Rasaratnākara · Chapter 1.1

RRĀ, 1,1
svargāpavargavisphārau bhuvanasyodaye yathā /
bhavarogaharau vande caṇḍikācandraśekharau

rasoparasalohānāṃ tailamūlaphalaiḥ saha /
asādhyaṃ pratyayopetaṃ kathyate rasasādhanam

vaidyānāṃ yaśase'rthāya vyādhitānāṃ hitāya ca /
vādināṃ kautukārthāya vṛddhānāṃ dehasiddhaye

mantriṇāṃ mantrasiddhyarthaṃ vividhāścaryakāraṇam /
pañcakhaṇḍam idaṃ śāstraṃ sādhakānāṃ hitapradam

rasakhaṇḍe tu vaidyānāṃ vyādhitānāṃ rasendrake /
vādināṃ vādakhaṇḍe ca vṛddhānāṃ ca rasāyane

mantriṇāṃ mantrakhaṇḍe ca rasasiddhiḥ prajāyate /
sutarāṃ nāsti saṃdehaḥ tattatkhaṇḍavilokinām

hato hanti jarāmṛtyuṃ mūrchito vyādhighātakaḥ /
dhatte ca khegatiṃ baddhaḥ ko'nyaḥ sūtātkṛpākaraḥ

jarāmaraṇadāridryaroganāśakaromataḥ /
mūrchito harate vyādhīn naso dehe carannapi

mohayedyaḥ parānbaddho jīvayecca mṛtaḥ parān /
mūrchito bodhayedanyāṃstaṃ sūtaṃ ko na sevate

āyurdraviṇamārogyaṃ vahnir medhā mahad balam /
rūpayauvanalāvaṇyaṃ rasopāsanayā bhavet

mārayejjāritaṃ sūtaṃ gandhakenaiva mūrchayet /
baddhaḥ syād drutisatvābhyāṃ rasasyaivaṃ tridhā gatiḥ

doṣahīno raso brahmā mūrchitastu janārdanaḥ /
mārito rudrarūpaḥ syādbaddhaḥ sākṣānmaheśvaraḥ

vedhako dehalohābhyāṃ sūto devi sadāśivaḥ /
darśanādrasarājasya brahmahatyāṃ vyapohati

sparśanānnāśayeddevi gohatyāṃ nātra saṃśayaḥ /
kiṃ punarbhakṣaṇāddevi prāpyate paramaṃ padam

alpamātropayogitvād arucer aprapsaṅgataḥ /
kṣipramārogyadāyitvādbheṣajebhyo raso'dhikaḥ

yaduktaṃ śambhunā pūrvaṃ rasakhaṇḍe rasāyane /
rasasya vandanārthe ca dīpikā rasamaṅgale

vyādhitānāṃ hitārthāya proktaṃ nāgārjunena yat /
uktaṃ carpaṭisiddhena svargavaidyakapālike

anekarasaśāstreṣu saṃhitāsvāgameṣu ca /
yaduktaṃ vāgbhaṭe tantre suśrute vaidyasāgare

anyaiśca bahubhiḥ siddhair yad uktaṃ ca vilokya tat /
tatra yadyadasādhyaṃ syādyadyaddurlabhamauṣadham

tattatsarvaṃ parityajya sārabhūtaṃ samuddhṛtam /
kvacicchāstre kriyā nāsti kramasaṃkhyā na ca kvacit

mātrā yuktiḥ kvacinnāsti sampradāyo na ca kvacit /
tena siddhirna tatrāsti rase vātha rasāyane

vaidye vāde prayoge ca yasmādyatno mayā kṛtaḥ /
yadyadgurumukhājjñātaṃ svānubhūtaṃ ca yanmayā /
tattallokahitārthāya prakaṭīkriyate 'dhunā

śrīmān sūtanṛpo dadāti vilasaṃllakṣmīṃ vapuḥ śāśvataṃsvānāṃ prītikarīm acañcalamano māteva puṃsāṃ yathā /
anyo nāsti śarīranāśakagadapradhvaṃsakārī tataḥ kāryaṃ nityamahotsavaiḥ prathamataḥ sūtād vapuḥsādhanam

sākṣādakṣayadāyako bhuvi nṛṇāṃ pañcatvamuccaiḥ kuto mūrcchāṃ mūrchitavigraho gadabhṛtāṃ hantyuñcakaiḥ prāṇinām /
baddhaṃ prāpya surāsurendracaritāṃ tāṃ tāṃ gatiṃ prāpayet /
so'yaṃ pātu paropakāracaturaḥ śrīsūtarājo jagat

yadanyatra tadatrāsti yadatrāsti na tatkvacit /
rasaratnākaraḥ so'yaṃ nityanāthena nirmitaḥ /
tataḥ kuryāt prayatnena rasasaṃskāram uttamam

avijñātyā ca śāstrārthaṃ prayogakuśalo bhiṣak /
yama eva sa vijñeyaḥ martyānāṃ mṛtyurūpadhṛk

{rasasya mahādoṣāḥ}
nāgo vaṅgo malo vahniścāṃcalyaṃ ca viṣaṃ giriḥ /
asahyāgnirmahādoṣā niṣiddhāḥ pārade sthitāḥ

jāyaṃ gaṇḍastanau nāgātkuṣṭhaṃ vaṅgādrujā malāt /
vahner dāho bījanāśaścāñcalyānmaraṇaṃ viṣāt

gireḥ sphoṭo hyasahyāgner doṣānmoha upajāyate /
{nirdoṣapāradasya guṇāḥ}
doṣahīno yadā sūtastadā mṛtyujarāpahaḥ

sākṣādamṛtamapyeṣa doṣayukto raso viṣam /
tasmāddoṣaviśuddhyarthaṃ rasaśuddhirvidhīyate

raso grāhyaḥ sunakṣatre palānāṃ śatamātrakam /
pañcāśataṃ pañcaviṃśadvā dvādaśaṃ caikameva vā

palādūnaṃ na kartavyaṃ rasasaṃskāram uttamam /
aghoreṇa ca mantreṇa rasasaṃskārapūjanam

aghorebhyo'tha ghorebhyo ghoraghoratarebhyaḥ /
sarvebhyaḥ sarvasarvebhyo namaste'stu rudrarūpebhyaḥ