Language

ENहिગુ
Scripture Library

Revākhāṇḍa (revised text) · Chapter 227

227.1

|| iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe vimaleśvaratīrthamāhātmyavarṇanaṃ nāma ṣaḍviṃśatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ ||
RKV adhyāya 227
mārkaṇḍeya uvāca:
etāni tava saṃkṣepāt prādhānyāt kathitāni ca /
na śakto vistarād vaktuṃ saṃkhyāṃ tīrtheṣu pāṇḍava

227.2

eṣā pavitrā vimalā nadī trailokyaviśrutā /
narmadā saritāṃ śreṣṭhā mahādevasya vallabhā

227.3

manasā saṃsmared yastu narmadāṃ satataṃ nṛpa /
cāndrāyaṇaśatasyāśu labhate phalamuttamam

227.4

aśraddadhānāḥ puruṣā nāstikāścātra ye sthitāḥ /
patanti narake ghore prāhaivaṃ parameśvaraḥ

227.5

narmadāṃ sevate nityaṃ svayaṃ devo maheśvaraḥ /
tena puṇyā nadī jñeyā brahmahatyāpahāriṇī

227.6

iyaṃ māheśvarī gaṅgā maheśvaratanūdbhavā /
proktā dakṣiṇagaṅgeti bhāratasya yudhiṣṭhira

227.7

jāhnavī vaiṣṇavī gaṅgā brāhmī gaṅgā sarasvatī /
iyaṃ māheśvarī gaṅgā revā nāstyatra saṃśayaḥ

227.8

yathā hi puruṣe devas traimūrtatvam upāśritaḥ /
brahmaviṣṇumaheśākhyaṃ na bhedas tatra vai yathā /
tathā sarittraye pārtha bhedaṃ manasi mā kṛthāḥ

227.9

koṭiśo hyatra tīrthāni lakṣaśaścāpi bhārata /
tathā sahasraśo revātīradvayagatāni tu

227.10

vṛkṣāntarikṣasaṃsthāni jalasthalagatāni ca /
kaḥ śaktastāni nirṇetuṃ vāgīśo vā maheśvaraḥ

227.11

smaraṇājjanmajanitaṃ darśanācca trijanmajam /
saptajanmakṛtaṃ naśyet pāpaṃ revāvagāhanāt

227.12

devakāryaṃ kṛtaṃ tena agnayo vidhivaddhutāḥ /
vedā adhītāścatvāro yena revāvagāhitā

227.13

prādhānyāccāpi saṃkṣepāt tīrthānyuktāni te mayā /
na śakyo vistaraḥ pārtha śrotuṃ vaktuṃ ca vai mayā

227.14

yudhiṣṭhira uvāca:
vidhānaṃ ca yamāṃścaiva niyamāṃśca vadasva me /
prāyaścittārthagamane ko vidhistaṃ vadasva me

227.15

śrīmārkaṇḍeya uvāca:
sādhu pṛṣṭaṃ mahārāja yacchreyaḥ pāralaukikam /
śṛṇuṣvāvahito bhūtvā yathājñānaṃ vadāmi te

227.16

adhruveṇa śarīreṇa dhruvaṃ karma samācaret /
avaśyameva yāsyanti prāṇāḥ prāghūrṇikā iva

227.17

dānaṃ vittādṛtaṃ vācaḥ kīrtidharmau tathā khyuṣaḥ /
paropakaraṇaṃ kāyādasārātsāram uddharet

227.18

asminmahāmohamaye kaṭāhe sūryāgninā rātridivendhanena /
māsartudarvīparighaṭṭanena bhūtāni kālaḥ pacatīti vārtā

227.19

jñātvā śāstravidhānoktaṃ karma kartum ihārhasi /
nāyaṃ loko 'sti na paro na sukhaṃ saṃśayātmanaḥ

227.20

mantre tīrthe dvije deve daivajñe bheṣaje gurau /
yādṛśī bhāvanā yasya siddhir bhavati tādṛśī

227.21

aśraddhayā hutaṃ dattaṃ tapastaptaṃ kṛtaṃ ca yat /
asadityucyate pārtha na ca tatpretya no iha

227.22

yaḥ śāstravidhim utsṛjya vartate kāmakārataḥ /
na sa siddhim avāpnoti na sukhaṃ na parāṃ gatim

