Ribhu Gita · Chapter 1

prathamo'dhyāyaḥ/
[śrī gurumūrtiḥ]
punarjñānaṃ pravakṣyāmi yathāvatpadmasambhava/
yenaiva sarve mucyante janāssaṃsārabandhanāt

vidhe purā nidāghākhyo muniḥ papraccha sadgurum/
ṛbhusaṃjñaṃ mahāprājñaṃ tadvadāmi tavādhunā

[nidāghaḥ]
ātmānātmavivekaṃ me kṛpayā brūhi sadguro/
yena saṃsārapādodhiṃ tariṣyāmi sukhena vai

ṛbhurevaṃ tadā pṛṣṭa uvāca sakalārthavit/
sarvavedāntasārajñassarvapūjyo mahattamaḥ

[ṛbhuḥ]
sarvavāco'vadhirbrahma sarvacintā'vadhirguruḥ/
sarvakāraṇakāryātmā kāryakāraṇavarjitaḥ

sarvasaṃkalparahitassarvanādamayaśśivaḥ/
sarvavarjitacinmātrassarvānandamayaḥ paraḥ

sarvatejaḥ prakāśātmā nādānandamayātmakaḥ/
sarvānubhavanirmuktaḥ sarvadhyānavivarjitaḥ

sarvanādakalātīta eṣa ātmā'hamavyayaḥ/
ātmānātmavivekādi bhedābhedavivarjitaḥ

śāntāśāntādihīnātmā nādāntarjyotirātmakaḥ/
mahāvākyārthato dūro brahmāsmītyati dūragaḥ

tacchabdavarjyastvaṃśabdahīno vākyārthavarjitaḥ/
kṣarākṣaravihīno yo nādāntarjyotireva saḥ

akhaṇḍaikaraso vā'hamānandosmīti varjitaḥ/
sarvātītasvabhāvātmā nādāntarjyotireva saḥ

ātmeti śabdahīno ya ātmaśabdārthavarjitaḥ/
saccidānandahīno ya eṣaivātmā sanātanaḥ

nanirdeṣṭuṃ ca śakno yo vedavākyairagamyakaḥ/
yasya kincidbahirnāsti kincidantaḥ kiyannaca

yasya ligaṃ prapaṃcaṃ vā brahmaivātmā na saṃśayaḥ/
nāsti yasya śarīraṃ vā jīvo vā bhūtabhautikaḥ

nāmarūpā'dikaṃ nāsti bhojyaṃ vā bhogabhukca vā/
sdvā'sadvā sthitirvā'pi yasya nāsti kṣarākṣaram

guṇaṃ vā viguṇaṃ vā'pi sama āsīn na saṃśayaḥ/
yasya vācyaṃ vācakaṃ vā śravaṇaṃ mananaṃ ca vā

guruśiṣyā'di bhedaṃ vā devalokāssurāsurāḥ/
yatra dharmamadharmaṃ vā śuddhaṃ vā'śuddhamaṇvapi

yatra kālamakālaṃ vā niścayaṃ saṃśayaṃ nahi/
yatra mantramamantraṃ vā vidyā'vidye na vidyate

draṣṭṛdarśanadṛśyaṃ vā īṣaṇmātraṃ kalādikam/
anātmeti prasaṃgo vā hyanātmeti manopi vā

anātmeti jagadvā'pi nāsti nāstīti niścinu/
sarvasaṃkalpaśūnyatvāt sarvakāryavivarjanāt

kevalaṃ brahmamātratvāt nāstyanātmeti niścinu/
dehatrayavihīnatvāt kālatrayavivarjanāt

lokatrayavihīnatvāt sarvamātmeti śāsanāt/
cittābhāvānnacintāsti dehābhāvājjarā na ca

pādābhāvādgatirnāsti hastābhāvāt kriyā na ca/
mṛtyurnāsti jarā'bhāvāt buddhyabhāvāt sukhādikam

dharmo nāsti śucirnāsti satyaṃ nāsti bhayaṃ na ca/
akṣaroccāraṇam nāsti guruśiṣyādi nāstyapi

ekābhāve dvitīyaṃ na na dvitīye nacaikatā/
satyatvamasticet kiṃcidasatyaṃ na ca saṃbhavet

asatyatvaṃ yadi bhavet satyatvaṃ na vadiṣyati/
śubhaṃ yadyaśubhaṃ viddhi aśubhāccubhamiṣyate

bhayaṃ yadyabhayaṃ viddhi abhayādbhayamāpatet/
bandhatvamapicenmokṣo bandhābhāve na mokṣatā

maraṇam yadi cejjanma janmābhāve mṛtirnaca/
tvamityapi bhaveccāhaṃ tvaṃ no cedahameva na

idaṃ yadi tadevāsti tadabhāvādidaṃ na ca/
astīti cennāsti tadā nāsticedasti kincana

kāryaṃ cetkāraṇam kiṃcit kāryābhāve na kāraṇam/
dvaitaṃ yadi tadā'dvaitaṃ dvaitābhāve'dvayaṃ na ca

dṛśyaṃ yadi dṛgapyasti dṛśyābhāve dṛgeva na/
antaryadi bahissatyamantābhāve bahirnaca

pūrṇatvamasti cedkiṃcidapūrṇatvaṃ prasajyate/
tasmādetadkvacinnāsti tvaṃ cāhaṃ vā ime idam

nāsti dṛṣṭāntakassatye nāstidārṣṭāntikaṃ hyaje/
paraṃ brahmāhamasmīti smaraṇasya mano nahi

brahmamātraṃ jagadidaṃ brahmamātraṃ tvamapyaham/
cinmātraṃ kevalaṃ cāhaṃ nāstyanātmeti niścinu

idaṃ prapaṃcaṃ nāstyeva notpannaṃ nosthitaṃ kvacit/
cittaṃ prapaṃcamityāhurnāsti nāstyeva sarvadā

na prapaṃcaṃ na cittadi nāhaṃkāro na jīvakaḥ/
māyākāryādikaṃ nāsti māyā nāsti bhayaṃ na ca

kartā nāsti kriyā nāsti śravaṇaṃ mananaṃ na hi/
samādhi dvitayaṃ nāsti mātṛmānādi nāsti hi

ajñānaṃ cāpi nāstyeva hyavivekaḥ kadā ca na/
anubandhacatuṣkaṃ na saṃbandhatrayameva na

na gaṃgā na gayā seturna bhūtaṃ nānyadasti hi/
na bhūmirna jalaṃ nāgnirna vāyurna ca khaṃ kvacit

na devo na ca dikpālā na vedā na guruḥ kvacit/
na dūraṃ nātikaṃ nāntaṃ na madhyaṃ na kvacit sthitam

nādvaitadvaitasatyaṃ vā hyasatyaṃ vā idaṃ ca na/
bandhamokṣādikaṃ nāsti sadvā'sadvā sukhādi vā

jātirnāsti gatirnāsti varṇo nāsti na laukikam/
sarvaṃ brahmeti nāstyeva brahma ityeva nāsti hi

cidityeveti nāstyeva cidahaṃ bhāṣaṇaṃ nahi/
ahaṃ brahmāsmi nāstyeva nityaśuddhosmi na kvacit

vācā yaducyate kiṃcin manasā manute kvacit/
buddhyā niścinute nāsti cittena jñāyate nahi

yogiyogādikaṃ nāsti sadā sarvaṃ sadā na ca/
ahorātrādikaṃ nāsti snānadhyānādikaṃ nahi

bhrāntyabhrāntyādikaṃ nāsti nāstyanātmeti niścinu/
vedaśśāstraṃ purāṇaṃ ca kāryaṃ kāraṇamīśvaraḥ

loko bhūtaṃ janastvaikyaṃ sarvaṃ mithyā na saṃśayaḥ/
vācā vadati yatkiṃcitsaṃkalpaiḥ kalpyate ca yat

manasā cintyate yadyat sarvaṃ mithyā na saṃśayaḥ/
buddhyā niścīyate kiṃciccitte niścīyate kvacit

śāstraiḥ prapaṃcyate yadyat netreṇaiva nirīkṣyate/
śrotrābhyāṃ śrūyate yadyadanyatsadbhāvameva ca

tvamahaṃ tadidaṃ so'hamanyat sadbhāvameva ca/
netraṃ śrotraṃ gātrameva mithyeti ca suniścitam

idaṃ midhyaivanirdiṣṭamayamityeva kalpyate/
yadyatsaṃbhāvyate loke sarvaṃ saṃkalpasaṃbhramaḥ

sarvādhyāsaṃ sarvagopyaṃ sarvabhogaprabhedakam/
sarvadoṣaprabhedaṃ ca nāstyanātmeti niścinu

madīyaṃ ca tvadīyaṃ ca mameti ca taveti ca/
mahyaṃ tubhyaṃ mayetyādi tatsarvaṃ vitathaṃ bhavet

rakṣako viṣṇurityādi brahmā sṛṣṭestu kāraṇam/
saṃhāre rudra ityevaṃ sarvaṃ mithyeti niścinu

snānaṃ japastapo homassvādhyāyo devapūjanam/
mantraṃ tantraṃ ca satsaṅgo guṇadoṣavijṛbhaṇam

antaḥkaraṇa sadbhāvo'vidyāyāśca saṃbhavaḥ/
anekakoṭibrahmāṇḍaṃ sarvaṃ mithyeti niścinu

sarvadeśikavākyoktiryenakenāpi niścitā/
dṛśyate jagati yadyat yadyajjagati vīkṣyate

vartate jagati yadyat sarvaṃ mithyeti niścinu/
yenekenākṣareṇoktaṃ yenekena vivarṇitam

yenekenāpi gaditaṃ yenekenāpi moditam/
yenekenāpi yaddattaṃ yenakenāpi yatkṛtam

yatrayatra śubhaṃ karma yatrayatra ca duṣkṛtam/
yadyatkaroti satyena sarvaṃ mithyeti niścinu

idaṃ prapaṃcaṃ yatkiṃcit yadyajjagati vidyate/
dṛśyarūpaṃ ca dṛgrūpaṃ sarvaṃ śaśaviṣāṇavat

[śrī gurumūrtiḥ]
evaṃ śrutvā nidāghassa brahman saṃśayaveṣṭitaḥ/
ṛbhuṃ papraccha punarapyātmavijñānasiddhaye

[nidāghaḥ]
svāmin mumukṣossaṃsārān mamārūpeṇa vastunā/
prapaṃcitena na phalaṃ bhavediti me matiḥ

yatastvadkathitaṃ brahma tattvamasyādyagocaram/
akhaṇḍaikarasātītaṃ mokṣātītaṃ ca sadguro

jñeyatvādivihīnaṃ tat kathaṃ jñāsyāmyahaṃ nu vā/
tajjñānena phalaṃ kiṃ vā mokṣasyaiva phalatvataḥ

phalamāstikyabuddhyā syān na caivaṃbhūtavastunaḥ/
tvadukta niścaye sarvasāṃkaryaṃ ca prasajyate

yadyukta vyatiriktānāṃ sarveṣāṃ syādanātmatā/
heyatvānnaiva jijñāsyaṃ kiṃcidapyatra siddhyati

śaśaśṛṃga samānatvaṃ yathāproktamanātmanām/
atyantārūpavattvena tathā tatsiddhirātmanaḥ

athavā tat tathaivāstām anyathāvāpi me guro/
yajjñānena bhavānmuktirbhavet tad brūhi veditum

evam ukto nidāghena kuśāgramatinā param/
ṛbhussantuṣṭahṛdayaḥ punarevābravīdidam

[ṛbhuḥ]
nidāgha satyamevaitattvaduktaṃ yuktigarbhitam/
tathāpi yuktaṃ madvākyaṃ traividdhyājjñeyavastunaḥ

saguṇaṃ nirguṇaṃ tābhyām anyanniṣpratiyogikam/
brahmaivaṃ trividhaṃ lingairvedānteṣu hi viśrutam

tatrādyaṃ heyaguṇakaṃ sopādhitvānmumukṣubhiḥ/
tattvamasyādivācyatvājjñeyaṃ heyatayāgrataḥ

jīveśvaravibhāgena saguṇaṃ dvividhaṃ bhavet/
jīvaśca trividhastadvad īśaścāstām idaṃ tathā

upādeyaṃ dvitīyaṃ syānnirguṇaṃ mokṣakāṃkṣibhiḥ/
tattvamasyādilakṣyatvājjñeyaṃ cātmatayā tataḥ

heyopādeyaśūnyaṃ tattṛtīyaṃ prakṛtaṃ yataḥ/
muktaiḥ prāpyam ataśśabdamapi jñeyaṃ mumukṣubhiḥ

idantvenāpyahantvena svatvenāpi navedyatā/
tathāpyasyāsti vedyatvaṃ śrutyuktatvānna nāstitā

muktasya svagato bhedo yadanāptau na naśyati/
tajjñāne phalametatsyāt sarvabhedanibarhaṇam

ato'syālakṣaṇatvena sadasadparatāstyapi/
śaśaśṛṃgasamānatvaṃ nidāghāśakyamīritum

viśeṣasattā'bhāvepi sattāsāmānyatā yataḥ/
nirdvandvatvena saṃsiddhā tatassattvādikaṃ bhavet

athavā śaśaśṛṃgādi sādṛśyaṃ bhavatu svataḥ/
siddhāntatā śrutiproktā nairāśyasya hi suvrata

na tāvatā virodhosti kaścidapyadhunā tava/
saṃsāramokṣasiddhyartham asyānuktatayā mayā

//iti śrī gurujñānavāsiṣṭhe tattvanārāyaṇe
jñānakāṇḍasya prathamapāde tṛtīyo'dhyāyaḥ evaṃ
śrī ṛbhugītā prathamo'dhyāyaḥ samāptaḥ//
saṃbaṃdhita kaḍiyām̐
ṛbhugītā
ṛbhugītā १
ṛbhugītā २
ṛbhugītā ३
ṛbhugītā ४
gītā
bāharī kaḍiyām̐