Revākhāṇḍa (revised text) · Chapter 111
|| iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe dhautapāpatīrthamāhātmyavarṇanaṃ nāma daśottaraśatatamo 'dhyāyaḥ ||
RKV adhyāya 111
śrīmārkaṇḍeya uvāca:
narmadādakṣiṇe kūle tīrthaṃ paramaśobhanam /
skandena nirmitaṃ pūrvaṃ tapaḥ kṛtvā sudāruṇam
yudhiṣṭhira uvāca:
skandasya caritaṃ sarvamājanma dvijasattama /
tīrthasya ca vidhiṃ puṇyaṃ kathayasva yathārthataḥ
śrīmārkaṇḍeya uvāca:
devadevena vai taptaṃ tapaḥ pūrvaṃ yudhiṣṭhira /
vijñaptena suraiḥ sarvairumādevī vivāhitā
nāsti senāpatiḥ kaściddevānāṃ surasattama /
nīyante dānavairghoraiḥ sarve devāḥ savāsavāḥ
yathā niśā vinā candraṃ divaso bhāskaraṃ vinā /
na śobhate muhūrtaṃ vai tathā senā vināyakā
evaṃ jñātvā mahādeva parayā dayayā vibho /
senānīr dīyatāṃ kaścittriṣu lokeṣu viśrutaḥ
etacchrutvā śubhaṃ vākyaṃ devānāṃ parameśvaraḥ /
kāmayāna umāṃ devīṃ sasmāra manasā smaram
tena mūrchitasarvāṅgaḥ kāmarūpo jagadguruḥ /
kāmayāmāsa rudrāṇīṃ divyaṃ varṣaśataṃ kila
devarājastato jñātvā mahāmaithunagaṃ haram /
saṃmantrya daivataiḥ sārddhaṃ praiṣayajjātavedasam
tena gatvā mahādevaḥ paramānandasaṃsthitaḥ /
sahasā tena dṛṣṭo 'sau hāhetyuktvā samutthitaḥ
tataḥ kruddhā mahādevī śāpavācamuvāca ha /
vepamānā mahārāja śṛṇu yatte vadāmyaham
ahaṃ yasmāt suraiḥ sarvairyācitā putrajanmani /
kṛtā ratiśca viphalā saṃpreṣya jātavedasam
tasmātsarve putrahīnā bhaviṣyanti na saṃśayaḥ /
hareṇoktastato vahnirasmākaṃ bījamāvaha
yathā bhavati lokeṣu tathā tvaṃ kartum arhasi /
mama tejastvayā śakyaṃ gṛhītuṃ surasattama /
devakāryārthasiddhyarthaṃ nānyaḥ śakto jagattraye
agniruvāca:
tejasastava me deva kā śaktirdhāraṇe vibho /
karoti bhasmasātsarvaṃ trailokyaṃ sacarācaram
īśvara uvāca:
udarasthena bījena yadi te jāyate rujā /
tadā kṣipasva tattejo gaṅgātoye hutāśana
evamuktvā mahādevo 'moghaṃ bījamuttamam /
havyavāhamukhe sarvaṃ prakṣipyāntaradhīyata
gate cādarśanaṃ deve dahyamāno hutāśanaḥ /
gaṅgātoye vinikṣipya jagāma svaṃniveśanam
asahantī tu tattejo gaṅgāpi saritāṃ varā /
śarastambe vinikṣipya jagāmāśu yathāgatam
tatra jātaṃ tu taddṛṣṭvā sarve devāḥ savāsavāḥ /
kṛttikāṃ preṣayāmāsuḥ stanyaṃ pāyayituṃ tadā
dṛṣṭvā tā āgatāḥ sarvā gaṅgāgarbhe mahāmateḥ /
ṣaṇmukhaiḥ ṣaṇmukho bhūtvā pipāsurapibatstanam
jātakarmādisaṃskārānvedoktānpadmasambhavaḥ /
cakāra sarvāndājendra vidhidṛṣṭena karmaṇā
ṣaṇmukhātṣaṇmukho nāma kārttikeyastu kṛttikāt /
