Revākhāṇḍa (revised text) · Chapter 14

|| iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe narmadāmāhātmya ekaviṃśatikalpakathānakavarṇanaṃ nāma trayodaśo 'dhyāyaḥ ||
RKV adhyāya 14
yudhiṣṭhira uvāca:
tatasta ṛṣayaḥ sarve mahābhāgāstapodhanāḥ /
gatāstu paramaṃ lokaṃ tataḥ kiṃ jātamadbhutam

śrīmārkaṇḍeya uvāca:
tatasteṣu prayāteṣu narmadātīravāsiṣu /
babhūva raudrasaṃhāraḥ sarvabhūtakṣayaṃkaraḥ

kailāsaśikharasthaṃ tu mahādevaṃ sanātanam /
brahmādyāḥ prāstuvan devam ṛgyajuḥsāmabhiḥ śivam

saṃhara tvaṃ jagad deva sadevāsuramānuṣam /
prāpto yugasahasrāntaḥ kālaḥ saṃharaṇakṣamaḥ

madrūpaṃ tu samāsthāya tvayā caitadvinirmitam /
vaiṣṇavīṃ mūrtimāsthāya tvayaitatparipālitam

ekā mūrtistridhā jātā brāhmī śaivī ca vaiṣṇavī /
sṛṣṭisaṃhārarakṣārthaṃ bhavedevaṃ maheśvara

etacchrutvā vacastathyaṃ viṣṇośca parameṣṭhinaḥ /
sagaṇaḥ saparīvāraḥ saha tābhyāṃ sahomayā

samalokānvibhidyemānbhagavānnīlalohitaḥ /
bhūrādyabrahmalokāntaṃ bhittvāṇḍaṃ parataḥ param

śaivaṃ padam ajaṃ divyam āviśat saha tairvibhuḥ /
na tatra vāyur nākāśaṃ nāgnistatra na bhūtalam

yatra saṃtiṣṭhe deva umayā saha śaṅkaraḥ /
na sūryo na grahāstatra na ṛkṣāṇi diśastathā

na lokapālā na sukhaṃ na ca duḥkhaṃ nṛpottama

brāhmaṃ padaṃ yatkavayo vadanti śaivaṃ padaṃ yatkavayo vadanti /
kṣetrajñamīśaṃ pravadanti cānye sāṃkhyāśca gāyanti kilādimokṣam

yadbrahma ādyaṃ pravadanti kecidyaṃ sarvamīśānamajaṃ purāṇam /
tam ekarūpaṃ tam anekarūpam arūpam ādyaṃ param avyayākhyam

avarṇamapyartham anāmagotraṃ turyaṃ padaṃ yatkavayo vadanti /
dhyānārthavijñānamayaṃ susūkṣmam ātmastham īśānavaraṃ vareṇyam

tatastrayaste bhagavantamīśaṃ samprāpya saṃkṣipya bhavantyarthakam /
pṛthaksvarūpaistu punasta eva jagat samastaṃ paripālayanti

saṃhāraṃ sarvabhūtānāṃ rudratve kurute prabhuḥ /
viṣṇutve pālayellokānbrahmatve sṛṣṭikārakaḥ

prakṛtyā saha saṃyuktaḥ kālo bhūtvā maheśvaraḥ /
viśvarūpā mahābhāgā tasya pārśve vyavasthitā

yāmāhuḥ prakṛtiṃ tajjñāḥ padārthānāṃ vicakṣaṇāḥ /
puruṣatve prakṛtitve ca kāraṇaṃ parameśvaraḥ

tasmād etajjagatsarvaṃ carācaram /
tasminneva layaṃ yāti yugānte samupasthite

bhagaliṅgāṅkitaṃ sarvaṃ vyāptaṃ vai parameṣṭhinā /
bhagarūpo bhavedviṣṇurliṅgarūpo maheśvaraḥ

bhāti sarveṣu lokeṣu gīyate bhūrbhuvādiṣu /
praviṣṭaḥ sarvabhūteṣu tena viṣṇurbhagaḥ smṛtaḥ

viśanādviṣṇurityuktaḥ sarvadevamayo mahān /
bhāsanādgamanāccaiva bhagasaṃjñā prakīrtitā

brahmādistambaparyantaṃ yasminneti layaṃ jagat /
ekabhāvaṃ samāpannaṃ liṅgaṃ tasmād vidurbudhāḥ

mahādevastato devīmāha pārśve sthitāṃ tadā /
saṃharasva jagatsarvaṃ mā vilambasva śobhane

tyaja saumyamidaṃ rūpaṃ sitacandrāṃśunirmalam /
rudraṃ rūpaṃ samāsthāya saṃharasva carācaram

raudrairbhūtagaṇairghorairdevi tvaṃ parivāritā /
jīvalokamimaṃ sarvaṃ bhakṣayasvāmbujekṣaṇe

tato 'haṃ mardayiṣyāmi plāvayiṣye tathā jagat /
kṛtvā caikārṇavaṃ bhūyaḥ sukhaṃ svapsye tvayā saha

śrīdevyuvāca:
nāhaṃ deva jagaccaitatsaṃharāmi mahādyute /
ambā bhūtvā viceṣṭaṃ na bhakṣayāmi bhṛśāturam

strīsvabhāvena kāruṇyaṃ karoti hṛdayaṃ mama /
kathaṃ vai nirdahiṣyāmi jagad etajjagatpate

tasmāt tvaṃ svayamevedaṃ jagatsaṃhara śaṅkara /
athaivamuktastāṃ devīṃ dhūrjaṭirnīlalohitaḥ

kruddho nirbhartsayāmāsa huṅkāreṇa maheśvarīm /
oṃ huṃphaṭ tvaṃ sa ityāha kopāviṣṭair athekṣaṇaiḥ

huṃkāritā viśālākṣī pīnorujaghanasthalā /
tatkṣaṇāccābhavadraudrā kālarātrīva bhārata

huṃkurvatī mahānādairnādayantī diśo daśa /
vyavardhata mahāraudrā vidyutsaudāminī yathā

vidyutsampātaduṣprekṣyā vidyutsaṃghātacañcalā /
vidyujjvālākulā raudrā vidyudagninibhekṣaṇā

muktakeśī viśālākṣī kṛśagrīvā kṛśodarī /
vyāghracarmāmbaradharā vyālayajñopavītinī

vṛścikairagnipuñjābhair gonasaiśca vibhūṣitā /
trailokyaṃ pūrayāmāsa vistāreṇocchrayeṇa ca

bhāsurāṅgā tu saṃvṛttā kṛṣṇasarpaikakuṇḍalā /
citradaṇḍodyatakarā vyāghracarmopasevitā

vyavardhata mahāraudrā jagatsaṃhārakāriṇī /
sṛkkiṇī lelihānā ca krūraphūtkārakāriṇī

vyāttāsyā ghurghurārāvā jagatsaṃkṣobhakāriṇī /
kheladbhūtānugā krūrā niḥśvāsocchvāsakāriṇī

jātāṭṭaahāsā durnāsā vahnikuṇḍasamekṣaṇā /
prodyatkilakilārāvā dadāha sakalaṃ jagat

dahyamānāḥ surāstatra patanti dharaṇītale /
patanti yakṣagandharvāḥ sakinnaramahoragāḥ

patanti bhūtasaṅghāśca hāhāhaihaivirāviṇaḥ /
bumbāpātaiḥ sanirghātair uditārtasvarairapi

vyāptam āsīt tadā viśvaṃ trailokyaṃ sacarācaram /
saṃpatadbhiḥ patadbhiśca jvaladbhūtagaṇairmahī

jātaiścaṭacaṭāśabdaiḥ patadbhirgirisānubhiḥ /
tatra raudrotsave jātā rudrānandavivardhinī

vihiṃsamānā bhūtāni carvamāṇācarānapi /
tattadgandham upādāya śivārāvavirāviṇī

galacchoṇitadhārābhimukhā digdhakalevarā /
caṇḍaśīlābhavaccaṇḍī jagatsaṃhārakarmaṇi

ye 'pi prāptā maharlokaṃ bhṛgvādyāśca maharṣayaḥ /
te 'pi naśyanti śataśo brahmakṣattraviśādayaḥ

devāsurā bhayatrastāḥ sayakṣoragarākṣasāḥ /
viśanti ke'pi pātālaṃ līyante ca guhādiṣu

sā ca devī diśaḥ sarvā vyāpya mṛtyur iva sthitā /
yugakṣayakare kāle devena viniyojitā

ekāpi navadhā jātā daśadhā daśadhā tathā /
catuḥṣaṣṭisvarūpā ca śatarūpāṭṭahāsinī

jajñe sahasrarūpā ca lakṣakoṭitanuḥ śivā /
nānārūpāyudhākārā nānāvādanacāriṇī

evaṃrūpā 'bhavaddevī śivasyānujñayā nṛpa /
dikṣu sarvāsu gagane vikaṭāyudhaśīlinaḥ

rundhanto naśyamānāṃstāngaṇā māheśvarāḥ sthitāḥ /
vicaranti tayā sārddhaṃ śūlapaṭṭiśapāṇayaḥ

tato mātṛgaṇāḥ kecidvināyakagaṇaiḥ saha /
vyavardhanta mahāraudrā jagatsaṃhārakāriṇaḥ

tatastasyā vyavardhanta daṃṣṭrāḥ kundendusannibhāḥ /
yojanānāṃ sahasrāṇi ayutānyarbudāni ca

daṃṣṭrāvaliḥ kararuhāḥ krūrāstīkṣṇāśca karkaśāḥ /
viyaddiśo likhantyeva saptadvīpāṃ vasuṃdharām

tasyā daṃṣṭrābhisampātaiścūrṇitā vanaparvatāḥ /
śilāsaṃcayasaṃghātā viśīryate sahasraśaḥ

himavānhemakūṭaśca niṣadho gandhamādanaḥ /
mālyavāṃścaiva nīlaśca śvetaścaiva mahāgiriḥ

merumadhyamilāpīṭhaṃ saptadvīpaṃ ca sārṇavam /
lokālokena sahitaṃ prākampata nṛpottama

daṃṣṭrāśanivispṛṣṭāśca viśīryante mahādrumāḥ /
utpātaiśca diśo vyāptā ghorarūpaiḥ samantataḥ

tārā grahagaṇāḥ sarve ye ca vaimānikā gaṇāḥ /
śivāsahasrair ākīrṇā mahāmātṛgaṇaistathā

sā cacāra jagat kṛtsnaṃ yugānte samupasthite /
bhramadbhiśca bruvadbhiśca krośadbhiśca samantataḥ

pramathadbhir jvaladbhiśca raudrairvyāptā diśo daśa /
vistīrṇaṃ śailasaṅghātaṃ vighūrṇitagiridrumam

prabhinnagopuradvāraṃ keśaśuṣkāsthisaṃkulam /
pradagdhagrāmanagaraṃ bhasmapuṃjābhisaṃvṛtam

citādhūmākulaṃ sarvaṃ trailokyaṃ sacarācaram /
hāhākārākulaṃ sarvamahahasvananisvanam

jagad etad abhūt sarvamaśaraṇyaṃ nirāśrayam