Rasaratnasamuccaya · Chapter 3

atha tṛtīyo 'dhyāyaḥ
[athoparasāḥ sādhāraṇarasāśca]
atha gandhakaḥ -
gandhāśmagairikāsīsakāṅkṣītālaśilāñjanam /
kaṅkuṣṭaṃ cetyuparasāścāṣṭau pāradakarmaṇi

pārvatyuvāca -
gandhakasya tu māhātmyaṃ tadguhyaṃ vada me prabho /
īśvara uvāca -
śvetadvīpe purā devi sarvaratnavibhūṣite /
sarvakāmamaye ramye tīre kṣīrapayonidheḥ

vidyādharādimukhyābhiraṅganābhiś ca yoginām /
siddhāṅganābhiḥ śreṣṭhābhistathaivāpsarasāṃ gaṇaiḥ

devāṅganābhī ramyābhiḥ krīḍitābhirmanoharaiḥ /
gītairnṛtyairvicitraiś ca vādyairnānāvidhaistathā

evaṃ saṃkrīḍamānāyāḥ prābhavatprasṛtaṃ rajaḥ /
tadrajo 'tīva suśroṇi sugandhi sumanoharam

rajasaścātibāhulyādvāsaste raktatāṃ yayau /
tatra tyaktvā tu tadvastraṃ susnātā kṣīrasāgare

vṛtā devāṅganābhistvaṃ kailāsaṃ punarāgatā /
ūrmibhistadrajovastraṃ nītaṃ madhye payonidheḥ

evaṃ te śoṇitaṃ bhadre praviṣṭaṃ kṣīrasāgare /
kṣīrābdhimathane caitadamṛtena sahotthitam

nijagandhena tānsarvānharṣayansarvadānavān /
tato devagaṇairuktaṃ gandhakākhyo bhavatvayam

rasasya bandhanārthāya jāraṇāya bhavatvayam /
ye guṇāḥ pārade proktāste caivātra bhavantviti

iti devagaṇaiḥ prītaiḥ purā proktaṃ sureśvari /
tenāyaṃ gandhako nāma vikhyātaḥ kṣitimaṇḍale

sa cāpi trividho devi śukacañcunibho varaḥ /
madhamaḥ pītavarṇaḥ syācchuklavarṇo 'dhamaḥ priye

granthāntare caturdhā gandhako jñeyo varṇaiḥ śvetādibhiḥ khalu /
śveto 'tra khaṭikāprokto lepane lohamāraṇe

tathā cāmalasāraḥ syādyo bhavetpītavarṇavān /
śukapicchaḥ sa eva syācchreṣṭho rasarasāyane

raktaś ca śukatuṇḍākhyo dhātuvādavidhau varaḥ /
durlabhaḥ kṛṣṇavarṇaś ca sa jarāmṛtyunāśanaḥ

gandhāśmātirasāyanaḥ sumadhuraḥ pāke kaṭūṣṇo mataḥ kaṇḍūkuṣṭhavisarpadadrudalano dīptānalaḥ pācanaḥ /
āmonmocanaśoṣaṇo viṣaharaḥ sūtendravīryaprado gaurīpuṣpabhavastathā kṛmiharaḥ satyātmakaḥ sūtajit

balinā sevitaḥ pūrvaṃ prabhūtabalahetave

vāsukiṃ karṣatastasya tanmukhajvālayā drutā /
vasā gandhakagandhāḍhyā sarvato niḥsṛtā tanoḥ

gandhakatvaṃ ca saṃprāptā gandho 'bhūtsaviṣaḥ smṛtaḥ /
tasmādbalivasetyukto gandhako 'timanoharaḥ

payaḥsvinno ghaṭīmātraṃ vāridhauto hi gandhakaḥ /
gavyājyavidruto vastrādgālitaḥ śuddhimṛcchati

evaṃ saṃśodhitaḥ so 'yaṃ pāṣāṇānaṃbarā tyajet /
ghṛte viṣaṃ tuṣākāraṃ svayaṃ piṇḍatvameva ca

iti śuddho hi gandhāśmā nāpathyairvikṛtiṃ vrajet /
apathyādanyathā hanyātpītaṃ hālāhalaṃ yathā

gandhako drāvito bhṛṅgarase kṣipto viśudhyati /
tadrasaiḥ saptadhā bhinno gandhakaḥ pariśudhyati

sthālyāṃ dugdhaṃ vinikṣipya mukhe vastraṃ nibadhya ca /
gandhakaṃ tatra nikṣipya cūrṇitaṃ sikatākṛti

chādayetpṛthudīrgheṇa kharpareṇaiva gandhakaṃ /
jvālayetkharparasyordhvaṃ vanacchāṇaistathopalaiḥ /
dugdhe nipatito gandho galitaḥ pariśudhyati

itthaṃ viśuddhastriphalājyabhṛṅgamadhvanvitaḥ śāṇamito hi līḍhaḥ /
gṛghrākṣitulyaṃ kurute 'kṣiyugmaṃ karoti rogojjhitadīrghamāyuḥ

kalāṃśavyoṣasaṃyuktaṃ gandhakaṃ ślakṣṇacūrṇitam /
aratnimātre vastre tadviprakīrya viveṣṭya tat

sūtreṇa veṣṭayitvātha yāmaṃ taile nimajjayet /
ghṛtvā saṃdaṃśato vartimadhyaṃ prajvālayecca tam

druto nipatito gandho binduśaḥ kācabhājane /
tāṃ drutiṃ prakṣipetpatre nāgavallayāstribindukām

vallena pramitaṃ svacchaṃ sūtendraṃ ca vimardayet /
aṅgulyātha sapatrāṃ tāṃ drutiṃ sūtaṃ ca bhakṣayet

karoti dīpanaṃ tīvraṃ kṣayaṃ pāṇḍuṃ ca nāśayet /
kāsaṃ śvāsaṃ ca śūlārti grahaṇīmatidurdharām

āmaṃ vināśayatyāśu laghutvaṃ prakaroti ca /
ghṛtākte lohapātre tu vidrutaṃ śuddhagandhakam

ghṛtāktadarvikākṣiptaṃ dviniṣkapramitaṃ bhajet /
hanti kṣayamukhānrogānkuṣṭharogaṃ viśeṣataḥ

kṣārāmlatailasauvīravidāhi dvidalaṃ tathā /
śuddhagandhakasevāyāṃ tyajedyogayutena hi

gandhakastulyamaricaḥ ṣaḍguṇatriphalānvitaḥ /
ghṛṣṭaḥ śamyākamūlena pītaścākhilakuṣṭhahā

tanmūlasalile piṣṭhaṃ lepayetpratyaham tanau /
dṛṣṭapratyayayogo 'yaṃ sarvatra prativīryavān

śrīmatā somadevena samyagatra prakīrtitaḥ /
dviniṣkapramitaṃ gandhaṃ piṣṭvā tailena saṃyutam

athāpāmārgatoyena satailamaricena hi /
vilipya sakalaṃ dehaṃ tiṣṭheddharme tataḥ param

takrabhaktaṃ ca bhuñjīta tṛtīye prahare khalu /
bhajedrātrau tathā vahniṃ samutthāya tathā prage

mahiṣīchagaṇ.am liptvā snāyācchītena vāriṇā /
tato 'bhyajya ghṛtairdehaṃ snāyādiṣṭoṣṇavāriṇā

amunā kramayogena vinaśyatyativegataḥ /
durjayā bahukālīnā pāmā kaṇḍuḥ suniścitaṃ

gandhakasya prayogāṇāṃ śataṃ tanna prakīrtitam /
granthavistārabhītena somadevena bhūbhujā

athavārkasnuhīkṣīrairvastraṃ lepyaṃ tu saptadhā /
gandhakaṃ navanītena piṣṭvā vastraṃ lipeddhanam

tadvartiṃ jvalitāṃ daṃśe ghṛtāṃ kuryādadhomukhīm /
tailaṃ patedadhobhāṇḍe grāhyaṃ yogeṣu yojayet

śuddhagandho haredrogānkuṣṭhamṛtyujarādikān /
agnikārī mahānuṣṇo vīryavṛddhiṃ karoti ca

atha gaurikam -
pāṣāṇagairikaṃ caikaṃ dvitīyaṃ svarṇagairikam /
pāṣāṇagairikaṃ proktaṃ kaṭhiṇ.am tāmravarṇakam

atyantaśoṇitaṃ snigdhaṃ masṛṇaṃ svarṇagairikam /
svādu snigdhaṃ himaṃ netryaṃ kaṣāyaṃ raktapittanut

hidhmāvamiviṣaghnaṃ ca raktaghnaṃ svarṇagairikam /
pāṣāṇagairikaṃ cānyatpūrvasmādalpakaṃ guṇaiḥ

gairikaṃ tu gavāṃ dugdhairbhāvitaṃ śuddhimṛcchati /
gairikaṃ sattvarūpaṃ hi nandinā parikīrtitam

kairapyuktaṃ patetsattvaṃ kṣārāmlaklinnagairikāt /
upatiṣṭhati sūtendramekatvaṃ guṇavattaram

atha kāsīsam -
kāsīsaṃ vālukādyekaṃ puṣpapurvamathāparam /
kṣārāmlāgarudhūmābhaṃ soṣṇavīryaṃ viṣāpaham

bālukāpuṣpakāsīsaṃ śvitraghnaṃ keśarañjanam

puṣpādikāsīsamatipraśastaṃ soṣṇaṃ kaṣāyāamlamatīva netryam /
viṣānilaśleṣmagadavraṇaghnaṃ śvitrakṣayaghnaṃ kacarañjanaṃ ca

sakṛdbhṛṅgāmbunā klinnaṃ kāsīsaṃ nirmalaṃ bhavet /
tuvarīsattvavatsattvametasyāpi samāharet /
kāsīsaṃ śuddhimāpnoti pittaiś ca rajasā striyaḥ

balinā hatakāsīsaṃ krāntaṃ kāsīsamāritam /
ubhayaṃ samabhāgaṃ hi triphalāvellasaṃyutam

viṣamāṃśaghṛtakṣaudraplutaṃ śāṇamitaṃ prage /
sevitaṃ hanti vegena śvitraṃ pāṇḍukṣayāmayam

gulmaplīhagadaṃ śūlaṃ mūlarogaṃ viśeṣataḥ /
rasāyanavidhānena sevitaṃ vatsarāvadhi

āmasaṃśoṣaṇaṃ śreṣṭhaṃ mandāgniparidīpanam /
palitaṃ valibhiḥ sārdhaṃ vināśayati niścitam

atha tuvarī -
saurāṣṭrya saṃbhūtā sā tuvarī matā /
vastreṣu lipyate yāsau mañjiṣṭā rāgabandhinī

phaṭakī phullikā ceti dvitīyā parikīrtitā /
īṣatpītā guruḥ snigdhā pītikā viṣanāśanī

vraṇakuṣṭhaharā sarvakuṣṭhaghnī ca viśeṣataḥ

nirbhārā śubhravarṇā ca snigdhā sāmlāparā matā /
sā phullatuvarī proktā lepāttāmraṃ caredayaḥ

kāṅkṣī kaṣāyā kaṭukāmlakaṇthyā keśyā vraṇaghnī viṣanāśanī ca /
śvitrāpahā netrahitā tridoṣa- śāntipradā pāradajāraṇī ca

tuvarī kāñjike kṣiptvā tridinācchuddhimṛcchati /
kṣārāmlairmarditā dhmātā sattvaṃ muñcati niścitam

gopittena śataṃ varānsaurāṣṭrāṃ bhāvayettataḥ /
dhamitvā pātayetsattvaṃ krāmaṇaṃ cātiguhyakam

atha tālakaḥ -
haritālaṃ dvidhā proktaṃ pratyādyaṃ piṇḍasaṃjñakam /
svarṇavarṇa guru snigdhaṃ tanupatraṃ ca bhāsuram

tatpatratālakaṃ proktaṃ bahupatraṃ rasāyanam /
niṣpatraṃ piṇḍasadṛśam svalpasattvaṃ tathā guru /
strīpuṣpaharaṇaṃ tattu guṇālpaṃ piṇḍatālakam

