Language

ENहिગુ
Scripture Library

Ramayana · Chapter 6.059

6.059.001

svabalaṃ vyathitaṃ dṛṣṭvā tumulaṃ lomaharṣaṇam
bhrātṝṃś ca nihatān dṛṣṭvā śakratulyaparākramān

6.059.002

pitṛvyau cāpi saṃdṛśya samare saṃniṣūditau
mahodaramahāpārśvau bhrātarau rākṣasarṣabhau

6.059.003

cukopa ca mahātejā brahmadattavaro yudhi
atikāyo 'drisaṃkāśo devadānavadarpahā

6.059.004

sa bhāskarasahasrasya saṃghātam iva bhāsvaram
ratham āsthāya śakrārir abhidudrāva vānarān

6.059.005

sa visphārya mahac cāpaṃ kirīṭī mṛṣṭakuṇḍalaḥ
nāma viśrāvayām āsa nanāda ca mahāsvanam

6.059.006

tena siṃhapraṇādena nāmaviśrāvaṇena ca
jyāśabdena ca bhīmena trāsayām āsa vānarān

6.059.007

te tasya rūpam ālokya yathā viṣṇos trivikrame
bhayārtā vānarāḥ sarve vidravanti diśo daśa

6.059.008

te 'tikāyaṃ samāsādya vānarā mūḍhacetasaḥ
śaraṇyaṃ śaraṇaṃ jagmur lakṣmaṇāgrajam āhave

6.059.009

tato 'tikāyaṃ kākutstho rathasthaṃ parvatopamam
dadarśa dhanvinaṃ dūrād garjantaṃ kālameghavat

6.059.010

sa taṃ dṛṣṭvā mahātmānaṃ rāghavas tu suvismitaḥ
vānarān sāntvayitvā tu vibhīṣaṇam uvāca ha

6.059.011

ko 'sau parvatasaṃkāśo dhanuṣmān harilocanaḥ
yukte hayasahasreṇa viśāle syandane sthitaḥ

6.059.012

ya eṣa niśitaiḥ śūlaiḥ sutīkṣṇaiḥ prāsatomaraiḥ
arciṣmadbhir vṛto bhāti bhūtair iva maheśvaraḥ

6.059.013

kālajihvāprakāśābhir ya eṣo 'bhivirājate
āvṛto rathaśaktībhir vidyudbhir iva toyadaḥ

6.059.014

dhanūṃsi cāsya sajyāni hemapṛṣṭhāni sarvaśaḥ
śobhayanti rathaśreṣṭhaṃ śakrapātam ivāmbaram

6.059.015

ka eṣa rakṣaḥ śārdūlo raṇabhūmiṃ virājayan
abhyeti rathināṃ śreṣṭho rathenādityatejasā

6.059.016

dhvajaśṛṅgapratiṣṭhena rāhuṇābhivirājate
sūryaraśmiprabhair bāṇair diśo daśa virājayan

6.059.017

triṇataṃ meghanirhrādaṃ hemapṛṣṭham alaṃkṛtam
śatakratudhanuḥprakhyaṃ dhanuś cāsya virājate

6.059.018

sadhvajaḥ sapatākaś ca sānukarṣo mahārathaḥ
catuḥsādisamāyukto meghastanitanisvanaḥ

6.059.019

viṃśatir daśa cāṣṭau ca tūṇīraratham āsthitāḥ
kārmukāṇi ca bhīmāni jyāś ca kāñcanapiṅgalāḥ

6.059.020

dvau ca khaḍgau rathagatau pārśvasthau pārśvaśobhinau
caturhastatsarucitau vyaktahastadaśāyatau

6.059.021

raktakaṇṭhaguṇo dhīro mahāparvatasaṃnibhaḥ
kālaḥ kālamahāvaktro meghastha iva bhāskaraḥ

6.059.022

kāñcanāṅgadanaddhābhyāṃ bhujābhyām eṣa śobhate
śṛṅgābhyām iva tuṅgābhyāṃ himavān parvatottamaḥ

6.059.023

kuṇḍalābhyāṃ tu yasyaitad bhāti vaktraṃ śubhekṣaṇam
punarvasvantaragataṃ pūrṇabimbam ivaindavam

6.059.024

ācakṣva me mahābāho tvam enaṃ rākṣasottamam
yaṃ dṛṣṭvā vānarāḥ sarve bhayārtā vidrutā diśaḥ

6.059.025

sa pṛṣṭho rājaputreṇa rāmeṇāmitatejasā
ācacakṣe mahātejā rāghavāya vibhīṣaṇaḥ

6.059.026

daśagrīvo mahātejā rājā vaiśravaṇānujaḥ
bhīmakarmā mahotsāho rāvaṇo rākṣasādhipaḥ

6.059.027

tasyāsīd vīryavān putro rāvaṇapratimo raṇe
vṛddhasevī śrutadharaḥ sarvāstraviduṣāṃ varaḥ

6.059.028

aśvapṛṣṭhe rathe nāge khaḍge dhanuṣi karṣaṇe
bhede sāntve ca dāne ca naye mantre ca saṃmataḥ

6.059.029

yasya bāhuṃ samāśritya laṅkā bhavati nirbhayā
tanayaṃ dhānyamālinyā atikāyam imaṃ viduḥ

6.059.030

etenārādhito brahmā tapasā bhāvitātmanā
astrāṇi cāpy avāptāni ripavaś ca parājitāḥ

6.059.031

surāsurair avadhyatvaṃ dattam asmai svayambhuvā
etac ca kavacaṃ divyaṃ rathaś caiṣo 'rkabhāskaraḥ

6.059.032

etena śataśo devā dānavāś ca parājitāḥ
rakṣitāni ca rakṣāmi yakṣāś cāpi niṣūditāḥ

6.059.033

vajraṃ viṣṭambhitaṃ yena bāṇair indrasya dhīmataḥ
pāśaḥ salilarājasya yuddhe pratihatas tathā

6.059.034

eṣo 'tikāyo balavān rākṣasānām atharṣabhaḥ
rāvaṇasya suto dhīmān devadanava darpahā

6.059.035

tad asmin kriyatāṃ yatnaḥ kṣipraṃ puruṣapuṃgava
purā vānarasainyāni kṣayaṃ nayati sāyakaiḥ

6.059.036

tato 'tikāyo balavān praviśya harivāhinīm
visphārayām āsa dhanur nanāda ca punaḥ punaḥ

6.059.037

taṃ bhīmavapuṣaṃ dṛṣṭvā rathasthaṃ rathināṃ varam
abhipetur mahātmāno ye pradhānāḥ plavaṃgamāḥ

6.059.038

kumudo dvivido maindo nīlaḥ śarabha eva ca
pādapair giriśṛṅgaiś ca yugapat samabhidravan

6.059.039

teṣāṃ vṛkṣāṃś ca śailāṃś ca śaraiḥ kāñcanabhūṣaṇaiḥ
atikāyo mahātejāś cicchedāstravidāṃ varaḥ

6.059.040

tāṃś caiva sarān sa harīñ śaraiḥ sarvāyasair balī
vivyādhābhimukhaḥ saṃkhye bhīmakāyo niśācaraḥ

6.059.041

te 'rditā bāṇabarṣeṇa bhinnagātrāḥ plavaṃgamāḥ
na śekur atikāyasya pratikartuṃ mahāraṇe

6.059.042

tat sainyaṃ harivīrāṇāṃ trāsayām āsa rākṣasaḥ
mṛgayūtham iva kruddho harir yauvanam āsthitaḥ

6.059.043

sa rāṣasendro harisainyamadhye nāyudhyamānaṃ nijaghāna kaṃ cit
upetya rāmaṃ sadhanuḥ kalāpī sagarvitaṃ vākyam idaṃ babhāṣe

6.059.044

rathe sthito 'haṃ śaracāpapāṇir na prākṛtaṃ kaṃ cana yodhayāmi
yasyāsti śaktir vyavasāya yuktā dadātuṃ me kṣipram ihādya yuddham

6.059.045

tat tasya vākyaṃ bruvato niśamya cukopa saumitrir amitrahantā
amṛṣyamāṇaś ca samutpapāta jagrāha cāpaṃ ca tataḥ smayitvā

6.059.046

kruddhaḥ saumitrir utpatya tūṇād ākṣipya sāyakam
purastād atikāyasya vicakarṣa mahad dhanuḥ

6.059.047

pūrayan sa mahīṃ śailān ākāśaṃ sāgaraṃ diśaḥ
jyāśabdo lakṣmaṇasyogras trāsayan rajanīcarān

6.059.048

saumitreś cāpanirghoṣaṃ śrutvā pratibhayaṃ tadā
visiṣmiye mahātejā rākṣasendrātmajo balī

6.059.049

athātikāyaḥ kupito dṛṣṭvā lakṣmaṇam utthitam
ādāya niśitaṃ bāṇam idaṃ vacanam abravīt

6.059.050

bālas tvam asi saumitre vikrameṣv avicakṣaṇaḥ
gaccha kiṃ kālasadṛśaṃ māṃ yodhayitum icchasi

6.059.051

na hi madbāhusṛṣṭānām astrāṇāṃ himavān api
soḍhum utsahate vegam antarikṣam atho mahī

6.059.052

sukhaprasuptaṃ kālāgniṃ prabodhayitum icchasi
nyasya cāpaṃ nivartasva mā prāṇāñ jahi madgataḥ

6.059.053

atha vā tvaṃ pratiṣṭabdho na nivartitum icchasi
tiṣṭha prāṇān parityajya gamiṣyasi yamakṣayam

6.059.054

paśya me niśitān bāṇān aridarpaniṣūdanān
īśvarāyudhasaṃkāśāṃs taptakāñcanabhūṣaṇān

6.059.055

eṣa te sarpasaṃkāśo bāṇaḥ pāsyati śoṇitam
mṛgarāja iva kruddho nāgarājasya śoṇitam

6.059.056

śrutvātikāyasya vacaḥ saroṣaṃ sagarvitaṃ saṃyati rājaputraḥ
sa saṃcukopātibalo bṛhacchrīr uvāca vākyaṃ ca tato mahārtham

6.059.057

na vākyamātreṇa bhavān pradhāno na katthanāt satpuruṣā bhavanti
mayi sthite dhanvini bāṇapāṇau vidarśayasvātmabalaṃ durātman

6.059.058

karmaṇā sūcayātmānaṃ na vikatthitum arhasi
pauruṣeṇa tu yo yuktaḥ sa tu śūra iti smṛtaḥ

6.059.059

sarvāyudhasamāyukto dhanvī tvaṃ ratham āsthitaḥ
śarair vā yadi vāpy astrair darśayasva parākramam

6.059.060

tataḥ śiras te niśitaiḥ pātayiṣyāmy ahaṃ śaraiḥ
mārutaḥ kālasaṃpakvaṃ vṛntāt tālaphalaṃ yathā

6.059.061

adya te māmakā bāṇās taptakāñcanabhūṣaṇāḥ
pāsyanti rudhiraṃ gātrād bāṇaśalyāntarotthitam

6.059.062

bālo 'yam iti vijñāya na māvajñātum arhasi
bālo vā yadi vā vṛddho mṛtyuṃ jānīhi saṃyuge

6.059.063

lakṣmaṇasya vacaḥ śrutvā hetumat paramārthavat
atikāyaḥ pracukrodha bāṇaṃ cottamam ādade

6.059.064

tato vidyādharā bhūtā devā daityā maharṣayaḥ
guhyakāś ca mahātmānas tad yuddhaṃ dadṛśus tadā

6.059.065

tato 'tikāyaḥ kupitaś cāpam āropya sāyakam
lakṣmaṇasya pracikṣepa saṃkṣipann iva cāmbaram