227.23

santīha vividhopāyā nṛṇāṃ dehaviśodhanāḥ /
tīrthasevāsamaṃ nāsti svaśarīrasya śodhanam

227.24

kṛcchracāndrāyaṇād yair vā dvitīyaṃ tīrthasevayā /
yadā tīrthaṃ samuddiśya prayāti puruṣo nṛpa /
tadā devāśca pitaras taṃ vrajantyanu khecarāḥ

227.25

paramā modapūrṇāste prayānty asyānuyāyinaḥ /
kṛtvābhyudayikaṃ śrāddhaṃ samāpṛcchaya tu devatām

227.26

iṣṭabandhūṃśca viṣṇuṃ ca śaṅkaraṃ sagaṇeśvaram /
vrajeddvijābhyanujñāto gṛhītvā niyamānapi

227.27

ekāśanaṃ brahmacaryaṃ bhūśayyāṃ satyavāditām /
varjanaṃ ca parānnasya pratigrahavivarjanam

227.28

varjayitvā tathā drohavañcanādi nṛpottama /
sādhuveṣaṃ samāsthāya vinayena vibhūṣitaḥ

227.29

dambhāhaṅkāramukto yaḥ sa tīrthaphalamaśnute /
yasya hastau ca pādau ca manaścaiva susaṃyatam

227.30

vidyā tapaśca kīrtiśca sa tīrthaphalamaśnute /
akrodhanaśca rājendra satyaśīlo dṛḍhavrataḥ

227.31

ātmopamaśca bhūteṣu sa tīrthaphalamaśnute /
muṇḍanaṃ copavāsaśca sarvatīrtheṣvayaṃ vidhiḥ

227.32

varjayitvā kurukṣetraṃ viśālāṃ virajāṃ gayām /
snānaṃ surārcanaṃ caiva śrāddhe vai piṇḍapātanam

227.33

viprāṇāṃ bhojanaṃ śaktyā sarvatīrtheṣvayaṃ vidhiḥ /
prāyaścittanimittaṃ ca yo vrajedyatamānasaḥ

227.34

tasyāpi ca vidhiṃ vakṣye śṛṇu pārtha samāhitaḥ /
ekāśanaṃ brahmacaryamakṣāralavaṇāśanam

227.35

snātvā tīrthābhigamanaṃ haviṣyaikānnabhojanam /
varjayet patitālāpaṃ bahubhāṣaṇameva ca

227.36

parīvādaṃ parānnaṃ ca nīcasaṅgaṃ vivarjayet /
vrajecca nirupānatko vasāno vāsasī śuciḥ

227.37

saṃkalpaṃ manasā kṛtvā brāhmaṇānujñayā vrajet /
tīrthe gatvā tathā snātvā kṛtvā caiva surārcanam

227.38

duṣkarmato vimuktaḥ syād anutāpī bhaved yadi /
vede tīrthe ca deve ca daivajñe cauṣadhe gurau

227.39

yādṛśī bhāvanā yasya siddhir bhavati tādṛśī /
uktatīrthaphalānāṃ ca purāṇeṣu smṛtiṣvapi

227.40

arthavādabhavāṃ śaṅkāṃ vihāya bharatarṣabha /
kṛtvā vicāraṃ śāstroktaṃ parikalpya yathocitam

227.41

kāyena kṛcchracaraṇe hyaśaktānāṃ viśuddhaye /
jñātvā tīrthāviśeṣaṃ hi prāyaścittaṃ samācaret

227.42

tacchṛṇuṣva mahārāja narmadāyāṃ yathocitam /
caturviṃśatisaṃkhyebhyo yojanebhyo vrajennaraḥ

227.43

caturviṃśatikṛcchrāṇāṃ phalamāpnoti śobhanam /
ata ūrdhvaṃ yojaneṣu pādakṛcchram udāhṛtaḥ

227.44

tanmadhye ca mahārāja yo vrajecchuddhikāṅkṣayā /
yojane yojane tasya prāyaścittaṃ vidurbudhāḥ

227.45

praṇavākhye mahārāja tathā revorisaṃgame /
bhṛgukṣetre tathā gatvā phalaṃ taddviguṇaṃ smṛtam

227.46

saṅgame devanadyāśca śūlabhede nṛpottama /
dviguṇaṃ pādahīnaṃ syāt karajāsaṃgame tathā

