Rāmāyaṇa-southern-2 (southern recension) · Chapter 2.23
Rāmāyaṇa, Ayodhyākāṇḍa, 23
abhivādya tu kausalyāṃ rāmaḥ samprasthito vanam /
kṛtasvastyayano mātrā dharmiṣṭhe vartmani sthitaḥ
virājayan rājasuto rājamārgaṃ narair vṛtam /
hṛdayāny āmamantheva janasya guṇavattayā
vaidehī cāpi tat sarvaṃ na śuśrāva tapasvinī /
tad eva hṛdi tasyāś ca yauvarājyābhiṣecanam
devakāryaṃ sma sā kṛtvā kṛtajñā hṛṣṭacetanā /
abhijñā rājadharmāṇāṃ rājaputraṃ pratīkṣate
praviveśātha rāmas tu svaveśma suvibhūṣitam /
prahṛṣṭajanasampūrṇaṃ hriyā kiṃcid avāṅmukhaḥ
atha sītā samutpatya vepamānā ca taṃ patim /
apaśyac chokasaṃtaptaṃ cintāvyākulitendriyam
vivarṇavadanaṃ dṛṣṭvā taṃ prasvinnam amarṣaṇam /
āha duḥkhābhisaṃtaptā kim idānīm idaṃ prabho
adya bārhaspataḥ śrīmān yuktaḥ puṣyo na rāghava /
procyate brāhmaṇaiḥ prājñaiḥ kena tvam asi durmanāḥ
na te śataśalākena jalaphenanibhena ca /
āvṛtaṃ vadanaṃ valgu chattreṇābhivirājate
vyajanābhyāṃ ca mukhyābhyāṃ śatapattranibhekṣaṇam /
candrahaṃsaprakāśābhyāṃ vījyate na tavānanam
vāgmino bandinaś cāpi prahṛṣṭās tvāṃ nararṣabha /
stuvanto nādya dṛśyante maṅgalaiḥ sūtamāgadhāḥ
na te kṣaudraṃ ca dadhi ca brāhmaṇā vedapāragāḥ /
mūrdhni mūrdhāvasiktasya dadhati sma vidhānataḥ
na tvāṃ prakṛtayaḥ sarvā śreṇīmukhyāś ca bhūṣitāḥ /
anuvrajitum icchanti paurajānapadās tathā
caturbhir vegasampannair hayaiḥ kāñcanabhūṣaṇaiḥ /
mukhyaḥ puṣyaratho yuktaḥ kiṃ na gacchati te 'grataḥ
na hastī cāgrataḥ śrīmāṃs tava lakṣaṇapūjitaḥ /
prayāṇe lakṣyate vīra kṛṣṇameghagiriprabhaḥ
na ca kāñcanacitraṃ te paśyāmi priyadarśana /
bhadrāsanaṃ puraskṛtya yāntaṃ vīrapuraḥsaram
abhiṣeko yadā sajjaḥ kim idānīm idaṃ tava /
apūrvo mukhavarṇaś ca na praharṣaś ca lakṣyate
itīva vilapantīṃ tāṃ provāca raghunandanaḥ /
sīte tatrabhavāṃs tātaḥ pravrājayati māṃ vanam
kule mahati sambhūte dharmajñe dharmacāriṇi /
śṛṇu jānaki yenedaṃ krameṇābhyāgataṃ mama
rājñā satyapratijñena pitrā daśarathena me /
kaikeyyai prītamanasā purā dattau mahāvarau
tayādya mama sajje 'sminn abhiṣeke nṛpodyate /
pracoditaḥ sa samayo dharmeṇa pratinirjitaḥ
caturdaśa hi varṣāṇi vastavyaṃ daṇḍake mayā /
pitrā me bharataś cāpi yauvarājye niyojitaḥ /
so 'haṃ tvām āgato draṣṭuṃ prasthito vijanaṃ vanam // RamS_2,23.22* //
bharatasya samīpe te nāhaṃ kathyaḥ kadācana /
ṛddhiyuktā hi puruṣā na sahante parastavam /
tasmān na te guṇāḥ kathyā bharatasyāgrato mama // RamS_2,23.23* //
nāpi tvaṃ tena bhartavyā viśeṣeṇa kadācana /
anukūlatayā śakyaṃ samīpe tasya vartitum
ahaṃ cāpi pratijñāṃ tāṃ guroḥ samanupālayan /
vanam adyaiva yāsyāmi sthirā bhava manasvini
yāte ca mayi kalyāṇi vanaṃ muniniṣevitam /
vratopavāsaratayā bhavitavyaṃ tvayānaghe
kālyam utthāya devānāṃ kṛtvā pūjāṃ yathāvidhi /
vanditavyo daśarathaḥ pitā mama nareśvaraḥ
mātā ca mama kausalyā vṛddhā saṃtāpakarśitā /
dharmam evāgrataḥ kṛtvā tvattaḥ sammānam arhati
vanditavyāś ca te nityaṃ yāḥ śeṣā mama mātaraḥ /
snehapraṇayasambhogaiḥ samā hi mama mātaraḥ
bhrātṛputrasamau cāpi draṣṭavyau ca viśeṣataḥ /
tvayā lakṣmaṇaśatrughnau prāṇaiḥ priyatarau mama
vipriyaṃ na ca kartavyaṃ bharatasya kadācana /
sa hi rājā prabhuś caiva deśasya ca kulasya ca
ārādhitā hi śīlena prayatnaiś copasevitāḥ /
rājānaḥ samprasīdanti prakupyanti viparyaye
aurasān api putrān hi tyajanty ahitakāriṇaḥ /
samarthān sampragṛhṇanti janān api narādhipāḥ
ahaṃ gamiṣyāmi mahāvanaṃ priye tvayā hi vastavyam ihaiva bhāmini /
yathā vyalīkaṃ kuruṣe na kasyacit tathā tvayā kāryam idaṃ vaco mama
Original text: Rāmāyaṇa-southern-2 · Edition: T.R. Krishnacarya: The Valmiki Ramayana - According to Southern recension, 1905 (Repr. Delhi : Sri Satguru Publications, 1982) · Data entry Oliver Hellwig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0