Samavidhana Brahmana · Chapter p3

atha sāmavidhānabrāhmaṇam
prathamaḥ prapāṭhakaḥ
brahma ha vā idamagra āsīta

tasya tejo raso'tyaricyata / sa brahmā samabhavat

sa tūṣṇīṃ manasā'dhyāyat / tasya yanmana āsīt sa prajāpatirabhavat

tasmāt prājāpatyāṃ manasā juhvati / mano hi prajāpatiḥ

tasya dyauḥ śira āsīduro'ntarikṣaṃ madhyaꣳ samudraḥ pṛthivī pādau

sa vā idaṃ viśvaṃ bhūtamasṛjata / tasya sāmopajīvanaṃ prāyacchat

upajīvanīyo bhavati ya evaṃ veda

tadyo'sau kruṣṭatama iva sāmnaḥ svarastaṃ devā upajīvanti yo'vareṣāṃ prathamastaṃ manuṣyā yo dvitīyastaṃ gandharvāpsaraso yastṛtīyastaṃ paśavo yaścaturthastaṃ pitaro ye cāṇḍeṣu śerate yaḥ pañcamastamasurarakṣāꣳsi yo'ntyastamoṣadhayo vanaspatayo yaccānyajjagattasmādāhuḥ sāmaivānnamiti / sāma hyeṣāmupajīvanaṃ prāyacchat

upajīvanīyo bhavati ya evaṃ veda

tasya ha vā etasya sāmna ṛgevāsthīni svaro māꣳsāni stobhā lomāni

yo ha vai sāmnaḥ svaṃ yaḥ suvarṇaṃ veda svaṃ ca ha vai sāmnaḥ suvarṇaṃ ca bhavati svaro vāva sāmnaḥ svaṃ tadeva suvarṇam

yo ha vai sāmnaḥ pratiṣṭhāṃ veda prati ha tiṣṭhatyasmiꣳśca loke'muṣmiꣳśca vāgvāva sāmnaḥ pratiṣṭhā yadvetadvāgityṛgeva sā/ ṛci sāma pratiṣṭhitam

sa yadā gāyatraṃ bṛhatyāṃ gāyati bārhataṃ jagatyāṃ jāgataṃ triṣṭubhissamatāṃ cāpadyate tasmādetatsāmetyāha samā u ha vā asmiꣳśchandāṃsi sāmyāditi tatsāmnaḥ sāmatvam

kruṣṭaḥ prājāpatyo brāhmo vā vaiśvadevo vā''dityānāṃ prathamaḥ sādhyānāṃ dvitīyo'gnestṛtīyo vāyoścaturthaḥ saumo mandro mitrāvaruṇayoratisvāryaḥ

te devāḥ prajāpatimupādhāvan te'bruvan kathaṃ nu vayaꣳ svargaṃllokamiyāma iti tebhya etān yajñakratūn prāyacchadetaiḥ svarggaṃllokameṣyatha iti taiḥ svarggaṃllokamāyan

svargaṃupallokameti ya evaṃ veda

teṣāmahīyantājāḥ pṛśnayo vaikhānasāvasurociṣo ye cāpūtā ye ca kāmepsavaste'bruvan kathaṃ nu vayaṃ svarggaṃllokamiyāma iti tebhya etatsvādhyāyādhyayanaṃ prāyacchat, tapaścaitābhyāꣳ svargaṃllokameṣyatheti tābhyām̐ svarggaṃllokamāyan

svarggaṃllokameti ya evaṃ veda ya evaṃ veda

iti prathamaḥ khaṇḍaḥ//१/१//
1.2 athātastrīn kṛcchrān vyākhyāsyāmaḥ

haviṣyān prātarāśān bhuktvā tisro rātrīrnnāśnīyāt

athāparaṃ tryahaṃ naktaṃ bhuñjīta

athāparaṃ tryahaṃ na kañcana yāceta

athāparaṃ tryahamupavaset

tiṣṭhedahani rātrāvāsīta kṣiprakāmaḥ

satyaṃ vadedanāryyairna sambhāṣeta rauravayaudhājaye nityaṃ prayuñjīta/ anusavanamudakopasparśanamāpohiṣṭhīyābhiḥ/ athodakatarpaṇam/ namo'hamāya mohamāya maꣳhamāya dhūnvate tāpasāya punarvasave namo namo mauñyāpaṇayaurmyāya saumyāya śamyāya śivāya namo namaḥ pārāya supārāya mahāpārāya pāradāya pāravindāya namo namaḥ puruṣāya supuruṣāya mahāpuruṣāya madhyamapuruṣāyottamapuruṣāya brahmacāriṇe namo nama ityetadevādityopasthānam etā evājyāhutayaḥ / dvādaśarātrasyānte
sthālīpākaꣳ śrapayitvaitābhyo devatābhyo juhuyāt aggnaye svāhā somāya svāhā aggnīṣomābhyāmindrāggnibhyāmindrāya viśvebhyo devebhyo brahmaṇe prajāpataye'ggnaye sviṣṭakṛta iti atho brāhmaṇatarpaṇam

etenaivātikṛcchro vyākhyātaḥ

yāvatsakṛdādadīta tāvadaśnīyāta

abbhakṣastṛtīyaḥ sa kṛcchrātikṛcchraḥ

prathamaṃ caritvā śuciḥ pūtaḥ karmaṇyo bhavati dvitīyaṃ caritvā yatkiñcidanyanmahāpātakebhyaḥ pāpaṃ kurute tasmāt pramucyate tṛtīyaṃ caritvā sarvasmādenaso mucyate

athaitāꣳstrīn kṛcchāꣳścaritvā sarveṣu vedeṣu snāto bhavati sarveṣu deveṣu jñāto bhavati yaścaivaṃ veda yaścaivaṃ veda

iti dvitīyaḥ khaṇḍaḥ//१/२//
1.3 athātaḥ svādhyāyādhyayanasya

kāmamuktvopakrāmedante vā trīn kṛcchrāꣳścaritvā pūto bhavati aggniṃ pratiṣṭhāpyāgnyabhāve tūdakamādityaṃ vopasamādhāya darbhānupastīryya darbheṣvāsīnaḥ prākkūleṣūdakkuleṣu vā dakṣiṇena pāṇinā darbhamuṣṭiṃ gṛhītvā

prathamaṃ trivarggaṃ navakṛtvo navakṛtvo gāyet

evaṃ sadā prayuñjāno'gnyādheyamavāpnoti

indrāya pavate mada iti pavamāna havīꣳṣyetena kalpena

suvarmahāḥ suvarmayā ityetābhyāṃ darśapūrṇamāsāvetenaiva kalpena

bhṛtyātithiśeṣabhojī kāle dārānupeyāt yathāśakti cātithibhyo dadyādapyudakamantataḥ evaṃvrato yadindrāhaṃ yathā tvam ityete sadā prayuñjīta suvarmahāḥ suvarmayā ityete ca parvvaṇi tathā hāsyāggnihotramaviluptaꣳ sadā hutaṃ sa darśapūrṇamāsaṃ bhavati

karmmānte'ggniṃ pratiṣṭhāpya vrīhiyavām̐ꣳstaṇḍulāꣳstriḥ prakṣālya juhuyāt aggnaye svāhā somāya pavitravate varuṇāya dhanvantaraye manasā prājāpatyāṃ brahmaṇe aggnaye sviṣṭakṛta iti paścāt

athātaḥ pāñcarātrikāṇām/ vrīhiyavau bhojanamasauhityamante tvagnyādiruktaḥ kalpaḥ kāmyānāṃ cāvipratiṣedhastamindraṃ vājayāmasīti caturvargeṇa cāturmāsyānyavāpnoti, asya preṣeti pāśukāni

trātāramindraṃ yajāmaha ityetābhyāṃ paśubandham

payovrata etena kalpena bṛhadindrāya gāyateti caturvargeṇa sautrāmaṇyau sautrāmaṇyau

iti tṛtīyaḥkhaṇḍaḥ//१/३//
1.4 athātaḥ sāptarātrikāṇāṃ bhaikṣaṃ payo vā vratameke bhaikṣārthāyaiva grāmaṃ praviśennānyatra svādhyāyādvācamutsṛjedadhaḥ śayīta nāpo'bhyaveyādante tvagnyādiruktaḥ kalpaḥ/ kāmyānāṃ cāpratiṣedhaḥ

īṅkhayantīriti daśataꣳ rathantaraṃ ca vāmadevyaṃ caitānyanusavanaṃ prayuñjāno'gniṣṭomamavāpnoti

yajñāyajñā vo aggnaya iti caturvargeṇātyagniṣṭomaṃ namaste aggna ojasa iti daśatokthyam punānaḥ soma dhārayeti vargeṇa ṣoḍaśinaṃ parīto ṣiñcatā sutamiti vargeṇātirātram

payovrata etena kalpena tisro vāca udīrata iti vargeṇa vājapeyam

māsametena kalpenāva indraṃ kṛviṃ yatheti daśatāptoryyāmāṇam

māsaṃ caturthe kāle bhuñjāna ājuhotā haviṣā marjayadhvamiti daśatā dvādaśāham

sam̐vatsarametena kalpenābodhyaggniriti daśataṃ rathantaraṃ ca vāmadevyaṃ ca bṛhacca vairūpañca vairājaṃ ca mahānāmnyaśca revatyaścaitānyanusavanaṃ prayuñjāno gavāmayanamavāpnoti

rājanarauhiṇābhyāṃ tāpaścite

payovrata etena kalpena somaḥ pavate janitā matīnāmiti caturvvargeṇa cāturmāsyāni saumikānyavāpnoti

saṃvatsaramaṣṭame kāle bhuñjāno grāmyamannaṃ pra tu draveti daśatamāvartayan naimiśīyaṃ dvādaśa sam̐vatsaramavāpnoti

āgneyamaindraṃ pāvamānamityetena kalpena catvāri varṣāṇi prayuñjānaḥ śatasam̐vatsaramavāpnoti

sarvaṃ prayuñjānaḥ sahasrasam̐vatsaramavāpnotyanaśnan sam̐hitā sahasreṇa vā pṛṣṭhopatāpaśatasahasreṇa vā

prathamastrivargaḥ sāvitryāṃ gāyatraṃ mahānāmnyaścaiṣāmṛtā nāma sam̐hitaitayā vai devā amṛtatvamāyan

amṛtatvameti ya evaṃ veda

idaꣳ hyanvojaseti prathamottame tvāmidā hyo naraḥ sa pūvyo mahonāṃ purāṃ bhinduryuvā kavirupaprakṣe madhumati kṣiyantaḥ pavasva soma madhumām̐ ṛtāvā surūpakṛdrāhasaṃ mādhucchandasameṣā mādhucchandasī nāma sam̐hitaitayā vai devāḥ svarggaṃllokamāyan

svarggaṃllokameti ya evaṃ veda

ā vo rājā tadvovargga ājya dohāni devavratāni caiṣā raudrī nāma sam̐hitaitāṃ prayuñjan rudraṃ prīṇāti

idaṃ viṣṇuḥ prakṣasya vṛṣṇaḥ prakāvyamuśaneva bruvāṇa iti vārāhamantyaṃ puruṣavrate caiṣā vaiṣṇavī nāma sam̐hitaitāṃ prayuñjan viṣṇuṃ prīṇāti

adardaḥ suṣvāṇāsa ā tū na iti varggā mṛjyamānaḥ suhastyā iti prathamaṣaṣṭhe caiṣā vaināyakī nāma saṃhitaitāṃ prayuñjan vināyakaṃ prīṇāti

ā mandrairindra haribhirā no viśvāsu havyaṃ pra senānīriti varggāḥ pavitranta iti dve eṣā skandasya sam̐hitaitāṃ prayuñjan skandaṃ prīṇāti

yadvā u viśpatiḥ sanādaggne'kṣannamīmadanta hyabhitripṛṣṭhamakrāntsamudraḥ kanikrantīti dve eṣā pitryā nāma sam̐hitaitāṃ prayuñjan pitṝn prīṇāti

āsyadaghna udake tiṣṭhannakye nākī ityetat triḥsaptakṛtvo gāyedetata sarvvavācogatasaṃmitametena sarvān kāmānavāpnoti

yaścaivam̐ veda yaścaivam̐ veda

iti caturthaḥ khaṇḍaḥ//१/४//
1.5 athātaḥ prāyaścittānām

anādeśe mantrā balavantastapo'nvitāḥ pāvanā bhavanti

āpannaḥ prāyaścittaṃ careta

abhyāsaḥ sāmnāꣳ śataṃ daśāvaram

kāhalamuktvā dadhikrāvṇo akāriṣamityetadgāyet

paruṣamuktvedaṃ viṣṇurvicakrama iti

brāhmaṇamuktvā triḥ

bhrātaraṃ mātulaṃ pitṛvyamiti gurujātīyān prasādya pakṣiṇīꣳ rātrimupoṣya tavāham̐ soma rāraṇeti prathamamekaviꣳśatikṛtvaḥ

upādhyāyaṃ mātaraṃ pitaramityeteṣu trirātramupavasannetasyaivāntyam

anadhyāpyamadhyāpya saptarātramupavasan sadā gāvaḥ śucayo viśva dhāyasa ityetadgāyet

ayājyayājane dakṣiṇāstyaktvā māsaṃ caturthe kāle bhuñjānaḥ kānī ityetadgāyet

amedhyadarśane ye te panthā adho diva iti tathāmedhyaghrāṇe

abhojyabhojane 'medhyaprāśane vā niṣpurīṣī bhāvastrirātrāvaraṃ tūpavasannetonvindraꣳ stavāma śuddhamiti pūrvaṃ sadā sahasrakṛtva āvartayan

bahūnyapyupapatanīyāni kṛtvā tribhiranaśnatpārāyaṇaiḥ pūto bhavati

surāṃ pītvā saṃvatsaramaṣṭame kāle bhuñjāno yatpāṇyoḥ
sambhavedavāṅnābhyūrdhvaṃ jānu barhitastrirahna upaspṛśaꣳstathā rātrau sthānāsanābhyāṃ tiṣṭhedahani rātrāvāsīta pavitranta ityuttareṇāhorātrāṇi japan grāmadvāre sthānāsana bhojanāni yatra labhettatra vasenna pravaset / svakarmaṇābhibhāṣeta/ caturṇāṃ brāhmaṇānāmagrataḥ prāśnīyāt grāmadvārasyaivāgrata āvaśyakāyāmabhikrāmedato'nyathā śaṅakyam/ pūrṇe saṃvatsare tailam̐ lavaṇaṃ kṣuramaggniṃ gāṃ bījānītyālabdhavantaṃ brāhmaṇā brūyuścaritaṃ tavetyoṃ bho iti brūyāt saptāvarān saptaparān hantyanṛtaṃ caritaṃ tava sucaritaṃ tavetyoṃ bho iti brūyādata ūrdhvaṃ keśaśmaśru lomanakhāni vāpayitvāhatam̐ vasanaṃ paridhāya brāhmaṇān svasti vācayitvā pūto bhavati

etena kalpena bhrūṇahā pūrvametena brahmahā śuddhāśuddhīyamuttarametena suvarṇasteno'bhitripṛṣṭhamityabhitri pṛṣṭhamiti

iti pañcamaḥ khaṇḍaḥ //१/५//
1.6 brāhmaṇasvaꣳ hṛtvā māsamudake vāsaścaturthe kāle bhojanaṃ divā bahirāsyād vratānte śukraṃ te anyadyajataṃ te anyadityetadgāyet

anyasya hṛtvā kṛcchraṃ carannayaꣳ sahasramānava iti dvitīyam

gurudārān gatvā surāpakalpena akrānityetadgāyet

brāhmaṇadārān gatvā trīn kṛcchrāꣳścaran brahmajajñānamiti pūrvam

anyasya gatvā kṛcchraścaranaraṇyorityetat

śūdrāṃ gatvā trirātramupavasanniḍāmaggna ityetat

akāle dārānupetya trīn prāṇāyāmānāyamya kayānāyā dvitīyamāvarttayet

brāhmaṇādvārdhuṣiꣳ hṛtvā trīn kṛcchrāꣳścaran brahmajajñānamityuttaram

anyasya hṛtvā kṛcchraṃścarannanu hitvā sutaꣳ sometyanu hi tvā sutaꣳ someti

iti ṣaṣṭhaḥ khaṇḍaḥ//१/६//
1.7 rājñaḥ pratigṛhya māsamudake vasan divā bhuñjāno mahattatsomo mahiṣaścakāretyetadgāyet

