Revākhāṇḍa (revised text) · Chapter 122
|| iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe somatīrthamāhātmyavarṇanaṃ nāmaikaviṃśatyuttaraśatatamo 'dhyāyaḥ ||
RKV adhyāya 122
śrīmārkaṇḍeya uvāca:
tato gacchenmahīpāla kohanasveti viśrutam /
sarvapāpaharaṃ puṇyaṃ tīrthaṃ mṛtyuvināśanam
purā tatra dvijaḥ kaścidvedavedāṅgapāragaḥ /
patnīputrasuhṛdvargaiḥ svakarmanirato 'vasat
yudhiṣṭhira uvāca:
brāhmaṇasya tu yatkarma utpattiḥ kṣatriyasya tu /
vaiśyasyāpi ca śūdrasya tatsarvaṃ kathayasva me
dharmasyārhasya kāmasya mokṣasya ca paraṃ vidhim /
nikhilaṃ jñātum icchāmi nānyo vettā matirmama
mārkaṇḍeya uvāca:
utpattikāraṇaṃ brahmā devadevaḥ prakīrtitaḥ /
prathamaṃ sarvabhūtānāṃ carācarajagadguruḥ
dvijātayo mukhājjātāḥ kṣatriyā bāhuyantrataḥ /
ūrupradeśād vaiśyāstu śūdrāḥ pādeṣvathābhavan
tatastvanye pṛthagvarṇāḥ pṛthagdharmān samācaran /
paryāyeṇa samutpannā hyanulomavilomataḥ
teṣāṃ dharmaṃ pravakṣyāmi śrutismṛtyarthacoditam /
yena samyakkṛtenaiva sarve yānti parāṃ gatim
gatirdhyānaṃ vinā bhaktair brāhmaṇaiḥ prāpyate nṛpa /
adhyāpayanyato vedānvedaṃ vāpi yathāvidhi
kulajāṃ rūpasampannāṃ sarvalakṣaṇalakṣitām /
udvāhayettataḥ patnīṃ guruṇānumate tadā
tataḥ smārtaṃ vivāhāgniṃ śrautaṃ vā pūjayet kramāt /
pratigrahadhano bhūtvā dambhalobhavivarjitaḥ
pañcayajñavidhānāni kārayedvai yathāvidhi /
vanaṃ gacchet tataḥ paścāddvitīyāśramasevanāt
putreṣu bhāryāṃ nikṣipya sarvasaṅgavivarjitaḥ /
iṣṭāṃllokānavāpnoti na ceha jāyate punaḥ
kṣatriyastu sthito rājye pālayitvā vasuṃdharām /
śaśvaddharmamanāścaiva prāpnoti paramāṃ gatim
vaiśyadharmo na sandehaḥ kṛṣigorakṣaṇe rataḥ /
satyaśaucasamopeto gacchate svargamuttamam
na śūdrasya pṛthagdharmo vihitaḥ parameṣṭhinā /
na mantro na ca saṃskāro na vidyāparisevanam
na śabdavidyāsamayo devatābhyarcanāni ca /
yathā jātena satataṃ vartitavyamaharniśam
sa dharmaḥ sarvavarṇānāṃ purā sṛṣṭaḥ svayambhuvā /
mantrasaṃskārasampannāstrayo varṇā dvijātayaḥ
teṣāṃ matamanādṛtya yadi varteta kāmataḥ /
sa mṛto jāyate śvā vai gatirūrdhvā na vidyate
na teṣāṃ preṣaṇaṃ nityaṃ teṣāṃ matamanusmaran /
yaśobhāgī svadharmasthaḥ svargabhāgī sa jāyate
evaṃ guṇagaṇākīrṇo 'vasadvipraḥ sa bhārata /
hanasveti hanasveti śṛṇoti vākyamīdṛśam
tato nirīkṣate cordhvam adhaścaiva diśo daśa /
vepamānaḥ sa bhītaśca praskhalaṃśca pade pade
śṛṅkhalāyudhahastaiśca pāśaiścaiva sudāruṇaiḥ /
veṣṭitaṃ mahiṣārūḍhaṃ naraṃ paśyati manmukham
kṛṣṇāṃjanacayaprakhyaṃ kṛṣṇāmbaravibhūṣitam /
raktākṣamāyatabhujaṃ sarvalakṣaṇalakṣitam
dṛṣṭvā taṃ tu samāyāntaṃ nirīkṣyātmānamātmanā /
japañjāpyaṃ ca paramaṃ śatarudrīyasaṃstavam
tataḥ provāca bhagavānyamaḥ saṃyamano mahān /
śṛṇu vākyamato brahmanyamo 'haṃ sarvajantuṣu
saṃharasva mahābhāga rudrajāpyaṃ sudurbhidam /
yenāhaṃ kālapāśaistvāṃ saṃyamāmi gatavyathaḥ
tacchrutvā niṣṭhuraṃ vākyaṃ yamasya mukhanirgatam /
mahābhayasamopeto brāhmaṇaḥ prapalāyitaḥ
tasya mārge gatāḥ sarve yamena saha kiṃkarāḥ /
tiṣṭha tiṣṭheti taṃ vipramūcuste so 'pyadhāvata
tvaramāṇaḥ pariśrānto hā hato 'haṃ durātmabhiḥ /
rakṣa rakṣa mahādeva śaraṇāgatavatsala
evamuktvāpatadbhūmau liṅgamāliṅgya bhārata /
gatasattvaḥ sa viprendraḥ samāśritya sureśvaram
taṃ dṛṣṭvā patitaṃ bhūmau devadevo maheśvaraḥ /
ko haniṣyati mābhaistvaṃ huṅkāramakarottadā
tena te kiṃkarāḥ sarve yamena saha bhārata /
huṅkāreṇa gatāḥ sarve meghā vātahatā yathā
tadāprabhṛti tattīrthaṃ kohanasveti viśrutam /
sarvapāpaharaṃ puṇyaṃ sarvatīrtheṣvanuttamam
tatra tīrthe tu yaḥ snātvā pūjayet parameśvaram /
agniṣṭomasya yajñasya phalamāpnotyanuttamam
tatra tīrthe tu rājendra prāṇatyāgaṃ karoti yaḥ /
na paśyati yamaṃ devamityevaṃ śaṅkaro 'bravīt
agnipraveśaṃ yaḥ kuryājjale vā nṛpasattama /
agniloke vaset tāvad yāvat kalpaśatatrayam
evaṃ varuṇaloke 'pi vasitvā kālamīpsitam /
iha lokamanuprāpto mahādhanapatirbhavet
Original text: Revākhāṇḍa of the Vāyupurāṇa (RKV) · Edition: Śrīkṛṣṇadās, Kṣemrāj (ed.): Śrīskandamahāpurāṇam. Veṅkateśvara Steam Press, Bombay: 1910 and its reprint: Siṃha, Nāgaśaraṇa (ed.): Śrīskandamahāpurāṇam. pañcama bhāga: śrī āvantyakhaṇḍam. Nag Publishers, Delhi: 1986. · Data entry Jürgen Neuss · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0