Revākhāṇḍa (revised text) · Chapter 33

|| iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe patreśvaratīrthamāhātmyavarṇanaṃ nāma dvātriṃśo'dhyāyaḥ ||
RKV adhyāya 33
śrīmārkaṇḍeya uvāca:
tato gacchettu rājendra agnitīrthamanuttamam /
yatra saṃnihito hyagnirgataḥ kāmena mohitaḥ

yudhiṣṭhira uvāca:
kathaṃ devo jagaddhātā kāmena kaluṣīkṛtaḥ /
kathaṃ ca nityadā vāsa ekasthāneṣu jāyate

etattvāścaryamatulaṃ sarvalokeṣvanuttamam /
kathayasva mahābhāga paraṃ kautūhalaṃ mama

śrīmārkaṇḍeya uvāca:
sādhu sādhu mahāprājña pṛṣṭaḥ praśnastvayānava /
kathayāmi yathāpūrvaṃ śrutametanmaheśvarāt

āsītkṛtayuge rājā nāmnā duryodhano mahān /
hastyaśvarathasampūrṇo medinīparipālakaḥ

rūpayauvanasampannaṃ dṛṣṭvā taṃ pṛthivīpatim /
divyopabhogasampannaṃ prārthayāmāsa narmadā

sa tu tāṃ cakame kanyāṃ tyaktvā 'nyaṃ pramadājanam /
mudā paramayā yukto māhiṣmatyāḥ patirnṛpa

ramate sa tayā sārddhaṃ kāle vai nṛpasattama /
narmadā janayāmāsa kanyāṃ padmadalekṣaṇām

aṅgapratyaṅgasampannā yasmāllokeṣu viśrutā /
tasyāṃ pitā ca mātā ca cakratuḥ premabandhanam

kālenātisudīrgheṇa yauvanasthā varāṅganā /
prārthyamānāpi rājanvai nātmānaṃ dātumicchati

tato 'nyadivase vahnirdvijarūpo mahātapāḥ /
rājānaṃ prārthayāmāsa raho gatvā śanaiḥ śanaiḥ

bhobho raghukulaśreṣṭha dvijo'haṃ mandasantatiḥ /
daridro hy asahāyaśca bhāryārthe varayāmi tām

kanyā sudarśanā nāma rūpeṇāpratimā bhuvi /
tāṃ dadasva mahābhāga vardhate tava mandire

brahmacaryeṇa nirviṇṇa ekākī kāmapīḍitaḥ /
yācamānasya me tāta prasādaṃ kartumarhasi

rājovāca:
nāhaṃ dravyavihīnasya asavarṇasya karhicit /
dāsyāmi svāṃ sutāṃ śubhrāṃ gamyatāṃ dvijapuṃgava

evamuktastadā vahniḥ parāṃ pīḍām upāgataḥ /
na kiṃcid uktvā rājānaṃ tatraivāntaradhīyata

gate cādarśanaṃ vipre rājā mantripurohitaiḥ /
mantrayitvātha kāle tu tuṣṭo makhamukhe sthitaḥ

yajataśca makhe bhaktyā brāhmaṇaiḥ saha bhārata /
tataścādarśanaṃ vahniḥ sarveṣāṃ paśyatāmagāt

viprā durmanaso bhūtvā gatā rājño hi mandiram /
vahnināśaṃ vimanaso rājānam idam abruvan

brāhmaṇā ūcuḥ /
duryodhana mahārāja śrūyatāṃ mahadadbhutam /
na śrutaṃ na ca dṛṣṭaṃ vā kautukaṃ nṛpapuṃgava

agnikāryapravṛttānāṃ sarveṣāṃ vidhivannṛpa /
kenāpi hetunā vahnirdṛśyate na jvalatyuta

tacchrutvā vipriyaṃ ghoraṃ rājā vipramukhāccyutam /
āsanātpatito bhūmau chinnamūla iva drumaḥ

āśvasya ca muhūrtena unmatta iva saṃstadā /
nirīkṣya ca diśaḥ sarvā idaṃ vacanamabravīt

kim etad āścaryaparamiti bhobho dvijottamāḥ /
kathyatāṃ kāraṇaṃ sarvaṃ śāstradṛṣṭyā vibhāvya ca

mama vā duṣkṛtaṃ kiṃcidutāho bhavatāmiha /
yena naṣṭo 'gniśālāyāṃ hutabhuk kena hetunā

mantracchidram athānyadvā naiva kiṃcidadakṣiṇam /
kriyāhīnaṃ kṛtaṃ vātha kena vahnir na dṛśyate

annahīno dahed rāṣṭraṃ mantrahīnastu ṛtvijaḥ /
dātāraṃ dakṣiṇāhīno nāsti yajñasamo ripuḥ

brāhmaṇā ūcuḥ /
na mantrahīnā hi vayaṃ na ca rājanvrataistathā /
dravyeṇa ca na hīnastvamanyat pāpaṃ vicintyatām

rājovāca:
tathāpi yūyaṃ sahitā upāyaṃ cintayantviti /
yena śreyo bhaven nityam iha loke paratra ca

evamuktāstataḥ sarve brāhmaṇāḥ kṛtaniścayāḥ /
nirāhārāḥ sthitāḥ śarve yatra naṣṭo hutāśanaḥ

tataḥ svapne mahātejā hutabhugbrāhmaṇāṃstadā /
uvāca śrūyatāṃ sarvair mama nāśasya kāraṇam

prārthito 'yaṃ mayā rājā sutāṃ dātuṃ na cecchati /
tena naṣṭo 'gniśaraṇādahaṃ bho dvijasattamāḥ

yadi me svasutāṃ rājā dadāti paramārcitām /
tadāsya jvalamāno 'haṃ gṛhe tiṣṭhāmi nānyathā

tacchrutvā vacanaṃ viprā vaiśvānaramukhodgatam /
vismayotphullanayanā rājānam idam abruvan

bhavato matamājñāya sarve gatvāgnimandiram /
nirāhārāḥ sthitā rātrau paśyāmo jātavedasam

tenoktāḥ svasutāṃ cet tu rājā me dātum icchati /
tato 'sya bhūyo 'pi gṛhe jvale 'haṃ nānyathā dvijāḥ

evaṃ jñātvā mahārāja svasutāṃ dātumarhasi

rājovāca:
bhavatāṃ tasya vā kāryaṃ devasya vacanaṃ hṛdi /
samayaṃ kartum icchāmi kanyādāne hyanuttamam

mama saṃnihito nityaṃ gṛhe tiṣṭhatu pāvakaḥ /
dadāmi rucirāpāṅgīṃ nānyathā karavāṇi vai

evaṃ te brāhmaṇāḥ śrutvā tathāgniṃ prāpya satvaram /
kathayitvā vivāhena yojayāmāsurāśu vai

sudarśanāyā lābhena parituṣṭo hutāśanaḥ /
jvalate sannidhau nityaṃ māhiṣmatyāṃ yudhiṣṭhira

tataḥ prabhṛti tattīrthamagnitīrthaṃ pracakṣate /
ye tatra pakṣasandhau tu snānadānaistu bhāvitāḥ

tarpayanti pitḥn devāṃste 'śvamedhaphalairyutāḥ /
suvarṇaṃ ye prayacchanti tasmiṃstīrthe narādhipa

pṛthvīdānaphalaṃ tatra jāyate nātra saṃśayaḥ /
anāśakaṃ tu yaḥ kuryāt tasmiṃstīrthe narādhipa

sa mṛto hyagniloke tu krīḍate surapūjitaḥ /
eṣa te hyagnitīrthasya sambhavaḥ kathito mayā

sarvapāpaharaḥ puṇyaḥ śrutamātro narottama /
dhanyaḥ pāpaharo nityamityevaṃ śaṅkaro 'bravīt