anyasyāpratigrāhyasya kṛcchraṃścaraꣳstrikadrukeṣvityetat

adattādāna ekarātramupavasannaggnistigmeneti dvitīyam

brāhmaṇāyāvagūryya prāṇaṃ gāyennihatyāpānam̐ śoṇite kṣarati pra soma devavītaya iti dvitīyam

rājanyavaiśyau savanagatau hatvā brāhmaṇasvakalpena śuddhāśuddhīyamuttaram

śūdraꣳ hatvā dvādaśa rātramupavāsa udake ca vāso'yaṃ ta indra soma iti dvitīyam

gāꣳ hatvā dvādaśarātramupavāsa udake ca vāso vayaṃ gha tvā sutāvanta iti dvitīyam

anyatprāṇihatvaikarātramupavasan aggnistigmeneti dvitīyam

avakīrṇī trīn kṛcchrāꣳścaran parīto ṣiñcatā sutamiti caturthamāvarttayet

etena kalpena parivettā parivindaśca somaꣳ rājānaṃ varuṇamityetat

ayonau retaḥ siktvāgnirmūrddhā ghṛtavatī dvitīyaṃ yaditastanvo mameti ca

śūdrajīvikāyāṃ sevitvoparamya trīna kṛcchāꣳścaraꣳścakramityetadgāyet

vaiśyajīvikāyām̐ vayaḥ suparṇā ityetat rājanyajīvikāyāṃ pavasva soma madhumām̐ ṛtāvetyetadabhityaṃ meṣamiti vā

brāhmaṇamanṛtamabhiśasya tatpāpaṃ pratipadyate guhyaṃ prakāśayannardhabhāgbhavati

aggnistigmena iti vargaṃ prayuñjānastena tattarati tena tattarati

iti saptamaḥ khaṇḍaḥ //१/७//
1.8 rasānvikrīya kṛcchraṃścaran ghṛtavatī dvitīyam

ubhayatodantān vikrīya kṛcchraṃścaran ko adya yuṅkta ityetat

tān pratigṛhyaitenaiva kalpena śaṃ padami tyetat

adattāṃ kanyāṃ prakṛtya kṛcchraṃścarannabhrātṛvyo anātvamityetadgāyet

tāṃ pratigṛhyaitenaiva kalpena śaṃ padamityetat

abhyudito bhadro no aggnirāhuta ityetadgāyedabhyastamito na tasya māyayā ca neti

duḥsvapneṣvadyā no deva savitariti dvitīyam

anyasmiꣳstvanājñāte kayānāyā dvitīyamāvarttayet

agnidagdhe ghṛtāktān yavāñjuhuyājjātaḥ pareṇa dharmaṇe tyetenāggnaye svāheti ca

mūṣikajagdhe tilāñjuhuyānnaki devā inīmasītīndrāya svāheti ca

kūrccanāśa ekarātramupavasannagnistigmeneti dvitīyam

anyasmiꣳstvanājñāte yam̐ vṛtreṣviti dvitīyam

manuṣyeṣvabhi vāteṣu ghṛtāktānām̐ yavānāmāḍhakaṃ juhuyādaggne tvanno antama iti caturvargeṇa sāmānteṣu svāhākārairaggnaye svāhā vāyave svāhā sūryāya svāhā candrāya svāheti ca snehavadamāꣳsamannaṃ brāhmaṇāna bhojayitvā svasti vācayitvā svasti haiṣāṃ bhavati

goṣvabhivātāsu ghṛtāktānāṃ yavānāmāḍhakaṃ juhuyādā vo rājānamityetena rudrāya svāheti ca yāvatīrdhūmaḥ spṛśati svasti hāsāṃ bhavati

aśveṣvabhivāteṣu ghṛtāktānām̐ yavānāmāḍhakaṃ juhuyādaśvī rathī dvitīyenāśvibhyāꣳ svāheti ca yāvatīrdhūmaḥ spṛśati svasti haiṣāṃ bhavati svasti haiṣāṃ bhavati