Ramayana · Chapter 4.028

samīkṣya vimalaṃ vyoma gatavidyudbalāhakam
sārasāravasaṃghuṣṭaṃ ramyajyotsnānulepanam

samṛddhārthaṃ ca sugrīvaṃ mandadharmārthasaṃgraham
atyartham asatāṃ mārgam ekāntagatamānasaṃ

nivṛttakāryaṃ siddhārthaṃ pramadābhirataṃ sadā
prāptavantam abhipretān sarvān eva manorathān

svāṃ ca pātnīm abhipretāṃ tārāṃ cāpi samīpsitām
viharantam ahorātraṃ kṛtārthaṃ vigatajvalam

krīḍantam iva deveśaṃ nandane 'psarasāṃ gaṇaiḥ
mantriṣu nyastakāryaṃ ca mantriṇām anavekṣakam

utsannarājyasaṃdeśaṃ kāmavṛttam avasthitam
niścitārtho 'rthatattvajñaḥ kāladharmaviśeṣavit

prasādya vākyair madhurair hetumadbhir manoramaiḥ
vākyavid vākyatattvajñaṃ harīśaṃ mārutātmajaḥ

hitaṃ tathyaṃ ca pathyaṃ ca sāmadharmārthanītimat
praṇayaprītisaṃyuktaṃ viśvāsakṛtaniścayam
harīśvaram upāgamya hanumān vākyam abravīt

rājyaṃ prāptaṃ yaśaś caiva kaulī śrīr abhivarthitā
mitrāṇāṃ saṃgrahaḥ śeṣas tad bhavān kartum arhati

yo hi mitreṣu kālajñaḥ satataṃ sādhu vartate
tasya rājyaṃ ca kīrtiś ca pratāpaś cābhivardhate

yasya kośaś ca daṇḍaś ca mitrāṇy ātmā ca bhūmipa
samavetāni sarvāṇi sa rājyaṃ mahad aśnute

tad bhavān vṛttasaṃpannaḥ sthitaḥ pathi niratyaye
mitrārtham abhinītārthaṃ yathāvat kartum arhati

yas tu kālavyatīteṣu mitrakāryeṣu vartate
sa kṛtvā mahato 'py arthān na mitrārthena yujyate

kriyatāṃ rāghavasyaitad vaidehyāḥ parimārgaṇam
tad idaṃ vīra kāryaṃ te kālātītam ariṃdama

na ca kālam atītaṃ te nivedayati kālavit
tvaramāṇo 'pi san prājñas tava rājan vaśānugaḥ

kulasya ketuḥ sphītasya dīrghabandhuś ca rāghavaḥ
aprameyaprabhāvaś ca svayaṃ cāpratimo guṇaiḥ

tasya tvaṃ kuru vai kāryaṃ pūrvaṃ tena kṛtaṃ tava
harīśvara hariśreṣṭhān ājñāpayitum arhasi

na hi tāvad bhavet kālo vyatītaś codanād ṛte
coditasya hi kāryasya bhavet kālavyatikramaḥ

akartur api kāryasya bhavān kartā harīśvara
kiṃ punaḥ pratikartus te rājyena ca dhanena ca

śaktimān asi vikrānto vānararṣka gaṇeśvara
kartuṃ dāśaratheḥ prītim ājñāyāṃ kiṃ nu sajjase

kāmaṃ khalu śarair śaktaḥ surāsuramahoragān
vaśe dāśarathiḥ kartuṃ tvatpratijñāṃ tu kāṅkṣate

prāṇatyāgāviśaṅkena kṛtaṃ tena tava priyam
tasya mārgāma vaidehīṃ pṛthivyām api cāmbare

na devā na ca gandharvā nāsurā na marudgaṇāḥ
na ca yakṣā bhayaṃ tasya kuryuḥ kim uta rākṣasāḥ

tad evaṃ śaktiyuktasya pūrvaṃ priyakṛtas tathā
rāmasyārhasi piṅgeśa kartuṃ sarvātmanā priyam

nādhastād avanau nāpsu gatir nopari cāmbare
kasya cit sajjate 'smākaṃ kapīśvara tavājñayā

tad ājñāpaya kaḥ kiṃ te kṛte vasatu kutra cit
harayo hy apradhṛṣyās te santi koṭyagrato 'nagha

tasya tad vacanaṃ śrutvā kāle sādhuniveditam
sugrīvaḥ sattvasaṃpannaś cakāra matim uttamām

sa saṃdideśābhimataṃ nīlaṃ nityakṛtodyamam
dikṣu sarvāsu sarveṣāṃ sainyānām upasaṃgrahe

yathā senā samagrā me yūthapālāś ca sarvaśaḥ
samāgacchanty asaṃgena senāgrāṇi tathā kuru

ye tv antapālāḥ plavagāḥ śīghragā vyavasāyinaḥ
samānayantu te sainyaṃ tvaritāḥ śāsanān mama
svayaṃ cānantaraṃ sainyaṃ bhavān evānupaśyatu

tripañcarātrād ūrdhvaṃ yaḥ prāpnuyān neha vānaraḥ
tasya prāṇāntiko daṇḍo nātra kāryā vicāraṇā

harīṃś ca vṛddhān upayātu sāṅgado bhavān mamājñām adhikṛtya niścitām
iti vyavasthāṃ haripuṃgaveśvaro vidhāya veśma praviveśa vīryavān