Revākhāṇḍa (revised text) · Chapter 218
|| iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe eraṇḍītīrthamāhātmyavarṇanaṃ nāma saptadaśottaradviśatatamo 'dhyāyaḥ ||
RKV adhyāya 218
śrīmārkaṇḍeya uvāca:
tato gaccheddharādhīśa tīrthaṃ paramaśobhanam /
jamadagniriti khyātaṃ yatra siddho janārdanaḥ
yudhiṣṭhira uvāca:
kathaṃ siddho dvijaśreṣṭha vāsudevo jagadguruḥ /
mānuṣaṃ rūpamāsthāya lokānāṃ hitakāmyayā
etatsarvaṃ yathānyāyaṃ devadevasya cakriṇaḥ /
caritaṃ śrotum icchāmi kathyamānaṃ tvayānagha
śrīmārkaṇḍeya uvāca:
āsītpūrvaṃ mahārāja haihayādhipatirmahān /
kārtavīrya iti khyāto rājā bāhusahasravān
hastyaśvarathasampannaḥ sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ /
vedavidyāvratasnātaḥ sarvabhūtābhayapradaḥ
māhiṣmatyāḥ patiḥ śrīmānrājā hyakṣauhiṇīpatiḥ /
sa kadācinmṛgānhantuṃ nirjagāma mahābalaḥ
bahubhir divasaiḥ prāpto bhṛgukacchamanuttamam /
jamadagnir mahātejā yatra tiṣṭhati tāpasaḥ
reṇukāsahitaḥ śrīmānsarvabhūtābhayapradaḥ /
tasya putro 'bhavadrāmaḥ sākṣānnārāyaṇaḥ prabhuḥ
sarvakṣatraguṇairyukto brahmavidbrāhmaṇottamaḥ /
toṣayanparayā bhaktyā pitarau paramārthavat
taṃ tadā cārjunaṃ dṛṣṭvā jamadagniḥ pratāpavān /
carantaṃ mṛgayāṃ gatvā hyātithyena nyamantrayat
tatheti coktvā sa nṛpaḥ sabhṛtyabalavāhanaḥ /
jagāma cāśramaṃ puṇyamṛṣestasya mahātmanaḥ
tatkṣaṇād eva sampannaṃ śriyā paramayā vṛtam /
vismayaṃ paramaṃ tatra dṛṣṭvā rājā jagāma ha
gatamātrastu siddhena paramānnena bhojitaḥ /
sabhṛtyabalavānrājā brāhmaṇena yadṛcchayā /
kimetad iti papraccha kāraṇaṃ śaktimeva ca
kāmadhenoḥ prabhāvaṃ taṃ jñātvā prāha tato dvijam /
dakṣiṇāṃ dehi me vipra kalmaṣāṃ dhenumuttamām
śataṃ śatasahasrāṇām ayutaṃ niyutaṃ param /
bhūṣitānāṃ ca dhenūnāṃ dadāmi tava cārbudam
jamadagnir uvāca:
ayutaiḥ prayutair nāhaṃ śatakoṭibhiruttamām /
kāmadhenumimāṃ tāta na dadmi pratigamyatām
evamuktaḥ sa rājendras tena vipreṇa bhārata /
krodhasaṃraktanayana idaṃ vacanamabravīt
yasyedṛśaḥ kāmacāro mayyapi dvijapāṃsana /
ahaṃ te paśyatastasmānnayāmi surabhiṃ gṛhāt
dvija uvāca:
kaḥ krīḍati saroṣeṇa nirbhayo hi mahāhinā /
mṛtyudṛṣṭotareṇāpi mama dhenuṃ nayeta yaḥ
evamuktvā mahādaṇḍaṃ brahmadaṇḍamivāparam /
gṛhītvā paramakruddho jamadagniruvāca ha
yasyāsti śaktistejo vā kṣatriyasya kulādhamaḥ /
dhenuṃ nayatu me sadyaḥ kṣīṇāyuḥ saparicchadaḥ
etacchrutvā vacaḥ krūraṃ haihayaḥ śataśo vṛtaḥ /
dhāvamānaḥ kṣititale brahmadaṇḍahato 'patat
huṃkṛtena tato dhenvāḥ khaḍgapāśāsipāṇayaḥ /
nirgacchantaḥ pradṛśyante kalmaṣāyāḥ sahasraśaḥ
nāsāpuṭāgrādromāgrātkirātā māgadhā gudāt /
randhrāntareṣu cotpannāḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ
evamanyo 'nyamāhatya haihayaṣṭaṅkaṇāndahan /
vināśaṃ saha vipreṇa gatā hyarjunatejasā
kārtavīryo jayaṃ labdhvā saṃkhye hatvā dvijottamam /
jagāma svāṃ purīṃ hṛṣṭaḥ kṛtāntavaśamohitaḥ
tatastvarānvitaḥ prāptaḥ paścādrāmo gate ripau /
ākrandamānāṃ jananīṃ dadarśa piturantike
rāma uvāca:
kenedamātmanāśāya hyajñānāt sāhasaṃ kṛtam /
mama tātaṃ jighāṃsuryo draṣṭuṃ mṛtyumihecchati
tataḥ sā rāmavākyena gatasattveva vihvalā /
udaraṃ karayugmena tāḍayantī hyuvāca tam
arjunena nṛśaṃsena kṣatriyair aparaiḥ saha /
ihāgatya pitā tena nihato bāhuśālinā
taṃ paśya nihataṃ tātaṃ gatāsuṃ gatacetasam /
saṃskṛtya vidhivatputra tarpayasva yathātatham
etacchrutvā sa vacanaṃ jananīm abhivādya tām /
pratijñām akarod yāṃ tāṃ śṛṇuṣva ca narādhipa
triḥsaptakṛtvaḥ pṛthivīṃ niḥkṣatriyakulānvayām /
snātvā ca teṣām asṛjā tarpayiṣyāmi te patim
tasyāpi paraśunā bāhūn kārtavīryasya durmateḥ /
chittvā pāsyāmi rudhiramiti satyaṃ śṛṇuṣva me
evaṃ pratijñāṃ kṛtvāsau jāmadagnyaḥ pratāpavān /
krodhena mahatāviṣṭaḥ saṃskṛtya pitaraṃ tataḥ
māhiṣmatīṃ purīṃ rāmo jagāma krodhamūrchitaḥ /
chittvā bāhuvanaṃ tasya hatvā taṃ kṣatriyādhamam
jagāma kṣatriyāntāya pṛthivīm avalokayan /
saptadvīpārṇavayutāṃ saśailavanakānanām
pūrvataḥ paścimāmāśāṃ dakṣiṇottarataḥ kurūn /
samantapañcake pañca cakāra rudhirahradān
sa teṣu rudhirāmbhastu hradeṣu krodhamūrchitaḥ /
pitḥn saṃtarpayāmāsa rudhireṇeti naḥ śrutam
atharcīkādaya upetya pitaro brāhmaṇarṣabham /
taṃ kṣamasveti jagadus tataḥ sa virarāma ha
teṣāṃ samīpe yo deśo hradānāṃ rudhirāmbhasām /
samaṃ tapaṃ cakram iti puṇyaṃ tatparikīrtitam
nivartya karmaṇastasmāt pitḥn provāca pāṇḍava /
rāmaḥ paramadharmātmā yadidaṃ rudhiraṃ mayā
kṣiptaṃ pañcasu tīrtheṣu tadbhūyāt tīrthamuttamam /
tathetyuktvā tu te sarve pitaro 'dṛśyatāṃ gatāḥ
evaṃ rāmasya saṃsargo devamārge yudhiṣṭhira /
sarvapāpakṣayakaro darśanātsparśanān nṛṇām
reṇukāpratyayārthāya adyāpi pitṛdevatāḥ /
dṛśyante devamārgasthāḥ sarvapāpakṣayaṃkarāḥ
tatra tīrthe tu rājendra narmadodadhisaṅgame /
sthānaṃ kṛtvā vidhānena mucyante pātakairnarāḥ
kuśāgreṇāpi kaunteya na spṛṣṭavyo mahodadhiḥ /
anena tatra mantreṇa snātavyaṃ nṛpasattama
namaste viṣṇurūpāya namastubhyam apāṃ pate /
sānnidhyaṃ kuru deveśa sāgare lavaṇāmbhasi /
iti sparśanamantraḥ
agniśca tejo mṛḍayā ca dehe reto 'tha viṣṇuramṛtasya nābhiḥ /
etad bruvan pāṇḍava satyavākyaṃ tato 'vagāheta patiṃ nadīnām
pañcaratnasamāyuktaṃ phalapuṣpākṣatairyutam /
mantreṇānena rājendra dadyādarghaṃ mahodadheḥ
sarvaratnanidhānastvaṃ sarvaratnākarākaraḥ /
sarvāmarapradhāneśa gṛhāṇārghaṃ namo 'stu te /
ityarghamantraḥ
ā janmajanitāt pāpānmāmuddhara mahodadhe /
yāhyarcito ratnanidhe parvatān pārvaṇottama /
iti visarjanamantraḥ
ko 'paraḥ sāgarāddevātsvargadvāravipāṭana /
tatra sāgaraparyantaṃ mahātīrthamanuttamam
jāmadagnyena rāmeṇa tatra devaḥ pratiṣṭhitaḥ /
yatra devāḥ sagandharvā munayaḥ siddhacāraṇāḥ
upāsate virūpākṣaṃ jamadagnim anuttamam /
reṇukāṃ caiva ye devīṃ paśyanti bhuvi mānavāḥ
priyavāse śive loke vasanti kālamīpsitam /
tatra snātvā naro rājaṃstarpayanpitṛdevatāḥ
tārayen narakādghorāt kulānāṃ śatamuttaram /
snātvā dattvātra sahitāḥ śrutvā vai bhaktipūrvakam
Original text: Revākhāṇḍa of the Vāyupurāṇa (RKV) · Edition: Śrīkṛṣṇadās, Kṣemrāj (ed.): Śrīskandamahāpurāṇam. Veṅkateśvara Steam Press, Bombay: 1910 and its reprint: Siṃha, Nāgaśaraṇa (ed.): Śrīskandamahāpurāṇam. pañcama bhāga: śrī āvantyakhaṇḍam. Nag Publishers, Delhi: 1986. · Data entry Jürgen Neuss · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0