kumāraśca kumāratvād gaṅgāgarbho 'gnijo 'paraḥ
evaṃ kumāraḥ sambhūto hyanadhītya sa vedavit /
śāstrāṇyanekāni veda cacāra vipulaṃ tapaḥ
devāraṇyeṣu sarveṣu nadīṣu ca nadeṣu ca /
pṛthivyāṃ yāni tīrthāni samudrād yāni bhārata
tataḥ paryāyayogena narmadātaṭamāśritaḥ /
narmadādakṣiṇe kūle cacāra vipulaṃ tapaḥ
ṛgyajuḥsāmavihitaṃ japañjāpyamaharniśam /
dhyāyamāno mahādevaṃ śucirdhamanisaṃtataḥ
tato varṣasahasrānte pūrṇe devo maheśvaraḥ /
umayā sahitaḥ kāle tadā vacanam abravīt
īśvara uvāca:
ahaṃ te varadastāta gaurī mātā pitā hyaham /
varaṃ vṛṇīṣva yacceṣṭaṃ triṣu lokeṣu durlabham
ṣaṇmukha uvāca:
yadi tuṣṭo mahādeva umayā saha śaṅkara /
vṛṇomi mātāpitarau nānyā gatirmatirmama
etacchrutvā śubhaṃ vākyaṃ putrasya vadanāccyutam /
tathetyuktvā tu snehena premṇā taṃ pariṣasvaje
tatastaṃ mūrdhnyupāghrāya hyumayovāca śaṅkaraḥ
īśvara uvāca:
akṣayaścāvyayaścaiva senānīs tvaṃ bhaviṣyasi
śikhī ca te vāhanaṃ divyarūpo datto mayā śaktidharasya saṃkhye /
surāsurādīṃśca jayeti coktvā jagāma kailāsavaraṃ mahātmā
gate cādarśanaṃ deve tadā sa śikhivāhanaḥ /
sthāpayitvā mahādevaṃ jagāma surasannidhau
tadāprabhṛti tattīrthaṃ skandatīrthamiti śrutam /
sarvapāpaharaṃ puṇyaṃ martyānāṃ bhuvi durlabham
tatra tīrthe tu yo rājanbhaktyā snātvārcayecchivam /
gandhamālyābhiṣekaiśca yājñikaṃ sa labhet phalam
skandatīrthe tu yaḥ snātvā pūjayet pitṛdevatāḥ /
tilamiśreṇa toyena tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu
piṇḍadānena caikena vidhiyuktena bhārata /
dvādaśābdāni tuṣyanti pitaro nātra saṃśayaḥ
tatra tīrthe tu rājendra śubhaṃ vā yādi vāśubham /
iha loke pare caiva tatsarvaṃ jāyate 'kṣayam
tatra tīrthe tu yaḥ kaścit prāṇatyāgaṃ kariṣyati /
śāstrayuktena vidhinā sa gacchecchivamandiram
kalpamekaṃ vasitvā tu devagandharvapūjitaḥ /
atra bhāratavarṣe tu jāyate vimale kule
vedavedāṅgatattvajñaḥ sarvavyādhivivarjitaḥ /
jīvedvarṣaśataṃ sāgraṃ putrapautrasamanvitaḥ
idaṃ te kathitaṃ rājanskandatīrthasya sambhavam /
dhanyaṃ yaśasyamāyuṣyaṃ sarvaduḥkhaghnamuttamam /
sarvapāpaharaṃ puṇyaṃ devadevena bhāṣitam
Original text: Revākhāṇḍa of the Vāyupurāṇa (RKV) · Edition: Śrīkṛṣṇadās, Kṣemrāj (ed.): Śrīskandamahāpurāṇam. Veṅkateśvara Steam Press, Bombay: 1910 and its reprint: Siṃha, Nāgaśaraṇa (ed.): Śrīskandamahāpurāṇam. pañcama bhāga: śrī āvantyakhaṇḍam. Nag Publishers, Delhi: 1986. · Data entry Jürgen Neuss · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0