6.059.066

tam āpatantaṃ niśitaṃ śaram āśīviṣopamam
ardhacandreṇa ciccheda lakṣmaṇaḥ paravīrahā

6.059.067

taṃ nikṛttaṃ śaraṃ dṛṣṭvā kṛttabhogam ivoragam
atikāyo bhṛśaṃ kruddhaḥ pañcabāṇān samādade

6.059.068

tāñ śarān saṃpracikṣepa lakṣmaṇāya niśācaraḥ
tān aprāptāñ śarais tīkṣṇaiś ciccheda bharatānujaḥ

6.059.069

sa tāṃś chittvā śarais tīkṣṇair lakṣmaṇaḥ paravīrahā
ādade niśitaṃ bāṇaṃ jvalantam iva tejasā

6.059.070

tam ādāya dhanuḥ śreṣṭhe yojayām āsa lakṣmaṇaḥ
vicakarṣa ca vegena visasarja ca sāyakam

6.059.071

pūrṇāyatavisṛṣṭena śareṇānata parvaṇā
lalāṭe rākṣasaśreṣṭham ājaghāna sa vīryavān

6.059.072

sa lalāṭe śaro magnas tasya bhīmasya rakṣasaḥ
dadṛśe śoṇitenāktaḥ pannagendra ivāhave

6.059.073

rākṣasaḥ pracakampe ca lakṣmaṇeṣu prakampitaḥ
rudrabāṇahataṃ bhīmaṃ yathā tripuragopuram

6.059.074

cintayām āsa cāśvasya vimṛśya ca mahābalaḥ
sādhu bāṇanipātena śvāghanīyo 'si me ripuḥ

6.059.075

vicāryaivaṃ vinamyāsyaṃ vinamya ca bhujāv ubhau
sa rathopastham āsthāya rathena pracacāra ha

6.059.076

ekaṃ trīn pañca sapteti sāyakān rākṣasarṣabhaḥ
ādade saṃdadhe cāpi vicakarṣotsasarja ca

6.059.077

te bāṇāḥ kālasaṃkāśā rākṣasendradhanuś cyutāḥ
hemapuṅkhā raviprakhyāś cakrur dīptam ivāmbaram

6.059.078

tatas tān rākṣasotsṛṣṭāñ śaraughān rāvaṇānujaḥ
asaṃbhrāntaḥ praciccheda niśitair bahubhiḥ śaraiḥ

6.059.079

tāñ śarān yudhi saṃprekṣya nikṛttān rāvaṇātmajaḥ
cukopa tridaśendrārir jagrāha niśitaṃ śaram

6.059.080

sa saṃdhāya mahātejās taṃ bāṇaṃ sahasotsṛjat
tataḥ saumitrim āyāntam ājaghāna stanāntare

6.059.081

atikāyena saumitris tāḍito yudhi vakṣasi
susrāva rudhiraṃ tīvraṃ madaṃ matta iva dvipaḥ

6.059.082

sa cakāra tadātmānaṃ viśalyaṃ sahasā vibhuḥ
jagrāha ca śaraṃ tīṣṇam astreṇāpi samādadhe

6.059.083

āgneyena tadāstreṇa yojayām āsa sāyakam
sa jajvāla tadā bāṇo dhanuś cāsya mahātmanaḥ

6.059.084

atikāyo 'titejasvī sauram astraṃ samādade
tena bāṇaṃ bhujaṃgābhaṃ hemapuṅkham ayojayat

6.059.085

tatas taṃ jvalitaṃ ghoraṃ lakṣmaṇaḥ śaram āhitam
atikāyāya cikṣepa kāladaṇḍam ivāntakaḥ

6.059.086

āgneyenābhisaṃyuktaṃ dṛṣṭvā bāṇaṃ niśācaraḥ
utsasarja tadā bāṇaṃ dīptaṃ sūryāstrayojitam

6.059.087

tāv ubhāv ambare bāṇāv anyonyam abhijaghnatuḥ
tejasā saṃpradīptāgrau kruddhāv iva bhujaṃ gamau

6.059.088

tāv anyonyaṃ vinirdahya petatur dharaṇītale
nirarciṣau bhasmakṛtau na bhrājete śarottamau

6.059.089

tato 'tikāyaḥ saṃkruddhas tv astram aiṣīkam utsṛjat
tat praciccheda saumitrir astram aindreṇa vīryavān

6.059.090

aiṣīkaṃ nihataṃ dṛṣṭvā kumāro rāvaṇātmajaḥ
yāmyenāstreṇa saṃkruddho yojayām āsa sāyakam

6.059.091

tatas tad astraṃ cikṣepa lakṣmaṇāya niśācaraḥ
vāyavyena tad astraṃ tu nijaghāna sa lakṣmaṇaḥ

6.059.092

athainaṃ śaradhārābhir dhārābhir iva toyadaḥ
abhyavarṣata saṃkruddho lakṣmaṇo rāvaṇātmajam

6.059.093

te 'tikāyaṃ samāsādya kavace vajrabhūṣite
bhagnāgraśalyāḥ sahasā petur bāṇā mahītale

6.059.094

tān moghān abhisaṃprekṣya lakṣmaṇaḥ paravīrahā
abhyavarṣata bāṇānāṃ sahasreṇa mahāyaśāḥ

6.059.095

sa varṣyamāṇo bāṇaughair atikāyo mahābalaḥ
avadhyakavacaḥ saṃkhye rākṣaso naiva vivyathe

6.059.096

na śaśāka rujaṃ kartuṃ yudhi tasya narottamaḥ
athainam abhyupāgamya vāyur vākyam uvāca ha

6.059.097

brahmadattavaro hy eṣa avadhya kavacāvṛtaḥ
brāhmeṇāstreṇa bhindhy enam eṣa vadhyo hi nānyathā

6.059.098

tataḥ sa vāyor vacanaṃ niśamya saumitrir indrapratimānavīryaḥ
samādade bāṇam amoghavegaṃ tad brāhmam astraṃ sahasā niyojya

6.059.099

tasmin varāstre tu niyujyamāne saumitriṇā bāṇavare śitāgre
diśaḥ sacandrārkamahāgrahāś ca nabhaś ca tatrāsa rarāsa corvī

6.059.100

taṃ brahmaṇo 'streṇa niyujya cāpe śaraṃ supuṅkhaṃ yamadūtakalpam
saumitrir indrārisutasya tasya sasarja bāṇaṃ yudhi vajrakalpam

6.059.101

taṃ lakṣmaṇotsṛṣṭam amoghavegaṃ samāpatantaṃ jvalanaprakāśam
suvarṇavajrottamacitrapuṅkhaṃ tadātikāyaḥ samare dadarśa

6.059.102

taṃ prekṣamāṇaḥ sahasātikāyo jaghāna bāṇair niśitair anekaiḥ
sa sāyakas tasya suparṇavegas tadātivegena jagāma pārśvam

6.059.103

tam āgataṃ prekṣya tadātikāyo bāṇaṃ pradīptāntakakālakalpam
jaghāna śaktyṛṣṭigadākuṭhāraiḥ śūlair halaiś cāpy avipannaceṣṭaḥ

6.059.104

tāny āyudhāny adbhutavigrahāṇi moghāni kṛtvā sa śaro 'gnidīptaḥ
prasahya tasyaiva kirīṭajuṣṭaṃ tadātikāyasya śiro jahāra

6.059.105

tac chiraḥ saśiras trāṇaṃ lakṣmaṇeṣuprapīḍitam
papāta sahasā bhūmau śṛṅgaṃ himavato yathā

6.059.106

praharṣayuktā bahavas tu vānarā prabuddhapadmapratimānanās tadā
apūjayaṃl lakṣmaṇam iṣṭabhāginaṃ hate ripau bhīmabale durāsade

Original text: Rāmāyaṇa · Edition: John Smith's Rāmāyaṇa-Page (last comparison: 2020-04-16) · Data entry Muneo Tokunaga · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc