Language

ENहिગુ
Scripture Library

Rasamañjarī · Chapter 10

10.1

Rmañj, 10
atha kālasya vijñānaṃ pravakṣyāmi yathāsukham /
jīvitaṃ maraṇaṃ yogī yato jānāti niścayāt

10.2

kālagrahasya yasyedaṃ daṃṣṭrāsampuṭake jagat /
adyaiva vā prabhāte vā so'vaśyaṃ bhaviṣyati

10.3

rasaṃ rasāyanaṃ yogaṃ kālaṃ jñātvā samācaret /
yasmājjñānaṃ vinā vyarthaṃ tattasmātprocyate'dhunā

10.4

dūto raktakaṣāyakṛṣṇavasano dantī jarāmarditas tailābhyaktaśarīrakāyudhakaro dīnāśrupūrṇānanaḥ /
bhasmāṅgārakapālapāṃśumuśalaḥ sūryāstasūryodaye yaḥ sūryasvarasaṃsthito gadavatāṃ kālāya sa syādasau

10.5

akasmāccittavikṛtirakasmātpuruṣottamaḥ /
akasmādindriyotpattiḥ sannipātasya lakṣaṇam

10.6

śarīraṃ śītalaṃ yasya prakṛter vikṛtir bhavet /
tatrāriṣṭaṃ samāsena vyāptaṃ tatra nibodha me

10.7

duṣṭaśabdena ramate sādhuśabdena kupyati /
yaścākasmānna śṛṇute taṃ gatāyuṣamādiśet

10.8

yo vā gandhaṃ na gṛhṇāti dīpe śānte ca mānavaḥ /
divājyotīṃṣi yaścāpi jvalitāni ca paśyati

10.9

candraṃ sūryaprabhaṃ paśyet sūryaṃ vā candravarcasam /
taḍidvātoṣitān meghān nirmale gagane carān

10.10

vimānayānaprāsādairyaśca saṃkulamambaram /
yaśca nīlaṃ mūrtimantam antarikṣaṃ ca paśyati

10.11

yastūṣṇam iva gṛhṇāti śītamuṣṇaṃ ca śītavat /
saṃjātaḥ saṃśayo yasya taṃ vadanti gatāyuṣam

10.12

viparītena gṛhṇāti bhāvānanyāṃśca yo naraḥ /
dhūmanīhāravāsobhirāvṛtāmiva medinīm

10.13

pradīptamiva lokaṃ ca yo'valuptamivāmbhasā /
bhūmim aṣṭādaśākārāṃ lekhābhiryastu paśyati

10.14

jyotsnādarśe hi toyeṣu chāyāṃ yaśca na paśyati /
paśyatyekāṅgahīnāṃ ca vaikṛtaṃ cāpi paśyati

10.15

śvakākakaṅkagṛdhrāṇāṃ prayātaṃ yakṣarākṣasām /
piśācoraganāgānāṃ vikṛtāmapi yo naraḥ

10.16

hrīśriyau yasya naśyetāṃ teja ojaḥ smṛtis tathā /
akasmājjṛmbhate yaśca sa parāsurasaṃśayam

10.17

yasyādharoṣṭhaḥ patati sthitaścordhvaṃ tathottaram /
pāśaśaṅkā bhavedyasya durlabhaṃ tasya jīvitam

10.18

kuṭilā sphuṭitā vāpi suptā yasya ca nāsikā /
avasphūryati magnā vā sa parāsurasaṃśayam

10.19

svarūpaṃ paranetreṣu puttikāṃ yo na paśyati /
yadā hi paṭudṛṣṭiśca tadā mṛtyur adūrataḥ

10.20

karṇahīnaṃ yadātmānaṃ paśyatyātmā kathaṃcana /
na sa jīvati loke'smin kālena kavalīkṛtaḥ

10.21

rātrau dāho bhavedyasya divā śītaṃ ca jāyate /
kaphapūritakaṇṭhasya mṛtyuścaiva na saṃśayaḥ

10.22

caraṇau śītalau yasya śītalaṃ nābhimaṇḍalam /
śirastāpo bhavedyasya tasya mṛtyurna saṃśayaḥ

10.23

huṅkāraḥ śītalo yasya phutkāro vahṇisannibhaḥ /
sadā dāho bhavedyasya tasya mṛtyurna saṃśayaḥ

10.24

arundhatīṃ dhruvaṃ caiva viṣṇostrīṇi padāni ca /
hīnāyudho na paśyanti caturthaṃ mātṛmaṇḍalam

10.25

araśmibimbaṃ sūryasya vahneścaivāṃśuvarjitam /
dṛṣṭvaikādaśamāsāstu naraścordhvaṃ na jīvati

10.26

vātaṃ mūtraṃ purīṣaṃ yaḥ suvarṇaṃ rajataṃ tathā /
pratyakṣamathavā svapne daśamāsaṃ na jīvati

10.27

kvacit paśyati yo dīptaṃ svarṇavat kānanaṃ naraḥ /
virūpāṇi ca bhūtāni navamāsaṃ na jīvati

10.28

sthūlāṅgo'pi kṛśaḥ kṛśo'pi sahasā sthūlatvamālambate śyāmo vā kanakaprabho yadi bhavedgauro'pi kṛṣṇacchaviḥ /
dhīro dhīratayārthadharmanipuṇaḥ śāntopakārī pumān ityevaṃ prakṛte tu śāntacalanaṃ māsyaṣṭame mṛtyudam

10.29

pīḍā bhavetpāṇitale ca jihvāmūlaṃ samūlaṃ rudhiraṃ ca kṛṣṇam /
vṛddhiṃ naraḥ kāmapi yanna dṛṣṭvā jīvenmanuṣyaḥ sa hi saptamāsān

10.30

madhyāṅgulīnāṃ tritayaṃ viraktaṃ rogaṃ vinā śuṣyati yasya kaṇṭhaḥ /
muhurmuhuḥ prasravaṇaṃ ca jāḍyaṃ ṣaṣṭhe ca māse pralayaṃ prayāti

10.31

yasya na sphuraṇaṃ kiṃcid vidyate yasya karmaṇi /
so'vaśyaṃ pañcame māsi skandhārūḍho gamiṣyati

10.32

yasya na sphurate jyotiḥ pīḍite nayanadvaye /
maraṇaṃ tasya nirdiṣṭaṃ caturthe māsi niścitam

10.33

spandate vṛṣaṇo yasya na kiṃcidapi pīḍitaḥ /
tṛtīye māsi so'vaśyaṃ yamaloke gamiṣyati

10.34

tārā divā candraprabhaṃ niśānte yo vidyutaṃ paśyati caiva śvabhre /
indrāyudhaṃ vā svayameva rātrau māsadvaye tasya vadanti nāśam

10.35

yasya jānugataṃ marma na kiṃcidapi ceṣṭitam /
māsānte maraṇaṃ tasya na kenāpi vilambyate

10.36

kaniṣṭhāṅguliparva syāt kṛṣṇaṃ ca madhyamaṃ yadā /
gatāyuḥ procyate puṃsām aṣṭādaśadināvadhiḥ

10.37

ghṛte taile jale vāpi darpaṇe yasya dṛśyate /
śirorahitamātmānaṃ pakṣamekaṃ sa jīvati

10.38

śaityaṃ dadhyannapānāni yasya tāpakarāṇi ca /
śītaraśmi bhaveccāruhāsaṃ cātha sunirmalam

10.39

na vetti vai cāruhitaṃ na coṣṇaṃ vetti yo naraḥ /
kālajñānena samproktaṃ pakṣamekaṃ sa jīvati

10.40

snātamātrasya yasyaite trayaḥ śuṣyanti tatkṣaṇāt /
hṛdayaṃ hastapādau ca daśarātraṃ sa jīvati

10.41

nāsāgraṃ rasanāgraṃ ca cakṣuścaivauṣṭhasampuṭam /
yo na paśyetpurādṛṣṭaṃ saptarātraṃ sa jīvati

10.42

dhārā bindusamā yasya patate ca mahītale /
saptāhājjāyate mṛtyuḥ kālajñānena kathyate

10.43

athātaḥ sampravakṣyāmi chāyāpuruṣalakṣaṇam /
yasya vijñānamātreṇa trikālajño bhavennaraḥ

10.44

kālo dūrasthito'syāpi yenopāyena lakṣyate /
taṃ vadanti samāsena yathoddiṣṭaṃ śivāgame

10.45

ekānte vijane gatvā kṛtvādityaṃ svapṛṣṭhataḥ /
saṃnirīkṣya nijacchāyāṃ kaṇṭhadeśasamāhitām

10.46

tataścākāśamīkṣeta tataḥ paśyati śaṃkaram /
aṣṭottaraśataṃ japtvā tato vai dṛśyate śubham

10.47

śuddhasphaṭikasaṃkāśaṃ nānārūpadharo haram /
ṣaṇmāsābhyāsayogena bhūcarāṇāṃ patirbhavet

10.48

varṣadvayena he nātha kartā hartā svayaṃ prabhuḥ /
trikālajñatvam āpnoti sa yogī nātra saṃśayaḥ

10.49

yatkṛtābhyāsayogena nāsti kiṃcit sudurlabham /
tadrūpaṃ kṛṣṇavarṇaṃ ca paśyati vyomni nirmale

10.50

ṣaṇmāsān mṛtyumāpnoti sa yogī nātra saṃśayaḥ /
pīto vyādhibhayaṃ rakto nīlo hatyāṃ vinirdiśet

10.51

nānāvarṇe svarūpe'sminudvego jāyate mahān /
pādau gulphaṃ ca jaṭharaṃ vināśakṛśatā bhavet

10.52

ardhavarṣeṇa varṣe vā jīvanvarṣadvayena na vā /
vināśo dakṣiṇe bāhau svabandhur mriyate dhruvam

10.53

vāmabāhau tathā bhāryā vinaśyati na saṃśayaḥ /
śiro dakṣiṇabāhubhyāṃ vināśo mṛtyumādiśet

10.54

aśiro māsamaraṇaṃ vinā jaṅghe divā nava /
aṣṭabhiḥ skandhanāśena chāyāluptena tatkṣaṇāt

10.55

tīrthasnānena dānena tapasā sukṛtena vā /
japena jñānayogena jāyate kālabandhanam

10.56

rasāyanaṃ ca pūrvoktaṃ guṭikā mṛtajīvanī /
naraiḥ sevyā yathoktaṃ ca paraṃ kālasya bandhanam

10.57

rakṣaṇīyamato dehaṃ yato dharmādisādhanam /
śarīraṃ nāśayantyete doṣā dhātumalāśrayāḥ

10.58

vaidyanāthatanūjena śālināthena dhīmatā /
śāstramālokya cākṛṣya racitā rasamañjarī

Original text: Rasamañjarī · Edition: Siddhinandan Mishra, Varanasi: Chaukhambha Orientalia, 1995 · Data entry Oliver Hellwig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc