રેવાખાણ્ડ (સંશોધિત પાઠ) · અધ્યાય 33

॥ ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવન્ત્યખણ્ડે રેવાખણ્ડે પત્રેશ્વરતીર્થમાહાત્મ્યવર્ણનં નામ દ્વાત્રિંશોઽધ્યાયઃ ॥
ર્ક્વ્ અધ્યાય 33
શ્રીમાર્કણ્ડેય ઉવાચ:
તતો ગચ્છેત્તુ રાજેન્દ્ર અગ્નિતીર્થમનુત્તમમ્ ।
યત્ર સંનિહિતો હ્યગ્નિર્ગતઃ કામેન મોહિતઃ

યુધિષ્ઠિર ઉવાચ:
કથં દેવો જગદ્ધાતા કામેન કલુષીકૃતઃ ।
કથં ચ નિત્યદા વાસ એકસ્થાનેષુ જાયતે

એતત્ત્વાશ્ચર્યમતુલં સર્વલોકેષ્વનુત્તમમ્ ।
કથયસ્વ મહાભાગ પરં કૌતૂહલં મમ

શ્રીમાર્કણ્ડેય ઉવાચ:
સાધુ સાધુ મહાપ્રાજ્ઞ પૃષ્ટઃ પ્રશ્નસ્ત્વયાનવ ।
કથયામિ યથાપૂર્વં શ્રુતમેતન્મહેશ્વરાત્

આસીત્કૃતયુગે રાજા નામ્ના દુર્યોધનો મહાન્ ।
હસ્ત્યશ્વરથસમ્પૂર્ણો મેદિનીપરિપાલકઃ

રૂપયૌવનસમ્પન્નં દૃષ્ટ્વા તં પૃથિવીપતિમ્ ।
દિવ્યોપભોગસમ્પન્નં પ્રાર્થયામાસ નર્મદા

સ તુ તાં ચકમે કન્યાં ત્યક્ત્વા ઽન્યં પ્રમદાજનમ્ ।
મુદા પરમયા યુક્તો માહિષ્મત્યાઃ પતિર્નૃપ

રમતે સ તયા સાર્દ્ધં કાલે વૈ નૃપસત્તમ ।
નર્મદા જનયામાસ કન્યાં પદ્મદલેક્ષણામ્

અઙ્ગપ્રત્યઙ્ગસમ્પન્ના યસ્માલ્લોકેષુ વિશ્રુતા ।
તસ્યાં પિતા ચ માતા ચ ચક્રતુઃ પ્રેમબન્ધનમ્

કાલેનાતિસુદીર્ઘેણ યૌવનસ્થા વરાઙ્ગના ।
પ્રાર્થ્યમાનાપિ રાજન્વૈ નાત્માનં દાતુમિચ્છતિ

તતો ઽન્યદિવસે વહ્નિર્દ્વિજરૂપો મહાતપાઃ ।
રાજાનં પ્રાર્થયામાસ રહો ગત્વા શનૈઃ શનૈઃ

ભોભો રઘુકુલશ્રેષ્ઠ દ્વિજોઽહં મન્દસન્તતિઃ ।
દરિદ્રો હ્ય્ અસહાયશ્ચ ભાર્યાર્થે વરયામિ તામ્

કન્યા સુદર્શના નામ રૂપેણાપ્રતિમા ભુવિ ।
તાં દદસ્વ મહાભાગ વર્ધતે તવ મન્દિરે

બ્રહ્મચર્યેણ નિર્વિણ્ણ એકાકી કામપીડિતઃ ।
યાચમાનસ્ય મે તાત પ્રસાદં કર્તુમર્હસિ

રાજોવાચ:
નાહં દ્રવ્યવિહીનસ્ય અસવર્ણસ્ય કર્હિચિત્ ।
દાસ્યામિ સ્વાં સુતાં શુભ્રાં ગમ્યતાં દ્વિજપુંગવ

એવમુક્તસ્તદા વહ્નિઃ પરાં પીડામ્ ઉપાગતઃ ।
ન કિંચિદ્ ઉક્ત્વા રાજાનં તત્રૈવાન્તરધીયત

ગતે ચાદર્શનં વિપ્રે રાજા મન્ત્રિપુરોહિતૈઃ ।
મન્ત્રયિત્વાથ કાલે તુ તુષ્ટો મખમુખે સ્થિતઃ

યજતશ્ચ મખે ભક્ત્યા બ્રાહ્મણૈઃ સહ ભારત ।
તતશ્ચાદર્શનં વહ્નિઃ સર્વેષાં પશ્યતામગાત્

વિપ્રા દુર્મનસો ભૂત્વા ગતા રાજ્ઞો હિ મન્દિરમ્ ।
વહ્નિનાશં વિમનસો રાજાનમ્ ઇદમ્ અબ્રુવન્

બ્રાહ્મણા ઊચુઃ ।
દુર્યોધન મહારાજ શ્રૂયતાં મહદદ્ભુતમ્ ।
ન શ્રુતં ન ચ દૃષ્ટં વા કૌતુકં નૃપપુંગવ

અગ્નિકાર્યપ્રવૃત્તાનાં સર્વેષાં વિધિવન્નૃપ ।
કેનાપિ હેતુના વહ્નિર્દૃશ્યતે ન જ્વલત્યુત

તચ્છ્રુત્વા વિપ્રિયં ઘોરં રાજા વિપ્રમુખાચ્ચ્યુતમ્ ।
આસનાત્પતિતો ભૂમૌ છિન્નમૂલ ઇવ દ્રુમઃ

આશ્વસ્ય ચ મુહૂર્તેન ઉન્મત્ત ઇવ સંસ્તદા ।
નિરીક્ષ્ય ચ દિશઃ સર્વા ઇદં વચનમબ્રવીત્

કિમ્ એતદ્ આશ્ચર્યપરમિતિ ભોભો દ્વિજોત્તમાઃ ।
કથ્યતાં કારણં સર્વં શાસ્ત્રદૃષ્ટ્યા વિભાવ્ય ચ

મમ વા દુષ્કૃતં કિંચિદુતાહો ભવતામિહ ।
યેન નષ્ટો ઽગ્નિશાલાયાં હુતભુક્ કેન હેતુના

મન્ત્રચ્છિદ્રમ્ અથાન્યદ્વા નૈવ કિંચિદદક્ષિણમ્ ।
ક્રિયાહીનં કૃતં વાથ કેન વહ્નિર્ ન દૃશ્યતે

અન્નહીનો દહેદ્ રાષ્ટ્રં મન્ત્રહીનસ્તુ ઋત્વિજઃ ।
દાતારં દક્ષિણાહીનો નાસ્તિ યજ્ઞસમો રિપુઃ

બ્રાહ્મણા ઊચુઃ ।
ન મન્ત્રહીના હિ વયં ન ચ રાજન્વ્રતૈસ્તથા ।
દ્રવ્યેણ ચ ન હીનસ્ત્વમન્યત્ પાપં વિચિન્ત્યતામ્

રાજોવાચ:
તથાપિ યૂયં સહિતા ઉપાયં ચિન્તયન્ત્વિતિ ।
યેન શ્રેયો ભવેન્ નિત્યમ્ ઇહ લોકે પરત્ર ચ

એવમુક્તાસ્તતઃ સર્વે બ્રાહ્મણાઃ કૃતનિશ્ચયાઃ ।
નિરાહારાઃ સ્થિતાઃ શર્વે યત્ર નષ્ટો હુતાશનઃ

તતઃ સ્વપ્ને મહાતેજા હુતભુગ્બ્રાહ્મણાંસ્તદા ।
ઉવાચ શ્રૂયતાં સર્વૈર્ મમ નાશસ્ય કારણમ્

પ્રાર્થિતો ઽયં મયા રાજા સુતાં દાતું ન ચેચ્છતિ ।
તેન નષ્ટો ઽગ્નિશરણાદહં ભો દ્વિજસત્તમાઃ

યદિ મે સ્વસુતાં રાજા દદાતિ પરમાર્ચિતામ્ ।
તદાસ્ય જ્વલમાનો ઽહં ગૃહે તિષ્ઠામિ નાન્યથા

તચ્છ્રુત્વા વચનં વિપ્રા વૈશ્વાનરમુખોદ્ગતમ્ ।
વિસ્મયોત્ફુલ્લનયના રાજાનમ્ ઇદમ્ અબ્રુવન્

ભવતો મતમાજ્ઞાય સર્વે ગત્વાગ્નિમન્દિરમ્ ।
નિરાહારાઃ સ્થિતા રાત્રૌ પશ્યામો જાતવેદસમ્

તેનોક્તાઃ સ્વસુતાં ચેત્ તુ રાજા મે દાતુમ્ ઇચ્છતિ ।
તતો ઽસ્ય ભૂયો ઽપિ ગૃહે જ્વલે ઽહં નાન્યથા દ્વિજાઃ

એવં જ્ઞાત્વા મહારાજ સ્વસુતાં દાતુમર્હસિ

રાજોવાચ:
ભવતાં તસ્ય વા કાર્યં દેવસ્ય વચનં હૃદિ ।
સમયં કર્તુમ્ ઇચ્છામિ કન્યાદાને હ્યનુત્તમમ્

મમ સંનિહિતો નિત્યં ગૃહે તિષ્ઠતુ પાવકઃ ।
દદામિ રુચિરાપાઙ્ગીં નાન્યથા કરવાણિ વૈ

એવં તે બ્રાહ્મણાઃ શ્રુત્વા તથાગ્નિં પ્રાપ્ય સત્વરમ્ ।
કથયિત્વા વિવાહેન યોજયામાસુરાશુ વૈ

સુદર્શનાયા લાભેન પરિતુષ્ટો હુતાશનઃ ।
જ્વલતે સન્નિધૌ નિત્યં માહિષ્મત્યાં યુધિષ્ઠિર

તતઃ પ્રભૃતિ તત્તીર્થમગ્નિતીર્થં પ્રચક્ષતે ।
યે તત્ર પક્ષસન્ધૌ તુ સ્નાનદાનૈસ્તુ ભાવિતાઃ

તર્પયન્તિ પિત્ઃન્ દેવાંસ્તે ઽશ્વમેધફલૈર્યુતાઃ ।
સુવર્ણં યે પ્રયચ્છન્તિ તસ્મિંસ્તીર્થે નરાધિપ

પૃથ્વીદાનફલં તત્ર જાયતે નાત્ર સંશયઃ ।
અનાશકં તુ યઃ કુર્યાત્ તસ્મિંસ્તીર્થે નરાધિપ

સ મૃતો હ્યગ્નિલોકે તુ ક્રીડતે સુરપૂજિતઃ ।
એષ તે હ્યગ્નિતીર્થસ્ય સમ્ભવઃ કથિતો મયા

સર્વપાપહરઃ પુણ્યઃ શ્રુતમાત્રો નરોત્તમ ।
ધન્યઃ પાપહરો નિત્યમિત્યેવં શઙ્કરો ઽબ્રવીત્