Rāvaṇavadha · Chapter 18
vyaśnute sma tataḥ śoko nābhi-sambandha-sambhavaḥ
vibhīṣaṇamasāvuccai roditi sma daśā''nanam.
"bhūmau śete daśa-grīvo mahārha-śayanocitaḥ,
nekṣate vihvalaṃ māṃ ca, na me vācaṃ prayacchati.
vipāko'yaṃ daśa-grīva ! saṃdṛṣṭo 'nāgato mayā.
tvaṃ tenā'bhihitaḥ pathyaṃ kiṃ kopaṃ na niyacchasi.
bhajanti vipadas tūrṇamatikrāmanti sampadaḥ
tān, madān nā'vatiṣṭhante ye mate nyāyavādinām.
a-pathyamāyatau lobhādāmanantyanujīvinaḥ
priyaṃ, śṛṇoti yas tebhyas, tamṛcchanti na sampadaḥ.
prājñās tejasvinaḥ samyak paśyanti ca, vadanti ca,
te'vajñātā mahārāja ! klāmyanti, viramanti, ca.
leḍhi bheṣaja-van nityaṃ yaḥ pathyāni kaṭūnyapi,
tadarthaṃ sevate cā ''ptān, kadācin na sa sīdati.
sarvasya jāyate mānaḥ, sva-hitāc ca pramādyati,
vṛddhau bhajati cā 'pathyaṃ naro yena vinaśyati.
dveṣṭi prāyo guṇebhyo yan, na ca snihyati kasyacit,
vairāyate mahadbhiś ca śīyate vṛddhimānapi.
samāśvasimi kenā 'haṃ, kathaṃ prāṇimi dur-gataḥ
loka-traya-patir bhrātā yasya me svapiti kṣitau
aho jāgarti kṛcchreṣu daivaṃ, yad bala-bhijjitaḥ
luṭhyanti bhūmau klidyanti bāndhavā me svapanti ca.
śivāḥ kuṣṇanti māṃsāni, bhūmiḥ pibati śoṇitam,
daśagrīva-sanābhīnāṃ samadantyāmiṣaṃ khagāḥ,
yena pūta-krator mūrdhni sthīyate sma mahā''have,
tasyā'pīndrajito daivād dhvāṃkṣaiḥ śirasi līyate.
svarbhānur bhāskaraṃ grastaṃ niṣṭīvati kṛtā'hnikaḥ,
abhyupaiti punar bhūtiṃ rāma-grasto na kaścana.
tvamajānannidaṃ rājannīḍiṣe sma sva-vikramam,
dātuṃ necchasi sītāṃ sma, viṣayāṇāṃ ca neśiṣe.
mantre jātu vadantyajñās, tvaṃ tānapyanumanyase,
kathaṃ nāma bhavāṃs tatra nā 'vaiti hitamātmanaḥ
a-pṛṣṭo nu bravīti tvāṃ mantre mātāmaho hitam,
"na karomītipaulastya ! tadā mohāt tvamuktavān
tvaṃ sma vettha mahārāja ! yat smā''ha na vibhīṣanaḥ.
purā tyajati yat kruddo māṃ nirākṛtya saṃsadi.
havir jakṣiti niḥśaṅko makheṣu madhavānasau,
pravāti svecchayā vāyurudgacchati ca bhāskaraḥ.
dhanānāmīśate yakṣā, yamo dāmyati rākṣasān,
tanoti varuṇaḥ pāśamindunodīyate 'dhunā.
śāmyatyṛtu-samāhāras, tapasyanti vanaukasaḥ,
no namasyanti te bandhūn, varivasyanti nā 'marāḥ
śrīr niṣkuṣyati laṅkāyāṃ, virajyanti samṛddhayaḥ,
na veda tan, na yasyā'sti mṛte tvayi viparyayaḥ.
śaktiṃ saṃsvajate śakro, gopāyati hariḥ śriyam,
deva-vandyaḥ pramodante, citrīyante, ghanodayāḥ.
bibhratyastrāṇi sā'marṣā raṇa-kāmyanti cā 'marāḥ,
cakāsati ca, māṃsā'dāṃ tathārandhreṣu jāgrati.
cañcūryate 'bhito laṅkāmasmāṃś cā 'pyatiśerate,
bhūmayanti sva-sāmarthyaṃ, kīrtiṃ naḥ kanayanti ca.
diśo vyaṣnuvate dṛptās tvat-kṛtāṃ jahati sthitim,
kṣodayanti ca naḥ kṣudrā, hasanti tvāṃ vipad-gatam.
śamaṃ śamaṃ nabhasvantaḥ punanti parito jagat,
ujjihīṣe mahārāja ! tvaṃ praśānto na kiṃ punaḥ
prorṇoti śokas cittaṃ me, satvaṃ saṃśāmyatīva me
pramārṣṭi duḥkhamālokaṃ, muñcāmyūrjaṃ tvayā vinā.
kena saṃvidrate-nā'nyas tvatto bāndhava-vatsalaḥ,
viraumi śūnye, prorṇaumi kathaṃ manyu-samudbhavam.
rodimyanāthamātmānaṃ bandhunā rahitas tvayā,
pramāṇaṃ nopakārāṇāmavagacchāmi yasya te
nedānīṃ śakra-yakṣendrau bibhīto, na daridritaḥ,
na garvaṃ jahito dṛptau, na kliśnīto daśā''nana !
tvayā 'pi nāma rahitāḥ kāryāṇi tanumo vayam,
kurmaś ca jīvite buddhiṃ, dhik tṛṣṇāṃ kṛta-nāśinīm.
tṛṇehmi dehamātmīyaṃ. tvaṃ vācaṃ na dadāsi cet,
drāghayanti hi me śokaṃ smaryamāṇā guṇās tava.
unmucya srajamātmīyāṃ māṃ srajayati ko hasan,
nedayatyāsanaṃ ko me, ko hi me vadati priyam.
na gacchāmi purā laṅkā- māyur yāvad dadhāmyaham,
kadā bhavati me prītis, tvāṃ paśyāmi na cedaham.
ūrdhvaṃ mriye muhūrtāddhi vihvalaḥ kṣata-bāndhavaḥ,
mantre sma hitamākhyāmi, na karomi tavā 'priyam.
antaḥpurāṇi paulastyaṃ paurāś ca bhṛśa-duḥkhitāḥ
saṃśrutya smā 'bhidhāvanti hataṃ rāmeṇa saṃyuge.
mūrdhajān sma viluñcanti, krośanti smā 'tivihvalam,
adhīyantyupakārāṇāṃ muhur bhartuḥ pramanyu ca.
rāvaṇasya namanti sma paurāḥ sāsrā rudanti ca."
bhāṣate sma tato rāmo vacaḥ paulastyamākulam
"dātuḥ sthātur dviṣāṃ mūrdhni yaṣṭus tarpayituḥ pit n
yuddhā'bhagnā''vipannasya kiṃ daśā''syasya śocasi
bobhavīti na sammoho vyasane sma bhavādṛśām,
kiṃ na paśyasi, sarvo 'yaṃ janas tvāmavalambate.
tvamarhasi bhrāturanantarāṇi kartuṃ, janasyā 'sya ca śoka-bhaṅgam,
dhurye vipanne tvayi rājya-bhāro majjatyanūḍhaḥ kṣaṇadā-carendra !"
Original text: Rāvaṇavadha (= Bhaṭṭikāvya) · Data entry n.n. · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0