Rāvaṇavadha · Chapter 22

tato rāmo hanūmantamuktavān hṛṣṭa-mānasam
"ayodhyāṃ śvaḥ prayātāsi kape ! bharata-pālitām.

gādhitāse nabho bhūyaḥ sphuṭan-megha-ghaṭā''vali,
īkṣitāse 'mbhasāṃ patyuḥ payaḥ śiśira-śīkaram.

sevitāse plavaṅga ! tvaṃ mahendrā 'dreradhityakāḥ
vyutkrānta-vartmano bhānoḥ saha-jyotsnā-kumudvatīḥ.

candana-druma-saṃcchannā nirākṛta-hima-śrathāḥ
darśitāras tvayā tāś ca malayopatyakāḥ śubhāḥ.

pratanvyaḥ komalā vindhye sahitāraḥ syadaṃ na te
latāḥ stabaka-śālinyo madhulehi-kulā''kulāḥ.

draṣṭāsi prīti-mānārāt sakhibhiḥ saha sevitām
sa-pakṣapātaṃ kiṣkindhāṃ pūrva-krīḍāṃ smaran muhuḥ.

tvayā sandarśitārau te mālyavad-daṇḍakā-vane,
upadrutaś ciraṃ dvandvair yayoḥ kliśitavānaham.

āptārau bhavatā ramyāvāśramau hariṇā ''kulau
puṇyodaka-dvijā''kīrṇau sutīkṣṇa-śarabhaṅgayoḥ

atikrāntā tvayā ramyaṃ duḥkhamatres tapo-vanam,
pavitra-citrakūṭe 'drau tvaṃ sthātāsi kutūhalāt.

tataḥ paraṃ bharadvājo bhavatā darśitā muniḥ,
draṣṭāraś ca janāḥ punyā yāmunā'mbukṣatāṃ'hasaḥ.

syantvā syantvā divaḥ śambhor- mūrdhni skantvā bhuvaṃ gatām
gāhitāse 'tha puṇyasya gaṅgāṃ mūrtimiva drutām.

tamasāyā mahā-nīla-pāṣāṇa-sadṛśa-tviṣaḥ
vanā 'ntāt bahu mantāse nāgarā''krīḍa-śākhinaḥ.

nagara-strī-stana-nyasta-dhauta-kuṅkuma-piñjarām
vilokya sarayūṃ ramyāṃ gantā 'yodhyā tvayā purī.

ānanditāras tvāṃ dṛṣṭvā praṣṭāraś cāvayoḥ śivam
mātaraḥ saha maithilyā, toṣṭā ca bharataḥ param.

ākhyātāsi hataṃ śatrumabhiṣiktaṃ vibhīṣaṇam,
sugrīvaṃ cā 'rjitaṃ mitraṃ, sarvāṃś cā''gāmukān drutam

gantāraḥ paramāṃ prītiṃ paurāḥ ṣrutvā vacas tava,
jñātvaitat sammukhīnaś ca sametā bharato dhruvam.

gate tvayi pathā 'nena vayamapyaṃhitāsmahe,
labdhāhe 'haṃ dhṛtiṃ prāpte bhūyo bhavati sammukhe.

gate tasmin gṛhītā 'rthe rāmaḥ sugrīva-rākṣasau
uktavān śvo 'bhigantāstho yuvāṃ saha mayā puram.

draṣṭāsthas tatra tisro me māt s tuṣṭa'ntarā''tmanaḥ
āntyantīnaṃ sakhi-tvaṃ ca prāptāstho bharatā ''śrayam.

naivaṃ viraha-duḥkhena vayaṃ vyāghānitāsmahe,
śramo nubhavitā naivaṃ bhavadbhyāṃ ca viyoga-jaḥ,

evaṃ yuvāṃ mama prītyai kalptāsthaḥ kapi-rākṣasau !
gantuṃ prayatitāsāthe prātaḥ saha mayā yadi.

utkavantau tato rāmaṃ vacaḥ paulastya-vānarau
anugraho 'yaṃ kākutstha ! gantāsvo yat tvayā saha.

anumantāsvahe nā''vāṃ bhavantaṃ virahaṃ tvayā
api prāpya surendra-tvaṃ, kiṃ nu prattaṃ, tvayā ''spadam.

tataḥ kathābhiḥ samatītya doṣā- māruhya sainyaiḥ saha puṣpakaṃ te
samprasthitā vega-vaśāda-gādhaṃ prakṣobhayantaḥ salilaṃ payodheḥ.

setuṃ, mahendraṃ, malayaṃ sa-vindhyaṃ, sa-mālyavantaṃ girimṛṣyamūkam,
sa-daṇḍakā'raṇya-vātīṃ ca pampāṃ rāmaḥ priyāyāḥ kathayan jagāma.

ete te muni-jana-maṇḍitā digantāḥ, śailo'yaṃ lulita-vanaḥ sa citrakūṭaḥ,
gaṅgeyaṃ su-tanu-! viśāla-tīra-ramyā, maithilyā raghu-tanayo diśan nananda.

śiñjāna-bhramara-kulā''kulā'gra-puṣpāḥ śītā-'mbhaḥ-pravilaya-saṃplavā 'bhilīnāḥ
ete te su-tanu ! purī-janopabhogyā dṛśyante nayana-manoramā vanā 'ntāḥ.

sthānaṃ naḥ pūrva-jānāmiyamadhikamasau preyasī pūrayodhyā, dūrādālokyate yā huta-vividha-haviḥ- prīṇitā 'śeṣa-devā,
so 'yaṃ deśo, rudantaṃ pura-janamakhilaṃ yatra hitvā prayātau āvāṃ sīte ! vanā 'ntaṃ saha dhṛta-dhṛtinā lakṣmaṇena kṣapā'nte.

tūryāṇāmatha niḥsvanena sakalaṃ lokaṃ samāpūrayan vikrāntaiḥ kariṇāṃ girīndra-sadṛśāṃ kṣmāṃ kampayan sarvataḥ
sā ''nandā 'śru-vilocanaḥ prakṛtibhiḥ sārdhaṃ sahā 'ntaḥ puraḥ samprāpto bharataḥ sa-mārutiralaṃ namraḥ samaṃ mātṛbhiḥ

atha sa-sambhrama-paura-janā ''vṛto bharata-pāṇi-dhṛtojjvala-cāmaraḥ
guru-jana-dvija-bandyabhinanditaḥ praviśati sma puraṃ raghu-nandanaḥ.

pravidhāya dhṛtiṃ parāṃ janānāṃ yuva-rājaṃ bharataṃ tato'bhiṣicya
jaghaṭe turagā'dhvareṇa yaṣṭuṃ kṛta-sambhāra-vidhiḥ patiḥ prajānām.

idamadhigata-mukti-mārga-citraṃ vivadiṣatāṃ vadatāṃ ca san-nibandhāt
janayati vijayaṃ sadā janānāṃ yudhi susamāhitamaiśvaraṃ yathā 'stram.

dīpa-tulyaḥ prabandho 'yaṃ śabda-lakṣaṇa-cakṣuṣām
hastā 'marṣa ivā 'ndhānāṃ bhaved vyākaraṇādṛte.

vyākhyā-gamyamidaṃ kāvya- mutsavaḥ su-dhiyāmalam,
hatā dur-meghasaś cā 'smin vidvat-priya-tayā mayā.

kāvyamidaṃ vihitaṃ mayā valabhyāṃ śrīdharasena-nerandra-pālitāyām,
kīrtirato bhavatān nṛpasya, tasya prema-karaḥ kṣiti-po yataḥ prajānām.