Ramayana · Chapter 6.036

tato dyāṃ pṛthivīṃ caiva vīkṣamāṇā vanaukasaḥ
dadṛśuḥ saṃtatau bāṇair bhrātarau rāmalakṣmaṇau

vṛṣṭvevoparate deve kṛtakarmaṇi rākṣase
ājagāmātha taṃ deśaṃ sasugrīvo vibhīṣaṇaḥ

nīladvividamaindāś ca suṣeṇasumukhāṅgadāḥ
tūrṇaṃ hanumatā sārdham anvaśocanta rāghavau

niśceṣṭau mandaniḥśvāsau śoṇitaughapariplutau
śarajālācitau stabdhau śayānau śaratalpayoḥ

niḥśvasantau yathā sarpau niśceṣṭau mandavikramau
rudhirasrāvadigdhāṅgau tāpanīyāv iva dhvajau

tau vīraśayane vīrau śayānau mandaceṣṭitau
yūthapais taiḥ parivṛtau bāṣpavyākulalocanaiḥ

rāghavau patitau dṛṣṭvā śarajālasamāvṛtau
babhūvur vyathitāḥ sarve vānarāḥ savibhīṣaṇāḥ

antarikṣaṃ nirīkṣanto diśaḥ sarvāś ca vānarāḥ
na cainaṃ māyayā channaṃ dadṛśū rāvaṇiṃ raṇe

taṃ tu māyāpraticchinnaṃ māyayaiva vibhīṣaṇaḥ
vīkṣamāṇo dadarśātha bhrātuḥ putram avasthitam

tam apratima karmāṇam apratidvandvam āhave
dadarśāntarhitaṃ vīraṃ varadānād vibhīṣaṇaḥ

indrajit tv ātmanaḥ karma tau śayānau samīkṣya ca
uvāca paramaprīto harṣayan sarvanairṛtān

dūṣaṇasya ca hantārau kharasya ca mahābalau
sāditau māmakair bāṇair bhrātarau rāmalakṣmaṇau

nemau mokṣayituṃ śakyāv etasmād iṣubandhanāt
sarvair api samāgamya sarṣisaṅghaiḥ surāsuraiḥ

yatkṛte cintayānasya śokārtasya pitur mama
aspṛṣṭvā śayanaṃ gātrais triyāmā yāti śarvatī

kṛtsneyaṃ yatkṛte laṅkā nadī varṣāsv ivākulā
so 'yaṃ mūlaharo 'narthaḥ sarveṣāṃ nihato mayā

rāmasya lakṣmaṇasyaiva sarveṣāṃ ca vanaukasām
vikramā niṣphalāḥ sarve yathā śaradi toyadāḥ

evam uktvā tu tān sarvān rākṣasān paripārśvagān
yūthapān api tān sarvāṃs tāḍayām āsa rāvaṇiḥ

tān ardayitvā bāṇaughais trāsayitvā ca vānarān
prajahāsa mahābāhur vacanaṃ cedam abravīt

śarabandhena ghoreṇa mayā baddhau camūmukhe
sahitau bhrātarāv etau niśāmayata rākṣasāḥ

evam uktās tu te sarve rākṣasāḥ kūṭayodhinaḥ
paraṃ vismayam ājagmuḥ karmaṇā tena toṣitāḥ

vineduś ca mahānādān sarve te jaladopamāḥ
hato rāma iti jñātvā rāvaṇiṃ samapūjayan

niṣpandau tu tadā dṛṣṭvā tāv ubhau rāmalakṣmaṇau
vasudhāyāṃ nirucchvāsau hatāv ity anvamanyata

harṣeṇa tu samāviṣṭa indrajit samitiṃjayaḥ
praviveśa purīṃ laṅkāṃ harṣayan sarvanairṛtān

rāmalakṣmaṇayor dṛṣṭvā śarīre sāyakaiś cite
sarvāṇi cāṅgopāṅgāni sugrīvaṃ bhayam āviśat

tam uvāca paritrastaṃ vānarendraṃ vibhīṣaṇaḥ
sabāṣpavadanaṃ dīnaṃ śokavyākulalocanam

alaṃ trāsena sugrīva bāṣpavego nigṛhyatām
evaṃ prāyāṇi yuddhāni vijayo nāsti naiṣṭhikaḥ

saśeṣabhāgyatāsmākaṃ yadi vīra bhaviṣyati
moham etau prahāsyete bhrātarau rāmalakṣmaṇau

paryavasthāpayātmānam anāthaṃ māṃ ca vānara
satyadharmānuraktānāṃ nāsti mṛtyukṛtaṃ bhayam

evam uktvā tatas tasya jalaklinnena pāṇinā
sugrīvasya śubhe netre pramamārja vibhīṣaṇaḥ

pramṛjya vadanaṃ tasya kapirājasya dhīmataḥ
abravīt kālasaṃprātam asaṃbhrāntam idaṃ vacaḥ

na kālaḥ kapirājendra vaiklavyam anuvartitum
atisneho 'py akāle 'smin maraṇāyopapadyate

tasmād utsṛjya vaiklavyaṃ sarvakāryavināśanam
hitaṃ rāmapurogāṇāṃ sainyānām anucintyatām

atha vā rakṣyatāṃ rāmo yāvat saṃjñā viparyayaḥ
labdhasaṃjñau tu kākutsthau bhayaṃ no vyapaneṣyataḥ

naitat kiṃ cana rāmasya na ca rāmo mumūrṣati
na hy enaṃ hāsyate lakṣmīr durlabhā yā gatāyuṣām

tasmād āśvāsayātmānaṃ balaṃ cāśvāsaya svakam
yāvat sarvāṇi sainyāni punaḥ saṃsthāpayāmy aham

ete hy utphullanayanās trāsād āgatasādhvasāḥ
karṇe karṇe prakathitā harayo haripuṃgava

māṃ tu dṛṣṭvā pradhāvantam anīkaṃ saṃpraharṣitum
tyajantu harayas trāsaṃ bhuktapūrvām iva srajam

samāśvāsya tu sugrīvaṃ rākṣasendro vibhīṣaṇaḥ
vidrutaṃ vānarānīkaṃ tat samāśvāsayat punaḥ

indrajit tu mahāmāyaḥ sarvasainyasamāvṛtaḥ
viveśa nagarīṃ laṅkāṃ pitaraṃ cābhyupāgamat

tatra rāvaṇam āsīnam abhivādya kṛtāñjaliḥ
ācacakṣe priyaṃ pitre nihatau rāmalakṣmaṇau

utpapāta tato hṛṣṭaḥ putraṃ ca pariṣasvaje
rāvaṇo rakṣasāṃ madhye śrutvā śatrū nipātitau

upāghrāya sa mūrdhny enaṃ papraccha prītamānasaḥ
pṛcchate ca yathāvṛttaṃ pitre sarvaṃ nyavedayat

sa harṣavegānugatāntarātmā śrutvā vacas tasya mahārathasya
jahau jvaraṃ dāśaratheḥ samutthitaṃ prahṛṣya vācābhinananda putram