227.47

eraṇḍīsaṅgame tadvat kapilāyāśca saṃgame /
kecit triguṇitaṃ prāhuḥ kubjārevotthasaṅgame

227.48

oṃkāre ca mahārāja tadapi syāt samañjasam /
saṅgameṣu tathānyāsāṃ nadīnāṃ revayā saha

227.49

prāhuste sārdhakṛcchraṃ vai phalaṃ pūrvaṃ yudhiṣṭhira /
triguṇaṃ kṛcchram āpnoti revāsāgarasaṅgame

227.50

kṛcchraṃ caturguṇaṃ proktaṃ śuklatīrthe yudhiṣṭhira /
yojane yojane gatvā caturviṃśatiyojanam /
tatra tatra vasedyastu suciraṃ nṛvarottama

227.51

revāsevāsamācāraḥ saṃyuktaḥ śuddhabuddhimān /
dambhāhaṅkārarahitaḥ śuddhyarthaṃ sa vimucyate

227.52

iti te kathitaṃ pārtha prāyaścittārthalakṣaṇam /
revāyātrāvidhānaṃ ca guhyametad yudhiṣṭhira

227.53

yudhiṣṭhira uvāca:
yojanasya pramāṇaṃ me vada tvaṃ munisattama /
yajjñātvā niścitaṃ me syān manaḥśuddhestu kāraṇam

227.54

mārkaṇḍeya uvāca:
śṛṇu pāṇḍava vakṣyāmi pramāṇaṃ yojanasya yat /
tathā yātrāviśeṣeṇa viśeṣaṃ kṛcchrasambhavam

227.55

tiryagyavodarāṇyaṣṭāvūrdhvā vā vrīhayastrayaḥ /
pramāṇamaṅgulasyāhurvitastir dvādaśāṃgulā

227.56

vitastidvitayaṃ hastaścaturhastaṃ dhanuḥ smṛtam /
sa eva daṇḍo gadito viśeṣajñair yudhiṣṭhira

227.57

dhanuḥsahasre dve krośaś catuḥkrośaṃ ca yojanam /
etadyojanamānaṃ te kathitaṃ bharatarṣabha

227.58

yena yātrāṃ vrajan vetti phalamānaṃ nijārjitam /
uktaṃ kṛcchraphalaṃ tīrthe jalarūpe nṛpottama

227.59

yathāviśeṣaṃ te vacmi pūrvokte tatra tatra ca /
tanme śṛṇu mahīpāla śraddadhānāya kathyate

227.60

yasmiṃstīrthe hi yatproktaṃ phalaṃ kṛcchrādikaṃ nṛpa /
tatrāpyupoṣaṇāt kṛcchraphalaṃ prāpnotyathādhikam

227.61

dinajāpyācca labhate phalaṃ kṛcchrasya śaktitaḥ /
tatra vikhyātadeveśaṃ snātvā dṛṣṭvābhipūjya ca

227.62

praṇamya labhate pārtha phalaṃ kṛcchrabhavaṃ sudhīḥ /
tīrthe mukhyaphalaṃ snānād dvitīyaṃ cāpyupoṣaṇāt

227.63

tṛtīyaṃ khyātadevasya darśanābhyarcanādibhiḥ /
caturthaṃ jāpyayogena dehaśaktyā tvaharniśam

227.64

pañcamaṃ sarvatīrtheṣu kalpanīyaṃ hi dūrataḥ /
tīrastho yojanādarvāgdaśāṃśaṃ labhate phalam

227.65

uktatīrthaphalātpārtha nātra kāryā vicāraṇā

227.66

upavāsena sahitaṃ mahānadyāṃ hi majjanam /
apyarvāgyojanātpārtha dadyātkṛcchraphalaṃ nṛṇām

227.67

ṣaḍyojanavahā kulya nadyo 'lpā dvādaśaiva ca /
caturviṃśatigā nadyo mahānadyas tato 'dhikāḥ

Original text: Revākhāṇḍa of the Vāyupurāṇa (RKV) · Edition: Śrīkṛṣṇadās, Kṣemrāj (ed.): Śrīskandamahāpurāṇam. Veṅkateśvara Steam Press, Bombay: 1910 and its reprint: Siṃha, Nāgaśaraṇa (ed.): Śrīskandamahāpurāṇam. pañcama bhāga: śrī āvantyakhaṇḍam. Nag Publishers, Delhi: 1986. · Data entry Jürgen Neuss · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc