ્વલ્ગુ6બલાવલિઃ ।
કિશોરતામનઃસારચોરતાવિશ્વમોહનઃ

વિલાસહાસલીલાસ્યકૃતલાસ્યકલાજયઃ ।
વિકારરહિતાકારઃ સ્ફુરત્પ્રેમવિકારવાન્

પુરાપિ નવ ઇત્ય્ એવં પુરાણાદિવિનિશ્ચિતઃ ।
અનૂતનતનૂઃ7 શ્રીમાન્ સદા નૂતનવત્તનુઃ

સર્વેષાં મનસઃ કર્તું પ્રમનસ્ તાં સ્ફુરન્મનાઃ ।
વૈદગ્ધીદિગ્ધસદ્વૃદ્ધિ8ચાતુરીપ્રચુરીકરઃ

વિશ્વેષાં બુદ્ધિકૃદ્ બુદ્ધિઃ સિદ્ધીનામ્ અપિ સિદ્ધિકૃત્ ।
દક્ષતાલક્ષશિક્ષાકૃદ્ દક્ષતાભિર્ વિલક્ષણઃ

તુચ્છોપકારિતાબિન્દુસિન્ધુકારી કૃતજ્ઞતઃ ।
1. ભ્પ્ ઇ.16.27॥-30॥; 2. (બ્) ઓપ્રભા; 3. (બ્) દિઙ્માત્રઓ; 4 (અ) કરણાનન્દ(?); 5 (બ્) પક્ષ; 6 (અ) ઓવલ્ગાદ્; 7. (બ્) તનુઃ; 8. (બ્) ઓબુદ્ધિઓ
સુદૃઢવ્રતતાવ્રાતત્રાતશશ્વદનુવ્રતઃ

નિજમર્યાદયા બદ્ધશ્રુતિમર્યાદચેષ્ટિતઃ ।
ચેષ્ટિતં1 તાવદ્ આસ્તાં તદ્ દૃષ્ટમાત્રસ્ તથા ગુણઃ

યજ્ઞજ્ઞઃ કાલદેશાદિપ્રજ્ઞઃ સર્વજ્ઞશેખરઃ ।
સર્વજ્ઞતામ્ અવજ્ઞાય પ્રજ્ઞતાતર્કિતાખિલઃ

ધીરતા સ્થિરતા શોભિ વીરતા નિરતાન્તરઃ ।
ક્ષાન્ત્યા દાન્ત્યા ચ શાન્ત્યા ચ સહ કાન્ત્યા સ્વયં વૃતઃ

ધર્મદાનનિદાનશ્રીઃ શૂરઃ2 સુરતમાનસઃ ।
માન્યસામાન્યવર્ધિષ્ણુમાન્યતાક્રિયતાપ્રિયઃ3

અક્ષીણવિનયઃ સુષ્ઠુ લજ્જિતઃ કૂટવર્જિતઃ ।
કીર્તિપ્રતાપપૂર્તિભ્યાં કૃતસલ્લોકજૂર્તિકઃ

સાધૂનાં માધુરીદાનાન્ નિત્યં સાધુસમાશ્રયઃ ।
દ્વિષાં ચ મુક્તિકૃન્ મુક્તિભાગાકર્ષિગુણામ્બુધિઃ

નાનાભાષાલિસમ્ભાષો દેવ4પર્યન્તદેવનઃ ।
પ્રત્યગ્વાદિન્ય્ અપિ પ્રીતિ5સત્યતાસ્ફુરદીરિતઃ

વાવદૂકઃ6 સુધીમૂકસ્થિતિકારિસુધીધરઃ ।
દૃષ્ટમાત્રતયા સર્વબુધતાં7 બુધતાગુરુઃ

યોગ્યાનામ્ અપિ યોગ્યાશી8 રઙ્કાઙામ્ અપિ શઙ્કરઃ ।
શરણાગતરક્ષાયાઃ શરણં શર્મકર્મઠઃ

ન ચ ભક્તિં વિનાસક્તિ9બિન્દુઃ સિન્ધુવદ્ અન્તરઃ ।
સમઃ સર્વત્ર ભક્તાનાં ભક્ત ઇત્ય્ અપ્ય્ અસૌ સમઃ

ભક્તાનાં ભક્તતાનન્દી પ્રેમસ્થેમવશીકૃતઃ ।
તત્તદ્રૂપગુણક્રીડાકૃતસ્વાવધિવિસ્મયઃ

સ્નેહાભિષેકાદ્ વિશ્વેષાં પ્રાજ્યસામ્રાજ્યપૂજિતઃ ।
સર્વત્ર સ્નેહપીયૂષવર્ષિનિત્યનવમ્બુદઃ

ગોષ્ઠવૃન્દાટવીશંસિવંશીગાનમધૂન્મદઃ ।
નિજપ્રિયાવલીભાગ્યસ્પૃહિવિષ્ણુપ્રિયાર્ચિતઃ

કિં બહૂક્તેન સૂક્તેન સૂક્તેન શ્રૂયતામ્ ઇદમ્ ।
કૃષ્ણ એવ હિ કૃષ્ણઃ સ્યાત્ કૃષ્ણઃ સ્યાત્ કૃષ્ણ એવ હિ

[પૂર્વવદ્ એકોનત્રિંશભિઃ]
યસ્ તાદૃગ્ગુણવાન્ ગોષ્ઠં નાત્યન્તં ત્યક્તુમ્ અર્હતિ ।
તાદૃગ્ગુણાન્વયિપ્રેમ્ના તસ્ય બદ્ધશ્ ચ તદ્ યથા

દુસ્ત્યજશ્ ચાનુરાગો ઽસ્મિન્ સર્વેષાં નો વ્રજૌકસામ્ ।
યઃ સજ્જન્ કાલિયક્રોડં વ્રજં સજ્જન્તમ્ આમ્તનિ ।
નન્દ તે તનયે ઽસ્માસુ તસ્યાપ્ય્ ઔત્પત્તિકઃ કથમ્? ॥1461
[પૂર્વવદ્ એવ યુગ્મકમ્]
1. (બ્) ચેષ્ટતઃ; 2. (બ્) શૂરઓ; 3. (બ્) ઓપરઃ; 4. (અ) ઓસમ્ભાષાદ્ એવ; 5. (બ્) પ્રીતિઃ; 6. (બ્) વાવદૂકઓ; 7. (બ્) બુધતાઓ; 8. (અ) યોગ્યાશા; 9. (અ) વિનાસક્તિં
વિમૃશન્ન્ ઉન્મમજ્જ દ્રાગ્ વર્ષન્ હર્ષં જગત્ય્ અપિ ॥147
યઃ શક્રે વક્રતાં પશ્યન્ પ્રેમ્ના યન્ વ્રજવશ્યતામ્ ।
હૃદ્ય્ અર્થં તમ્ ઇમં વિદ્વાન્ અત્ર વ્યાનગ્ યથાર્થતામ્ ॥148
તસ્માન્ મચ્છરણં ગોષ્ટં મન્નાથં મત્પરિગ્રહમ્ ।
ગોપાયે સ્વાત્મયોગેન સો ઽયં મે વ્રત આહિતઃ ॥149*fન્
[પૂર્વવદ્ એવ યુગ્મકમ્]
યઃ સઙ્કલ્પં વ્યધાદ્ એવંકિઞ્ચ ભૂધરધારણમ્ ।
સપ્તતરાપ્ય્ અહોરાત્રામ્ સ્તન્માત્રઙ્ગીકૃતિસ્થિતિઃ

કિં ચ યઃ સખિવત્સેષુ લુઞ્ચિતેષુ વિરિઞ્ચિના ।
સસર્જાન્ત્યાંસ્ તદાકારન્ પરં સ્વેનાપરેણ ન

તથાપ્ય્ અનિર્વૃતિં ગચ્છંસ્ તાન્ આયચ્છદ્ વિરિઞ્ચિતઃ ।
સ્વપ્રેમાધિકતત્પ્રેમવશતામ્ આસદદ્ યતઃ

[પૂર્વવદ્ એવ યુગ્મકમ્]
યસ્ તાન્ સ્વસ્મિન્ બક-ગ્રસ્તે ગ્રસ્તેહા-પ્રાણતા-મિતાન્ ।
સ્વ-માત્ર-પ્રાણ-પાત્રાઙ્ગાન્ વિદન્ વિન્દન્ન્ અપિ સ્થિતઃ

યસ્ તેષ્વ્ અઘ-નિગીર્ણેષુ સ્વયં કીર્ણે હતાં વ્રજન્ ।
તદ્-ગલાન્તર્ વિશન્ન્ આત્મ-નિર્વિશેષાન્ વિવેદ તાન્

યસ્ તત્રાપ્ય્ અદ્ભુતં પ્રેમ શ્રીમન્-નન્દ-યશોદયોઃ ।
દમ્પત્યોર્ નિતરામ્ આસીદ્ ગોપ-ગોપીષ્વ્ ઇતિ સ્મરન્

સદાપિ વેદવદ્ વેદ તદ્ અશેષવિદાં વરઃ ।
યદ્ એવ શુકદેવાદ્યા વાદ્યાભં જગુર્ ઉચ્ચકૈઃ

[પૂર્વવદ્ યુગ્મકમ્]
યઃ સ્વીયામ્ ઋણિતાં વ્યક્તાં ત્યક્તાં કર્તુમ્ અશક્નુવન્ ।
ન પારયે ઽહમ્ ઇત્ય્5 આદ્યં પ્રતિજજ્ઞે પ્રિયાઃ પ્રતિ

યઃ કંસાદ્યાન્ દન્તવક્ર-પ્રાન્તાન્6 સાન્તાન્7 વિનિર્મમે ।
તદ્ વિના વ્રજમ્ આગન્તું શાન્તિઃ સ્યાન્8 નેત્ય્ અચિન્તયત્

યસ્ તન્-મધ્યે સમુત્કણ્ઠામ્ ઉત્કણ્ઠાં શમયન્ન્ ઇવ ।
સ્વસ્થાન્ કર્તું વ્રજાન્તઃ-સ્થાન્ મુહુઃ સાન્ત્વનમ્ આદધે ॥159
યઃ સ્વ-પ્રસ્થાન-સમયે "શરીર-સ્થા ઇમા નહિ ।
ભવેયુર્" ઇતિ સઞ્જજ્ઞે પ્રતિજજ્ઞે9 નિજાગતિમ્

1. ભ્પ્ x.26॥.13; 2. (બ્) હૃદ્યાર્થમ્; 3. ભ્પ્ x.25.18; 4. (બ્) સ્વેન પરેણ; 5. ભ્પ્ x.32॥.22; 6. (બ્) ઓપ્રાપ્તાન્; 7. (અ) સો ઽન્તાન્; 8. (અ) શાન્તુઃ સ્યાં (?); 9. (અ) પ્રતિયજ્ઞે;
યસ્ તત્ર શુકદેવેન દ્રાઘિત-શ્લાઘિતં1 સ્તુતઃ ।
ઉભયેષાં પ્રેમ-સામ્યં વ્યઞ્જતા વ્યઞ્જિતાસ્પદઃ

તાસ્ તથા તપ્યતીર્ વીક્ષ્ય સ્વ-પ્રસ્થાને યદૂત્તમઃ ।
સાન્ત્વયામાસ સપ્રેમૈર્ આયસ્ય ઇતિ દ્યોતકૈઃ

2
[પૂર્વવદ્ યુગ્મકમ્]
યઃ કંસ-ઘ્નઃ શશંસેદં હરિ-વંશે ઽપ્ય્ અનૂદિતમ્3 ।
નિશ્વાસા યસ્ય વેદાઃ સ્યુસ્ તદ્ એતત્ કથમ્ અન્યથા? ।163॥
અહં સ એવ ગો-મધ્યે ગોપૈઃ સહ વનેચરઃ ।
પ્રીતિમાન્ વિચરિષ્યામિ કામચારી યથા ગજઃ

4
[પૂર્વવદ્ યુગ્મકમ્]
યઃ કંસે લમ્ભિત-ધ્વંસે સ્વં વિનાતિવિલમ્બિતમ્ ।
કુર્વન્તં પિતરં પ્રોચે "શોચેઃ કથમ્ ઇતઃ પિતઃ ॥165
યાત યૂયં વ્રજં તાત વયં ચ સ્નેહ-દુઃખિતાન્ ।
જ્ઞાતીન્ વો દ્રષ્ટુમ્ એષ્યામો વિધાય સુહૃદાં સુખમ્

5
સ્નેહેન દુઃખિતાન્ ઇત્ય્ એતત્ પ્રોચ્ય સ્નેહવસ્તુનિ ।
અતૃપ્તિં વ્યાનગ્ અત્રાપિ દ્રષ્ટુમ્ ઇત્ય્ એવ દર્શનમ્

પુરુષાર્થતયાવોચદ્ ભાવિકાલતયાપિ ચ ।
અદૃપ્તેર્ ભાવિકાલસ્ય ચાનન્ત્યાત્ તદનન્તકમ્

તાતજ્ઞાતિપદાભ્યાં ચ તદ્ યુક્તમ્ ઇદમ્ ઉક્તવાન્ ।
સુહૃદાં સુખમ્ ઇત્ય્ આખ્યાસ્યતે યદ્વત્ તથા નહિ

સુહૃચ્છબ્દેનોપકાર્યોપકારિત્વં પ્રતીયતે ।
સુખં ચ સુહૃદાં ગમ્યમ્ ઉપકારમયં પરમ્

વિધાયેતિ ચ પૂર્વસ્ય કાલસ્ય ચ્છિન્નરૂપતામ્ ।
નિર્દિશંસ્ તદ્વિધાનસ્ય ન્યદિશત્ ચ્છિન્નરૂપતામ્

તસ્માત્ તેષાં શત્રુવધઃ સુખં યત્ તત્ સમાપ્સ્યતિ ।
જ્ઞાતીનાં સ્નેહશીલાનાં તત્ તુ વો ન સમાપ્સ્યતિ

ઇતિ પ્રોચ્યેદમ્ અવ્યાઞ્જીત્ તેષાં ધૈર્યપ્રદં6 પરમ્ ।
માગધાદિવધાન્તસ્થં7 સ્વસ્થતા ધામ યદ્ ભવેત્

જરાસન્ધાદિશત્રૂણાં પ્રતિબન્ધાન્ ઉપેક્ષ્ય ચ ।
યદ્ય્ એષ્યામ્ય્ અનુસન્ધાનં કુર્યુસ્ તત્રાપિ તે દ્વિષઃ

સ્વેષામ્ એવ પ્રતિજ્ઞાય વ્રજાગમનમ્ ઈશ્વરઃ ।
ન યૂયમ્ અત્રાયાતેતિ વ્યજ્ય વ્યાઞ્જીદ્ ઇદં પુનઃ

યદિ વાત્ર ભવન્તઃ સ્યુર્ ગમાગમવિધાયિનઃ ।
તથાપ્ય્ અચ્છિન્નમત્સ્નેહં જ્ઞાત્વા હન્યુર્ વ્રજં દ્વિષઃ

1. (બ્) દ્રાઘિતઃ શ્લાઘિતઃ; 2. ભ્પ્ x.39.35; 3. (બ્) અનુદિતમ્; 4. હ્વ્ 78.35; 5. ભ્પ્ x.45.23; 6. (બ્) ઓપ્રદઃ; 7. (બ્) ઓસ્થઓ
તસ્માત્ તાવદ્ ધીરભાવં વિધત્ત વ્રજસંસદિ ।
માં ચ યુષ્મત્પ્રિયં નિત્યં લાલનં ચ સમાપ્સ્યથ

[પૂર્વવન્ નવભિઃ]
યઃ સઙ્ગત્ય ગુરોર્ ગેહાત્ પ્રતત્ય સ્વવ્રજસ્મૃતિમ્ ।
પ્રાહિણોદ્ ઉદ્ધવં વક્તું સુનિશ્ચિતમ્ ઇદં યથા

હત્વા કંસં રઙ્ગમેધ્યે પ્રતીપં સર્વસાત્વતામ્ ।
યદ્ આહ વઃ સમાગત્ય કૃષ્ણઃ સત્યં કરોતિ તત્

1
આગમિષ્યત્ય્ અદીર્ઘેણ કાલેન વ્રજમ્ અચ્યુતઃ ।
પ્રિયં વિધાસ્યતે પિત્રોર્ ભગવાન્ સાત્વતાં પતિઃ

2
[પૂર્વવદ્ ત્રિભિઃ]
યઃ સાસ્રમ્ ઉદ્ધવં સાસ્રઃ પતિસ્ તાસાં સ્વયં રહઃ ।
અસઙ્કોચમ્ અવોચેત્થં પ્રેષ્ઠમ્ એકાન્તિનં ક્વચિત્

ગૃહીત્વા પાણિના પાણિં પ્રપન્નાર્તિહરો હરિઃ ।
ગચ્છોદ્ધવ વ્રજં સૌમ્ય પિત્રોર્ નઃ પ્રીતિમ્ આવહ

ગોપીનાં મદ્વિયોગાધિં મત્સન્દેશૈર્ વિમોચય ।
તા મન્મનસ્કા મત્પ્રાણા મદર્થે ત્યક્તદૈહિકાઃ

મામ્ એવ દયિતં પ્રેષ્ઠમ્ આત્માનં મનસા ગતાઃ ।
યે ત્યક્તલોકધર્માશ્ ચ મદર્થે તાન્ બિભર્મ્ય્ અહમ્

મયિ તાઃ પ્રેયસાં પ્રેષ્ઠે દૂરસ્થે ગોકુલસ્ત્રિયઃ ।
સ્મરન્ત્યો ઽઙ્ગ વિમુહ્યન્તિ વિરહૌત્કણ્ઠ્યવિહ્વલાઃ

ધારયન્ત્ય્ અતિકૃચ્છ્રેણ પ્રાયઃ પ્રાણાન્ કથઞ્ચન ।
પ્રત્યાગમનસન્દેશૈર્ વલ્લવ્યો મે મદાત્મિકાઃ

3
[પૂર્વવત્ ષડ્ભિઃ]
યસ્ તથા પ્રોચ્ય યત્ પ્રત્યાયયત્ તચ્ ચ વિલોચ્યતામ્ ।
યદ્ વિલોચનમાત્રેણ ભ્રમસ્ તે શ્વભ્રતાં વ્રજેત્

મામ્ એવેત્ય્ આદિના તાસામ્ અન્તઃપતિર્ અહં પરમ્ ।
બહિર્ વ્યવહૃતિર્ લોકદૃષ્ટેતિ સ્પષ્ટમ્ આતનોત્

યત્ પિત્રોર્ ઇત્ય્ ઉરીચક્રે પિતૃત્વં વલ્લવેન્દ્રયોઃ ।
તસ્માદ્ વલ્લવમાનિત્વમ્ આત્માનશ્ ચ વ્યજિજ્ઞપત્

તત્ર ચાહ ન ઇત્ય્ એતદ્ બહુવાચિપદાદ્ ઇદમ્ ।
મયિ જાતે તયોઃ પુત્રે રામે ત્વયિ ચ પુત્રતા

તતશ્ ચ તાઃ પ્રતિ પ્રાખ્યદ્ વલ્લવ્યો મ ઇતિ સ્ફુટમ્ ।
યદ્ અમૂષુ સ્વદારત્વે4 વ્યાનઞ્જ સ્વયમ્ અઞ્જસા

1. ભ્પ્ x.46.35; 2. ભ્પ્ x.46.34॥; 3. ભ્પ્ x.46.2-6; 4. (બ્) ઓત્વં;
મદ્દારત્વંચ તાસાં તાઃ સદા યસ્માન્ મદાત્મિકાઃ ।
મદાત્મકત્વમ્ આશુ સ્યાદ્ અભેદાચ્ છક્તિતદ્વતોઃ

ઇતિ વ્યઞ્જન્ મન્મનસ્કા ઇત્ય્ ઉક્તં નાત્યપૈક્ષતઃ ।
ન ચાન્યવદ્ ઇહાપેક્ષ્યમ્ અન્યદ્ ઇત્ય્ અપ્ય્ અમન્યત

ધારયન્તીતિ ચ પ્રોચ્ય પ્રત્યાગમનમ્ ઉદ્દિશન્ ।
વલ્લવ્યો મ ઇતિ પ્રાખ્યત્ તસ્માદ્ એવ ન્યજીગમત્

ગમનં મમ તજ્ જજ્ઞે સ્વામ્ અવશ્યં કૃતિં પ્રતિ ।
આગમ્ય સ્વીયતાં તાસાં પૂરયિષ્યામ્ય્ અદૂરતઃ

[પૂર્વવદ્ નવભિઃ]
યસ્ તાસુ બહુધા જ્ઞાનં નિદિશ્યાપિ મુધા વિદન્ ।
સાક્ષાદ્ આત્મીયસમ્પ્રાપ્તિ1 સાક્ષાદ્ એવ નિદિષ્ટવાન્

મય્ય્ આવેશ્ય મનઃ કૃષ્ણે વિમુક્તાશેસવૃત્તિ યત્ ।
અનુસ્મરન્ત્યો માં નિત્યમ્ અચિરાન્ મામ્ ઉપૈષ્યથ

2
યા મયા ક્રીડતા રાત્ર્યાં વને ઽસ્મિન્ વ્રજ આસ્થિતાઃ ।
અલબ્ધરાસાઃ કલ્યાણ્યો માપુર્ મદ્વીર્યચિન્તયા

3
[પૂર્વવદ્ ત્રિભિઃ]
યસ્ તદા સન્દિશન્ સન્દીપિતમ્ એતદ્ વિનિર્મમે ।
તદ્ એતચ્ છૃણુ મચ્ચિત્ત ગુપ્તવિત્તં મનુષ્વ ચ

વૃત્તિર્ યદ્ અન્યા નિર્મુચ્ય મય્ય્ આમુચ્ય મનઃ સ્થિતાઃ ।
મામ્ આપ્સ્યથ દ્રુતં તસ્માન્ મમ નાત્ર સ્વતન્ત્રતા

મયીત્ય્ અનેન પ્રાપ્તે ઽપિ કૃષ્ણે કૃષ્ણપદં બ્રુવન્ ।
અન્યરૂપં મન્યમાનાન્ હન્યમાનાન્ વ્યધાત્ પ્રભુઃ ॥201
મયીત્ય્ એવં મામ્ ઇતિ ચ પ્રોચ્ય મામ્ ઇત્ય્ અવોચત ।
તચ્ ચાવૃત્ત્યા દૃઢીકૃત્ય મતં પરિદૃઢીકૃતમ્

કૃષ્ણ ઇતિ પદં લબ્ધે મયીત્ય્ અસ્ય વિશેષણે ।
માં દ્વયે ઽપ્ય્ ઉપલબ્ધાસા તદ્વિશેષણતા સ્વતઃ

મયિ કૃષ્ણે ઽત્ર માં કૃષ્ણં માં કૃષ્ણમ્ ઇતિ સિધ્યતિ ।
કલ્યાણ્ય ઇતિ સમ્બોધ્ય પ્રબોધ્યં કૃતવાન્ ઇદમ્

ન તાસામ્ ઇવ મત્પ્રાપ્તિર્ દેહં વઃ પરમ્ ઈહતે ।
ઇત્ય્ એવમ્ અન્યદ્ અપ્ય્ અત્ર મન્યમાનં મનઃ કુરુ

[પૂર્વવદ્ પઞ્ચભિઃ]
યઃ શ્રીરામેણ સન્દિશ્ય પ્રિયાસુ નિજહૃદ્ગતમ્ ।
યથાવદ્ વ્યઞ્જયામાસ શ્રીપરાશરગીર્ યથા

1. (બ્) ઓપ્રાપ્તિં; 2. ભ્પ્ x.47.36; 3. ભ્પ્ x.47.37;
સન્દેશૈઃ સામમધુરૈઃ પ્રેમગર્ભૈર્ અગર્વિતૈઃ ।
રામેણાશ્વાસિતા ગોપ્યઃ કૃષ્ણસ્યાતિમનોહરૈઃ

1
[પૂર્વવદ્ યુગ્મકમ્]
યઃ કુરુક્ષેત્રયાત્રાયા વ્યાજાન્ માત્રાદિકાન્ ચિરાત્ ।
સંસજ્યામૂન્ વિસૃજ્યાન્યાન્ સહવાસમુદં દધે

યઃ સુરઘ્નાન્ વ્રજે ગન્તું વિઘ્નાન્ હન્તું વ્રજેશિતુઃ ।
વ્રજે ગમનમ્ આચર્ય દ્વારકાગતિમ્ આદદે

યઃ ક્રામદ્ભિઃ સુદીર્ઘેણ સુષ્ઠુ ક્રષ્ટું વ્રજં પ્રતિ ।
આમુક્તઃ પાશસઙ્કાશમનસા વ્રજવાસિભિઃ

યઃ પ્રકાશં મહારાજસમ્પદં દધદ્ ઈક્ષિતઃ ।
વ્રજાય વ્રજરાજાદ્યેનાહૂતઃ પૂર્વવદ્ ગિરા

યસ્ તેષાં સુષ્ઠુ નિર્નિન્યે યન્ મનઃ સ્વાગતિસ્પૃહિઃ2 ।
તેનાન્તઃકર્ષણં પ્રાપ્તઃ કર્ષમ્ અન્યેન નાર્હતિ

યઃ સ્વીયસહિતસ્ તેષાં સ્વીયકામાન્ અપૂરયત્ ।
કૃષ્ણે કમલપત્રાક્ષે સન્ન્યસ્તાખિલરાધસા

આગમિષ્યત્ય્ અધીર્ઘેણેત્ય્3 આશાલબ્ધં યદ્ ઈપ્સિતમ્ ।
તદ્ અર્થમ્ એવ તાન્ અર્થાન્ યે સ્વીચક્રુઃ પરાન્ અપિ

[પૂર્વવદ્ યુગ્મકમ્]
યઃ સ્વાગમનમર્યાદાં પ્રેયસીષુ નિજાં વ્યધાત્ ।
દન્તવક્રાન્તશત્રૂણાં મારણં સર્વતારણમ્

અપિ સ્મરથ નઃ સખ્યઃ સ્વાનામ્ અર્થં4 ચિકીર્ષયા ।
ગતાંશ્ ચિરાયિતાન્ શત્રુપક્ષક્ષપણચેતસઃ

5
મયિ ભક્તિર્ હિ ભૂતાનામ્ અમૃતત્વાય કલ્પતે ।
દિષ્ટ્યા યદ્ આસીન્ મત્સ્નેહો ભવતીનાં મદાપનઃ

6
યસ્ તાત્કાલિકશાન્ત્યર્થે તથાપિ જ્ઞાનમ્ આદિશત્ ।
આહૂશ્ ચેત્ય્7આદિકે પદ્યે પ્રાર્થિતસ્ તાભિર્ અન્યથા

તત્રાઙ્ઘ્રિસ્મૃતિયાચ્ઞા તુ લક્ષ્યમ્ એવ વિનિર્મમે ।
તત્પ્રત્યાગતિતાત્પર્યા સા તુ પર્યવસાય્યતે

મયિ તાઃ પ્રેયસામ્ ઇત્ય્8 આદ્ય્ ઉક્તં તેન સ્વયં યતઃ ।
તસ્માત્ તચ્ચિન્તનાશક્ત્યા વ્યક્ત્યા તદ્દર્શનાર્થિતા

તથાનુગૃહ્ય ભગવાન્ ગોપીનાં સ ગુરુર્ ગતિઃ ।9
ઇત્ય્ અનેન મુનિઃ પ્રોચ્ય તાસાં વાઞ્છિતપૂરણમ્

મયિ ભક્તિર્ હીતિ કૃષ્ણપ્રોક્તમ્ એવ ન્યજીગમત્ ।
મય્ય્ આવેશ્ય મનઃ કૃષ્ણ ઇત્ય્10 આદ્ય્ અપિ ચ તદ્વચઃ

[પૂર્વવદ્ ત્રિભિઃ]
1. વિપ્ વ્.24.20; 2. (બ્) સ્વાગતસ્પૃહિ; 3. ભ્પ્ x.65.6; 4. (બ્) અર્થઓ; 5. ભ્પ્ x.82॥.41; 6 ભ્પ્ x.82॥.44; 7. ભ્પ્ x.82॥.48; 8. ભ્પ્ x.46.5; 9. ભ્પ્ x.83.1; 10. ભ્પ્ x.47.36.
યઃ પૃથિવ્યા ગુણસ્તોમે સત્યેનાદાવ્ અભિષ્ટુતઃ
સત્યં વિધાતું સત્યં તન્ નાવ્રજેત્ કિં વ્રજે બત

સમ્ભાવના મમૈવેયમ્ ઇતિ નાત્ર વિચાર્યતામ્ ।
વ્રજસ્થાનાં વ્રજપ્રાણવર્યસ્યાપ્ય્ અવધાર્યતામ્

શ્રીમદ્વ્રજાધિરાજસ્ય કૃષ્ણકાન્તાગણસ્ય ચ ।
ઉદ્ધવં પ્રતિ ગીર્ ઈદૃગ્ દૃશ્યતાં દશમાદિષુ

[યુગ્મકમ્]
યસ્ તુ યર્હ્ય્ અમ્બુજાક્ષેતિ1 સ્તુવદ્ભિર્ દ્વારકાજનૈઃ ।
કદાચિદ્ વ્રજમ્ આગાદ્ ઇત્ય્ અભ્યુધાયિ કદાચન

યસ્ તથા શ્રૂયતે પાદ્મોત્તરખણ્ડાદ્ અપિ સ્ફુટમ્ ।
અદાદ્ વ્રજાય સ્વપ્રાપ્તિમઙ્ગલં નિત્યમ્ ઇત્ય્ અપિ

દત્ત્વા તત્કૃતકૃત્યઃ સન્ પ્રાદુર્ભાવાન્તરં ગતઃ ।
જગામ દ્વારકામ્ ઇત્ય્ અપ્ય્ અશ્રાવીત્ય્ અપિ યુક્તિમત્

આગમિષ્યત્ય્ અદીર્ઘેણેત્ય્ ઉદ્ધવાદ્ બુદ્ધમ્ અન્યથા ।
યથા ન સ્યાત્ તથા ભાષ્યં2 કથાન્યા વિતથા મતા

યસ્ ત્યજન્ન્ અપિ ગામ્ આખ્યત્ તમ્ ઉદ્ધવકમ્ ઉત્સુકઃ ।
રામેણ સાર્ધમ્ ઇત્ય્3આદ્યં તાસાં કામિતલમ્ભનમ્

રામેણેતિ દ્વયેનાહ વિયુક્તેર્ યદ્ વ્યતીતતામ્ ।
તેન નાસ્તિ વિયુક્તિઃ સા તદાનીમ્ ઇતિ ભાવ્યતે

મયિ તાઃ પ્રેયસાં પ્રેષ્ઠ ઇતિ4 પ્રાક્તનવાગ્દ્વયે ।
વિયુક્તેર્ વર્તમાનત્વં દૃષ્ટ્વા નિષ્ટઙ્કતામ્ ઇદમ્

સ્વેન તાસાં પુનઃ સઙ્ગે યદ્ વૃત્તં પ્રથમે ઽહનિ ।
તદપ્ય્ અતીતરીત્ય્ આહ પ્રીત્યા સમદધદ્ ઉદ્ધવમ્

તા નાવિદન્ન્ ઇતિ5 પ્રોચે યત્ર તાસાં મદાત્મતામ્ ।
બભૂવ સ મહાભાવઃ સર્વાસાં પરતઃ પરઃ

તતશ્ ચ નામરૂપાત્મન્ય્ ઉદ્ભૂતે સ્વીયવૈભવે ।
પ્રવિષ્ટા ઇવ ન સ્પષ્ટં પ્રવિષ્ટા ગત્યભાવતઃ ॥235
દૃષ્ટાન્તયુગલં તત્ તુ નાવિદન્ન્ ઇતિ કેવલે ।
અવેદનં નદીપક્ષે પ્ય્ અબ્ધ્યન્યરસતાહતિઃ ॥236
સમાધાવ્ ઇતિ દૃષ્ટાન્તસ્યાઙ્ગરૂપતયોર્ ઇતમ્ ।
દાર્ષ્ટાન્તિકસ્યાનુષઙ્ગં સ્યાદ્ અઙ્ગં તદ્ભિદાદ્વયોઃ ॥237
મત્કામા રમણં જારમ્ અસ્વરૂપવિદો ઽબલાઃ ।
બ્રહ્મ માં પરમં પ્રાપુર્ ઇતિ6 પદ્યે તુ તત્પરે

પચ્યન્તાં વિવિધાઃ પાકા7 ઇતીવાત્રાર્થિકઃ ક્રમઃ ।
તા બ્રહ્મ પ્રાપુર્ ઇત્ય્ એવં તા ઇત્ય્ અસ્યાત્ર ચાન્વયઃ

1. ભ્પ્ ઇ.11.9; 2. (બ્) ભાવ્યમ્; 3. ભ્પ્ xઇ.12.10; 4. ભ્પ્ x.46.5; 5. ભ્પ્ xઇ.12.12; 6. ભ્પ્ xઇ.12.13; 7. ભ્પ્ x.24.26॥
કીદૃગ્ બ્રહ્મેતિ બોધાય યત્ પ્રાહ પરમં પદમ્ ।
તત્રાપ્ય્ આકાઙ્ક્ષયાવાદીન્ મામ્ ઇતિ સ્વં પુનઃ પ્રભુઃ

મયિ ભક્તિર્ હીતિ વાક્યાદ્ આહ પ્રાગ્ એતદ્ એવ હિ ।
ધારયન્ત્ય્ અતિકૃચ્છ્રેણેત્ય્ ઉક્ત્યા વ્યાનગ્ ઇદં પુરા

પ્રાણત્યાગેન મત્પ્રાપ્તિર્ નાન્યવત્ તાસુ મન્મતા ।
મત્કામા ઇતિ પૂર્વાર્ધે ચાખ્યત્ પ્રાપ્તિવિભક્તતામ્

અસ્વરૂપવિદઃ સત્યઃ પ્રાપુર્ જારધિયેત્ય્ અવક્ ।
નિત્યતત્પ્રેયસીરૂપસ્વરૂપં હિ તદીયકમ્

યત્ પૂર્વં ભાવયન્ ભાવં ભાવિનીનામ્ અમૂદૃશામ્ ।
મત્કામા ઇતિ નિઃક્ષિપ્ય જારત્વે સ્થૈર્યમ્1 આક્ષિપત્

મયિ કામઃ સદા યાસાં તા મત્કામા ઇતીરિતાઃ ।
કામશ્ ચ રમણત્વેન સ્પૃહાત્ર પ્રતિપદ્યતે

અસ્મિન્ન્ અપિ બતેત્ય્2આદિ શ્રીરાધાગીર્ અલિં પ્રતિ ।
વિવિચ્યતાં તતઃ સર્વમ્ અન્યદ્ અન્યદ્ વિવિચ્યતામ્

અત્રાર્યપુત્ર3 શબ્દઃ સ્યાત્ પત્યાવ્ એવ પ્રસિદ્ધિભાક્ ।
તથાપિ સ્વેષુ કૈઙ્કર્યં દૈન્યાત્ કન્યાવદ્ ઈરિતમ્

સઙ્ક્ પ્તાપતિતા તાભિઃ પુનર્ ઇત્થમ્ ઉદીરિતમ્ ।
શ્યામસુન્દર તે દાસ્ય ઇતિ4 યદ્વત્ તથેહ ચ

આર્યપુત્રઃ કદાસ્માકં કિઙ્કરીણાં તુ મૂર્ધનિ ।
ભુજં ધાસ્યત્ય્ એવમ્ આસાં તત્પત્નીપદકામતા

તત્કામતા હિ સિદ્ધા ચેત્ તેન તદ્દાનમ્ અવ્યયમ્ ।
યે યથા માં પ્રપદ્યન્તે ઇતિ5 યત્વત્6 પ્રતિશ્રવઃ

વલ્લવ્યો મે મદાત્માન ઇતિ7 યત્ પ્રોક્તમ્ આત્મના ।
સર્વેષાં વચસામ્ ઊર્ધ્વં તદ્ આસ્તાં સર્વમૂર્ધનિ

યન્ મત્કામા ઇતિ પ્રોચે તાસાં પ્રાપ્તિસ્ તથા સ્વયમ્ ।
તન્ મયા સાધુ તત્ પ્રોક્તં તાસાં કામિતલમ્ભનમ્

મત્કામા ઇતિ પદ્યસ્ય તુર્યાંશે ત્વ્ ઇદમ્ ઉચ્યતે ।
પરાશ્ ચ સઙ્ગતસ્ તાસાં પ્રાપુઃ શતસહસ્રશઃ8

[પૂર્વવદ્ એકવિંશત્યા]
યઃ શ્રીગર્ગવચઃ પૂર્ણં તૂર્ણં ચક્રે સ્વયં દ્વયમ્ ।
એષ વઃ શ્રેય આધસ્યદ્ ય એતસ્મિન્ મહેતિ9 દિક્

નાશાદ્ વિઘ્નસ્ય કંસાદેઃ પત્યાભાસાદિજસ્ય ચ ।
1. (બ્) ઽસ્થૈર્યમ્; 2. ભ્પ્ x.47.21; 3. ઇબિદ્.; 4. x.22.15; 5. ગીતા 4.11; 6. (અ) યત્ તત્; 7. ભ્પ્ x.46.6; 8. ભ્પ્ xઇ.12.13; 9. ભ્પ્ x.8.16
સદા સ્વમ્ અદદાદ્ યસ્માદ્ વ્રજે કાન્તાવ્રજેષ્વ્ અપિ

[પૂર્વવદ્ યુગ્મકમ્]
યઃ પ્રાદાદ્ વ્રજવાસિભ્યઃ પૂર્વરીત્યા નિજાં ગતિમ્ ।
વૃન્દાવનસ્થાં ગોલોકનામ્નીં યાં પ્રાગ્ અલોકયત્

યાં શ્રીબૃહદ્ગૌતમીયે પ્રાહ વૃન્દાવનં પ્રતિ ।
સર્વદેવમયશ્ ચાહં ન ત્યજામિ વનં ક્વચિત્

આવિર્ભાવસ્ તિરોભાવો ભવેન્ મેઽત્ર યુગે યુગે ।
તેજોમયમ્ ઇદં રમ્યમ્ અદૃશ્યં ચર્મચક્ષુષા

1
તદ્ એતદ્ વિસ્તરાદ્ બ્રહ્મસંહિતાયાં નિરૂપિતમ્ ।
ગોલોકનામ્ના2 તન્મધ્યે ગોકુલાખ્યં હરેઃ પદમ્

ન ત્યજામીતિ યત્ તત્ તુ દ્વિધાભિપ્રાયકં મતમ્ ।
વિરહે ઽપિ વ્રજે સ્ફૂર્ત્યા પૂર્ત્યા શીઘ્રાગતેર્ અપિ

[પૂર્વવચ્ ચતુર્ભિઃ]
યઃ સ્વ-પુર્યોર્ અપિ સ્થૈર્યં યાતિ નિત્યં યથાહ ચ ।
મથુરા ભગવાન્ યત્ર નિત્યં સન્નિહિતો હરિઃ

3
દ્વારકાં હરિણા ત્યક્તાં સમુદ્રોત્પ્લાવયત્ ક્ષણાત્ ।
વર્જયિત્વા મહારાજ શ્રીમદ્-ભગવદ્-આલયમ્

4
સ્મૃત્વાશેષાશુભ-હરં સર્વ-મઙ્ગલ-મઙ્ગલઃ ।
નિત્યં સન્નિહિતસ્ તત્ર ભગવાન્ મધુસૂદનઃ

5
[પૂર્વવદ્ ત્રિભિઃ]
યસ્ તસ્માદ્ ઉભયત્રાપિ રાજતીતિ શુકેન ચ ।
જયતીત્ય્6 આદિ-વાક્યેન વર્ણિતઃ ક્ષિતિપં પ્રતિ

યશ્ ચમ્પૂ-યુગલ-પ્રાન્તમ્ ઈદૃક્ સિદ્ધાન્તમ્ ઈરિતમ્ ।
જીવાન્તર્યામિતાં પ્રાપ્તસ્ તૂર્ણં પૂર્ણમ્ અચીકરત્

સ તુ હરિર્ અધિવર્ત્મ દન્તવક્રં
યુધિ શમયન્ વ્રજ-વાસમ્ આસસાદ ।
તમ્ અભિયયુર્ અમી વ્રજેશ-મુખ્યાઃ
શશિનમ્ ઇવ ક્ષુધિતાશ્ ચકોર-વારાઃ

[આદિમ્ આરભ્ય મહા-કુલકમ્]
સ ચ જનક-મુખાન્ નિરીક્ષ્ય
શુષ્કાન્ સ્વદૃગ્-અમૃતેન સિઞ્ચતિ સ્મ ।
પુલક-કુલ-મિષાદ્ યથાઙ્કુરાણાં
તતિમ્ અદધુર્ બત તેઽપિ ગોપવૃક્ષાઃ

અથ હરિ-હરિણીદૃશશ્ ચ તર્હિ
સ્ફુરણમ્ ઇવ પ્રતિપદ્ય પૂર્વ-તુલ્યમ્ ।
નયન-ગતતયાન્યથા ચ મત્વા
મુહુર્ અગમન્ ભ્રમમ્ અભ્રમં ચ તત્ર

1. ગ્ચ્પ્ 1.18; ગ્ચુ 29.96 એત્ચ્.; 2. (બ્) નામ્નીં; 3. ભ્પ્ x.1.28; 4. ભ્પ્ xઇ.31.23; 5. ભ્પ્ xઇ.31.24; 6. ભ્પ્ x.90.48;
વ્રજમ્ અથ વિશતઃ સ-રત્નમ્ આરાત્રિકમ્ અનુલબ્ધવતશ્ ચ તસ્ય લોકઃ ।
કુસુમ-કુલ-સહોદરં વિતન્વન્ જય-જય-ઘોષમ્ ઉવાચ ભદ્ર-વાચમ્

વ્રજમ્ અથ સુખયન્ વિનીત-વાચા
ક્રમમ્ અનુલબ્ધ-તદીય-સઙ્ગમશ્ ચ ।
દ્રુત-ગતિ જનનીં સુખેન સેક્તું
ગૃહમ્ અદસીયમ્ ઇયાય કૃષ્ણ-ચન્દ્રઃ

ચિરમ્ અપિ વિરચય્ય શર્મ તસ્યાસ્ તદ્-અનુમતિં પ્રતિલભ્ય તત્-તનૂજઃ ।
સહ-સખિ-નિકરેણ દિવ્ય-શય્યાં સુખમ્ અધિશય્ય નિશાવિરામ-દૃષ્ટઃ

પુનર્ અપિ નિજ-વૃન્દ-સૌખ્ય-વૃન્દં વિદધદ્ ઉદિત્ય સ નિત્ય-ચિત્ર-મિત્રઃ ।
નિજ-મુખ-કમલં વિકાસ્ય નેત્ર-ભ્રમર-મધૂત્સવમ્ આતતાન તત્ર

[યુગ્મકમ્]
અહરહર્ ઇદમ્ એવ તત્ર પૂર્વ-1પ્રતિનવ-ભાવમ્ અવાપ કેવલં ન ।
જન-સમુદિતિર્ અપ્ય્ અદૃષ્ટ-પૂર્વાં વપુર્ અનુકાન્તિમ્ ઇયાય શશ્વદ્ એવ

દિવસ-કતિપયે તદાતિયાતે2 પશુપતિ-પાલકતાપ્ત-તાદૃગ્-ઇચ્છુઃ ।
નિજ-રથ-તરસા નિનાય ગોષ્ઠં સહ-જનની-કબલં તમ્ ઉદ્ધવં ચ

અઘરિપુ-સુદૃશાં ધવાભિમાનિષ્વ્ અકૃત-તનુ-પ્રતિમાઃ પુરા તુ માયા ।
સરભસમ્ અધુના સ્મ તા વિભજ્ય પ્રકૃત-તનૂસ્ તનુતે પ્રેમાસ્પદાનિ

અથ ગતવતિ મૂર્તિ-ભેદ-રીત્યા યદુ-પુરમ્ અત્ર ચ રાજમાન-ધામ્નિ ।
વ્રજ-ભવ-જન-માત્ર-દૃશ્ય-રૂપે મતિર્ ઉદિયાત્ તવ ચિત્ત ગોપ-કૃષ્ણે