Language

ENहिગુ
Scripture Library

Rasaratnasamuccaya · Chapter 4

4.1

atha caturtho 'dhyāyaḥ /
[atha ratnāni]
atha maṇayaḥ -
maṇayo 'pi ca vijñeyāḥ sūtabandhasya kārakāḥ /
vaikrāntaḥ sūryakāntaś ca hīrakaṃ mauktikaṃ maṇiḥ

4.2

candrakāntastathā caiva rājāvartaś ca saptamaḥ /
garuḍodgārakaścaiva jñātavyā maṇayastvamī

4.3

puṣparāgaṃ mahānīlaṃ padmarāgaṃ pravālakam /
vaidūryaṃ ca tathā nīlamete ca maṇayo matāḥ /
yatnataḥ saṃgrahītavyā rasabandhasya kāraṇāt

4.4

padmarāgendranīlākhyau tathā marakatottamaḥ /
puṣparāgaḥ savajrākhyaḥ pañcaratnavarāḥ smṛtāḥ

4.5

māṇikyamuktāphalavidrumāṇi tārkṣyaṃ ca puṣpaṃ bhiduraṃ ca nīlam /
gomedakaṃ cātha vidūrakaṃ ca krameṇa ratnāni navagrahāṇām

4.6

grahānumaitryā kuruvindapuṣpapravālamuktāphalatārkṣyavajram /
nīlākhyagomedavidūrakaṃ ca krameṇa mudrādhṛtamiṣṭasiddhyai

4.7

rase rasāyane dāne dhāraṇe devatārcane /
surakṣyāṇi sujātīni ratnānyuktāni siddhaye

4.8

māṇikyaṃ padmarāgākhyaṃ dvitīyaṃ nīlagandhi ca /
kuśeśayadalacchāyaṃ svacchaṃ snigdhaṃ mahatsphuṭam

4.9

vṛttāyataṃ samaṃ gātraṃ māṇikyaṃ śreṣṭhamucyate

4.10

nīlaṃ gaṅgāmbusaṃbhūtaṃ nīlagarbhāruṇacchavi /
pūrvamāṇikyavacchreṣṭhamāṇikyaṃ nīlagandhi tat

4.11

randhrakārkaśyamālinyaraukṣyāvaiśadyasaṃyutam /
cipiṭaṃ laghu vakraṃ ca māṇikyaṃ duṣṭamaṣṭadhā

4.12

māṇikyaṃ dīpanaṃ vṛṣyaṃ kaphavātakṣayārtinut /
bhūtavetālapāpaghnaṃ karmajavyādhināśanam

4.13

atha mauktikam -
hlādi śvetaṃ laghu snigdhaṃ raśmivannirmalaṃ mahat /
khyātaṃ toyaprabhaṃ vṛttaṃ mauktikaṃ navadhā śubham

4.14

muktāphalaṃ laghu himaṃ madhuraṃ ca kānti- dṛṣṭyagnipuṣṭikaraṇaṃ viṣahāri bhedi /
vīryapradaṃ jalanidherjanitā ca śuktir dīptā ca paktirujamāśu haredavaśyam

4.15

rūkṣāṅgaṃ nirjalaṃ śyāvaṃ tāmrābhaṃ lavaṇopamam /
ardhaśubhraṃ ca vikaṭaṃ granthilaṃ mauktikaṃ tyajet

4.16

kaphapittakṣayadhvaṃsi kāsaśvāsāgnimāndyanut /
puṣṭidaṃ vṛṣyamāyuṣyaṃ dāhaghnaṃ mauktikaṃ matam

4.17

atha pravālam -
pakvabimbīphalacchāyaṃ vṛttāyatamavakrakam /
snigdhamavraṇakaṃ sthūlaṃ pravālaṃ saptadā śubham

4.18

pāṇḍuraṃ dhūsaraṃ sūkṣmaṃ savraṇaṃ kaṇḍarānvitam /
nirbhāraṃ śulbavarṇaṃ ca pravālaṃ neṣyate 'ṣṭadhā

4.19

kṣayapittāsrakāsaghnaṃ dīpanaṃ pācanaṃ laghu /
viṣabhūtādiśamanaṃ vidrumaṃ netraroganut

4.20

atha tārkṣyam -
haridvarṇaṃ guru snigdhaṃ sphuradraśmicayaṃ śuśam /
masṛṇaṃ bhāsuraṃ tārkṣyaṃ gātraṃ saptaguṇaṃ matam

4.21

kapilaṃ karkaśaṃ nīlaṃ pāṇḍu kṛṣṇaṃ ca lāghavam /
cipiṭaṃ vikaṭaṃ kṛṣṇaṃ rūkṣaṃ tārkṣyaṃ na śasyate

4.22

jvaracchardiviṣaśvāsasaṃnipātāgnimāndyanut /
durnāmapāṇḍuśophaghnaṃ tārkṣyamojovivardhanam

4.23

atha puṣparāgaḥ -
puṣparāgaṃ guru svacchaṃ snigdhaṃ sthūlaṃ samaṃ mṛdu /
karṇikāraprasūnābhaṃ masṛṇaṃ śubhamaṣṭadhā

4.24

niṣprabhaṃ karkaśaṃ rūkṣaṃ pītaṃ śyāmaṃ natonnatam /
kapiśaṃ kapilaṃ pāṇḍu puṣparāgaṃ parityajet

4.25

puṣparāgaṃ viṣacchardikaphavātāgnimāndyanut /
dāhakuṣṭhāsraśamanaṃ dīpanaṃ pācanaṃ laghu

4.26

atha vajram -
vajraṃ ca trividhaṃ proktaṃ naro nārī napuṃsakam /
pūrvaṃ pūrvamiha śreṣṭhaṃ rasavīryavipākataḥ

4.27

aṣṭāsraṃ vāṣṭaphalakaṃ ṣaṭkoṇamatibhāsuram /
ambudendradhanurvāritaraṃ puṃvajramucyate

4.28

tadeva cipiṭākāraṃ strīvajraṃ vartulāyatam /
vartulaṃ kuṇṭhakoṇāgraṃ kiṃcidguru napuṃsakam

4.29

strīpuṃnapuṃsakaṃ vajraṃ yojyaṃ strīpuṃnapuṃsake /
vyatyāsānnaiva phaladaṃ puṃvajreṇa vinā kvacit

4.30

śvetādivarṇabhedena tadekaikaṃ caturvidham /
brahmakṣatriyaviṭśūdraṃ svasvavarṇaphalapradam

4.31

uttamottamavarṇaṃ hi nīcavarṇaphalapradam /
nyāyo 'yaṃ bhairaveṇoktaḥ padārtheṣvakhileṣvapi

4.32

āyuḥpradaṃ jhaṭiti sadguṇadaṃ ca vṛṣyaṃ doṣatrayapraśamanam sakalāmayaghnam /
sūtendrabandhavadhasadguṇakṛtpradīpanaṃ mṛtyuṃjayaṃ tadamṛtopamameva vajram

4.33

gauratrāsaś ca binduś ca rekhā ca jalagarbhatā /
sarvaratneṣvamī pañca doṣāḥ sādhāraṇā matāḥ

4.34

kṣetratoyabhavā doṣā ratneṣu na laganti te /
kulatthakvāthake svinnaṃ kodravakvathitena vā

4.35

ekayāmāvadhi svinnaṃ vajraṃ śuddhyati niścitam /
vajraṃ matkuṇaraktena caturvāraṃ vibhāvitam

4.36

sugandhimūṣikāmāṃsairvartitairmardya veṣṭayet /
puṭetpuṭairvarāhākhyaistriṃśadvāraṃ tataḥ param

4.37

dhmātvā dhmātvā śataṃ vārānkulatthakvāthake kṣipet /
anyairuktaḥ śataṃ vārānkartavyo 'yaṃ vidhikramaḥ

4.38

kulatthakvātthasaṃyuktalakucadravapiṣṭayā /
śilayā liptamūṣāyāṃ vajraṃ kṣiptvā nirudhya ca

4.39

aṣṭavāraṃ puṭetsamyagviśuṣkaiś ca vanotpalaiḥ /
śatavāraṃ tato dhmātvā nikṣiptaṃ śuddhapārade /
niścitaṃ mriyate vajraṃ bhasma vāritaraṃ bhavet

4.40

satyavāksomasenānīretadvajrasya māraṇam /
dṛṣṭapratyayasaṃyuktamuktavānrasakautukī

4.41

viliptaṃ matkuṇasyāsre saptavāraṃ viśoṣitam

4.42

kāsamardarasāpūrṇe lohapātre niveśitam /
saptavāraṃ paridhmātaṃ vajrabhasma bhavetkhalu

4.43

brahmajyotirmunīndreṇa kramo 'yaṃ parikīrtitaḥ /
nīlajyotirlatākande dhṛṣṭaṃ gharme viśoṣitam

4.44

vajraṃ bhasmatvamāyāti karmavajjñānavahninā /
madanasya phalodbhūtarasena kṣoṇināgakaiḥ

4.45

kṛtakalkena saṃlipya puṭedviṃśativārakam /
vajracūrṇaṃ bhavedvaryaṃ yojayecca rasādiṣu

4.46

tadvajraṃ cūrṇayitvātha kiṃciṭṭaṅkaṇasaṃyutam /
kharabhūnāgasattvena viṃśenāvartate dhruvam /
tulyasvarṇena taddhmātaṃ yojanīyaṃ rasādiṣu

4.47

triguṇena rasenaiva saṃmardya guṭikīkṛtam /
mukhe ghṛtaṃ karotyāśu caladdantavibandhanam

4.48

triṃśadbhāgamitaṃ hi vajrabhasitaṃ svarṇaṃ kalābhāgikaṃ tāraṃ cāṣṭaguṇaṃ sitāmṛtavaraṃ rudrāṃśakaṃ cābhrakam /
pādāṃṣaṃ khalu tāpyakaṃ vasuguṇaṃ vaikrāntakaṃ ṣāḍguṇaṃ bhogo 'pyuktarasai raso 'yamuditaḥ ṣāḍguṇyasaṃsiddhaye

4.49

atha nīlam -
jalanīlendranīlaṃ ca śakranīlaṃ tayorvaram /
śvaityagarbhitanīlābhaṃ laghu tajjalanīlakam

4.50

kāṛṣṇyagarbhitanīlābhaṃ sabhāraṃ śakranīlakam

4.51

ekacchāyaṃ guru snigdhaṃ svacchaṃ piṇḍitavigraham /
mṛdu madhye lasajjyotiḥ saptadhā nīlamuttamam

4.52

komalaṃ vihitaṃ rūksaṃ nirbhāraṃ raktagandhi ca /
cipiṭābhaṃ sasūkṣmaṃ ca jalanīlaṃ ca saptadhā

4.53

śvāsakāsaharaṃ vṛṣyaṃ tridoṣaghnaṃ sudīpanam /
viṣamajvaradurnāmapāpaghnaṃ nīlamīritam

4.54

atha gomedaḥ -
gomedaḥ samarāgatvād gomedaṃ ratnam ucyate /
susvacchagojalacchāyaṃ svacchaṃ snigdhaṃ samaṃ guru /
nirdalaṃ masṛṇaṃ dīptaṃ gomedaṃ śubhamaṣṭadhā

4.55

vicchāyaṃ laghu rūkṣāṅgaṃ cipiṭaṃ paṭalānvitam /
niṣprabhaṃ pītakācābhaṃ gomedaṃ na śubhāvaham

4.56

gomedaṃ kaphapittaghnaṃ kṣayapāṇḍukṣayaṃkaram /
dīpanaṃ pācanaṃ rucyaṃ tvacyaṃ buddhiprabodhanam

4.57

atha vaidūryam -
vaidūryaṃ śyāmaśubhrābhaṃ samaṃ svacchaṃ guru sphuṭam /
bhramacchubhrottarīyeṇa garbhitaṃ śubhamīritam

4.58

śyāmaṃ toyasamacchāyaṃ cipiṭaṃ laghu karkaśam /
raktagarbhottarīyaṃ ca vaidūryaṃ naiva śasyate

4.59

vaidūryaṃ raktapittaghnaṃ prajñāyurbalavardhanam /
pittapradhānarogaghnaṃ dīpanaṃ malamocanam

4.60

atha ratnaśuddhiḥ -
śudhyatyamlena māṇikyaṃ jayantyā mauktikaṃ tathā /
vidrumaṃ kṣāravargeṇa tārkṣyaṃ godugdhakaistathā

4.61

puṣparāgaṃ ca saṃdhānaiḥ kulatthakvāthasaṃputaiḥ /
tandulīyajalairvajraṃ nīlaṃ nīlīrasena ca

4.62

rocanābhiś ca gomedaṃ vaidūryaṃ triphalājalaiḥ

4.63

atha ratnabhasmakramaḥ -
lakucadrāvasaṃpiṣṭaiḥ śilāgandhakatālakaiḥ /
vajraṃ vinānyaratnāni mriyante 'ṣṭapuṭaiḥ khalu

4.64

rāmaṭhaṃ pañcalavaṇaṃ kṣārāṇāṃ tritayaṃ tathā /
māṃsadravo 'mlavetaś ca cūlikālavaṇaṃ tathā

4.65

sthūlaṃ kumbhīphalaṃ pakvaṃ tathā jvālāmukhī śubhā /
dravantī ca rudantī ca payasyā citramūlakam

4.66

dugdhaṃ snuhyāstathārkasya sarvaṃ saṃmardya yatnataḥ /
golaṃ vidhāya tanmadhye prakṣipettadanantaram

4.67

guṇavannavaratnāni jātimanti śubhāni ca /
bhūrje taṃ golakaṃ kṛtvā sūtreṇāveṣṭya yatnataḥ

4.68

punarvastreṇa saṃveṣṭya dolāyantre nidhāya ca /
sarvāmlayuktasaṃdhānaparipūrṇaghaṭodare

4.69

ahorātratrayaṃ pāvatsvedayettīvravahninā /
tasmādāhṛtya saṃkṣālya ratnajāṃ drutimāharet

4.70

ratnatulyaprabhā laghvī dehalohakarī śubhā /
muktācūrṇaṃ tu saptāhaṃ vetasāmlena marditam

4.71

jambīrodaramadhye tu dhānyarāśau vinikṣipet /
saptāhāduddhṛtaṃ caiva puṭe dhṛtvā drutirbhavet

4.72

vajravallyantarasthaṃ ca kṛtvā vajraṃ nirodhayet /
amlabhāṇḍagataṃ svedyaṃ saptāhāddravatām vrajet

4.73

atha vaikrāntam -
śvetavarṇaṃ tu vaikrāntamamlavetasabhāvitam /
saptāhānnātra saṃdehaḥ kharagharme dravatyasau

4.74

ketakīsvarasaṃ grāhyaṃ saindhavaṃ svarṇapuṣpikā /
indragopakasaṃyuktaṃ sarvaṃ bhāṇḍe vinikṣipet

4.75

saptāhaṃ svedayettasminvaikrāntaṃ dravatāṃ vrajet /
lohāṣṭake tathā vajravāpanātsvedanāddrutiḥ

4.76

jāyate nātra saṃdeho yogasyāsya prabhāvataḥ /
kurute yogarājo 'yaṃ ratnānāṃ drāvaṇaṃ param

4.77

kusumbhatailamadhyetu saṃsthāpyā drutayaḥ pṛthak /
tiṣṭhanti cirakālaṃ tu prāpte kārye niyojayet

Original text: Rasaratnasamuccaya · Edition: Krsnaravasarman Vinayaka Bapata, Poona 1890. (Anandasrama Sanskrit Series edition, vol. 19) · Data entry Wieslaw Mical Somadeva Vasudeva Anne Glazier Oliver Hellwig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc