Language

ENहिગુ
Scripture Library

Rāvaṇavadha · Chapter 10

10.1

atha sa valka-dukūla-kuthā''dibhiḥ parigato jvaladuddhata-vāladhiḥ
udapatad divamākula-locanair nṛ-ripubhiḥ sa-bhyairabhivīkṣitaḥ.

10.2

raṇa-paṇḍito 'grya-vibudhā'ri-pure kalahaṃ sa rāma-mahitaḥ kṛtavān,
jvaladagni rāvaṇa-gṛhaṃ ca balāt balahaṃs-rāmama-hitaḥ kṛtavān.

10.3

nikhilā 'bhavan na sa-hasā sahasā jvalanena pūḥ prabhavatā bhavatā
vanitā-janena viyatā viyatā tri-purā'padaṃ nagamitā gamitā.

10.4

sarasāṃ sa-rasāṃ parimucya tanuṃ patatāṃ patatāṃ kakubho bahuśaḥ
sa-kalaiḥ sakalaiḥ paritaḥ karuṇai- ruditai ruditairiva khaṃ nicitam.

10.5

na ca kāṃcana kāñcana-sadma-citiṃ na kapiḥ śikhinā śikhinā samayaut,
na ca na dravatā dravatā parito hima-hāna-kṛtā na kṛtā kva ca na.

10.6

avasitaṃ hasitaṃ prasitaṃ, mudā vilasitaṃ hrasitaṃ smara-bhāsitam,
na sa-madāḥ pramadā hata-saṃmadāḥ, pura-hitaṃ vihitaṃ na samīhitam.

10.7

samiddha-śaraṇā dīptā dehe laṅkā mateśvarā
samid-dha-śaraṇā''dīp-tā dehe'laṃ-kāma-teśvarā

10.8

piśitā'śināmanu-daśaṃ sphuṭatāṃ sphuṭatāṃ jagāma parivihvala-tā,
halatā janena bahudhā caritaṃ caritaṃ mahattva-rahitaṃ mahatā.

10.9

na gajā naga-jā dayitā dayitā, vi-gataṃ vigataṃ, lalitaṃ lalitam,
pramadā pra-madā ''ma-hatā, mahatā- ma-raṇaṃ maraṇaṃ samayāt samayāt.

10.10

na vānaraiḥ parākrāntāṃ mahadbhir bhīma-vikramaiḥ
na vā naraiḥ parākrāntāṃ dadahā nagarīṃ kapiḥ.

10.11

drutaṃ drutaṃ vahni-samāgataṃ gataṃ mahīmahīna-dyuti-rocitaṃ citam
samaṃ samantādapa-gopuraṃ puraṃ paraiḥ parairapyanirākṛtaṃ kṛtam

10.12

naśyanti dadarśa vṛndāni kapīndraḥ
hārīṇyā-balānāṃ hārīṇyā-balānām.

10.13

nārīṇāmapanunudur na deha-khedān nā ''rīṇā'mala-salilā hiraṇya-vāpyaḥ,
nā ''rīṇāmanala-parīta-patra-puṣpān nā 'rīṇāmabhavadupetya śarma vṛkṣān.

10.14

atha lulita-patatri-mālaṃ rugṇā'sana-bāṇa-keśara-tamālam
sa vanaṃ vivikta-mālaṃ sītāṃ draṣṭuṃ jagāmā'lam.

10.15

ghana-girīndra-vilaṅghana-śālinā vana-gatā vana-ja-dyuti-locanā
jana-matā dadṛśe janakā''tmajā taru-mṛgeṇa taru-sthala-śāyinī

10.16

kāntā mahamānā duḥkhaṃ cyuta-bhūṣā
rāmasya viyuktā kāntā saha-mānā.

10.17

mitamavadadudāraṃ tāṃ hanūmān mudā 'raṃ raghu-vṛṣabha-sakāśaṃ yāmi devi ! prakāśam
tava vidita-viṣādo dṛṣṭa-kṛtsnā''miṣādaḥ śriyamaniśamavantaṃ parvataṃ mālyavantam.

10.18

udapatad viyada-pragamaḥ parai rucitamunnati-mat-pṛthu-sattva-vat
rucita-mun nati-mat pṛthu-sattva-vat pratividhāya vaṇur bhaya-daṃ dviṣām.

10.19

babhau marutvān vi-kṛtaḥ sa-mudro, babhau marutvān vikṛtaḥ sa-mudraḥ,
babhau marutvān vikṛtaḥ samudro, babhau marutvān vikṛtaḥ sa mudraḥ.

10.20

abhiyātā varaṃ tuṅgaṃ bhū-bhṛtaṃ ruciraṃ puraḥ karkaśaṃ prathitaṃ dhāma sa-satvaṃ puṣkarekṣaṇam.
abhiyā 'tā''varaṃ tuṅgaṃ bhū-bhṛtaṃ ruciraṃ puraḥ karkaśaṃ prasthitaṃ dhāma sa-satvaṃ puṣkare kṣaṇam.

10.21

citraṃ citramivā ''yāto vicitraṃ tasya bhū-bhṛtam
harayo vegamāsādya saṃtrastā mumuhur muhuḥ.

10.22

gacchan sa vārīṇyakirat pāyodheḥ, kūla-sthitāṃs tāni-tarūnadhunvan,
puṣpā''starāṃs te 'ṅga-sūkhānatanvan, tān kinnarā manmathino 'dhyatiṣṭhan.

10.23

sa giriṃ taru-khaṇḍa-maṇḍitaṃ samavāpya tvarayā latā-mṛgaḥ
smita-darśita-kārya-niścayaḥ kapi-sainyair muditairamaṇḍayat.

10.24

garuḍā'nila-tigma-raśmayaḥ patatāṃ yadhapi saṃmatā jave,
a-cireṇa kṛtā'rthamāgataṃ tamamanyanta tathāpyatīva te.

10.25

vraṇa-kandara-līna-śastra-sarpaḥ pṛthu-vakṣaḥ-sthala-karkaśoru-bhittiḥ
cyuta-śoṇita-baddha-dhātu-rāgaḥ śuśubhe vānara-bhū-dharas tadā 'sau.

10.26

cala-piṅga-keśara-hiraṇya-latāḥ sthuṭa-netra-paṅkti-maṇi-saṃhatayaḥ
kaladhaita-sānava ivā 'tha gireḥ kapayo bahūḥ pavana-jā''gamane.

10.27

kapi-toya-nidhīn plavaṅgamendur madayitvā madhureṇa darśanena
vacanā'mṛta-dīdhitīr vitanva- nnakṛtā ''nanda-parīta-netra-vārīn.

10.28

parikhedita-vindhya-vīrudhaḥ paripītā'mala-nirjharā'mbhasaḥ
dudhuvur madhu-kānanaṃ tataḥ kapi-nāgā muditā'ṅgadā''jñayā.

10.29

viṭapi-mṛga-viṣāda-dhvānta-nud vānarā'rkaḥ priya-vacanama-yukhair bodhitā'rthā'ravindaḥ,
udaya-girimivā 'driṃ saṃpramucyā 'bhyagāt khaṃ nṛpa-hṛdaya-guhā-khaṃ ghnan pra-mohā'ndhakāram.

10.30

raghu-tanayamagāt tapo-vana-khaṃ vidhṛta-jaṭā'jina-valkalaṃ hanūmān
paramiva puruṣaṃ nareṇa yuktaṃ sama-śama-veśa-samādhinā 'nujena,

10.31

kara-puṭa-nihitaṃ dadhat sa ratnaṃ pariviralā'ṅguli nirgatā'lpa-dīpti
tanu-kapila-ghana-sthitaṃ yathenduṃ nṛpamanamat paribhugna-jānu-mūrdhā.

10.32

rucironnata-ratna-gauravaḥ paripūrṇā-'mṛta-raśmi-maṇḍalaḥ
samadṛśyata jīvitā''śayā saha rāmeṇa vadhū-śiro-maṇiḥ.

10.33

avasanna-ruciṃ vanā''gataṃ tamanā''mṛṣṭarajo-vidhūsaram
samapaśyadapeta-maithiliṃ dadhataṃ gaurava-mātramātma-vat.

10.34

sāmarthya-saṃpādita-vāñchitā'rthaś cintā-maṇiḥ syān na kathaṃ hanūmān,
sa-lakṣmaṇo bhūmi-patis tadānīṃ śākhā-mṛgā'nīka-patiś ca mene.

10.35

"yuśmāna-cetan kṣaya-vāyu-kalpān sītā-sphuliṅgaṃ parigṛhya jālmaḥ
laṅkā-vanaṃ siṃha-samo 'dhiśete martuṃ dviṣannityavadaddhanūmān

10.36

"ahṛta dhaneśvarasya yudhi yaḥ sameta-māyo dhanaṃ, tamahamito vilokya vibudhaiḥ kṛtottamā''yodhanam
vibhava-madena nihnuta-hriyā 'timātra-saṃpannakaṃ, vyathayati sat-pathādadhigatā 'thaveha saṃpan na kam.

10.37

ṛddhi-mān rākṣaso mūḍhaś, citraṃ nā'sau yaddudhataḥ,
ko vā heturanāryāṇāṃ dharmye vartmani vartitum.

10.38

tasyā 'dhivāse tanurutsukā 'sau dṛṣṭā mayā rāma-patiḥ pra-manyuḥ,
kāryasya sāro 'yamudīrito vaḥ, proktena śeṣeṇa kimuddhatena.

10.39

samatāṃ śaśi-lekhayopayāyā- davadātā pra-tanuḥ kṣayeṇa sītā,
yadi nāma kalaṅka indu-lekhā- mativṛtto laghayen na cā 'pi bhāvī.

10.40

a-parīkṣita-kāriṇā gṛhītāṃ tvamanāsevita-vṛddha-paṇḍitena
a-virodhita-niṣṭhureṇa sādhvīṃ dayitāṃ trātumalaṃ ghaṭasva rājan !"

10.41

sa ca vihvala-sattva-saṃkulaḥ pariśuṣyannabhavan mahā-hradaḥ
paritaḥ paritāpa-mūrcchitaḥ, patitaṃ cā 'mbu nirabhramīpsitam.

10.42

atha lakṣmaṇa-tulya-rūpa-veśaṃ gamanā''deśa-vinirgatā'gra-hastam
kapayo 'nuyayuḥ sametya rāmaṃ nata-sugrīva-gṛhīta-sā''darājñam.

10.43

kapi-pṛṣṭha-gatau tato narendrau. kapayaś ca jvalitā'gni-piṅgalā'kṣāḥ
mumucuḥ, prayayur, drutaṃ samīyur, vasudhāṃ, vyoma, mahīdharaṃ mahendram

10.44

sthitamiva parirakṣituṃ samantā- dudadhi-jalaugha-pariplavād dharitrīm
gagana-tala-vasundhrā'ntarāle jala-nidhivega-sahaṃ prasārya deham

10.45

viṣa-dhara-nilaye niviṣṭa-mūlaṃ śikhara-śataiḥ parimṛṣṭa-deva-lokam
ghana-vipula-nitamba-pūritāśaṃ phala-kusumā''cita-vṛkṣa-ramya-kuñjam

10.46

madhu-kara-virutaiḥ priyādhvanīnāṃ sarasi-ruhair dayitā''sya-hāsya-lakṣmyāḥ
sphuṭamanuharamāṇamādadhānaṃ puruṣa-pateḥ sahasā paraṃpramodam

10.47

graha-maṇi-rasanaṃ divo nitambaṃ vipulamanuttama-labdha-kānti-yogam
cyuta-ghana-vasanaṃ mano'bhirāmaṃ śikhara-karair madanādiva spṛśantam

10.48

pracapalama-guruṃ bharā'sahiṣṇuṃ janamasamānamanūrjitaṃ vivarjya
kṛta-vasatimivā'rṇavopakaṇṭhe sthirama-tulonnatimūḍha-tuṅga-megham.

10.49

sphaṭhika-maṇi-gṛhaiḥ sa-ratna-dīpaiḥ prataruṇa-kinnara-gīta-nisvanaiś ca
amara-pura-matiṃ surā'ṅganānāṃ dadhatama-duḥkhamanalpa-kalpa-vṛkṣam.

10.50

atha dadṛśurudīrṇa-dhūma-dhūmrāṃ diśamudadhi-vyavadhiṃ sameta-sītām
saha-raghutanayāḥ plavaṅga-senāḥ pavana-sutā'ṅguli-darśitāmudakṣāḥ.

10.51

jala-nidhimagaman mahendra-kuñjāt pracaya-tirohita-tigma-raśmi-bhāsaḥ
salila-samudayair mahā-taraṅgair bhuvana-bhara-kṣamamapya-bhinna-velam

10.52

pṛthu-guru-maṇi-śukti-garbha-bhāsā glapita-rasā-tala-saṃbhṛtā'ndhakāram
upahata-ravi-raśmi-vṛttimuccaiḥ pralaghu-pariplavamāna-vajra-jālaiḥ

10.53

samupacita-jalaṃ vivardhamānai- ra-mala-sarit-salilair vibhāvarīṣu
sphuṭamavagamayantamūḍha-vārīn śaśa-dhara-ratna-mayān mahendra-sānūn

10.54

bhuvana-bhara-sahāna-laṅghya-dhāmnaḥ puru-ruci-ratna-bhṛto gurūru-dehān
śrama-vidhura-vilīna-kūrma-nakrān dadhatamudūḍha-bhuvo girīnahīṃś ca

10.55

pradadṛśururu-mukta-śīkaraughān vimala-maṇi-dyuti-saṃbhṛtendra-cāpān
jala-muca iva dhīra-mandra-ghoṣān kṣiti-paritāpa-hṛto mahā-taraṅgān

10.56

vidruma-maṇi-kṛta-bhūṣā muktā-phala-nikara-rañjitā''tmānaḥ
babhurudaka-nāga-bhagnā velā-taṭa-śikhariṇo yatra,

10.57

bhṛta-nikhila-rasā-talaḥ sa-ratnaḥ śikhari-samormi-tirohitā'ntarīkṣaḥ
kuta iha paramā'rthato jalaugho jala-nidhimīyurataḥ sametya māyām

10.58

śaśi-rahitamapi prabhūta-kāntiṃ vibudha-hṛta-śriyamapya-naṣṭa-śobham
mathitamapi surair divaṃ jalaughaiḥ samabhibhavantama-vikṣata-prabhāvam

10.59

kṣiti-kula-giri-śeṣa-dig-gajendrān salila-gatāmiva nāvamudvahantam
dhṛta-vidhura-dharaṃ mahā-varāhaṃ giri-guru-potramapīhitair jayantam

10.60

giri-parigata-cañcalā''pagā'ntaṃ jala-nivahaṃ dadhataṃ mano'bhirāmam
galitamiva bhuvo vilokya rāmaṃ dharaṇi-dhara-stana-śukla-cīna-paṭṭam.

10.61

a-parimita-mahā'dbhutair vicitraś cyuta-malinaḥ śucibhir mahāna-laṅghyaiḥ
taru-mṛga-pati-lakṣmaṇa-kṣitīndraiḥ samadhigato jaladhiḥ paraṃ babhāse.

10.62

na bhavati mahimā vinā vipatte- ravagamayanniva paśyataḥ payodhiḥ
a-viratamabhavat kṣaṇe kṣaṇe 'sau śikhari-pṛthu-prathita-praśānta-vīciḥ.

10.63

mṛdubhirapi bibheda puṣpa-bāṇaiś calaśiśirairapi mārutair dadāha
raghu-tanayamanartha-paṇḍito 'sau, na ca madanaḥ kṣatamātatān, nā 'rciḥ

10.64

atha mṛdu-malina-prabhau dinā'nte jaladhi-samīpa-gatāvatīta-lokau
anukṛtimitaretarasya mūrtyor dina-kara-rāghava-nandanāvakārṣṭām.

10.65

apaharadiva sarvato vinodān dayita-gataṃ dadhadekadhā samādhim
ghana-ruci vavṛdhe tato 'ndhakāraṃ saha raghu-nandana-manmathodayena.

10.66

adhi-jaladhi tamaḥ kṣipan himāṃśuḥ paridadṛśe 'tha dṛśāṃ kṛtā'vakāśaḥ
vidadhadiva jagat punaḥ pralīnam. bhavati mahān hi parā'rtha eva sarvaḥ.

10.67

aśanirayamasau, kuto nirabhre. śita-śara-varṣama-sat tadapya-śārṅgam.
iti madana-vaśo muhuḥ śaśā'ṅke raghu-tanayo, na ca niścikāya candram.

10.68

kumuda-vana-cayeṣu kīrṇa-raśmiḥ kṣata-timireśu ca dig-vadhū-mukheṣu
viyati ca vilalāsa tad-vadindur, vilasati candramaso na yad-vadanyaḥ.

10.69

śaraṇamiva gataṃ tamo nikuñje viṭapi-nirākṛta-candra-raśmyarātau
pṛthu-viṣama-śilā'ntarāla-saṃsthaṃ sa-jala-ghana-dyuti bhīta-vat sasāda.

10.70

atha nayana-mano-haro 'bhirāmaḥ smara iva citta-bhavo 'pya-vāma-śīlaḥ
raghu-sutamanujo jagāda vācaṃ sa-jala-ghana-stanayitnu-tulya-ghoṣaḥ

10.71

"pati-vadha-parilupta-lola-keśīr nayana-jalā'pahṛtā'ñjanauṣṭha-rāgāḥ
kuru ripu-vanitā, jahīhi śokaṃ, kva ca śaraṇaṃ jagatāṃ bhavān, kva mohaḥ

10.72

adhigata-mahimā manuśya-loke vata sutarāmavasīdati pramādī,
gaja-patiruru-śaila-śṛṅga-varṣmā gururavamajjati paṅka-bhāṅ, na dāru.

10.73

boddhavyaṃ kimiva hi, yat tvayā na buddhaṃ, kiṃ vā te nimiṣitamapya-buddhi-pūrvam,
labdhā''tmā tava sukṛtairaniṣṭa-śaṅkī snehaugho ghaṭayati māṃ tathāpi vaktum."

10.74

saumitreriti vacanaṃ niśamya rāmo jṛmbhā-vān bhuja-yugalaṃ vibhajya nidrān
adhyaṣṭhāc chiśayiṣayā pravāla-talpaṃ rakṣāyai prati-diśamādiśan plavaṅgān.

Original text: Rāvaṇavadha (= Bhaṭṭikāvya) · Data entry n.n. · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc