Ramayana · Chapter 6.011
ity uktvā paruṣaṃ vākyaṃ rāvaṇaṃ rāvaṇānujaḥ
ājagāma muhūrtena yatra rāmaḥ salakṣmaṇaḥ
taṃ meruśikharākāraṃ dīptām iva śatahradām
gaganasthaṃ mahīsthās te dadṛśur vānarādhipāḥ
tam ātmapañcamaṃ dṛṣṭvā sugrīvo vānarādhipaḥ
vānaraiḥ saha durdharṣaś cintayām āsa buddhimān
cintayitvā muhūrtaṃ tu vānarāṃs tān uvāca ha
hanūmatpramukhān sarvān idaṃ vacanam uttamam
eṣa sarvāyudhopetaś caturbhiḥ saha rākṣasaiḥ
rākṣaso 'bhyeti paśyadhvam asmān hantuṃ na saṃśayaḥ
sugrīvasya vacaḥ śrutvā sarve te vānarottamāḥ
sālān udyamya śailāṃś ca idaṃ vacanam abruvan
śīghraṃ vyādiśa no rājan vadhāyaiṣāṃ durātmanām
nipatantu hatāś caite dharaṇyām alpajīvitāḥ
teṣāṃ saṃbhāṣamāṇānām anyonyaṃ sa vibhīṣaṇaḥ
uttaraṃ tīram āsādya khastha eva vyatiṣṭhata
uvāca ca mahāprājñaḥ svareṇa mahatā mahān
sugrīvaṃ tāṃś ca saṃprekṣya khastha eva vibhīṣaṇaḥ
rāvaṇo nāma durvṛtto rākṣaso rākṣaseśvaraḥ
tasyāham anujo bhrātā vibhīṣaṇa iti śrutaḥ
tena sītā janasthānād dhṛtā hatvā jaṭāyuṣam
ruddhvā ca vivaśā dīnā rākṣasībhiḥ surakṣitā
tam ahaṃ hetubhir vākyair vividhaiś ca nyadarśayam
sādhu niryātyatāṃ sītā rāmāyeti punaḥ punaḥ
sa ca na pratijagrāha rāvaṇaḥ kālacoditaḥ
ucyamāno hitaṃ vākyaṃ viparīta ivauṣadham
so 'haṃ paruṣitas tena dāsavac cāvamānitaḥ
tyaktvā putrāṃś ca dārāṃś ca rāghavaṃ śaraṇaṃ gataḥ
sarvalokaśaraṇyāya rāghavāya mahātmane
nivedayata māṃ kṣipraṃ vibhīṣaṇam upasthitam
etat tu vacanaṃ śrutvā sugrīvo laghuvikramaḥ
lakṣmaṇasyāgrato rāmaṃ saṃrabdham idam abravīt
rāvaṇasyānujo bhrātā vibhīṣaṇa iti śrutaḥ
caturbhiḥ saha rakṣobhir bhavantaṃ śaraṇaṃ gataḥ
rāvaṇena praṇihitaṃ tam avehi vibhīṣaṇam
tasyāhaṃ nigrahaṃ manye kṣamaṃ kṣamavatāṃ vara
rākṣaso jihmayā buddhyā saṃdiṣṭo 'yam upasthitaḥ
prahartuṃ māyayā channo viśvaste tvayi rāghava
badhyatām eṣa tīvreṇa daṇḍena sacivaiḥ saha
rāvaṇasya nṛśaṃsasya bhrātā hy eṣa vibhīṣaṇaḥ
evam uktvā tu taṃ rāmaṃ saṃrabdho vāhinīpatiḥ
vākyajño vākyakuśalaṃ tato maunam upāgamat
sugrīvasya tu tad vākyaṃ śrutvā rāmo mahābalaḥ
samīpasthān uvācedaṃ hanūmatpramukhān harīn
yad uktaṃ kapirājena rāvaṇāvarajaṃ prati
vākyaṃ hetumad atyarthaṃ bhavadbhir api tac chrutam
suhṛdā hy arthakṛccheṣu yuktaṃ buddhimatā satā
samarthenāpi saṃdeṣṭuṃ śāśvatīṃ bhūtim icchatā
ity evaṃ paripṛṣṭās te svaṃ svaṃ matam atandritāḥ
sopacāraṃ tadā rāmam ūcur hitacikīrṣavaḥ
ajñātaṃ nāsti te kiṃ cit triṣu lokeṣu rāghava
ātmānaṃ pūjayan rāma pṛcchasy asmān suhṛttayā
tvaṃ hi satyavrataḥ śūro dhārmiko dṛḍhavikramaḥ
parīkṣya kārā smṛtimān nisṛṣṭātmā suhṛtsu ca
tasmād ekaikaśas tāvad bruvantu sacivās tava
hetuto matisaṃpannāḥ samarthāś ca punaḥ punaḥ
ity ukte rāghavāyātha matimān aṅgado 'grataḥ
vibhīṣaṇaparīkṣārtham uvāca vacanaṃ hariḥ
śatroḥ sakāśāt saṃprāptaḥ sarvathā śaṅkya eva hi
viśvāsayogyaḥ sahasā na kartavyo vibhīṣaṇaḥ
chādayitvātmabhāvaṃ hi caranti śaṭhabuddhayaḥ
praharanti ca randhreṣu so 'narthaḥ sumahān bhavet
arthānarthau viniścitya vyavasāyaṃ bhajeta ha
guṇataḥ saṃgrahaṃ kuryād doṣatas tu visarjayet
yadi doṣo mahāṃs tasmiṃs tyajyatām aviśaṅkitam
guṇān vāpi bahūñ jñātvā saṃgrahaḥ kriyatāṃ nṛpa
śarabhas tv atha niścitya sārthaṃ vacanam abravīt
kṣipram asmin naravyāghra cāraḥ pratividhīyatām
praṇidhāya hi cāreṇa yathāvat sūkṣmabuddhinā
parīkṣya ca tataḥ kāryo yathānyāyaṃ parigrahaḥ
jāmbavāṃs tv atha saṃprekṣya śāstrabuddhyā vicakṣaṇaḥ
vākyaṃ vijñāpayām āsa guṇavad doṣavarjitam
baddhavairāc ca pāpāc ca rākṣasendrād vibhīṣaṇaḥ
adeśa kāle saṃprāptaḥ sarvathā śaṅkyatām ayam
tato maindas tu saṃprekṣya nayāpanayakovidaḥ
vākyaṃ vacanasaṃpanno babhāṣe hetumattaram
vacanaṃ nāma tasyaiṣa rāvaṇasya vibhīṣaṇaḥ
pṛcchyatāṃ madhureṇāyaṃ śanair naravareśvara
bhāvam asya tu vijñāya tatas tattvaṃ kariṣyasi
yadi dṛṣṭo na duṣṭo vā buddhipūrvaṃ nararṣabha
atha saṃskārasaṃpanno hanūmān sacivottamaḥ
uvāca vacanaṃ ślakṣṇam arthavan madhuraṃ laghu
na bhavantaṃ matiśreṣṭhaṃ samarthaṃ vadatāṃ varam
atiśāyayituṃ śakto bṛhaspatir api bruvan
na vādān nāpi saṃgharṣān nādhikyān na ca kāmataḥ
vakṣyāmi vacanaṃ rājan yathārthaṃ rāmagauravāt
arthānarthanimittaṃ hi yad uktaṃ sacivais tava
tatra doṣaṃ prapaśyāmi kriyā na hy upapadyate
ṛte niyogāt sāmarthyam avaboddhuṃ na śakyate
sahasā viniyogo hi doṣavān pratibhāti me
cārapraṇihitaṃ yuktaṃ yad uktaṃ sacivais tava
arthasyāsaṃbhavāt tatra kāraṇaṃ nopapadyate
adeśa kāle saṃprāpta ity ayaṃ yad vibhīṣaṇaḥ
vivakṣā cātra me 'stīyaṃ tāṃ nibodha yathā mati
sa eṣa deśaḥ kālaś ca bhavatīha yathā tathā
puruṣāt puruṣaṃ prāpya tathā doṣaguṇāv api
daurātmyaṃ rāvaṇe dṛṣṭvā vikramaṃ ca tathā tvayi
yuktam āgamanaṃ tasya sadṛśaṃ tasya buddhitaḥ
ajñātarūpaiḥ puruṣaiḥ sa rājan pṛcchyatām iti
yad uktam atra me prekṣā kā cid asti samīkṣitā
pṛcchyamāno viśaṅketa sahasā buddhimān vacaḥ
tatra mitraṃ praduṣyeta mithyapṛṣṭaṃ sukhāgatam
aśakyaḥ sahasā rājan bhāvo vettuṃ parasya vai
antaḥ svabhāvair gītais tair naipuṇyaṃ paśyatā bhṛśam
na tv asya bruvato jātu lakṣyate duṣṭabhāvatā
prasannaṃ vadanaṃ cāpi tasmān me nāsti saṃśayaḥ
aśaṅkitamatiḥ svastho na śaṭhaḥ parisarpati
na cāsya duṣṭā vāk cāpi tasmān nāstīha saṃśayaḥ
ākāraś chādyamāno 'pi na śakyo vinigūhitum
balād dhi vivṛṇoty eva bhāvam antargataṃ nṛṇām
deśakālopapannaṃ ca kāryaṃ kāryavidāṃ vara
saphalaṃ kurute kṣipraṃ prayogeṇābhisaṃhitam
udyogaṃ tava saṃprekṣya mithyāvṛttaṃ ca rāvaṇam
vālinaś ca vadhaṃ śrutvā sugrīvaṃ cābhiṣecitam
rājyaṃ prārthayamānaś ca buddhipūrvam ihāgataḥ
etāvat tu puraskṛtya yujyate tv asya saṃgrahaḥ
yathāśakti mayoktaṃ tu rākṣasasyārjavaṃ prati
tvaṃ pramāṇaṃ tu śeṣasya śrutvā buddhimatāṃ vara
Original text: Rāmāyaṇa · Edition: John Smith's Rāmāyaṇa-Page (last comparison: 2020-04-16) · Data entry Muneo Tokunaga · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0