śleṣmaraktaviṣavātabhūtanutkevalaṃ ca khalu puṣpahṛtstriyaḥ /
snigdhamuṣṇakaṭukaṃ ca dīpanaṃ kuṣṭhahāri haritālamucyate

snigdhaṃ kūṣmāṇḍatoye vā tilakṣārajale 'pi vā /
toye vā cūrṇasaṃyukte dolāyantreṇa śudhyati

aśuddhaṃ tālamāyughnaṃ kaphamārutamehakṛt /
tāpasphoṭāṅgasaṃkocaṃ kurute tena śodhayet

tālakaṃ kaṇaśaḥ kṛtvā daśāṃśena ca ṭaṅkaṇam /
jambīrotthadravaiḥ kṣālyaṃ kāñjikaiḥ kṣālayettataḥ

vastre caturguṇe baddhvā dolāyantre dinaṃ pacet

sacūrṇenāranālena dinaṃ kūṣmāṇḍaje rase /
svedyaṃ vā śālmalītoyaistālakaṃ śuddhimāpnuyāt

madhutulye ghanībhūte kaṣāye brahmamūlaje /
trivāraṃ tālakaṃ bhāvyaṃ piṣṭvā mūtre 'tha māhiṣe

upalairdaśabhirdeyaṃ puṭaṃ ruddhvātha peṣayet /
evaṃ dvādaśadhā pācyaṃ śuddhaṃ yogeṣu yojayet

kulitthakvāthasaubhāgyamahiṣyājyamadhuplutam /
sthālyāṃ kṣiptvā vidadhyācca tvamlena cchidrayoginā

samyaṅnirudhya śikhinaṃ jvālayetkramavardhitam /
ekapraharamātraṃ hi randhramācchādya gomayaiḥ

yāmānte chidramuddhāṭya dṛṣṭe dhūme ca pāṇḍure /
śītāṃ sthālīṃ samuttārya sattvamutkṛṣya cāharet

sarvapāṣāṇasattvānāṃ prakārāḥ santi koṭiśaḥ /
granthavistārabhītyāto likhitā na mayā khalu

palālakaṃ raverdugdhairdinamekaṃ vimardayet /
kṣiptvā ṣoḍaśikātelai miśrayitvā tataḥ pacet

anāvṛtapradeśe ca saptayāmāvadhi dhuvam /
svāṅgaśītamadhasthaṃ ca sattvaṃ śvetaṃ samāharet

chāgalasyāthabālasya balinā ca samanvitam /
tālakaṃ duvasadvaṃdvaṃ mardayitvātiyatnataḥ

yuktaṃ drāvaṇavargeṇa kācakupyāṃ vinikṣipet /
tridhā tāṃ ca mṛdā liptvā pariśoṣya kharātape

tataḥ kharparakacchidre tāmardhāṃ caiva kūpikām /
praveśya jvālayedagniṃ dvādaśapraharāvadhi

kupikaṇṭhasthitaṃ śītaṃ śuddhaṃ sattvaṃ samāharet /
palārdhapramitaṃ tālaṃ baddhvā vastre site dṛḍhe

balinālipya yatnena trivāraṃ pariśoṣya ca /
drāvite triphale tāmre kṣipettālakapoṭalīm

bhasmanā chādayecchīghraṃ tāmreṇāveṣṭitaṃ sitam /
mṛdulaṃ sattvamādadyātproktaṃ rasarasāyane

atha manaḥśilā -
manaḥśilā tridhā proktā śyāmāṅgī kaṇavīrakā /
khaṇḍākhyā ceti tadrūpaṃ vivicya parikathyate

śyāmā raktā sagaurā ca bhārāḍhyā śyāmikā matā /
tejasvinī ca nirgaurā tāmrābhā kaṇavīrakā

cūrṇībhūtātiraktāṅgī sabhārā khaṇḍapūrvikā /
uttaroktaguṇaiḥ śreṣṭhā bhūrisattvā prakīrtitā

manaḥśilā sarvarasāyanāgryā tiktā kaṭūṣṇā kaphavātahantrī /
sattvātmikā bhūtaviṣāgnimāndyakaṇḍūtikāsakṣayahāriṇī ca

aśmarīṃ mūtrakṛcchraṃ ca aśuddhā kurute śilā /
mandāgniṃ malabandhaṃ ca śuddhā sarvarujāpahā

agastyapatratoyena bhāvitā saptavārakam /
śṛṅgaverarasairvāpi viśuddhyati manaḥśilā

jayantībhṛṅgarājottharaktāgastyarasaiḥ śilām /
dolāyantre pacedyāmaṃ yāmaṃ chāgotthamūtrakaiḥ /
kṣālayedāranālena sarvarogeṣu yojayet

aṣṭamāṃśena kiṭṭena guḍaguggulusarpiṣā /
koṣṭhyāṃ ruddhvā dṛḍhaṃ dhmātā sattvaṃ muñcenmanaḥśilā

bhūnāgadhautasaubhāgyamadanaiś ca vimarditaiḥ /
kāravallīdalāmbhobhirmūṣāṃ kṛtvātra nikṣipet

śilāṃ kṣārāmlaniṣpiṣṭāṃ pradhamettadanantaram /
kokilādvayamātraṃ hi dhmānātsattvaṃ tyajatyasau

athāñjanāni -
sauvīramañjanaṃ proktaṃ rasāñjanamataḥ param /
srotoñjanaṃ tadanyacca puṣpāñjanakameva ca

nīlāñjanaṃ ca teṣāṃ hi svarūpamiha varṇyate /
sauvīramañjanaṃ dhūmraṃ raktapittaharaṃ himam

viṣahidhmākṣirogaghnaṃ vraṇaśodhanaropaṇam /
rasāñjanaṃ ca pītābhaṃ viṣavaktragadāpaham

śvāsahidhmāpahaṃ varṇyaṃ vātapittāsranāśanaṃ /
srotoñjanaṃ himaṃ snigdhaṃ kaṣāyaṃ svādu lekhanam

netryaṃ hidhmāviṣacchardikaphapittāsraroganut

puṣpāñjanaṃ sitaṃ snigdhaṃ himaṃ sarvākṣiroganut /
atidurdharahidhmāghnaṃ viṣajvaragadāpahaṃ

nīlāñjanaṃ guru snigdhaṃ netryaṃ doṣatrayāpaham /
rasāyanaṃ suvarṇaghnaṃ lohamārdavakārakaṃ

añjanāni viśudhyanti bhṛṅgarājanijadravaiḥ /
manohvāsattvavatsattvamañjanānāṃ samāharet

valmīkaśikharākāraṃ bhaṅge nīlotpaladyuti /
ghṛṣṭaṃ tu gaurikacchāyaṃ srotojaṃ lakṣayedbudhaḥ

gośakṛdrasamūtreṣu ghṛtakṣaudravasāsu ca /
bhāvitaṃ bahuśastacca śīghraṃ badhnāti sūtakam

sūryāvartādiyogena śuddhimeti rasāñjanam /
rājāvartakavatsattvaṃ grāhyaṃ srotoñjanādapi

atha kaṅkuṣṭham -
himavatpādaśikhare kaṅkuṣṭhamupajāyate /
tatraikaṃ nālikākhyaṃ hi tadanyadreṇukaṃ matam

pītaprabhaṃ guru snigdhaṃ śreṣṭhaṃ kaṅkuṣṭhamādimam /
śyāmapītaṃ laghu tyaktasattvaṃ neṣṭaṃ hi reṇukam

kecidvadanti kaṅkuṣṭhaṃ sadyojātasya dantinaḥ /
varcaś ca śyāmapītābhaṃ recanaṃ parikathyate

katicittejivāhānāṃ nālaṃ kaṅkuṣṭhasaṃjñakam /
vadanti śvetapītābhaṃ tadatīva virecanam

rase rasāyanaṃ śreṣṭhaṃ niḥsattvaṃ bahuvaikṛtam /
kaṅkuṣṭhaṃ tiktakaṭukaṃ vīryoṣṇaṃ cātirecanam /
vraṇodāvartaśūlārtigulmaplīhagudārtinut

sūryāvartakakadalī vandhyā kośātakī ca suradālī /
śigruś ca vajrakando niraṅkaṇā kākamācī ca

āsāmekarasena tu lavaṇakṣārāmlabhāvitaṃ bahuśaḥ /
śuddhyanti rasoparasā dhmātā muñcanti sattvāni

kaṅkuṣṭhaṃ śuddhimāyāti tridhā śuṇṭhyambubhāvitam /
sattvākarṣo 'sya na prokto yasmātsattvamayaṃ hi tat

bhajedenaṃ virekārthaṃ grāhibhiryavamātrayā /
nāśayedāmapūrtiṃ ca virecya kṣaṇamātrataḥ

bhakṣitaḥ saha tāmbūlairviricyāsūnvināśayet

barburīmūlikākvāthajīrasaubhāgyakaṃ samam /
kaṅkuṣṭhaṃ viṣanāśāya bhūyo bhūyaḥ pibennaraḥ

ityuparasāḥ
atha sādhāraṇarasāḥ -
kampillaścapalo gaurīpāṣāṇo navasārakaḥ /
kapardo vahnijāraś ca girisindūrahiṅgulau

modāraśṛṅgamityaṣṭau sādhāraṇarasāḥ smṛtāḥ /
rasasiddhakarāḥ proktā nāgārjunapuraḥsaraiḥ

atha kampillaḥ -
iṣṭikācūrṇasaṃkāśaścandrikāḍhyo 'tirecanaḥ /
saurāṣṭradeśe cotpannaḥ sa hi kampillakaḥ smṛtaḥ

pittavraṇādhmānavibandhanighnaḥ śleṣmodarārtikṛmigulmavairī /
mūlāmaśophajvaraśūlahārī kampillako recyagadāpahārī

atha gaurīpāṣāṇaḥ -
gaurīpāṣāṇakaḥ pīto vikaṭo hatacūrṇakaḥ /
sphaṭikābhaś ca śuṅkhābho haridrābhastrayaḥ smṛtāḥ

pūrvaṃ pūrvaṃ guṇaiḥ śreṣṭhaḥ kāravallīphale kṣipet /
svedayeddhaṇḍikāmadhye śuddho bhavati mūṣakaḥ

tālavadgrāhayetsattvaṃ śuddhaṃ śubhraṃ prayojayet /
rasabandhakaraḥ snigdho doṣaghno rasavīryakṛt

atha navasāraḥ -
karīrapīlukāṣṭheṣu pacyamāneṣu codbhavaḥ /
kṣāro 'sau navasāraḥ syāccūlikālavaṇābhidhaḥ

iṣṭikādahane jātaṃ pāṇḍuraṃ lavaṇaṃ laghu /
taduktaṃ navasārākhyaṃ cūlikālavaṇaṃ ca tat /
rasendrajāraṇaṃ lohadrāvaṇaṃ jaṭharāgnikṛt

gulmaplīhāsyaśoṣaghnaṃ bhuktamāṃsādijāraṇam /
viḍākhyaṃ ca tridoṣaghnaṃ cūlikālavaṇam matam

atha varāṭakāḥ -
pītābhā granthikā pṛṣṭhe dīrghavṛttā varāṭikā /
rasavaidyairvinirdiṣṭā sā carācarasaṃjñikā

sārdhaniṣkabharā śreṣṭhā niṣkabhārā ca madhyamā /
pādonaniṣkabhārā ca kaniṣṭhā parikīrtitā

pariṇāmādiśūlaghnī grahaṇīkṣayanāśinī /
kaṭūṣṇā dīpanī vṛṣyā netryā vātakaphāpahā

rasendrajāraṇe proktā biḍadravyeṣu śasyate

tadanye tu varāṭāḥ syurguravaḥ śleṣmapittalāḥ /
varāṭāḥ kāñjike svinnā yāmācchuddhimavāpnuyuḥ

athāgnijāraḥ -
samudreṇāgninakrasya jarāyurbahirujjhitaḥ /
saṃśuṣko bhānutāpena so 'gnijāra iti smṛtaḥ

agnijārastridoṣaghno dhanurvātādivātanut /
vardhano rasavīryasya dīpano jāraṇastathā /
tadabdhikṣārasaṃśuddhaṃ tasmācchuddhirna hīṣyate

atha girisindūram -
mahāgiriṣu cālpīyaḥ pāṣāṇāntaḥsthito rasaḥ /
śuṣkaśoṇaḥ sa nirdiṣṭo girisindūrasaṃjñayā

tridoṣaśamanam bhedi rasabandhanamagrimam /
dehalohakaraṃ netryaṃ girisindūramīritam

atha hiṅgulaḥ -hiṅgulaḥ śukatuṇḍākhyo haṃsapākastathāparaḥ /
prathamo 'lpaguṇastatra carmāraḥ sa nigadyate

śvetareṣaḥ pravālābho haṃsapākaḥ sa īritaḥ /
hiṅgulaḥ sarvadoṣaghno dīpano 'tirasāyanaḥ

sarvarogaharo vṛṣyo jāraṇāyātiśasyate /
etasmādāhṛtaḥ sūto jīrṇagandhasamo guṇaiḥ

saptakṛtvārdrakadrāvairlakucasyāmbunāpi vā /
śoṣito bhāvayitvā ca nirdoṣo jāyate khalu

kimatracitraṃ daradaḥ subhāvitaḥ kṣīreṇa meṣyā bahuśo 'mlavargaiḥ /
evaṃ suvarṇaṃ bahugharmatāpitaṃ karoti sākṣādvarakuṅkumaprabham

daradaḥ pātanāyantre pātitaś ca jalāśraye /
tatsattvaṃ sūtasaṃkāśaṃ pātayennātra saṃśayaḥ

atha mṛddāraśṛṅgakam -sadalaṃ pītavarṇaṃ ca bhavedgurjaramaṇḍale /
arbudasya gireḥ pārśve jātaṃ mṛddāraśṛṅgakam

sīsasattvaṃ guru śleṣmaśamanaṃ puṃgadāpaham /
rasabandhanamutkṛṣṭaṃ keśarañjanamuttamam

sādhāraṇarasāḥ sarve mātuluṅgārdrakāmbunā /
trirātraṃ bhāvitāḥ śuṣkā bhaveyurdoṣa varjitāḥ

yāni kāni ca sattvāni tāni śudhyantyaśeṣataḥ /
dhmātāni śuddhivargeṇa milanti ca parasparam

iti karavālabhairavaḥ /
atha rājāvartaḥ -
rājāvarto 'lparaktorunīlikāmiśritaprabhaḥ /
gurutvamasṛṇaḥ śreṣṭhastadanyo madhyamaḥ smṛtaḥ

pramehakṣayadurnāmapāṇḍuśleṣmānilāpahaḥ /
dīpanaḥ pācano vṛṣyo rājāvarto rasāyanaḥ

nimbudravaiḥ sagomūtraiḥ sakṣaraiḥ sveditāḥ khaḷu /
dvitrivāreṇa śudhyanti rājāvartādidhātavaḥ

śirīṣapuṣpārdrarasai rājāvartaṃ viśodhayet

luṅgāmbugandhakopeto rājāvarto vicūrṇitaḥ /
puṭanātsaptavāreṇa rājāvarto mṛto bhavet

rājāvartasya cūrṇaṃ tu kunaṭīghṛtamiśritam /
vipacedāyase pātre mahiṣīkṣirasaṃyutaṃ

saubhāgyapañcagavyena piṇḍībaddhaṃ tu jārayet /
dhmāpitaṃ khadirāṅgāraiḥ sattvaṃ muñcati śobhanaṃ