puraścaryārṇavaḥ · Chapter 1

----
MUKTABODHA INDOLOGICAL RESEARCH INSTITUTE
Use of this material (e-texts) is covered by Creative Commons license BY-NC

Catalog number: M

Uniform title: puraścaryārṇava volume

Main title: puraścaryārṇavaḥ volume

Editor : muralidhara jhā
Description:
Compiled by H. H. The Maharaja pratapa "Simha Saha Bahadur of Nepal.
Notes:
The texts have been transcribed by the staff of Muktabodha under the direction of Mark S. G. Dyczkowski . Revision 0 Jan 28,

Publisher : Prabhakari and Co
Publication year :

Publication city : Benaras
Publication country : India
----
atha puraścaryārṇavaḥ
śrīdakṣiṇāmūrtigurubhyo namaḥ /
śuṇḍādaṇḍapracaṇḍaprahatihaṭhadalatprauḍhadorddaṇḍadṛpya-
ddaityendrānīkaśuṇḍotkararacitasamittāṇḍavakṣoṇiśobhaḥ /
pratyūhadhvāntadhāmādhipatiradhipatiḥ siddhasiddho gaṇānāṃ
dadyādadrīndrakanyāsmaraharanayanānandasaṃvarddhano vaḥ // १-

brahmomādhavamādhavātmakatanuśchāyānanaprasphuran-
mugdhāmbhojamadhuvratābhanayanaḥ sākṣī jagatkarmaṇaḥ /
dhvāntadhvastasamastaviṣṭapaparitrāṇe nirastaśrama-
stigmāṃśustridaśāgraṇīstribhuvanastutyo'stu vaḥ śreyase // १-

sadbhaktipraṇamadvidhitripurajidvṛtrāhitādyāmara-
śreṣṭhaśreṇikirīṭakoṭivilasadratnāṃśunīrājitam /
yat smṛtvā sudhiyastaranti sahasā saṃsāravārāṃ nidhiṃ
tadviṣṇoścaraṇāmbujaṃ diśatu vaḥ śreyo nṛsiṃhākṛteḥ // १-

yacchaktiḥ prakṛtistato mahadabhūttatvaṃ tato'haṃkṛti-
stanmātrāṇi tataśca bhūtanivahastebhyaḥ pṛthivyādikaḥ /
bhūtebhyaḥ karaṇāni ceti jagadutpannaṃ yataḥ so'vyayaḥ
pāyāccandrakalāvataṃsaruciraḥ sānugraho vaḥ śivaḥ // १-

p. २) avyakto muktimārgo nigamanigadito durga ityāgamajñāḥ
svāvidyādīnapodyat padayugamamṛtaṃ lebhire bhāvayantaḥ /
pāyātsā sauribhaghnī bhavasalilanidhestāriṇī rakṣaṇīti
brahmādyairadvitīyeti ca satatanutā siddhavidyādito vaḥ // १-

natvā śrīgaṇanāyakaṃ dinamaṇiṃ viṣṇuṃ paśūnāṃ patiṃ
durgāṃ durgatitāriṇīṃ bhagavatīṃ guhyeśvarīmīśvarīm /
śrīmatsāhapratāpasiṃhadharaṇīpālena nānāgamān
dṛṣṭvā sarvajanopakārakapuraścaryārṇavastanyate // १-

audāryeṇa tapaḥsutaṃ sumahatā śauryeṇa karṇadviṣaṃ
saundaryeṇa manobhavaṃ jalanidhiṃ gāmbhīryadhairyādibhiḥ /
kīrtyā candrarucaṃ śriyā harihayaṃ bhānuṃ pratāpena ca
kṣmāyāṃ nirjarapādapān vitaraṇairnirjitya yo rājate // १-

tasya kṣoṇīmaghonaḥ samaravijayino'śeṣaśāstrārthavidbhiḥ
sadbhiḥ saṃśodhanīyaḥ suvimalamatibhiḥ samyageṣa prabandhaḥ /
vidvadvidveṣatarṣairvimalaparaguṇotkarṣavidhvastaharṣaiḥ
roṣāddoṣaikajijñāsubhiratimalinairdūṣyatāṃ durvidagdhaiḥ // १-

vidvadbhāvānabhijñaiḥ prasabhamayamavajñāyamāno'pyanāryai-
rnna syādasmatprabandhaḥ kathamiva viduṣāṃ mānasollāsahetuḥ /
guñjāpuñjānuraktairvipinaparisare bhilladārairvimuktā
muktāḥ kiṃ nādriyante daradalitanavāmbhojapatrāyatākṣyaḥ // १-

atrādau devatānāṃ smaraharagaditān sādhu sāmnāyabhedān
bhedānādye taraṅge kati cana viditān darśayāmastadūrdhvam /
kālīkaṃsāritārāraghuvaramurajicchailajāvallabhānā-
maikyaṃ yugmakrameṇāgamagaditamabhedaśca śaktitrayasya // १-

p. ३) rāmasya vakṣye śivaśaktirūpatā-
maikyaṃ ca sītāhimaśailakanyayoḥ /
śrīrāmakāmāntakayorapi kramā-
daikyaṃ tato daivatapañcakasya // १-

tataḥ paraṃ tāntrikamārgabhedān
vakṣyāmi teṣāmadhikāriṇaśca /
tataśca bhedānapi vaiṣṇavānāṃ
tataḥ paraṃ pāśupataprabhedān // १-

upāsanāṃ cāpi bahuprabhedā-
madīkṣitānāṃ tadanarhatāṃ ca /
tataśca dīkṣāmanusadgurūṇāṃ
vakṣyāmi māhātmyamanukrameṇa // १-

tataḥ pravakṣye guruśiṣyalakṣaṇaṃ
niṣiddhayorlakṣaṇametayostataḥ /
tato gṛhītasya manoraheyatā-
masadgurūpāttamanośca heyatām // १-

pitrādimantragrahaṇe niṣedhaṃ
vidhiṃ ca mantreṣvadhikāriṇaśca /
svapnāptamantrasya ca saṃskriyāśca
vakṣyāmi cakrāṇi ca tanniṣedhān // १-

tato dvitīye rucire taraṅge
vakṣyāmi dīkṣocitakāladeśān /
mantreṣu śāpānapi devatānā-
mukttvā taduddhāravidhiṃ ca vakṣye // १-

p. ४) tataśca saṃskāravidhiṃ manūnāṃ
tajjāgṛtiṃ bhūmiparīkṣaṇaṃ ca /
vakṣyāmi śalyoddharaṇaprakārān
vāstorvidhiṃ maṇḍapalakṣaṇaṃ ca // १-

kuṇḍāni ca sruksruvayośca lakṣaṇaṃ
tatraiva vakṣyāmi tato'ṅkurārpaṇam /
dīkṣāṃ pravakṣyāmi tataḥ kriyāvatīṃ
taraṅgayostatra tṛtīyaturyayoḥ // १-

dīkṣāvidhau tatra tṛtīyavīcau
vakṣyāmi tāvadvaraṇaṃ gurūṇām /
tataśca ṛtvigvaraṇaṃ pravakṣye
yaddantakāṣṭhasya parīkṣaṇaṃ tat // १-

dvārārcanaṃ yāgagṛhapraveśaṃ
pūjopayuktāni ca maṇḍalāni /
tataḥ saparyāvidhimāgamoktaṃ
vakṣye ghaṭasthāpanapūrvakaṃ ca // १-

turye taraṅge'khilamagnikāryaṃ
vakṣye tataḥ pāyasabhojanaṃ ca /
guroḥ saśiṣyasya tato'bhidhāsye
svāpaṃ tataḥ svapnaparīkṣaṇaṃ ca // १-

tatraiva dīkṣādivasocitāni
karmāṇyaśeṣāṇi manoḥ pradānam /
vyaktīkariṣyāmyatha pañcame tu
prayogamasyāḥ sakalaṃ taraṅge // १-

p. ५) saṃkṣepadīkṣāṃ ca tataḥ pravakṣye
tataḥ paraṃ varṇamayīṃ ca dīkṣām /
kalāvatīṃ nāma tataśca dīkṣāṃ
tataḥ paraṃ vedhamayīṃ ca dīkṣām // १-

vakṣyāmi pāñcāyatanīśca dīkṣāḥ
smārtīṃ tato mānasikīṃ ca dīkṣām /
yaugīṃ ca dīkṣāṃ tadanantaraṃ dṛg-
dīkṣāṃ tataḥ sparśamayīṃ ca dīkṣām // १-

dīkṣāṃ pravakṣyāmi tataśca vacikīṃ
māntrīṃ ca hautrīṃ ca tataḥ samāsataḥ /
śāstrīṃ vadiṣyāmi tathābhiṣekikīṃ
tatraiva saṃkṣiptatarāṃ ca śāmbhavīm // १-

tataḥ pravakṣyāmyupadeśadīkṣāṃ
tato'bhidhānaṃ kramadīkṣaṇasya /
pūrṇābhiṣekaṃ ca tato'bhidhāsye
manorgrahaṃ deśikamantareṇa // १-

ṣaṣṭhe taraṅge'tha puraskriyāyā
nirūpayiṣyāmi vidhiṃ samagram /
tatrāpi tāvat samayaṃ ca deśān
vakṣyāmi vakṣye tata āsanāni // १-

mālāprabhedānapi tatra vakṣye
rudrākṣamāhātmyamapi prasaṅgāt /
tatraiva mālāgrathanaprakāraṃ
vakṣyāmi saṃskāravidhiṃ ca tasyāḥ // १-

p. ६) mudrāṇāmapi lakṣaṇāni niyamān heyāni deyāni ca
prāyaścittamanekamuktaniyamabhraṣṭopayuktaṃ naraḥ /
sakṣoṇīgṛhakūrmacakraracanāṃ śāktāni pīṭhāni ca
prātaḥkṛtyamatho'japāvidhiyutaṃ vakṣyāmi tatraiva ca // १-

śaucaṃ tatra ca dantadhāvananidhiṃ snānaṃ ca nānāvidhaṃ
tantroktaṃ tilakasya dhāraṇavidhiṃ tadvadvibhūterapi /
sandhyopāsānadevatarpaṇavidhiṃ nityārcanaṃ tādṛśaṃ
homaṃ prastutakarmaṇaśca vidhivadvakṣye tataḥ sakramam // १-

yantrasya nirmāṇamatha pramāṇaṃ
tataḥ pratiṣṭhāvidhimāgamoktam /
vakṣye manūnāmatha sūtakitvaṃ
svāpaṃ prabodhaṃ ca śikhāśritaṃ ca // १-

vakṣyāmi tatraiva ca kullukāmanuṃ
setuṃ ca nirvāṇamapi kramāgatam /
tatraiva mantraṃ rasanāviśodhanaṃ
tataśca mantrāvayavān hareritān // १-

japasya vakṣyāmi tato vidhānaṃ
homavyavasthāmatha tarpaṇaṃ ca /
tato'bhiṣekasya vidhiṃ pravakṣye
tataḥ paraṃ brāhmaṇabhojanaṃ ca // १-

tato'bhidhāsyāmi sasiddhilakṣaṇāḥ
sopāyavargāśca puraskriyābhidhāḥ /
sarvāstaraṅge rucire ca saptame
sadūtikāyāgasavīrasādhanāḥ // १-

p. ७) tato'ṣṭame cārutame taraṅge
gaṇādhipasyātha raveśca viṣṇoḥ /
matsyasya kūrmasya varāhamūrte-
stadīyaśakteśca tathā dhariṇyāḥ // १-

śrīdivyasiṃhasya ca vāmanasya
trivikramasyātha kuṭhārapāṇeḥ /
śrīrāmacandrasya ca bhūsutāyā-
stataḥ pralambāsuravairiṇaśca // १-

kṛṣṇasya buddhasya tathaiva kalkina-
stato hayagrīvarathāṅgarūpayoḥ /
anantasaṃjñasya ca gopasundarī-
mūrtestataḥ śrīdharasaṃjñakasya // १-

śivasya mṛtyuñjayanīlakaṇṭha-
śrīdakṣiṇāmūrtipurassaraiśca /
sakṣetrapālairbaṭukādirūpai-
rbhedairanekaiḥ sahitasya tadvat // १-

murāridehārddhabhṛtaḥ purāre-
stato bhavānyāśca garutmataśca /
sakārtavīryasya samīrasūnoḥ
smarasya vakṣyāmi manūnanekān // १-

eṣāṃ ca ṛṣyādipurassarāṇi
dhyānāni vakṣyāmi puraskriyāśca /
pratyekapūrvaṃ vidhimatra naiṣāṃ
vakṣye prabandhasya gurutvabhīteḥ // १-

p. ८) svaiḥ svaiḥ prabhedaiḥ sahitāstato mahā-
vidyāstaraṅge navame daśa kramāt /
vakṣyāmi tāsāṃ ca puraskriyāvidhiṃ
nīlakramādīnapi bhāvasaṃyutān // १-

tatastrilokārcitapādukāyā
vāgdevatāyā daśame taraṅge /
tatraiva devyāstvaritābhidhāyāḥ
klinnānnapūrṇādisamanvitāyāḥ // १-

pratyaṅgirāyā atha kubjikāyāḥ
surāpagāyāśca savāgbhavāyāḥ /
caṇḍādikānāṃ ca tato grahāṇāṃ
grahaprasūnāmatha digyutānām // १-

mantrān pravakṣyāmi puraskriyāntā-
nathābhidhāsye jananīṃ śrutīnām /
nyāsānaśeṣān kramataśca tasyā
dhyānaṃ ca yantraṃ yajanakramaṃ ca // १-

tasyāḥ saparyāvidhimapyaśeṣaṃ
mudrāśca vakṣyāmi puraskriyāśca /
tārasya pauraścaraṇaṃ vidhānaṃ
mṛtyuñjayaśrautamanostathaiva // १-

rudrādhyāyapuraskriyā bahuvidhaiḥ saumyaiḥ samaṃ vakṣyate
sūktānāṃ ca puraskriyāvidhimatha śrautān grahāṇāṃ manūn /
teṣāṃ ca tripurāribhāṣitapuraścaryābhidhānaṃ tato
havyānāmapi ca pramāṇamakhilaṃ vakṣyāmi saṃkṣepataḥ // १-

p. ९) taraṅga - ekādaśa - uktarītyā
durgāmanūnāmatha tāntrikāṇām /
vakṣyāmi pauraścaraṇaṃ vidhānaṃ
durgotsavasyāpi vidhiṃ samagram // १-

balipradānasya vidhiṃ paśūnāṃ
vastvantarāṇāmapi daivatāni /
tatraiva vakṣyāmi kumārikāyāḥ
pūjāvidhānaṃ ca śivābaliṃ ca // १-

tatraiva revantahayebhapūjā-
vidhiṃ prayogān navarātrakṛtyam /
tathaiva vakṣyāmi śivopadiṣṭaṃ
nirājanaṃ khañjanadarśanaṃ ca // १-

tatastaraṅge carame manorame
brāhmādimantrān sapuraskriyāvidhīn /
gorakṣanāthasya manūṃstathāvidhān
vakṣye tatastādṛśaśītalāmanum // १-

yantrāṇyatho yantrapuraskriyāyā
vidhiṃ tato bhūtalipiṃ ca tasyāḥ /
tatraiva pauraścaraṇaṃ vidhānaṃ
vakṣye lipinyāsapuraskriyāśca // १-

vidyotayantīmatha mātṛkāyā-
strilohamudrāmatulaprabhāvām /
tatraiva saṃskāravidhiṃ ca tasyā-
p. १०) stathaiva vakṣye navaratnamudrām // १-

ṣoḍhānyāsasahasranāmakavacastotrāntarāṇāṃ tata-
stadvat saptaśatīstavasya ca puraścaryābhidhānaṃ kramāt /
tatpāṭhasya vidhiṃ phalaiśca sahitaṃ homaprayogānvitam
mantrāṇāṃ ca vibhāgamasya tadanu praśnasya vakṣye vidhim // १-

prāṇāyāmapuraskriyā budhavarairvedyā tato vakṣyate
mantrāṇāṃ ca puraskriyāmapi vinā siddhiprakāro'pi vā /
nānābhairavayoginīsuravadhūjvālāmukhīnāṃ kramā-
danyāsāmapi ca kṣiterapi puraścaryānvitaṃ sādhanam // १-

tatra puraścaryāyā mantrasiddhiphalakadevatārādhanaviśeṣa-rūpatvādārādhyadevatāyā abhyarhitatvena ṣaḍāmnāyāntargatadeva-tāstāvannirūpyante / tatra gaṇeśaviśeṣasya mantraniṣṭhaṃ kiṃ cidvailakṣaṇyamādāya ṣaḍāmnāyavṛttitvamuktaṃ
merutantre
ekabījātmakaṃ vakṣye vighnamantraṃ susiddhidam /
tatrādau vaidikānāṃ tu gakāraḥ kevalo mataḥ // १-

dakṣiṇānāṃ binduyukto dvibinduḥ pūrvamārgiṇām /
etaddvayayutaḥ paścādūrdhvāmnāye ca gaumiti // १-

glaumuttare gomiti ca pātālāmnāya īritam /
atra dakṣiṇāmnāye lakṣmīgaṇeśaharidrāgaṇeśādayaḥ, urddhvāmnāye mahāgaṇapatyādayaḥ, pūrvāmnāye viriñcigaṇa-nāyakādayaḥ, paścimāmnāye kṣipraprasādanagaṇeśādayaḥ, uttarāmnāye ucchiṣṭagaṇeśādaya, iti bhūyāṃso gaṇeśabhedā merutantre draṣṭavyāḥ /
p.११) sūryasya dvādaśabhedavato'pi dakṣiṇa evāmnāyaḥ // १-

taduktaṃ tatraiva
eka evāsya cāmnāyo dakṣiṇaḥ parikīrtitaḥ /
yathāyaṃ yavanaṃ vipraṃ samameva karaiḥ spṛśet // १-

upāsanā tathaivāsya svadharmācārapūrvikā /
caturyugeṣu pratyakṣo devo'yaṃ sarvasaṃmataḥ // १-

sarveṣāmeva devānāṃ netrabhūto jagatpatiḥ /
dvādaśabhedāḥ
varuṇaḥ१ sūrya२vedāṅgau३ bhānu४rindro५ ravi६stathā // १-

gabhasti७stu yamaḥ८ svarṇaretā९ścātha divākaraḥ

mitro११viṣṇu१२riti proktā ādityā dvādaśa kramāt // १-

tapanti māghādārabhya kramādamitatejasaḥ /
iti tatraivoktāḥ
viṣṇoḥ śivasya cāmnāyaprayuktabhedo'nupalabhyamānaḥ / avatāramantradhyānādiprayuktāstvanantā eva bhedāḥ, teṣu kati cidbhedāḥ puraścaraṇaprakārakathanāvasare sphuṭībhaviṣyantīti atra noktāḥ / devībhedānāmanantatvena vaktumaśakyatve'pi vāḍavānalīyatantroktāḥ kati cid bhedā iha pradarśyante /
taduktaṃ vaḍavānalīyatantre
ekaivādyā jagatsūtiḥ saccidānandavigrahā // १-

tattadvibhūtibhedena bhinnānekatvamāgatā /
p. १२) pūrṇeśī bhuvaneśānī lalitā cāparājitā // १-

lakṣmīḥ sarasvatī vāṇī pārijātapadāṅkitā /
annapūrṇā jayādyāśca pūrvāmnāyasamāśritāḥ // १-

niśeśī dakṣiṇākālī bagalā chinnamastakā /
bhadrā tārā ca mātaṅgī dakṣiṇāmnāyadevatāḥ // १-

bahuprabhedasaṃyuktā kubjikā ca kulālikā /
mātaṅgyamṛtalakṣmyādyāḥ paścimāmnāyadevatāḥ // १-

etena mātaṅgyā āmnāyadvayavṛttitvamāhitam, dakṣiṇāmnāye'pi tasyā abhidhānāt / tathā -
siddhilakṣmīrguhyakālī mahābhīmasarasvatī /
dhūmrā kāmakalā kālī mahākālī kapālinī // १-

mahāśmaśānakālī ca kālasaṃkarṣiṇī tathā /
pratyaṅgirā mahārātriryogeśī siddhibhairavī // १-

etā bahuvidhāyuktāḥ sarvavidyottamottamāḥ /
uttarāmnāyapīṭhasthāścaturvargaphalapradāḥ // १-

tārācchinnamastayorapi uttarāmnāyavṛttitvamuktaṃ
muṇḍamālāyām
bhedāstvekonapañcāśaduttarāmnāyavartmani /
guhyakālī tataḥ proktā siddhilakṣmīstataḥ param // १-

svarṇakoṭīśvarī tatra rājarājeśvarī tathā /
guhyeśvarī tathā proktā tathā tārā trirūpiṇī // १-

chinnamastā mahādevī tataḥ proktātibhīṣaṇā /
evaṃvidhāstu saṃketāḥ sadā gopyāḥ prakīrtitāḥ // १-

p.१३) vāḍavānalīye
kāmeśī lalitā bālā mahātripurasundarī /
tripurā bhairavī hyetā ūrdhvāmnāyasamāśritāḥ // १-

lalitāyāḥ pūrvāmnāye'pyuktatvādāmnāyadvayavṛttitvaṃ bodhitam / kva cittvariteti pāṭhaḥ /
yoginī vajrapūrvā ca pannagī naiṛteśvarī /
adharāmnāyapīṭhasthā jainamārgaprapūjitāḥ // १-

atraiva pradhānatayā bhīmādevī
mahākālasaṃhitāyāmuktā
niśāmayādharāmnāyagocarān devatāmanūn /
yatrādyabhūtā vikhyātā bhīmādevī bhayānakā // iti // १-

kulabālā ca durgā ca sarvāmnāyaprapūjitā /
kulabālā, kumārī / tathā -
tayoḥ pūjā tu sarvatra nityatvenābhidhīyate // १-

tayordurgākumāryoḥ / etāstu daśa devatā mahāvidyātvena prasiddhāḥ /
taduktaṃ śaktisaṅgame
kālī१ tārā२ chinnamastā३ sundarī४ bagalā५ ramā

mātaṅgī७ bhuvaneśānī८ siddhavidyā ca bhairavī९ // १-

dhūmāvatī१० ca daśamī mahāvidyā daśa smṛtāḥ /
tatraiva
etāsāṃ pratyekaṃ bhairavamāha -
kālikāyā mahākālaḥ sundaryā laliteśvaraḥ // १-

p. १४) tārāyāśca tathākṣobhyaśchinnāyā vikarālakaḥ /
bhuvanāyā mahādevo dhūmrāyāḥ kālabhairavaḥ // १-

nārāyaṇo mahālakṣmyā bhairavyā baṭukaḥ smṛtaḥ /
mātaṅgyāstu mataṅgaḥ syādatha vā syāt sadāśivaḥ // १-

mṛtyuñjayastu bagalāvidyāyāḥ parikīrtitaḥ /
laliteśvarastripurabhairavaḥ, vikarālaḥ krodhabhairavaḥ, kālabhairavoghoraḥ / yadyapi rudrayāmale tārācchinnamastādīnāṃ sadyojātakālarudrādaya uktāḥ, tathāpi eteṣāmeva bhairavāṇāṃ nāmāntarāṇi tatroktāni na tu bhairavāntarāṇītyavirodhaḥ /
śaktisaṃgame
krodhabhairavasaṃyogādyakṣiṇyaḥ siddhidā yathā // १-

tathā vidyāḥ prasiddhyanti puṃyogādeva pārvati /
rudrayāmale
kevalaṃ yo japecchāktaṃ manuṃ śaivaṃ na yojayet // १-

janmakoṭiṣu japtopi na manuḥ siddhibhāg bhavet /
yasyā devyāstu yo devaḥ śivastasyāḥ śivo bhavet // १-

tena vidyā mahādevi kalau siddhyati satvaram /
merutantre
strīmantro bhogadaḥ proktaḥ puṃmantro mokṣadaḥ param // १-

ubhayopāsanaṃ devā bhuktimuktipradāyakam /
tantrāntare
śaktyā vinā śive śuṣke nāma dhāma na vidyate // १-

p. १५) śivaṃ vinā citkalānāṃ kalātvaṃ na kvacid bhavet /
bījāṅkuranyāyayogācchivaśaktyātmakaṃ mahaḥ // १-

sadā jāgarti deveśi nānārūpāṇi darśayet /
ṣaḍāmnāyadevatārādhanaphalānyāha
merutantre
dakṣiṇopāsakaḥ kāla ūrdhvaḥ sāyujyamāpnuyāt // १-

devatāyāstathā pūrvaḥ sārūpyaṃ labhate param /
samīpyaṃ cottaro loke paścimastvaihikaṃ phalam // १-

lābhastyāgaścopakāro hyadhomārge'pyudarka yuk /
kāla iti, mahākālasvarūpī śiva eva bhavedityarthaḥ / yattu kāle iti saptamyantaṃ padaṃ, tena dakṣiṇopāsaka ūrdhvāmnāyopāsakaśca kāle dehāntasamaye sāyujyamāpnuyādityartha iti kaiściduktaṃ, tadasat /
pañcalakṣaṇasaṃyukto brāhmaṇaḥ kāla eva saḥ // १-

iti pūrvagranthavirodhāt /
yatprasādādahaṃ tvaṃ ca jātaḥ kāla ivāparaḥ /
ityuttaragranthavirodhācca / uttaro loke iti, uttarāmnāyadevatopāsakaḥ sālokyaṃ prāpnuyādityarthaḥ / idamuttarāmnāye guhyeśvaryādidevatopāsakaviṣayam /
tadupāsakānāṃ tu caturvidhamuktiprāptiruktā
p.१६) mahākālasaṃhitāyāmanusmṛtiprakaraṇe
sālokyaṃ caiva sāmīpyaṃ sārūpyaṃ ca tṛtīyakam // १-

sāyujyamiti deveśi muktiruktā caturvidhā /
tāsvanyopāsakānāṃ syādekaikā muktirīśvari // १-

guhyakālyārādhakasya kramānmukticatuṣṭayam /
jāyate nātra sandehastripuraghnānuśāsanāt // १-

ṣaḍāmnāyeṣu deveśi bhūyasyaḥ santi devatāḥ /
tāsu kāścit kṛtayuge tretāyāṃ kāścidīritāḥ // १-

dvāpare phaladāḥ kāścit kalau kāścit phalapradāḥ /
caturyugeṣu phaladā daśa vidyā mayeritāḥ // १-

tāsu tisro viśiṣyante kālī tārā ca sundarī /
tisṛṣvapi śive tāsu kalau kālī viśiṣyate // १-

navavidhāsu kālīṣu guhyakālī praśasyate /
anayā sadṛśī vidyā nāsti brahmāṇḍagolake // १-

vidyārājñī guhyakālī bhidyate na kadācana /
navavidhākālī
tatraivoktā
kālī navavidhā proktā sarvatantreṣu gopitā // १-

ādyā dakṣiṇakālī ca bhadrakālī tathā parā /
anyā śmaśānakālī ca kālakālī caturthikā // १-

pañcamī guhyakālī ca pūrvaṃ yā kathitā mayā /
p. १७) ṣaṣṭhī kāmakalākālī saptamī dhanakālikā // १-

aṣṭamī siddhikālī ca navamī caṇḍikālikā /
evamanyāsāṃ bhedā granthāntarebhyo'vagantavyāḥ /
śaktisaṃgame
caturyugānāṃ rājñī vai kālikā parikīrtitā // १-

vidyārājñī siddhividyā kalau śīghraphalapradā /
kālīkṛṣṇayoraikyamuktaṃ
mahākālasaṃhitāyām
strīṇāṃ trailokyajātānāṃ kāmonmādaikahetave // १-

vaṃśīdharaḥ kṛṣṇadevaḥ prakṛtirviṣṇurucyate /
ubhayormelanāddevi śivaśaktirhi gīyate // १-

kṛṣṇasya kālīsvarūpatvaṃ, rāmasya tārāsvarūpatvaṃ, tisṛṇāṃ śaktīnāmaikyaṃ coktaṃ
śaktisaṃgame
kadā cidādyā lalitā puṃrūpā kṛṣṇavigrahā /
lokasaṃmohanārthāya svarūpaṃ bibhratī param // १-

veṇunādasamārambhasarvasaṃmohanakṣamam /
kadā cidādyā śrīkālī śaivatārāsti pārvatī // १-

kadā cidādyā śrītārā puṃrūpā rāmavigrahā /
rāvaṇasya vadhārthāya devānāṃ sthāpanāya ca // १-

daityasaṃharaṇārthāya puṃrūpaṃ bibhratī param /
ādyā tārā mahāśaktiḥ saiva kālī maheśvarī // १-

p. १८) yā mahāvaiṣṇavī māyā sā mahāsundarī matā /
naiva strī na pumāneṣā naiva cāpi napuṃsakam // १-

yadyaccharīramādhatte yujyate tena tena sā /
hariharayoraikyamuktaṃ
tatraiva
ekasmin samaye pūrvaṃ viṣṇurūpāvubhāvapi // १-

viṣṇusvarūpasiddhyarthaṃ tapastepe haraḥ svayam /
śivasvarūpasiddhyarthaṃ tapastepe hariḥ svayam // १-

ṣaḍvṛndayugasaṃkhyātamubhau tapaḥparau śive /
śivo viṣṇusvarūpatvaṃ viṣṇuśca śivarūpatām // १-

ubhau hariharātmānau hyarddhanārīśvarau parau /
mukhyarūpamidaṃ devi dvayoḥ saṅgamamambike // १-

tejaḥpuñjamidaṃ devi brahmarūpaṃ sanātanam /
rāmasya śivaśaktyātmakatvaṃ
tatraivoktam
rāmaḥ śaktiriti khyātaḥ sa śivaḥ parikīrtitaḥ // १-

śivaśaktyātmakaṃ brahma rāmarāmeti gīyate /
gaurīsītayoḥ śivarāmayoścaikyamuktaṃ
tatraiva
gaurīrūpā parā sītā mahāsāmrājyanāyikā // १-

rāmaḥ paraśivo jñeyo nāvatāro naro'pi ca /
yatparaṃ brahma vikhyātaṃ tadrāmetyakṣaradvayam // १-

p. १९) rāmopaniṣadi
ramante yogino'nante satyānande cidātmani /
rāmanāmapadenāsau paraṃ brahmābhidhīyate // १-

gaṇeśādipañcadevatānāmaikyamuktaṃ
rudrayāmale
gaṇeśārkaharīśānāṃ durgārūpā sarasvatī /
mahāśyāmā mahāvidyā pūjanīyā yathākramam // १-

na kuryād bhedameteṣāṃ kauliko vaiṣṇavastathā /
gaṇeśārkaharīśānadurgāṇāṃ paramārthavit // १-

pūjayedaikyabhāvena devībhaktaśca buddhimān /
devīcakre'rcayet sarvān śivaliṅge'thavā śive // १-

śālagrāmaśilāyāṃ vā sūryapīṭhe'thavā śive /
śrīgaṇeśvaracakre vā na bhedaṃ kārayet sudhīḥ // १-

bhedaṃ vai kurute yastu sa śaivaḥ śivahā bhavet /
śaiva ityupalakṣaṇam /
daśamahāvidyādaśāvatārāṇāmaikyamuktaṃ
muṇḍamālātantre
kṛṣṇastu kālikā sākṣād rāmamūrtiśca tāriṇī // १-

varāho bhuvanā proktā nṛsiṃho bhairavīśvarī /
dhūmāvatī vāmanaḥ syācchinnā bhṛgukulodbhavaḥ // १-

kamalā matsyarūpaḥ syāt kūrmastu bagalāmukhī /
mātaṅgī bauddha ityeṣā ṣoḍaśī kalkirūpiṇī // १-

iti /
kālīpadavyutpattimāha
p. २०) kāmadhenutantre
kālasaṃkalanāt kālī kālagrāsaṃ karotyataḥ /
tripurāśabdarthamāha
sundarīstave
brāhmī raudrī vaiṣṇavīti śaktayastisra eva hi // १-

puraṃ śarīraṃ yasyāṃ sā tripureti prakīrtitā /
tārāśabdārthamāha
matsyasūkte
līlayā vākpradā caiva tena nīlasarasvatī // १-

tārakatvapradā tārā sukhamokṣapradāyinī /
ugrāpattāriṇī yasmādugratārā prakīrtitā // १-

āmnāyabhedena mārgabhedanirṇayamāha
vāḍavānalīye
pūrvāmnāye dakṣamārgo vāmaḥ syāt paścime pare /
dakṣiṇottarayorūrddhe mārgau tau vāmadakṣiṇau // १-

vihāya sarvaṃ sarvatra kaulamārgaḥ praśasyate /
mārgatrayavyavasthā ca
tatraiva
yogāt pañcamakārāṇāṃ vāmahastena pūjanāt // १-

japāddhomācca vāmaḥ syāddakṣiṇastadviparyayāt /
tattvatarpaṇamantraṃ tu vāmahastena dakṣiṇe // १-

dakṣahastena vāme'pi viśeṣaḥ parikīrtitaḥ /
p. २१) dakṣavāmakriyāyuktaḥ kaulaścobhayamiśritaḥ // १-

makārāvaśyakatvācca dakṣatarpaṇapūjanāt /
kva cidvāmena deveśi kaulo mārgastṛtīyakaḥ // १-

rudrayāmale
trīṇi bījāni durgāyāstadācārāstrayaḥ smṛtāḥ /
prathamo dakṣiṇācāro vāmācāro dvitīyakaḥ // १-

tṛtīyastu kulācāro vidhiṃ teṣāṃ śṛṇu priye /
prabhāte snānasaṃdhyādi madhyāhne japa īśvari // १-

aurṇamāsanamātmārthaṃ bhakṣyaṃ pāyasaśarkaram /
mālā rudrākṣasaṃbhūtā pātraṃ pāṣāṇasaṃbhavam // १-

bhogaḥ svakīyakāntābhirdakṣiṇācāra ityayam /
dravyeṇa madhunā devi siddhihānikaro mataḥ // १-

vāmācāraṃ pravakṣyāmi śrīdurgāsādhanaṃ param /
yaṃ vidhāya kalau śīghraṃ māntrikaḥ siddhibhāg bhavet // १-

mālā nṛdantasaṃbhūtā pātraṃ pāṣāṇamuṇḍakam /
āsanaṃ siddhacarmādi kaṅkaṇaṃ strīkacodbhavam // १-

dravyamāsavatattvāḍhyaṃ bhakṣyaṃ māṃsādikaṃ śive /
carvaṇaṃ bālamatsyādi mudrā vīṇāravaḥ kathā // १-

maithunaṃ parakāntābhiḥ sarvavarṇasamānatā /
vāmācāra iti proktaḥ sarvasiddhipradaḥ śive // १-

anyathā siddhihāniḥ syānmantrasyāsya maheśvari /
kulācāraṃ pravakṣyāmi sevyaṃ yogibhiruttamaiḥ // १-

p. २२) kulastriyaṃ kulaguruṃ kuladevīṃ maheśvari /
nityaṃ yat pūjayedviśvaṃ sa kulācāra ucyate // १-

kulastriyaṃ śive jñātvā nutvā natvā maheśvari /
haṭhādānīya saṃpūjya tato bhogaṃ vidhāya ca // १-

tejasā tarpayeddevīṃ śrīdurgāṃ cakranāyikām /
nīlakaṇṭhaṃ ca vidhinā japaṃ kuryādviśeṣataḥ // १-

tatpūrvakaṃ careddhomaṃ kulakāntāṃ vibhūṣayet /
pānaiḥ peyaistathā bhakṣyaiḥ saṃtarpya kulayoṣitam // १-

pratyahaṃ vai caredevaṃ kulācāra iti smṛtaḥ /
kaulādibhedena vāmamārgavidhirukto,
merutantre
kauliko'ṅguṣṭhatāṃ prāpto vāmaḥ syāttarjanīsamaḥ // १-

cīnakramo madhyamaḥ syāt siddhāntīyo'varo bhavet /
kaniṣṭhaḥ śābaro mārga iti vāmastu pañcadhā // १-

mārgabhedenādhikāribheda ukto,
vāḍavānalīye
brāhmaṇāh kṣatriyā vaiśyā dakṣamārgādhikāriṇaḥ /
dvijavarjāstrayo varṇā vāmakaulādhikāriṇaḥ // १-

dakṣamārgaparibhraṣṭo brāhmaṇo vāmamārgagaḥ /
ihaiva siddhimāpnoti nāpavargaṃ kadācana // १-

vedamārgaparityāgī kaivalyecchāvivarjitaḥ /
siddhikāmī vāmamārgī brāhmaṇo nārakī bhavet // १-

p. २३) vedamārgaṃ parityajya tantramārgaikatatparāḥ /
brāhmaṇā nirayaṃ bhuktvā bhaveyurbrahmarākṣasāḥ // १-

vaidikaṃ tāntrikaṃ mārgaṃ dakṣiṇaṃ brāhmaṇaścaran /
iha siddhīśvarobhūtvā dehānte'mṛtamaśnute // १-

etena vacananicayena dakṣiṇe eva mārge brāhmaṇasya, mārgatraye'pi kṣatriyavaiśyayoḥ, vāme kaule ca śūdrasyādhikāra iti vyavasthāpya siddhyādilobhādvāme kaule vā pravartamānasya brāhmaṇasya kevalaṃ bhoga eva na mokṣaḥ, tadubhayaṃ tu śrautamārgasaṃvalitatantrokta-dakṣiṇamārgeṇa samuciteṣṭadevatārādhakasyaiva brāhmaṇasyaiti siddhāntitam / na ca -
vāmācārairdvijaiḥ pūrvaṃ kartavyaṃ kuladīkṣaṇam /
paścāddīkṣā tu sāvitryā vyatyāsāt patito bhavet // १-

iti brāhmaṇānāṃ vāmamārgādhikāritvaprakāśakena merutantravacanena virodha iti vācyam / tatra dvijapadasya brāhmaṇetaradvija-paratvakalpanena virodhābhāvāt / ata eva -
brāhmaṇānāṃ vāmamārgo narakāyaiva jāyate /
iti tantrāntaravacanāntaramapi saṃgacchate, adhikāriviśeṣānuṣṭhitasya vāmamārgasyāpi bhuktimuktijanakatayā brāhmaṇānāṃ tadadhikāritve tasya tannirayahetutvānupapatteḥ / tathā ca -
yo dākṣiṇyaṃ vinā vipro mahāmāyāṃ prapūjayet // १-

sa pāpaḥ svargalokāttu cyuto bhavati rogadhṛk /
iti kālikāpurāṇavacanāddakṣiṇamārge eva brāhmaṇasyādhikāra iti bodhyam / evaṃ ca kṣatriyavaiśyayorapi dakṣiṇamārga eva praśastaḥ, tayorvāmamārgādhikāritvakathanaṃ tu rāgāt (p. २४) pravṛttayorapi na pātityamityabhiprāyeṇa, brāhmaṇasyaiva tathāvidhasya tacchavaṇāt / vāmamārgastu śūdrāṇāmeva praśastaḥ /
śūdrādiyavanāntānāṃ siddhirvāmapathe sthitā // १-

iti merutantravacanāt / ācāramadhikṛtya -
vāmādinā yajecchūdro dakṣiṇena dvijātayaḥ /
iti mahākālavacanāt / dvijātaya iti, brāhmaṇakṣatriyavaiśyā ityarthaḥ / vāmādinetyādiśabdena kulācāraḥ saṃgṛhyate, so'pi pūrvavacchūdrāṇāmeva praśastaḥ, kṣatriyavaiśyayorna praśasto nāpi niṣiddho, brāhmaṇānāṃ tu niṣiddha eva /
brāhmaṇyahānihetutvāt kulācāraṃ na cācaret // १-

iti siddhāntasāravacanāt /
ye viprāḥ śāpanirdagdhā brahmakarmavivarjitāḥ /
teṣāṃ tu kauladharmo'yaṃ bhuktimuktyostu sādhanam // १-

ye viprāḥ pāpasaṃjātāḥ śāpanirdagdhaviplutāḥ /
teṣāṃ kulādhikāro'yaṃ mārgasyāsya prajāyate // १-

ityādimerutantravacanena dakṣayajñe pāriṣadaśāpādvedamārga-bahirbhūtānāṃ vinaṣṭabrāhmaṇatvānāmeva viprāṇāṃ tadadhikāritvabodhanācca / yadi ca svatantravakturīśasya vacanānāṃ vaicitryād brāhmaṇānāmapi vāmakaulādhikāritvabodhakavacanāntara-mupalabhyeta tadā pañcasu lakṣaṇeṣu yatkiṃcillakṣaṇopalakṣitā hīnabrāhmaṇāstatra boddhavyāḥ, tādṛśānāṃ tu tadadhikāro'styeva /
p. २५) etacca merutantre eveśvaracaraṇairvyaktīkṛtam / yathā
brahmavīryaṃ१ tathā kṣetraṃ२ saṃskārā brahmasaṃbhavāḥ

brāhmaṇācaraṇā४dbrahmavidyābhi५rbrāhmaṇo bhavet // १-

yasya vaśyā vayaṃ yasya vācamartho'nudhāvati /
ekasmi/llakṣaṇe hīne vāgarthamanudhāvati // १-

dvihīnalakṣaṇo devi svācārādbrāhmaṇo bhavet /
lakṣaṇatrayahīno yastantramārgeṇa siddhyati // १-

caturlakṣaṇahīnānāṃ mārgāḥ syuḥ kaulikādayaḥ /
lakṣaṇahāniśca nirdeśakramaprātilomyena bodhyā /
tatraiva
pūrvoktalakṣaṇeṣvekaṃ yasmin vipre pradṛśyate // १-

tapyate copatāpena kiṃcidbrāhmaṇatāṃ gataḥ /
adhikāro na me jātaḥ samastabrahmakarmaṇām // १-

iha loke paratrāpi kathaṃ prāpsyāmyahaṃ sukham /
andhaśca yaḥ paradravye parastrīṣu napuṃsakaḥ // १-

parāpavāde yo mūko nityamitthaṃ vicārayet /
tasyaiva brāhmaṇasyātra vāme syādadhikāritā // १-

ekamiti, brahmavīryotpannatvam /
tathā
pañcalakṣaṇasaṃyukto brāhmaṇaḥ kāla eva saḥ /
ahaṃ brahmā tathā viṣṇustadājñāvaśavartinaḥ // १-

sa cedvāmapathaṃ prāptaḥ punaḥ śvā cābhijāyate /
p. २६) caturlakṣaṇasaṃyukto vāmastasya phalapradaḥ // १-

tābhyāṃ datto bhāgyavaśyāttāntrikaḥ ko'pi cenmanuḥ /
sadyaḥ phalati cādyasya kriyayā cāparasya tu // १-

lakṣaṇatrayayukto yastasya vaidikatāntrike /
yathoktācaraṇādeva phaladastena vāmakaḥ // १-

lakṣaṇadvayasaṃyuktastasya vāmaśca dakṣiṇaḥ /
samau tulyaphalau syātāṃ na kadācana vaidikaḥ // १-

ekalakṣaṇasaṃyukto vāmastasya phalapradaḥ /
śūdrādiyavanāntānāṃ siddhirvāmapathe sthitā // १-

vāmamārgasthito viprastulasīṃ na kvacit spṛśet /
na spṛśedvaiṣṇavaṃ vipraṃ praṇamenna ca vaidikam // १-

nindantu bāndhavāḥ sarve tyajantu strīsutādayaḥ /
janā hasantu māṃ dṛṣṭvā rājāno daṇḍayantu vā // १-

rogadāridryaduḥkhādyaiḥ pīḍito'pyaniśaṃ tvaham /
lakṣmīstiṣṭhatu vā yātu na muñcāmi padaṃ tvidam // १-

evaṃ yasya dṛḍhā bhaktiḥ sa vāme siddhimāpnuyāt // १-१७२ef //
rudrayāmale
vāme candramukhī mukhe ca madirā pātraṃ karāmbhoruhe
mūrddhni śrīgurucintanaṃ bhagavatīdhyānāspadaṃ mānasam /
jihvāyāṃ japasādhanaṃ pariṇatiḥ kaulakramābhyāgame
yeṣāṃ vai niyataṃ pibantu surasaṃ te bhuktimuktī gatāḥ // १-

vāme rāmā ramaṇakuśalā dakṣiṇe cālipātram
agre mudrāścaṇakavaṭakāḥ śūraṇaścauṣṭhaśuddhiḥ /
p. २७) tantrīvīṇā sarasamadhurā sadguruḥ satkathāyāṃ
vāmācāraḥ paramagahano yogināmapyagamyaḥ // १-

merutantre
peyaṃ madyaṃ palaṃ khādyaṃ samālokyaṃ priyāmukham /
ityevācaraṇaṃ śreṣṭhaṃ pāmarāḥ pravadanti ca // १-

madyapānena manujo yadi siddhiṃ labheta cet /
madyapānaratāḥ sarve kiṃ siddhā na bhavantyume // १-

māṃsabhakṣaṇamātreṇa yadi puṇyā gatirbhavet /
kravyādānāṃ tadā mokṣo māṃsādanyo na yujyate // १-

strīsaṃbhogena bho devā yadi mokṣo'bhijāyate /
tadā sarve'pi muktāḥ syuḥ kasya janma bhaviṣyati // १-

kṛpāṇadhārāgamanād vyāghrakarṇāvalambanāt /
bhujaṅgāvaraṇānnūnamaśakyaṃ kulavartmani // १-

atha vaiṣṇavabhedāḥ /
taduktaṃ śaktisaṃgame
vaikhānaso१ bhavedādau śrīrādhāvallabha२stathā /
gaukuleśo३ maheśāni tathā vṛndāvanī४ bhavet // १-

pāñcarātraḥ५ pañcamaḥ syāt ṣaṣṭhaḥ śrīvīravaiṣṇavaḥ

rāmānandī७ harivyāsī८ nimbārka९śca maheśvari // १-

tato bhāgavato१० devi daśa bhedāḥ prakīrtitāḥ /
vaikhānasādidīkṣādyairbhūṣitaḥ smārttavaiṣṇavaḥ // १-

vaiṣṇavācāranirato viṣṇumantraikapāragaḥ /
p. २८) ananyacetāḥ śāntātmā viṣṇucihnaparāyaṇaḥ // १-

śrīrādhāvallabho devi gokuleśaṃ śṛṇu priye /
nānābharaṇasaṃpanno nānāsaugandhyabhūṣitaḥ // १-

gavāṃ kulaṃ prīṇayataḥ kalikṛṣṇasya rūpadhṛk /
śarīramarthaṃ prāṇāṃśca tannivedanakārakaḥ // १-

antaḥ śaktiparo devi bahirvaiṣṇavarūpadhṛk /
gandharvācāranirato latāveṣṭita tatparaḥ // १-

saṃpradāyo gaukuleśaḥ sarvasiddhikaro bhuvi /
vigatāśaḥ prasannātmā viṣṇubhaktiparāyaṇaḥ // १-

kāminīsaṅgacapalo vanakrīḍāvinodadhṛk /
saugandhyabhūṣitatanuḥ strīdhyānaikaparāyaṇaḥ // १-

viṣṇusārūpyatattvajñaḥ prokto vṛndāvanī śive /
pañcarātravrataṃ prāptāḥ pāñcarātrāḥ prakīrtitāḥ // १-

dinapañcakaparyantaṃ śaivā nāma trilocanāḥ /
gopālapaddhatau
kāyena manasā vācā bhajate viṣṇumeva yaḥ // १-

sa vīravaiṣṇavaḥ prokto devatāntaranindakaḥ /
carācaramidaṃ viśvaṃ jānan nārāyaṇātmakam // १-

kaṃ cinna dveṣṭi yaḥ so'yamuttamo vīravaiṣṇavaḥ /
tatraiva
hṛdayāmbhojamadhyasthe śrīrāme paramātmani // १-

ānandaṃ bhajate yastu rāmānandī sa ucyate /
p. २९) śaktisaṃgame
pāpasaṃharaṇāsakto viṣṇubhakto jitendriyaḥ // १-

yamādiniyamairyukto yuktācāraparāyaṇaḥ /
svopayuktaparigrāhī parakāryaparāyaṇaḥ // १-

harivyāsī maheśāni śivaśaktisvarūpadhṛk /
nityārcanakramāśaktaḥ svatantraikaparāyaṇaḥ // १-

bāhyapūjādinirato'nanyabhaktaḥ prasannadhīḥ /
āryapakṣānvitaḥ svacchaḥ svacchandācāratatparaḥ // १-

svatantraḥ smārttavidveṣī nimbārko bhagavān hariḥ /
viṣṇubhaktaikanipuṇo vijitātmā prasannadhīḥ // १-

smārttagarvānvito devi tadanyācāratatparaḥ /
śaivadveṣī tasya saṅgāt punaḥ snānaparāyaṇaḥ // १-

kevalaṃ viṣṇubhaktijñaḥ prokto bhāgavataḥ śive /
paramabhāgavatalakṣaṇaṃ tu
ekādaśaskandhe
sarvabhūteṣu yaḥ paśyed bhagavadbhāvamātmanaḥ // १-

bhūtāni bhagavatyātmanyeṣa bhāgavatottamaḥ /
anyacca tatraiva
gṛhītvāpīndriyairarthān yo na dveṣṭi na hṛṣyati // १-

viṣṇormāyāmidaṃ paśyet sa vai bhāgavatottamaḥ // १-२००ef //
tathā
tribhuvanavibhavahetave'pyakuṇṭha
smṛtirajitātmasurādibhirvimṛgyāt /
p. ३०) na calati bhagavatpadāravindā-
llavanimiṣārddhamasau tu vaiṣṇavāgryaḥ // १-

madhyamalakṣaṇaṃ tatraiva
īśvare tadadhīneṣu bāliśeṣu dviṣatsu ca /
premamaitrīkṛpopekṣā yaḥ karoti sa madhyamaḥ // १-

prākṛtabhāgavatalakṣaṇaṃ tatraiva
arcāyāmeva haraye pūjāṃ yaḥ śraddhayehate /
na tadbhakteṣu cānyeṣu sa bhaktaḥ prākṛtaḥ smṛtaḥ // १-

atha śaivabhedāḥ /
śaktisaṃgame
śikhī१ muṇḍī२ jaṭī३ caiva dvi४triḍaṇḍī५ krameṇa ca /
ekadaṇḍī६ maheśāni vīraśaiva७stathaiva ca // १-

sapta pāśupatāḥ proktā daśadhā vaiṣṇavāstathā /
atha pāśupatānāṃ ca vāsanāṃ śṛṇu pārvati // १-

śikhī pāśupato devi śikhāsūtradharaḥ śubhaḥ /
samādhitatparo devi samādhau śivapīṭhadhṛk // १-

rudrākṣaṃ ca tathā bhasma liṅgaṃ śaivābhidhaṃ śive /
prasannātmā śāntacitto brahmacārī prakīrtitaḥ // १-

mataṃ śrībindumālinyāḥ samāśritya pratiṣṭhitaḥ /
muṇḍī triṃśadvidho devi tārāsūkte prakāśitaḥ // १-

tatra pāśupatācārasaṃpanno muṇḍito bhavet /
trijaṭaikajaṭādhārī tathā vakrajaṭādharaḥ // १-

p. ३१) nagnastapasvī śāntātmā dehakleśaparāyaṇaḥ /
karmatritayasaṃpanno jaṭī pāśupataḥ smṛtaḥ // १-

dvidaṇḍī tu maheśāni vāṅmanodaṇḍasaṃyutaḥ /
kāyavāṅmanasāṃ daṇḍī tridaṇḍī parikīrtitaḥ // १-

manomātrasya daṇḍī ya ekadaṇḍī prakīrtitaḥ /
kevalaṃ śivasaṃpannaḥ svasya devasya nindakaḥ // १-

vīraśaiva iti khyātaḥ, iti /
anyatra vaiṣṇavatvena prasiddhāstridaṇḍyādayaḥ śaivā api saṃbhavantīti darśitāḥ /
yugabhedena mārgabhedaprādhānyamāha
rudrayāmale
kṛte śrutyuktamārgaḥ syāt tretāyāṃ smṛtibhāṣitaḥ /
dvāpare vai purāṇoktaḥ kalāvāgamasaṃbhavaḥ // १-

pradhāna iti śeṣaḥ /
āgamasya vedāṅgatvamāha
merutantre
na vedaḥ praṇavaṃ tyaktvā mantro vedasamanvitaḥ /
tasmādvedaparo mantro vedāṅgaścāgamaḥ smṛtaḥ // १-

āgamaśabdārtho,
rudrayāmale
āgataḥ śivavaktrebhyo gataśca girijāmukhe /
magnastasyā hṛdambhoje tasmādāgama ucyate // १-

āgamasya vedāṅgatve'pi vaidikakaulikayorvirodhamāha
p. ३२) tatraiva
kaulikaṃ kurvataḥ karma vaidikaṃ nābhidhīyate /
virodhā dubhayaṃ naṣṭaṃ tasmādekapathā caret // १-

vāmadakṣiṇamārgayorapi virodhamāha
merutantre
vāmamārgī yadā dakṣaṃ praviśettatsuraiḥ sa tu /
vighnyate pīḍyate cāpi na siddhimadhigacchati // १-

dakṣamārgī yadā vāmaṃ praviśettatsurāstathā /
lokadvayāddhāpayanti taṃ grasanti ca vāminam // १-

tasmāt svakulamārgaṃ tu jñātvā kuryādupāsanām /
upāsanābhedāstatraivoktāḥ
śrīśiva uvāca /
mahākālena yat proktaṃ yanmahāmāyayā śrutam // १-

rahasyātirahasyaṃ tat sarvamantreṣu gopitam /
āmnāyānāṃ rahasyaṃ tadāhnikaṃ procyate'dhunā // १-

śṛṇvantu sarve bho devāḥ sādhakānāṃ prasiddhidam /
tatra nityaṃ tridhā proktaṃ guṇatrayavibhedataḥ // १-

adhikārivibhedena tadapi trividhaṃ bhavet /
śuddhaṃ miśraṃ ca galitaṃ tattathaiva phalapradam // १-

śuddhaṃ sampūrṇaphaladaṃ miśraṃ kiṃcitphalapradam /
akṛte pratyavāyo na galite satphalaṃ na ca // १-

ahaṅkāravihīnaṃ yanmānasaṃ jñānapūrvakam /
p. ३३) svasthacittena yatinā kṛtaṃ tacchuddhamucyate // १-

tādṛśaṃ ced gṛhasthena nirdravyeṇātha vā kṛtam /
rugṇena pathikenāpi kārāgṛhagatena vā // १-

bhaktito vāpi tanmiśraṃ bāhyapūjādhikārataḥ /
śītādibhītyādāviṣṭasaṃkṣayādalpakāryataḥ // १-

stryāderniyogād galito gṛhīto mānasaṃ matam /
bāhyapūjādikaṃ yacca ekānte niyamena ca // १-

bhaktyā kṛtaṃ gṛhasthena tacchuddhaṃ rājasaṃ matam /
pūjārthaṃ yadyācayitvā śraddhābhaktī vihāya vā // १-

lokabhītyā devabhītyā yat tadrājasamiśritam /
pratāraṇārthaṃ lokānāṃ yācitaṃ devanāmataḥ // १-

dravyaṃ kṛtaṃ tadveṣeṇa galitaṃ tattu rājasam /
vāmamārgaṃ samāśritya kaulaṃ dharmaṃ vicārya ca // १-

anyadharmasya cādveṣāt kṛtaṃ śuddhaṃ tu tāmasam /
kṛtaṃ yat kāmataḥ karma vaidikaṃ pāralaukikam // १-

vāmamārgaṃ samāśritya miśritaṃ tattu tāmasam /
jihvālobhena yat khānaṃ pānaṃ yat kāmato ratam // १-

athavā māraṇādyarthaṃ galitaṃ tattu tāmasam /
śuddhasattvena mokṣaḥ syāt svargaḥ syānmiśrasattvataḥ // १-

siddhirgalitasattvāt syādaihikī ca manuṣyatā /
svargaḥ syādrājasācchuddhāt kāmaḥ syānmiśrarājasāt // १-

galitādrājasāt tiryagyonāvapi sukhaṃ bhavet /
p. ३४) sāttvikāttāmasāddevayonitvaṃ prāpnuyānnaraḥ // १-

miśratāmasato duḥkhī nārakī cāntatāmasāt /
karma pañcavidhaṃ proktaṃ pañcadhā muktidāyakam // १-

prasarpaṇa१mupādāna२mijyā३'dhyāya४stathā bhuvi /
saṃmārjanopalepādisaṃskārā devamandire५ // १-

bhaktyārcanaṃ sarpaṇaṃ syāddevasālokyakārakam /
pūjāsādhanasāmagryā melanaṃ bhaktasevanam // १-

tatprītiḥ syādupādānaṃ devatārūpadāyakam /
pīṭhapūjanapūrvaṃ yat ṣoḍaśādyupacārakaiḥ // १-

mūrtteryantre'thavā pūjā sejyā sāmīpyakārikā /
tacchāstrādhyayanaṃ samyak kṛtvā mantrārthabhāvanam // १-

kṛtvā japaḥ syāt svādhyāyo devasāyujyakārakaḥ /
gurudevātmakālānāṃ samyagaikyavibhāvanam // १-

saṃyogo dehaliṅgasya nāśakaḥ kālayogakṛt /
atha pathikādikartṛkopāsanā
tatraivoktā
athāparāhṇikaṃ vakṣye tat sthānadaśake bhavet // १-

mārge१ pravāse२ durge३ ca nānnaprāptau४ manobhaye

kārāgṛhe६'śubhe७'sthāne८ cauravyāghrādije bhaye९ // १-

paracakrāgame१० kuryācchaucādyaṃ ca yathā tathā /
mantrasnānādikaṃ kiṃcit kṛtvā mānasapūjanam // १-

manasā hṛdayasyāntardhyātvā yogākhyapīṭhakam /
p. ३५) tatraiva pṛthivīmadhye pūjāṃ devasya cācaret // १-

yathā puṣpādibhiḥ pūjā bahirdeśe vidhīyate /
tathā hṛdyapi karttavyāḥ sarvāstāḥ pratipattayaḥ // १-

manasā jaṭhare homa etadvipadi cāhnikam /
atha rogārtakartṛkopāsanā
tatraivoktā
athāturāhnikaṃ vakṣye nityaṃ kaṣṭādhikasya tat // १-

yadi laṅghanaparyanto vyādhirātmani dṛśyate /
tadā pūjā na kartavyā sthaṇḍile pratimāsu ca // १-

na snānaṃ dantakāṣṭhaṃ vā kuryāddhomamathāpi vā /
ravimaṇḍalamālokya pratimāmathavā punaḥ // १-

mūlamantraṃ sakṛjjaptvā puṣpaṃ sākṣatamutsṛjet /
śrānto vyādhibhiratyugrairjarasā cendriyacyutaḥ // १-

nijasāmayikairvāpi svakartavyaṃ samāpayet /
ruṅnivṛttastataḥ snātvā pūjayitvāgnidevatāḥ // १-

gurūn viprāṃstadagre ca vākyametadudīrayet /
etāvatkālavicchinnā pūjā, yuṣmatprasādataḥ // १-

na doṣo'sviti saṃprārthya punaḥ pūrvavadācaret /
yastu rogavaśāddoṣo jātastatkṣālanaṃ caret // १-

japena vātha dānena homena dhyānato'pi vā /
atha sūtakikartṛkopāsanā
tatraivoktā
atha sūtakino nityaṃ vaidikaṃ tu smṛtīritam // १-

p. ३६) kṛtvā tāntrikapūjādi manasaiva samācaret /
kāmanārthaṃ prayogaścet tadā pūrvavadācaret // १-

mṛtagehaṃ parityajya vāmācāreṇa sūtake /
spṛhāṃ hitvā jñānapūrvaṃ kulajo dharmamāgatam // १-

yaḥ pālayedvāmadharmaṃ devatā tu sa jāyate /
atha mahābhaye āpatite pūjāsāmagryabhāve vā yatkartavyaṃ tadāha
saṃtrastena na cellabdhamarghyapātrādi sādhanam // १-

pūjodakena kartavyā, toyaṃ cennaiva vidyate /
tadā saṃpūjayeddevaṃ bhāvanākusumādibhiḥ // १-

bhaktiḥ śraddhā bhāvanā ca pūjānāṃ jīva ucyate /
jaḍāhnikamāha
jaḍānāmāhnikaṃ vakṣye tathā saṃkṣepakarmaṇi // १-

ratnamaṇḍapa१dharmādicatuṣka२muragā३'mbujam /
mūla५ mūrti६ ṣaḍaṅgāni७ teṣāṃ pūjā vidhīyate // १-

etannyāsakrameṇaiva spṛśedaṅgāni nityaśaḥ /
sarveṣāmapi vastūnāmalābhe bhāvanaiva hi // १-

nirmalenodakenaiva pūjayet sthiramānasaḥ /
sāmānyatastridhā pūjā sottamā१ madhyamā२'dhamā३ // १-

adhikārinimittābhyāṃ bhidyate śatadhā punaḥ /
yogopakaraṇaiḥ kṛtsnaiḥ kriyamāṇottamā matā // १-

yathālabdhairviniṣpādyā dravyaiḥ pūjā tu madhyamā /
patrapuṣṇāmbuniṣpādyā pūjā cādhamasaṃjñakā // १-

p. ३७) vihitākhilavedoktairbrahmarṣibhirakalmaṣaiḥ /
kriyamāṇā tu yā pūjā sāttvikī sā vimuktidā // १-

rājarṣibhistaponiṣṭhairbhagavattattvavedibhiḥ /
yā pūjā kriyate samyagrājasī sā sukhapradā // १-

strībālavṛddhamūrkhādyairbhaktairakṣubdhamānasaiḥ /
yā pūjā kriyate nityaṃ tāmasī sā prakīrtitā // १-

araṇye svalpakāmānāṃ siddhyarthaṃ pūjanaṃ smṛtam /
niṣkāmānāṃ gṛhasthānāṃ hitaṃ gehe tu pūjanam // १-

kadā cidapi na tyājyo vedamārgo dvijaiḥ sadā /
vedacyutānāṃ vipratvaṃ devatvaṃ cāpi durlabham // १-

tathā
upāsanā tridhā proktā śreṣṭhā tatra tu sāttvikī /
tasyāṃ ca mānasau pūjājapau mukhyatamau smṛtau // १-

rājaso dakṣiṇo mārgaḥ pratimāyāṃ prapūjanam /
bāhyopacāraiḥ puṣpādyaistadādyānāṃ viśiṣyate // १-

tāmasopāsanaṃ proktaṃ pīṭhādau balidānataḥ /
vāmamārgeṇa taccādyaṃ varṇaṃ hitvā praśasyate // १-

eṣā vyavasthā saṃproktā vāmadakṣiṇayoḥ parā /
upāsanā dvidhā proktā sakāmākāmaviśrutā // १-

mokṣabījaṃ tu niṣkāmā sakāmā bhavabījakam /
upāsanāyāṃ ca gurūpadeśaṃ vinānadhikāritvamāha
p. ३८) tatraiva
dvijānāmanupanītānāṃ svakarmādhyayanādiṣu // १-

tathā cādīkṣitānāṃ ca mantradevārcanādiṣu /
nādhikāro'styataḥ kuryādātmānaṃ mantrasaṃskṛtam // १-

mantramuktāvalyām
japo devārcanavidhiḥ kāryo dīkṣānvitairnaraiḥ /
tathā gaurīyāmale
yadṛcchayā śrutaṃ mantraṃ chadmanātha balena ca // १-

patre sthitaṃ tu gāthāvat prajaptamapi niṣphalam /
yoginītantre
adīkṣitā ye kurvanti japapūjādikāḥ kriyāḥ // १-

na bhavettu phalaṃ teṣāṃ śilāyāmuptabījavat /
mahākālasaṃhitāyāmapi
na śāstramālokya vadennācarenna japedapi // १-

na paśyennopadiśyācca na kuryānnaiva sādhayet /
gurūpadeśato labdhe japanyāsārcanādike // १-

paścāttatsādhayetsarvaṃ sadā tadbhavabhāvitaḥ /
dīkṣāyā āvaśyakatvamāha
rudrayāmale
yasya dīkṣā śive nāsti jīvanāntaṃ ca janminaḥ // १-

sa jātu nottareddevi nirayāmbunidheḥ kvacit /
dīkṣāhīnasya deveśi paśoḥ kutsitajanmanaḥ // १-

p. ३९) pāpaugho'ntikamāyāti puṇyaṃ dūraṃ palāyate /
tasmādyatnena dīkṣaiṣā grāhyo kṛtibhiruttamā // १-

dattātreyayāmale
atha dīkṣāvihīno yo varttate bhuvi pāpabhuk /
mohāndhakāre narake garte patati duḥkhitaḥ // १-

anīśvarasya martyasya nāsti trātā yathā bhuvi /
tathā dīkṣāvihīnasya neha svāmī paratra ca // १-

āgamakalpadrume
upacārasahasraistu yojitāṃ bhaktisaṃyutām /
adīkṣitārcanāṃ devā na gṛhṇanti kadācana // १-

karmākhilaṃ vṛthā yasmāt tasmāt paśuradīkṣitaḥ /
matsyasūkte
adīkṣitānāṃ martyānāṃ śṛṇu devi maheśvari // १-

annaṃ viṣṭhāsamaṃ tasya jalaṃ mūtrasamaṃ smṛtam /
tatkṛtaṃ tasya vā śrāddhaṃ sarvaṃ saṃyātyadhogatim // १-

dīkṣāmāhātmyamāha
kulārṇave
upapātakalakṣāṇi mahāpātakakoṭikāḥ /
kṣaṇāddahati deveśi dīkṣā hi vidhinā kṛtā // १-

rudrayāmale
dīkṣito brāhmaṇo yāti brahmalokaṃ sudhāmayam /
p. ४०) aindraṃ lokaṃ kṣatriyo'pi prājāpatyaṃ viśastathā // १-

yāti gandharvanagaraṃ śūdro dīkṣāprasādataḥ /
dīkṣāṃ vinā na mokṣaḥ syāt prāṇināṃ śivaśāsanāt // १-

sā ca na syādvinācāryamityācāryaparamparā /
vaiśampāyanasaṃhitāyām
sarvasiddhikarī dīkṣā sarvasaṃpatpradāyinī // १-

pratimāsvaravarṇāni kāntipuṣṭidhanāni ca /
mohanastambhanākṛṣṭimāraṇoccāṭanāni ca // १-

vaśīkāraṃ ca kavitāṃ buddhiṃ vai dhāraṇāyutām /
tāraṇaṃ ca samudrasya vahneḥ śaityaṃ raṇe jayam // १-

vipine cābhayaṃ caiva śokaduḥkhāpahaṃ tathā /
dharmārthakāmamokṣāṃśca dadātyeṣā na saṃśayaḥ // १-

dīkṣāśabdārtha ukto
rudrayāmale
divyajñānaṃ yato dadyāt kuryāt pāpasya saṃkṣayam /
tena dīkṣeti loke'smin kīrtitā mantrapāragaiḥ // १-

merutantre
dīyate jñānavijñānaṃ kṣīyante pāparāśayaḥ /
tena dīkṣeti hi proktā prāptā cet sadgurormukhāt // १-

asadguruḥ svayaṃ naṣṭaḥ kathaṃ tārayate param /
āgamasāre
gurormukhānmahāvidyāṃ gṛhṇīyāt pāpanāśinīm // १-

tasmādyatnād guruṃ kṛtvā mantrasādhanamācaret /
p. ४१) (cāmuṇḍātantre)
upavidyāsu sarvāsu ṣaṭkarmādiprasādhane // १-

nātra dīkṣādyapekṣāsti nātrāṅgādiprapūjanam /
upavidyā yakṣiṇyādyāḥ / ṣaṭkarmādisādhanamantrāśca mahāmantrātiriktāḥ sādhanamantrāḥ / atra dīkṣāpadaṃ kriyāvatyādidīkṣāparam / upadeśadīkṣā tu sarvatrāvaśyakī /
pustake likhito mantro yena sundari japyate // १-

na tasya jāyate siddhirhānireva pade pade /
gurumukhyāḥ kriyāḥ sarvā bhuktimuktiphalapradāḥ // १-

gurvanuktāḥ kriyāḥ sarvā niṣphalāḥ syuryato dhruvam /
ityādivacanāt // na ca
śāstrādvā guruvaktrādvā jñātvā mantraṃ prasādhayet // १-

iti vacanāt pustakādapi mantrajñānaṃ siddhijanakamiti vācyam / gurorgṛhītamantraḥ sādhako mantrasādhanaprakāraṃ śāstrādguru-mukhādvā jñātvā mantraṃ sādhayedityasyaiva tadarthatvāt //
mantrapadārthamāha (piṅgalāmate)
mananādviśvavijñānaṃ trāṇaṃ saṃsārabandhanāt /
yataḥ karoti saṃsiddhiṃ mantra ityucyate tataḥ // १-

mantramāhātmyamāha (merutantre)
mantra eveśvaraḥ sākṣānmantra eva mahauṣadham /
nahi mantrāt paraṃ kaścit sarvasiddhipradāyakaḥ // १-

tatraiva-
sādhakānāṃ phalaṃ dātuṃ tattadrūpaṃ dhṛtaṃ suraiḥ /
mukhyasvarūpaṃ teṣāṃ tu mantrā eva na cetarat // १-

p. ४२) (sārasaṃgrahe)
yathā deve tathā mantre yathā mantre tathā gurau /
yathā gurau tathā svātmanyevaṃ bhaktikramaḥ smṛtaḥ // १-

gurumāhātmyamāha (rudrayāmale)
gurureva paro mantro gurureva paro japaḥ /
gurureva parā vidyā nāsti kiṃcidguruṃ vinā // १-

yasya tuṣṭā gururdevi tasya tuṣṭā maheśvarī /
yena saṃtoṣito devi guruḥ sa hi sadāśivaḥ // १-

tasmādguruṃ bhajedbhaktyā toṣayet satataṃ gurum /
guroryatra parīvādo nindā yatra pravarttate // १-

karṇau tatra pidhātavyau yadvā dūraṃ palāyanam /
(brahmavaivartte)
yaiḥ śiṣyaiḥ śaśvadārādhyā guravo hyavamānitāḥ // १-

putramitrakalatrādisaṃpadbhyaḥ pracyutā hi te /
ye gurudrohiṇo mūḍhāḥ satataṃ pāpakāriṇaḥ // १-

teṣāṃ tu yāvat sukṛtaṃ duṣkṛtaṃ syānna saṃśayaḥ /
prātikūlyaṃ gurornityaṃ manasā vandanaṃ caret // १-

sadāśivadhiyā nityamekagrāmanivāsinam /
guruṃ vandeta ceddūre manasā vandanaṃ caret // १-

brahmaviṣṇuśivādīnāṃ pūjane yat phalaṃ bhavet /
tat phalaṃ samavāpnoti pratyahaṃ vandane guroḥ // १-

avidyo vā savidyo vā gurureva tu daivatam /
p. ४३) amārgastho'tha mārgastho gurureva parā gatiḥ // १-

yathā siddharasasparśāt tāmraṃ bhavati kāñcanam /
sannidhāne gurorevaṃ śiṣyaḥ śivamayo bhavet // १-

tathā-
utpādakabrahmadātrorgarīyān brahmadaḥ pitā /
tasmānmanyet satataṃ piturapyadhikaṃ gurum // १-

(vasantalalitabhairavyām)
divyajñānopadeṣṭāraṃ daiśikaṃ parameśvaram /
pūjayet parayā bhaktyā tasyājñāṃ naiva laṅghayet // १-

yathā gurustathaiveśo yathaiveśastathā guruḥ /
pūjanīyāvubhau bhaktyā na bhedo vidyate tayoḥ // १-

no dvaitavādaṃ kurvīta guruṇā saha kutracit /
advaitaṃ bhāvayedbhaktyā gurumīśaḥ sa jāyate // १-

anyatrāpi
śive ruṣṭe gurustrātā gurau ruṣṭe na kaścana /
tasmāt sarvaprayatnena gurumeva prasādayet // १-

(merutantre)
ghṛṇā१ śaṅkā२ bhayaṃ३ lajjā४ jugupsā५ ceti pañcamī /
kulaṃ६ śīlaṃ७ tathā śakti८raṣṭau pāśāḥ prakīrtitāḥ // १-

pāśabaddhaḥ paśuḥ proktaḥ pāśamuktaḥ sadāśivaḥ /
tasmāt pāśaharo yo'tra sa gururnānya ucyate // १-

tathā-
śaṅkayā bhakṣitaṃ sarvaṃ trailokyaṃ sacarācaram /
sā śaṅkā bhakṣitā yena sa gururdurlabhaḥ kṣitau // १-

p. ४४) (kularatnāvalyām)
atrinetraṃ śivaḥ sākṣādacaturbāhuracyutaḥ /
acaturvadano brahmā śrīguruḥ kathitaḥ priye // १-

sadāśivasya devasya śrīgurorapi pārvati /
ubhayorantaraṃ nāsti yaḥ karoti sa pātakī // १-

yathā ghaṭaśca kalaśaḥ kumbhaścaikārthavācakāḥ /
tathā devaśca mantraśca guruścaikārtha ucyate // १-

na guroḥ sadṛśaṃ vastu na devaḥ śaṅkaropamaḥ /
na ca kaulāt paro yogo na vidyā kālikāsamā // १-

(merutantre)
gurubhaktivihīnasya tapo vidyā vrataṃ kulam /
vyarthaṃ sarvaṃ śavasyeva nānālaṅkārabhūṣaṇam // १-

guruśabdārthamāha (āgamasāre)
gakāraḥ siddhidaḥ prokto rephaḥ pāpasya dāhakaḥ /
ukāraḥ śiva ityuktastritayātmā guruḥ paraḥ // १-

dṛḍhavrataṃ sadācāraṃ śraddhābhaktisamanvitam /
kṛtajñaṃ pāpabhītaṃ ca sādhusajjanasaṃgamam // १-

āstikaṃ dānaśīlaṃ ca sarvabhūtahite ratam /
gurulakṣaṇam (kulārṇave)
śrīguruḥ parameśāni śuddhavarṇo manoharaḥ // १-

sarvalakṣaṇasaṃpannaḥ sarvāvayavaśobhitaḥ /
sarvāgamārthatattvajñaḥ sarvamantrapradhānavit // १-

lokasaṃmohanākāro devavatpriyadarśanaḥ /
p. ४५) iṅgatākāraceṣṭābhi rdūrataḥ kṛtadurjanaḥ // १-

antarmukho bahirdṛṣṭiḥ sarvajño deśakālavit /
ājñāsiddhastrikālajño nigrahānugrahakṣamaḥ // १-

vedavedāṅgavicchāntaḥ sarvajīvadayāparaḥ /
svādhīnendriyasaṃcāraḥ ṣaḍvargavijayakṣamaḥ // १-

agragaṇyo'tigambhīraḥ pātrāpātraviśeṣavit /
nirmalo nityasaṃtuṣṭo nirdvandvo nityaśaktimān // १-

sadbhaktavatsalo dhīraḥ kṛpāluḥ smitapūrvavāk /
bhaktipriyaḥ sarvasamo dayāluḥ śiṣyaśāsitā // १-

sveṣṭadevaguruḥ prājño vanitāpūjanotsukaḥ /
nitye naimittike kāmye rataḥ karmaṇyanindite // १-

rāgadveṣabhayakrodhadambhāhaṅkāravarjitaḥ /
svavidyānuṣṭhānatapovidyānāṃ ca prakāśakaḥ // १-

yadṛcchālābhasaṃtuṣṭo guṇadoṣavibhedakaḥ /
strīdhanādiṣvanāsakto duḥsaṅgavyasanoñjhitaḥ // १-

alolupo'hiṃsrakaścāpakṣapātī vicakṣaṇaḥ /
vittavidyādibhirmantrayantratantrādyavikrayī // १-

niḥsaṃkalpo nirvikalpo nirṇītātmātidhārmikaḥ /
tulyanindāstutirmaunī nirapekṣo niyāmakaḥ // १-

ityādilakṣaṇopetaḥ kathitaḥ śrīguruḥ priye /
atha niṣiddhagurulakṣaṇam (tattvasāre)
bahvāśī dīrghasūtrī ca viṣayādiṣu lolupaḥ // १-

hetuvādarato duṣṭo vāgvādī gurunindakaḥ /
p. ४६) aromā bahuromā ca ninditāśramasevakaḥ // १-

kāladanto'sitoṣṭhaśca durgandhiśvāsavāhakaḥ /
duṣṭalakṣaṇasaṃpanno yadyapi svayamīśvaraḥ // १-

bahupratigrahāsakta ācāryaḥ śrīkṣayāvahaḥ /
atha śiṣyalakṣaṇam (kulārṇave)
sacchiṣyaṃ taṃ kuleśāni sarvalakṣaṇasaṃyutam // १-

śamādisādhanopetaṃ guṇaśīlasamanvitam /
śuddhadehānvavāyajñaṃ dhārmikaṃ śuddhamānasam // १-

viśvāsavinayopetaṃ vittaśāṭhyavivarjitam /
asādhyasādhakaṃ śūraṃ balakāntisamanvitam // १-

anukūlakriyāyuktamapramattaṃ vicakṣaṇam /
hitasatyamitasnigdhabhāṣiṇaṃ muktadūṣaṇam // १-

sakṛduktagṛhītārthaṃ caturaṃ buddhivistaram /
gṛhamatyāsavotsaṅga nirvikāramasevakam // १-

vimṛśyakāriṇaṃ vīraṃ manodāridryavarjitam /
sarvakāryātikuśalaṃ dhīraṃ sarvopakārakam // १-

atyarthaṃ paranindāyāṃ vimukhaṃ sumukhaṃ priye /
jitendriyaṃ susaṃtuṣṭaṃ dhīmantaṃ brahmacāriṇam // १-

tyaktādhivyādhicāpalyaṃ duḥśaṅkātaṅkavarjitam /
gurudhyānastutikathāsevanābhajanotsukam // १-

gurudaivatabhaktaṃ ca kāminī bhajanotsukam /
gurvājñāpālakaṃ devi gurukīrtipraśaṃsakam // १-

p. ४७) guruvākyapramāṇajñaṃ guruśuśruṣaṇe ratam /
cittānuvartinaṃ prekṣyakāriṇaṃ kulanāyike // १-

lajjābhimānagarvādivarjitaṃ gurusannidhau /
nirapekṣaṃ gurudravye tatprasādābhikāṅkṣiṇam // १-

gurudhyānādinirataṃ mokṣamārgābhikāṅkṣiṇam /
ityādilakṣaṇopetaṃ guruḥ śiṣyaṃ parigrahet // १-

kutsitaśiṣyalakṣaṇaṃ tatraiva -
duṣṭānvavāyajaṃ duṣṭaṃ guṇahīnaṃ virūpitam /
paraśiṣyaṃ ca pākhaṇḍaṃ dhūrtaṃ paṇḍitamāninam // १-

hīnādhikavikārāṅgaṃ vikalāvayavānvitam /
paṅgumandhaṃ ca vadhiraṃ malinaṃ vyādhipīḍitam // १-

ucchiṣṭaṃ durmukhaṃ cāpi svecchāveśadharaṃ viṭam /
durbhidagdhaṃ kuceṣṭaṃ ca kuṭilaṃ bhīmavīkṣaṇam // १-

nidrālasyayutaṃ tandrādyūtādivyasanānvitam /
kapāṭakuḍyastambhādau tirohitatanuṃ sadā // १-

śūnyamuktakaraṃ kṣudraṃ śraddhābhaktivivarjitam /
kimekavādinaṃ stabdhaṃ dūṣakaṃ capalaṃ śaṭham // १-

dhanastrīśuddhirahitaṃ niṣedhavidhivarjitam /
rahasyabhedakaṃ cāpi vedakāryārthaghātakam // १-

mārjārabakavṛttiṃ ca randhrānveṣaṇatatparam /
māyānvitaṃ kṛtaghnaṃ ca pracchannāntaradāyakam // १-

p. ४८) viśvāsaghātaktaṃ devadrohiṇaṃ pāpakāriṇam /
aviśvāsamavidyāṅgamanarthasiddhikāṅkṣiṇam // १-

ātatāyinamāditsuṃ kutsitaṃ kūṭasākṣiṇam /
sarvatra yācakaṃ devi sarvākṛṣṭābhigāminam // १-

asatyaniṣṭhaṃ cāsaktaṃ grāmyādibahubhāṣiṇam /
durvicāravitarkādikārakaṃ kalahapriyam // १-

vṛthākṣepakaraṃ bhrāntaṃ bhrāmakaṃ vāgviḍambakam /
parokṣe dūṣaṇakaraṃ pratyakṣe priyavādinam // १-

vāgrukṣavādinaṃ vidyācauramātmapraśaṃsakam /
guṇāsahiṣṇuṃ sadbhītamatikrodhasamanvitam // १-

cārvākaṃ durjanasakhaṃ sarvalokavigarhitam /
piśunaṃ parasaṃtāpaṃ sarvaprāṇibhayaṃkaram // १-

akleśavādinaṃ mitradrohiṇaṃ bhrātṛvañcakam /
jihvopasthaparaṃ devi taskaraṃ paśuceṣṭhitam // १-

akāraṇadveṣahāsyakleśakrodhādikāriṇam /
atihāsyasya kartāraṃ bhramāntaḥparihāsakam // १-

kāmukaṃ cāṭinirlajjaṃ mithyāduśceṣṭasūcakam /
asūyāmadamātsaryadambhāhaṃkārasaṃyutam // १-

īrṣyāpaiśunyapāruṣyakārpaṇyakrodhamāninam /
adhīraṃ duḥkhitaṃ dveṣyamaśaktaṃ tattvavarjitam // १-

asiddhakumatiṃ mūḍhaṃ cintākulitamānasam /
tṛṣṇālobhayutaṃ dīnamatuṣṭaṃ sarvayācakam // १-

p. ४९) bahvāśinaṃ kapaṭinaṃ bhrāmakaṃ kuṭilaṃ priye /
bhaktiśraddhādayāśāntidharmācāravivarjitam // १-

mātāpitṛguruprājñamahatāṃ hāsyakārakam /
kuladravyādivībhatsaṃ gurusevābhimāninam // १-

strīduṣṭaṃ samayabhraṣṭaṃ guruśaptaṃ maheśvari /
ityādiviguṇopetaṃ guruḥ śiṣyaṃ parityajet // १-

snehādvā lobhato vāpi yadi gṛhṇāti dīkṣayet /
tasmin gurau saśiṣye ca devatāśāpa āpatet // १-

tasmādevaṃ vidhaṃ śiṣyaṃ na gṛhṇīyāt kadācana /
yadi gṛhṇāti mohena tatpāpaiḥ prāpyate guruḥ // १-

mantripāpaṃ ca rājānaṃ patiṃ jāyākṛtaṃ yathā /
tathā śiṣyakṛtaṃ pāpaṃ prāyo gurumapi spṛśet // १-

jñānena kṛpayā vāpi guruḥ śiṣyaṃ parīkṣayet /
saṃvatsaraṃ tadarddhaṃ vā tadarddhaṃ vā tadarddhataḥ // १-

uttamānadhame kārye nīcānuttamakarmaṇi /
prāṇadravyapradānādyairādeśaiśca samāgamaiḥ // १-

tanmarmasūcakairvākyairmāyābhiḥ krūraceṣṭitaiḥ /
pakṣapātairudāsīnairanekaiśca muhurmuhuḥ // १-

āhṛṣṭaḥ pīḍitaścāpi yo viṣādaṃ na yāti ca /
guruḥ kṛpāṃ karotīti mudā saṃvedayet sadā // १-

śrīgurusmaraṇe vāpi kīrttane cāpi vandane /
paricaryāyāmāhvāne preṣaṇe'nveṣaṇe priye // १-

p. ५०) ānandakamparomāñcasvaranetrādivikriyā /
yeṣāṃ syāt te na yogyāḥ syurmantrasiddhirapīśvari // १-

(mantramuktāvalyām)
tayorvatsaramātreṇa jñātānyonyaṃ bhaviṣyati /
gurutā śiṣyatā vāpi nānyatheti viniścayaḥ // १-

(merutantre)
dhanārthinastu guravaḥ śiṣyāḥ siddhyarthinaḥ kalau /
tasmānna cobhayoḥ siddhirdevatānāṃ viḍambanam // १-

(liṅgāgame)
śiṣyaśca sadgurormantraṃ hṛhītvā taṃ parityajet /
gurutyāgakaraḥ śiṣyaḥ prāyaścittī bhaveddhruvam // १-

(rudrayāmale)
gurutyāgādbhavenmṛtyurmantratyāgāddaridratā /
gurumantraparityāgādrauravaṃ narakaṃ vrajet // १-

kaulikena paśormantragrahaṇe tu tatparityāgo'pi devyāgame uktaḥ /
yadi daivāt paśorvidyā labhyate kulajairnaraiḥ /
dvijaṃ tu kaulikaṃ prāpya punarvidyāmupālabhet // १-

yo gṛhṇāti paśordīkṣāṃ tasyādhirgātrapīḍanam /
bhavatyeva na saṃdeho bandhanaṃ caiva vā bhavet // १-

vaṭapatre likhitvā ca tanmantraṃ śrotasi kṣipet /
sadguruṃ vā samāśritya gṛhṇīyāt saṃskṛtaṃ manum // १-

(kulārṇave)
śrīguruṃ lakṣaṇopetaṃ saṃśayacchedakārakam /
p. ५१) labdhvā jñānapradaṃ devi na gurvantaramāśrayet // १-

anabhijñaṃ guruṃ prāpya saṃśayācchedakārakam /
śiṣyo gurvantaraṃ gatvā taddoṣairnānulipyate // १-

(śaivāgame)
guravo bahavaḥ santi kumantrauṣadhavedinaḥ /
nigamāgamaśāstroktamantrajño durlabho bhuvi // १-

suvijñaścoddharenmūrkhaṃ na mūrkho mūrkhamuddharet /
śilāṃ saṃtārayennaurhi kiṃ śilāṃ tārayecchilā // १-

madhulubdho yathā bhṛṅgaḥ puṣpāt puṣpāntaraṃ vrajet /
jñānalubdhastathā śiṣyo gurorgurvantaraṃ vrajet // १-

(vārāhītantre)
svanāmnā na guruḥ kāryo bhāryā ca mātṛnāmikā /
athoktalakṣaṇalakṣitasyāpi gurorviśeṣamāha / (rudrayāmale)
vaiṣṇave vaiṣṇavo grāhyaḥ śaive śaivaśca śāktike // १-

śaivaḥ śākto'pi sarvatra dīkṣāsvāmī na saṃśayaḥ /
vyutkrameṇa maheśāni mantrasiddhirbhavenna hi // १-

na patnīṃ dīkṣayedbharttā na pitā dīkṣayet sutām /
na putraṃ ca tathā bhrātā bhrātaraṃ ca na dīkṣayet // १-

na patnīṃ dīkṣayedbharteti paśukalpe / vīrakalpe tu -
vīrāṇāṃ kaulikānāṃ ca bhartā dīkṣaṇamācaret /
bharturdīkṣāpradāne tu na doṣaḥ kaulikāgame // १-

śivena dīkṣā pūrvaṃ tu gauryai dattā śubhāvahā- ityuktam /
tathā-
piturmantraṃ na gṛhṇīyāt tathā mātāmahādapi // १-

p. ५२) sodarācca kaniṣṭhādvā vairipakṣāśritāt tathā /
(gaṇeśavimarṣiṇyām)
piturdīkṣā yaterdīkṣā dīkṣā ca vanavāsinaḥ // १-

viviktāśramiṇo dīkṣā sā na kalyāṇadāyinī /
(yoginītantre)
nirvīryaṃ hi piturmantraṃ tathā mātāmahasya ca // १-

sodarasya kaniṣṭhasya vairipakṣāśritasya ca /
pramādādvā tathājñānāt pitṛdīkṣāṃ yadācaret // १-

prāyaścittaṃ tataḥ kṛtvā punardīkṣāṃ samācaret /
atra piturityanādare ṣaṣṭhī tena pitrādiṣvabhaktirūpo'nādaro'tipari-cayādinā yadi bhavati tadā putrādinā mantro na grāhya ityarthaḥ / iti sudhārṇavakṛtaḥ /
matsyasūkte tu -
nirvīryaṃ hi piturmantraṃ śaive śākte na duṣyati - ityuktam // १-

(tārākalpe)
kathamapi manumetaṃ prāpya śiṣyāya kasmai
nijakulatilakāya jyeṣṭhaputrāya dadyāt - idaṃ tārāviṣayakam / śrī vidyāviṣaye'pi na pitṛdīkṣāniṣedhaḥ / taduktaṃ (śrīkrame)
manurvimṛśya dātavyo jyeṣṭhaputrāya dhīmate /
svīyamantragrahaṇe tu guruvicāro na kartavyaḥ /
svīyamantropadeśe tu na kuryādgurucintanam // १-४०७ // //
iti bhairavatrantravacanāt /
tathā ca -
brahmaṇā kathitaṃ pūrvaṃ vaśiṣṭhāya mahātmane /
vasiṣṭho'pi svaputrāya matpitre dattavān svayam // १-

p. ५३) prasannahṛdayaḥ svacchaḥ pitā me karuṇānidhiḥ /
kurukṣetre mahātīrthe sūryaparvaṇi dattavān // १-

iti viṣṇumantramadhikṛtya vaiśampāyanasaṃhitāyāṃ śaunakaṃ prati vyāsavākyādviṣṇumantre'pi na pitṛdīkṣāniṣedhaḥ /
sa tūpadeśyaḥ putraśca vyatyayī ca sutastathā /
iti nārāyaṇīyavacanādabhaktasyaiva putrasya pitṛdīkṣāniṣedhaḥ / iti saṃpradāyavidaḥ / vyatyayī mantrāntaraṃ datvā mantrāntaragrāhakaḥ /
(yoginītantre)
striyo dīkṣā śubhā proktā mātuścāṣṭaguṇā smṛtā // १-

sādhvī caiva sadācārā gurubhaktā jitendriyā /
sarvamantrārthatattvajñā suśīlā pūjane ratā // १-

guruyogyā bhavet sā hi vidhavā parivarjitā /
(vaiśampāyanasaṃhitāyām)
svapnalabdhaṃ striyā dattaṃ saṃskāreṇaiva siddhyati // १-

saṃskāraśca tatraiva -
svapnalabdhe ca kalaśe guroḥ prāṇān niveśayet /
vaṭapatre kuṅkumena likhitvā grahaṇaṃ kṛtam // १-

tataḥ siddhimavāpnoti viphalaṃ tvanyathā bhavet /
siddhamantragrahaṇe tu na kaścidvicāraḥ / taduktaṃ (śaktiyāmale)
siddhamantro yadi bhavet tadā patnīṃ sudīkṣayet // १-

śaktitvena varārohe na ca sā putrikā bhavet /
pitā tathāvidhaḥ putryai tathā dīkṣāṃ samācaret // १-

bhrātā siddhamanurbhūyāt gururbhrātustu śaktitaḥ /
siddhamantro naraḥ sarvamayogyaṃ yogyatāṃ nayet // १-

p. ५४) (mahākapilapañcarātre)
na mantre cādhikāro'sti śūdrāṇāṃ niyamaḥ paraḥ /
mantrābhāvādamantreṇa bhāṣitaṃ sarvakarma hi // १-

(sātātapasaṃhitāyām)
yāvantyarṇāni mantrāṇāṃ strīśūdrādeḥ pradāpayet /
tāvatyo brahmahatyāḥ syuḥ svayamāha prajāpatiḥ // १-

iti vaidikādimantraparam //
(bhaviṣyottare)
brāhmaṇā kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrā ye śucayo'malāḥ /
teṣāṃ mantrāḥ pradeyā vai na tu saṃkīrṇavarṇinām // १-

(devīyāmale)
svāhāpraṇavasaṃyuktaṃ mantraṃ śūdre dadaddvijaḥ /
śūdro nirayagāmī syādvipraḥ śūdratvamāpnuyāt // १-

(brahmapurāṇe)
vaidiko miśrito vāpi viprādīnāṃ vidhīyate /
tāntriko viprabhaktasya śūdrasyāpi prakīrtitaḥ // १-

(bhāgavate ११ skandhe)
vaidikastāntriko miśra iti me trividho makhaḥ /
trayāṇāmīpsitenaiva vidhinā māṃ samarccayet // १-

(sāmbapurāṇe)
śrutibhraṣṭaḥ śrutiproktaprāyaścitte bhayaṃ gataḥ /
krameṇa śrutisiddhyarthaṃ brāhmaṇastaṃ samāśrayet // १-

pañcarātraṃ bhāgavataṃ tantraṃ vaikhānasābhidham /
vedabhraṣṭān samuddiśya kamalāpatiruktavān // १-

(ācārakusumāvalyām)
brahmavīryasamutpanno brāhmaṇīgarbhasaṃbhavaḥ /
p. ५५) vedoktāśeṣasaṃskārasaṃskṛtaḥ sarvadā śuciḥ // १-

adhītavedavedāṅgo vedāntārthavicakṣaṇaḥ /
trikālavihitasnānasaṃdhyopāsanatarpaṇaḥ // १-

nityaṃ sahasragāyatrījāpako vaiśvadevakṛt /
agnihotrī sāvadhāno daive paitre ca karmaṇi // १-

svakarmacyutibhītaśca bhītaḥ kālavyatikramāt /
prāyaścitteṣvabhītaśca sadācāreṣu sādaraḥ // १-

garhitācāravimukhaḥ śānto dāntaḥ prasannadhīḥ /
ityādilakṣaṇopetaḥ kathito vaidiko budhaiḥ // १-

etadanyabrāhmaṇā ye vedabhraṣṭāśca te matāḥ /
vedabhraṣṭadvijātīnāṃ miśro'dhvā siddhidaḥ kalau // १-

vedokta eva mārgaḥ syādvaidikasya dvijasya ca /
parityaktaśrautamārgaḥ patitaḥ kathyate dvijaḥ // १-

(nāradapañcarātre)
strīśūdrebhyo manuṃ dadyāt svāhāpraṇavavarjitam /
(kulārṇave)
strīśūdrāṇāmayaṃ mantro namo'ntaśca sukhāvahaḥ // १-

etajjñātvā maheśāni cāṇḍālānapi dīkṣayet /
(yājñavalkyasaṃhitāyām)
na vaidikaṃ japecchūdraḥ striyaścaiva kadācana // १-

namo'ntaṃ śaivamantraṃ vā vaiṣṇavaṃ ceṣyate budhaiḥ /
(merutantre)
mohādvā kāmataḥ śūdraḥ purāṇaṃ saṃhitāṃ smṛtim // १-

paṭhannarakamāpnoti pitṛbhiḥ saha pāpakṛt /
p. ५६) yaḥ śūdro buddhipūrvaṃ tu śṛṇuyācchrāvayeddvijaḥ // १-

vedaṃ tau duḥkhitau sto'smin bhave'nyatra tu nārakau /
adhikāramadādyastu dhanasya madato'pi vā // १-

śūdrastu śṛṇuyādvedaṃ sa nirvaṃśaśca nirdhanaḥ /
ajñānāccecchuto vedaḥ śrāvito vā dvijanmanā // १-

prājāpatyatrayaṃ kṛtvā tau dvau śuddhau bhaviṣyataḥ /
bhūtaśuddhitantroktāni tantracintāmaṇilikhitavacanāni /
praṇavoccāraṇāddhomācchālagrāmaśilārcanāt // १-

brāhmaṇīgamanāccaiva śūdraścāṇḍālatāṃ vrajet /
śūdrasya praṇavoccāraṃ purāṇāsaṃmataṃ priye // १-

tasmādyatnena kartavyaṃ tantroktaṃ śūdrajātinā /
mahāvidyāprabhāveṇa śūdro vaiśyatvamāpnuyāt // १-

praṇavādyaṃ maheśāni gṛhṇīyuḥ śūdrajātayaḥ /
etaddīkṣāparaṃ tattvaṃ sugopyaṃ parameśvari // १-

(rudrayāmale)
pravṛtte bhairavītantre sarve varṇā dvijātayaḥ /
nivṛtte bhairavī tantre sarve varṇāḥ pṛthak pṛthak // १-

atra dvijātaya iti varṇadvayajātāḥ / kuṇḍādaya iti nāgojibhaṭṭāḥ /
(sautrāmaṇitantre)
māyābījaṃ brāhmaṇaḥ syācchrībījaṃ kṣatriyaḥ smṛtaḥ /
kāmabījaṃ bhavedvaiśyo vāgbhavaṃ śūdra īritaḥ // १-

caturbījaparityakto mantraḥ paulastyasaṃjñakaḥ /
caturbījaṃ brāhmaṇānāṃ kṣatriyāṇāṃ tribījakam // १-

bījadvayaṃ tu vaiśyānāṃ śūdrāṇāṃ tvekabījakam /
p. ५७) (brahmapurāṇe)
oṃkārādisamāyuktaṃ namaskārāntamīritam /
svanāma sarvasattvānāṃ mantra ityabhidhīyate // १-

(yāmale)
svatārārāśikoṣṭhānāmanukūlān bhajenmanūn /
śiṣyānukūlaṃ cakrebhyo jñātvā dadyānmanuṃ guruḥ // १-

atha cakravicāraḥ / taduktam (bhuvaneśvarī tantre)
tārāśuddhirvaiṣṇavānāṃ kośaśuddhiḥ śivasya ca /
rāśiśuddhistraipure ca gopāle'kaḍamaḥ smṛtaḥ // १-

akaḍamo vāmanasya gaṇeśe dantacakrakam /
dantacakraṃ varāhasya mahālakṣmyāḥ kulākule // १-

nāmādicakre sarveṣāṃ bhūtacakre tathaiva ca /
doṣān saṃśodhya gṛhṇīyādguruvākyena jalpakaḥ // १-

(vārāhasaṃhitāyām)
tārācakraṃ rāśicakraṃ nāmacakraṃ tathaiva ca /
atra cet saguṇo mantro nānyacakraṃ vicārayet // १-

atha vakṣye vicāro'yaṃ cakrāṇāṃ siddhihetave /
tatastu prathamaṃ vakṣye svakulākulacakrakam // १-

kāraṇāt pañcabhūtānāmudbhūtā mātṛkā yataḥ /
ato bhūtātmakā varṇāḥ pañcapañcavibhāgataḥ // १-

vāyavagnibhūjalākāśāḥ pañcāśallipayaḥ kramāt /
pañca hrasvāḥ pañca dīrghā vindvantāḥ saṃdhisaṃbhavāḥ // १-

pañcaśaḥ kādayaḥ ṣakṣalasahāntāḥ samīritāḥ /
pañcapañceti daśavarṇā ityarthaḥ / vāyavagnibhūjalākāśā iti / a-ā-ekacaṭatapayaṣā mārutāḥ / i-ī-r-ekhachaṭhathapharakṣā āgneyāḥ / u-ū-ogajaḍadabalalāḥ bhaumāḥ /
p. ५८) ṛ-ṝ aughajhaḍhadhabhavasā jalīyāḥ / ḷ ḹ aṃṅañaṇanamaśahā nābhasāḥ / pañcahrasvā iti a i u ṛ ḷ / pañcadīrghā iti ā ī ū ṝ ḹ / vindvantā iti vindurante yasya tena aṃ ityarthaḥ / saṃdhisaṃbhavā iti e ai o au /
svanāmādyakṣarāṇāṃ tu mitraṃ vā svakulaṃ varam // १-

tadyathā -
sādhakasyākṣaraṃ pūrvaṃ mantrasyāpi tathākṣaram /
yadyekabhūtadaivatyaṃ jānīyāt svakulaṃ hi tat // १-

mitramiti parasparamaitram / taduktam (dīpikāyām)
pārthivaṃ vāruṇaṃ maitramāgneyasyāpi mārutam /
pārthivānāmakṣarāṇāṃ śatrutve mārutaṃ sthitam // १-

āgneyasyāmbhasaṃ śatrurambhasastaijasaṃ smṛtam /
eteṣāmeva sarveṣāmavirodhi tu nābhasam // १-

parasparaviruddhānāṃ na kuryānmelanaṃ sudhīḥ /
uktaṃ kulākulaṃ cakraṃ samastapuruṣārthakam // १-

vāyuḥ
agniḥ
bhūḥ
jalam
ākāśaḥ
a
i
u
ṛ
ḷ
ā
ī
ū
ṝ
ḹ
e
ai
o
au
aṃ
ka
kha
ga
gha
ṅa
ca
cha
ja
jha
ña
ṭa
ṭha
ḍa
ḍha
ṇa
ta
tha
da
dha
ṇa
pa
pha
ba
bha
ṃa
ya
ra
la
va
śa
ṣa
kṣa
la
sa
ḥa
iti kulākulacakram /
p. ५९) vakṣye akathahaṃ cakraṃ prāglikheccaturasrakam /
madhye rekhādvayaṃ dadyāt prāgagramudagagragam // १-

caturasraṃ bhavet tatra catuṣkoṣṭhasamanvitam /
pūrvāparāyataṃ dadyānmadhye rekhādvayaṃ tataḥ // १-

udagdakṣiṇadīrghaṃ ca dadyādrekhādvayaṃ tataḥ /
tataḥ ṣoḍaśakoṣṭhāḍhyaṃ jāyate cakramuttamam // १-

ādikṣāntā/llikhedvarṇān krameṇānena mantravit /
indva१gni३rudra११nava९netra२yugā४'rka१२dikṣu

ṛtva६ṣṭa८ṣoḍaśa१६caturdaśa१४bhautikeṣu

pātāla७pañcadaśa१५vahnihimāṃśu१३koṣṭhe
varṇā/llikhellipibhavān kramaśastu dhīmān // १-

ādau catuścatuṣkoṣṭhe siddhādīn parikalpayet /
pradakṣiṇakramādevaṃ svanāmākṣaramādyataḥ // १-

siddhasādhyasusiddhārikrameṇa gaṇayedbudhaḥ /
siddhādīn siddhidaḥ siddho japāt sādhyo hutādibhiḥ // १-

susiddhaḥ prāptimātreṇa sādhakaṃ bhakṣayedariḥ /
siddhārṇā bāndhavā jñeyā sādhyāste sevakā matāḥ // १-

susiddhāḥ poṣakāścaivaṃ śatravo ghātakāḥ smṛtāḥ /
(piṅgalāmate)
siddhaḥ siddhyati kālena sādhyastu japahomataḥ // १-

susiddho grahaṇādeva śatrurmūlāni kṛntati /
(merutantre)
ādau jñeyaṃ catuṣkeṣu siddhādyaṃ vidiśāsu ca // १-

p. ६०) tatsthānasamakoṣṭhāt tu punargaṇyaṃ gurūktitaḥ /
(piṅgalāmate)
siddhādīn śodhayenmantrī punaḥ siddhādibhiḥ smṛtaḥ // १-

siddhisiddho japāt siddhirdviguṇāt siddhisādhyakaḥ /
siddhaḥ susiddho'rdhajapāt siddhārirhanti bāndhavān // १-

sādhyasiddho dviguṇakaḥ sādhyasādhyo nirarthakaḥ /
sādhyasusiddho'rdhajapāt sādhyārirhanti gotrajān // १-

susiddhasiddho'rdhajapāt phalaṃ dadyādyathepsitam /
susiddhasādhyaṃ satataṃ japāt siddhirna cānyathā // १-

susiddhasiddho yo mantraḥ pūrvajanmakṛtaśramaḥ /
tasmāt taṃ sarvasiddhīnāṃ sādhane yojayenmanum // १-

susiddhārirviśeṣeṇa svakulaṃ nāśayeddhruvam /
arisiddhaḥ sutaṃ hanti arisādhyastu kanyakām // १-

patnīmapi susiddhastu aryarirmūlaghātakaḥ /
akathaha

uṅapa

ākhadakṣa

ūcapha

oḍava

ḷjhama

auḍhaśa

ḹñaya

īghana

ṝjabha

igadha

ṝchaba

aḥ tasa

aiṭhala

aṃṇaṣa

eṭara

p. ६१) atha ṛṇidhanicakram / tatra mantrāṇāṃ sādhakānāṃ ṛṇitve dhanitve ca hetumāha (tantrarāje)
pūrvajanmakṛtābhyāsāt pāpādasyāphalāptikṛt // १-

pāpe naṣṭe phalāvāptiḥ kāle dehakṣayādṛṇī /
mantrasaṃprāptimātreṇa prāk pūtaḥ siddhaye bhavet // १-

siddhamantrān gurorlabdhvā mantrī yatsiddhibhāgnaraḥ /
lakṣmīvān sa sadā pūjyo mantrabhogamavāpnuyāt // १-

sa mantro'sya ṛṇī jñeyo bhajanaṃ tasya pūrvagam /
tasmādṛṇaviśuddhistu kāryā sarvaistu sarvataḥ // १-

taduktam (sundarīrahasyavṛttau)
pūrvāparāyataṃ lekhyaṃ rekhādvādaśakaṃ kramāt /
krameṇaivātra jāyante koṣṭhā ekādaśa kramāt // १-

teṣu varṇā/llikhenmantrī svarādikramayogataḥ /
dvau dvau svarau pañcasu koṣṭhakeṣu
śeṣān svarān ṣaṭsu ṣaḍekamekam /
kādīn haśeṣān vilikhet tato'rṇā-
nekaikamekādaśamātrakeṣu // १-

sādhyāṅkān vilikhedūrdhve sādhakāṅkānadho likhet /
indra१४rkṣa२७netra२ravi१२pañcadaśa१५rtu६veda४-
vanhyā३yudhā८ṣṭa८nava९bhirguṇitā/śca sādhyān /
di१०gbhū१muni७śruti४gajā८gni३munī७ṣu५veda४-
ṣa६ḍvahni३bhiśca guṇitānatha sādhakārṇān // १-

p. ६२) sādhyāṅkān sādhakāṅkā/śca pūrayedgṛhasaṃkhyayā /
nāmākṣarādakathahādgajabhaktaśeṣaṃ
jñātvobhayoradhikaśeṣamṛṇaṃ dhanaṃ syāt // १-

mantro yadyadhikāṅkaḥ syāt tadā mantraṃ japet sudhīḥ /
same'pi ca japenmantrī na japet tadṛṇādhike // १-

(merutantre)
ṛṇī tu sādhako jñeyaḥ sādhakāṅko yadādhikaḥ /
yāvat syādadhikastāvatsaṃkhyākāni yadācaret // १-

puraścaraṇasaṃjñāni tadāsya samatā bhavet /
puraścaryāṃ punaḥ kṛtvā tadā syāt kāryasādhakaḥ // १-

(sundarīrahasyavṛttau)
guṇite tu kṛte'ṅkānāṃ yaccheṣaṃ jāyate sphuṭam /
tadaṅkaṃ kathayāmyatra ekādaśagṛhasthitam // १-

ṣaṭ६kāla६kāla६viya०dagni३samudra४veda४-
khā०'kāśa० śūnya० dahānāḥ३ khalu sādhyavarṇāḥ /
yugma२dvi२pañca५viyada०mbara०yuk२śaśāṅka१-
vyomā०'bdhi४ veda४ śaśinaḥ१ khalu sādhakārṇāḥ // १-

nāmākṣarādakathahādgajabhaktaśeṣaṃ
jñātvobhayoradhikaśeṣamṛṇaṃ dhanaṃ syāt // १-४८६ef //
p. ६३)

a ā
i ī
u ū
ṛ ṝ
ḷ ḹ
e
ai
O
au
aṃ
aḥ
ka
kha
ga
gha
ṅa
ca
cha
ña
jha
ña
ṭa
ṭha
ḍa
ḍha
ṇa
ta
tha
da
dha
na
pa
pha
ba
bha
ma
ya
ra
la
va
śa
ṣa
sa
ha

iti ṛṇidhanicakram /
atha vargacakram / taduktam (tantrarāje)
mantrāṇāmariśodhārthaṃ nāmādyakṣarapūrvakam /
aṣṭau koṣṭhān samālikhya vargānaṣṭau likhet tataḥ // १-

pakṣimārjārapañcāsyaśvānaḥ sarpākhudantinaḥ /
meṣa kramādakārādivasuvargayutā ime // १-

pakṣimārjārayorvairaṃ vairaṃ mārjārapakṣiṇoḥ /
vairaṃ pakṣibhujaṅgānāṃ śātravaṃ gajasiṃhayoḥ // १-

meṣakukkurayorvairaṃ prītiṃ yuktyā vicārayet /
bhujaṅgasiṃhayormaitrī meṣamūṣakayostathā // १-

lokādanyacca vijñeyaṃ vyavahāraprayogataḥ /
evaṃ yantravaraṃ jñātvā hṛhṇīyānmantramuttamam // १-

taduktam (vārāhī tantre)
mārjārakukkuravyālaiḥ pakṣiṇāṃ vairitā bhavet /
p. ६४) mārjārasya śunākhubhyāṃ siṃhasya dantinā sadā // १-

kukkurasya khagautubhyāṃ khagākhubhyāṃ ca bhoginaḥ /
undurasyotusarpābhyāṃ hariṇā saha dantinaḥ // १-

garutmatsarpayorvairaṃ tathā ca gajasiṃhayoḥ // १-४९३ef //
a

pakṣī
ka

mārjāraḥ
ca

siṃhaḥ
ṭa

śvā
ta

nāgaḥ
pa

ākhuḥ
ya

gaja.ḥ
śa

meṣaḥ
iti vargacakram /
atha rāśicakraṃ tatraiva-
sūtradvayaṃ pūrvaparāyataṃ tanmadhye dvayaṃ yāmyakuberabhedāt /
ekaikamīśānaniśācare tu hutāśavāyavorvilikhet tato'rṇān // १-

vedā४'gni३vahni३yugala२śravaṇā२saṃkhyān
pañce५ṣu५vāṇa५śara५pañca५catuṣṭayā४ntān /
meṣāditaḥ pratilikhet sakalā/stu varṇān
kanyāgatān pravilikhedatha śādyavarṇān // १-

(vārāhī tantre)
vedā४gni३vahni३ yugala२śravaṇa२ dvi२vāṇa५-
vāṇe५ṣu५vāṇe५ṣu५payodhi४saṃkhyān /
meṣādikoṣṭheṣvabhilikhya varṇān
ṣaḍeva śādīn yuvatau likhitvā // १-

p. ६५) yadāhurācāryāḥ /
caturbhiryādibhiḥ sārdhaṃ syāt kṣakārastu mīnagaḥ / iti //
eko vāpyatha pañcamo'tha navamo rāśeḥ svakādbāndhavo
rāśeḥ syāddaśamo dvitīyasahitaḥ ṣaṣṭho bhavet sevakaḥ /
rudrāgnisvarasaṃkhyayā nigadito mantraḥ svayaṃ poṣakaḥ
syāccedaṣṭamavatsaraśrutimito mantraḥ svayaṃ ghātakaḥ // १-

lagno १dhanaṃ २bhrātṛ३śatru४putra५mitra६kalatrakāḥ

maraṇaṃ८dharma९karmā१०'ya११ vyayā१२ dvādaśa rāśayaḥ // १-

atra rāśicakre caturthasthānaṃ śatrurna tu bandhuḥ / evaṃ ṣaṣṭhasthānaṃ bandhurna ca śatruriti kecit /
anyacca /
japtuḥ svarāśito varjyāḥ ṣaṣṭhāṣṭaravigāḥ śubhāḥ /
ekadvitricatuṣpañcasaptāṅkadaśarudragāḥ // १-

lagno dhanaṃ bhrātṛbandhuputraśatrukalatrakāḥ /
maraṇaṃ dharmakarmāyavyayā dvādaśa rāśayaḥ // १-

nāmānurūpameteṣāṃ śubhāśubhaphalaṃ diśet /
svarāśermantra paryantaṃ gaṇanīyaṃ vicakṣaṇaiḥ // १-

rāśīnāṃ śuddhatā jñeyā tyajecchatrumṛtī vyayam /
tasyāyamupadeśaḥ /
pūrvapaścimāyataṃ rekhādvayam / dakṣiṇottarāyataṃ rekhādvayam / īśānarākṣasakoṇayo rekhādvayam / agnivāyavyakoṇayo rekhādvayam / evaṃ rekhāṣṭakam / tatkoṣṭheṣu pañcāśadvarṇān meṣādito vakṣyamāṇakrameṇa likhet /
tadyathā /
a ā i ī meṣe / u ū ṛ vṛṣe / ṛ ḷ ḹ mithune / e ai karkaṭe / o au siṃhe / aṃ aḥ śa ṣa sa ha kanyāyām / ka kha ga gha ṅa tulāyām / ca cha ja jha ña vṛścike / ṭa ṭha ḍa ḍha ṇa dhanuṣi / ta tha da dha na makare / pa pha ba bha ma kumbhe / ya ra la va kṣa mīne /
p. ६६)
u ū ṛ

ṝ ḷ ḹ

a ā
i ī

ya ra la va
kṣa

pa pha ba bha ma

e ai

ta tha da dha na

o au

aṃ aḥ
śa ṣa sa ha

ka kha ga
gha ṅa

ṭa ṭha ḍa
ḍha

ca cha ja
jha ña

iti rāśicakram /
atha nakṣatracakraṃ tatraiva /
pūrvāparāyatā rekhā daśa deyāḥ prayatnataḥ // १-

udagdakṣiṇadīrghā ca deyā rekhācatuṣṭayī /
navatritayasaṃyuktā koṣṭhānāṃ saptaviṃśatiḥ // १-

jāyate ca tathā kuryāllikhedvarṇā/stu teṣu ca //
pakṣai२ka१trya३bdhi४rūpā१vani१bhuja२śaśi१yu२gyugma२bhū१yugma२pakṣā

yugmai२ka१dvi२tri३rūpa१trya३vani१śaśi१śaśi१dvye२ka१pakṣā२gni३vedāḥ

aśvinyādikrameṇākṣaramiha gaditaṃ śeṣabhe vindusargau
japturnakṣatrabhūtādatha parigaṇayejjanmasaṃpatkrameṇa // १-

janma saṃpadvipat kṣemaḥ pratyariḥ sādhako badhaḥ /
maitrātimaitratārāḥ syustrirāvṛttyā navaiva hi // १-

gaṇayet tatkramādeva phalaṃ nāmānurūpataḥ /
janmarkṣe ca bhaveddhāniḥ saṃpattiḥ syācca saṃpadi // १-

p. ६७) vipattāre vipattiḥ syāt kṣeme maṅgalamādiśet /
pratyarau śatruvṛddhiḥ syāt sādhake siddhisādhanī // १-

badharkṣeṣu badho jñeyo mitrarkṣe mitravarddhanam /
atimitre bhavet saukhyaṃ tārācakramiti smṛtam // १-

vipadbadhaḥ pratyariśca parityājyo manīṣibhiḥ /
rāśyajñāne /
nijanāmādikaṃ varṇamādāya purataḥ priye // १-

mantrādyakṣaraparyantaṃ gaṇanīyāśca sūribhiḥ /
ityavijñātarāśyādiviṣayam /
tathā ca /
prakaṭaṃ yasya janmarkṣaṃ tasya janmarkṣato budhaḥ // १-

praṇaṣṭajanmabhaṃ yasya tasya nāmarkṣato budhaḥ /
piṅgalāmate /
prāyaṃ२somaṃ १guṇaṃ३vedaṃ४rūpaṃ१rūpaṃ१yamaṃ२śaśi१ // १-

prāyaṃ२prāyaṃ२tathācandraṃ१triprāyam soma१yugmakam

guṇai३ka१tri३guṇaṃsomaṃ yamākhyaṃ soma१yu२gguṇam३ // १-

vedaṃ४ ceti nyasedaṅkā/statsaṃkhyāṃ ca nyasellipim /
rasā६ṣṭana८va९bhadrāṇi yugmayugmaprabhedataḥ // १-

itarāṇi na bhadrāṇi jñātavyaṃ mantrakovidaiḥ /
ārabhya janmanakṣatraṃ mantratārāvasānikam // १-

p. ६८)
a ā
aśvinī
devaḥ
i
bharaṇī
manuṣyaḥ
ī u ū
kṛttikā
rākṣasaḥ
ṛ ṝ ḷ ḹ
rohiṇī
manuṣyaḥ
e
mṛgaśirāḥ
devaḥ
ai
ārdrā
manuṣyaḥ
o au
punarvasuḥ
devaḥ
ka
puṣyaḥ
devaḥ
kha ga
āśleṣā
rākṣasaḥ
gha ṅa
maghā
rākṣasaḥ
ca
pūrvaphā

manuṣyaḥ
cha ja
uttaraphā

manuṣyaḥ
ñha ña
hastaḥ
devaḥ
ṭa ṭha
citrā
rākṣasaḥ
ḍa
svātī
devaḥ
ḍha ṇa
viśākhā
rākṣasaḥ
ta tha da
anurādhā
devaḥ
dha
jyeṣṭhā
rākṣasaḥ
na pa pha
mūlam
rākṣasaḥ
ba
pūrvāṣā

manuṣyaḥ
bha
uttarāṣā

manuṣyaḥ
ma
śravaṇā
devaḥ
yara
dhaniṣṭhā
rākṣasaḥ
la
śatabhiṣā
rākṣasaḥ
vaśa
pūrvabhādraḥ
manuṣyaḥ
ṣa sa ha
uttarabhādraḥ
manuṣyaḥ
lakṣa aṃ aḥ
revatī
devaḥ
iti nakṣatracakram /
atha gaṇacakram (tatraiva)
pūrvottaratrayaṃ paścādbharaṇyārdrātha rohiṇī /
imāni mānuṣāṇyāhurnakṣatrāṇi manīṣiṇaḥ // १-

p. ६९) jyeṣṭhāśatabhiṣāmūladhaniṣṭhāśleṣakṛttikāḥ /
citrāmaghāviśākhāḥ syustārā rākṣasadaivatāḥ // १-

aśvinīrevatīpuṣyasvātīhastāḥ punarvasuḥ /
anurādhāmṛgaśiraḥśravaṇā devatārakāḥ // १-

anyacca jyotiḥśāstre /
de- mā- rā- mā- de- mā- de- de- rā- rā- mā- ma- de- rā- da- rā- /
de- rā- rā- ma- ma- de- rā- rā- mā- mā- de- gaṇabhāni ca // १-

taduktam (dīpikāyām)
hastasvātimṛgāśvinīhariguruḥ pauṣṇānurādhāditi-
rārdrārohiṇikottarāṇi bharaṇī pūrvāṇi bhāni trayam /
jyeṣṭhāśleṣaviśākhamūlavaruṇā vasvagnicitrāmaghāḥ
kathyante munibhiryathākramamime devā narā rākṣasāḥ // १-

iti gaṇacakram /
athākaḍamacakraṃ tatraiva /
cakraṃ vakṣye'kaḍamākhyaṃ prasiddhaṃ sarvasiddhidam /
mantrāṇāṃ grahaṇe mantrī sarvathā taṃ vicārayet // १-

rāśicakraṃ likhenmantrī varṇān klībavivarjitān /
akārādikṣakārāntān vilikhet kramataḥ sudhīḥ // १-

ādikoṣṭhe yathā varṇā jāyante'kaḍamāḥ kramāt /
vilikhya gaṇayejjapturnāmādyakṣarapūrvakam // १-

siddhasādhyasusiddhārikrameṇaiva punaḥ punaḥ /
anyacca /
akārādikṣakārāntaṃ dakṣapārśvakrameṇa tu // १-

meṣādito'bhimīnāntaṃ gaṇayet kramataḥ sudhīḥ /
p. ७०) japtuḥ svanāmato mantrī yāvanmantrādyamakṣaram // १-

siddhasādhyasusiddhārikrameṇaiva punaḥ punaḥ /
siddhaḥ siddhyati kālena sādhyaḥ siddhyati vā na vā // १-

susiddho grahaṇādeva ripurmūlaṃ nikṛntati /
aḥ ṭha
bhajñaḥ
aṃ
ṭabakṣa
a kaḍama
ākha
ḍhaya
iga
ṇara
auñaphala
īghatala
o jha
paha
ai janasa
echadhaṣa
uṅathava
ū
cadaśa
ityakaḍamacakram /
athoditacakram / taduktam (sundarī rahasyavṛttau)
uditākhyaṃ mahācakraṃ kathayāmi samāsataḥ // १-

ṣaṭkoṇaṃ vilikheccakraṃ samarekhaṃ manoharam /
pūrvādi vilikhedvarṇānādikṣāntān yathākramam // १-

udite sampaduddiṣṭā dvitīye saṃpadāṃ kṣayaḥ /
tṛtīye ca dhṛtiṃ vidyāccaturthe bandhuviplavaḥ // १-

pañcame saṃśayātmā syāt ṣaṣṭhe sarvavināśakaḥ /
nāmādyakṣaramārabhya yāvanmantrādyadarśanam // १-

p. ७१)
ityuditacakram /
atha ṣaṭpadamātṛkācakram / (merutantre)
yastu bījātmako mantrastatra ṣaṭpadamātṛkā /
vijñeyaṃ tatra padmaṃ tu racayet ṣaṭdalaṃ śubham // १-

tatra nyasenmātṛkārṇān kūṭaṣaṇḍhavivarjitān /
svanāmādyakṣaraṃ yatra tadārabhya vicārayet // १-

sampaddāridryadhairyāṇi bandhuvigrahasaṃśayāḥ /
sarvanāśakramādetannāmādyarṇasya koṣṭhataḥ // १-

kūṭaṃ śakāraḥ / ṣaṇḍhavarṇā ṛkārādayaścatvāraḥ /
p. ७२)
puraścaryārṇavasya prathamataraṅge
a eka chaḍa dhama ṣa
ū aḥ ca ṭhada bha śa
ā ai khajaḍha nayasa
va ṅa ba thaṭa aṃ u
o iṇapa gajha raha
la phagha ñata au lakṣa ī
iti ṣaṭpadamātṛkācakram /
(vārāhītantre)
koṣṭhaśuddhirvarāhe ca mahālakṣmyāṃ kulākulam /
nāmādicakraṃ sarveṣāṃ bhūtacakraṃ tathaiva ca // १-

tārāśuddhirvaiṣṇavānāṃ koṣṭhaśuddhiḥ śive bhavet /
traipure rāśiśuddhiḥ syādgopāle'kaḍamaḥ smṛtaḥ // १-

apavādamāha (yāmale)
yadi mantrā na śobhante vicāreṇa kathaṃcana /
tadā niṣedhamāśritya gṛhṇīyānmantramuttamam // १-

nṛsiṃhārkavarāhāṇāṃ prāsādapraṇavasya ca /
nityānāṃ haṃsamantrāṇāṃ siddhādīn naiva śodhayet // १-

tathā ca (kālikāpurāṇe)
nṛsiṃhārkavarāhāṇāṃ prāsādapraṇavasya ca /
ekākṣaradvyakṣarāṇāṃ siddhādīn naiva śodhayet // १-

(agnipurāṇe)
haṃsasyāṣṭākṣarasyāpi tathā pañcākṣarasya ca /
napuṃsakasya mantrasya siddhādīnnaiva śodhayet // १-

napuṃsako namo'ntaḥ /
p. ७३) taduktam (śāradāyām)
mātṛkāvarṇabhedebhyaḥ sarve mantrāḥ prajajñire /
mantravidyāvibhedena dvividhā mantrajātayaḥ // १-

mantrāḥ puṃdevatā jñeyā vidyāḥ strī devatāḥ smṛtāḥ /
puṃstrīnapuṃsakātmāno mantrāḥ sarve samīritāḥ // १-

puṃmantrā hū/phaḍantāḥ syurdviṭhāntāḥ syuḥ striyo matāḥ /
napuṃsakā namo'ntāḥ syurityuktā manavastridhā // १-

(sanatkumārasaṃhitāyām)
siddhaḥ sādhyaḥ susiddhaśca ariścaiva ca nārada /
gopāleṣu na boddhavyaḥ svaprakāśo yataḥ svayam // १-

(gaṇeśavimarṣiṇyām)
ekākṣare tathā kūṭe mālāmantre tribījake /
svapnalabdhe striyā datte siddhādīnnaiva śodhayet // १-

mālāmantralakṣaṇaṃ ca (nārāyaṇī tantre)
viṃśatyarṇādhikā mantrā mālāmantrāḥ prakīrtitāḥ /
(devī pureṇe)
kālikāyāṃ ca tārāyāṃ kullukāyāṃ trikūṭake // १-

tathaikākṣarakūṭe ca śivapañcākṣare'pi ca /
ṣaḍakṣare tu tasyaiva viṣṇoraṣṭākṣare'pi vā // १-

viṣṇordvādaśavarṇe ca rāmamantre'tha tārake /
vaiṣṇaveṣu ca bhairavyāṃ sundarī mantravaryake // १-

sārasvate ca bālāyāṃ siddhādīnnaiva śodhayet /
p. ७४) (gautamīye)
sarveṣu mantravarṇeṣu śreṣṭho vaiṣṇava ucyate // १-

vaiṣṇaveṣu ca sarveṣu kṛṣṇamantrāḥ phalādhikāḥ /
viśeṣato daśārṇo'yaṃ japamātreṇa siddhyati // १-

striyā dīkṣā śubhā proktā mātuścāṣṭaguṇādhikā /
svapnalabdhā ca yā vidyā tatra nāsti vicāraṇā // १-

(yoginī tantre)
gāruḍādiṣu saureṣu vaiṣṇave bauddhajainayoḥ /
mahāmantreṣu kūṭeṣu naiva siddhādiśodhanam // १-

bibhratyadbhutabhūtibhūtapavacovaicitryacitrāmṛta-
srotaḥśālini sannibandhanasaritsaṃbhedamabhyarhitam /
sadyuktisphuṭamauktikotkararucottuṅgastaraṅgo gataḥ
ādyaḥ śrīnaradevanirmitapuraścaryārṇave prasphuran // १-

iti śrīmanmahārājādhirājapratāpasiṃhasāhaviracite puraścaryārṇave ṣaḍāmnāyadevatātadācārādinirṇayapūrvakacakravivecanaṃ nāma prathamastaraṅgaḥ /
atha dīkṣākālanirṇayaḥ /
tatrādau māsaphalam / taduktam (yāmale)
vaiśākhe tu śivā dīkṣā vipulāṃ śriyamādiśet /
jyeṣṭhe mṛtyupradā caiva āṣāḍhe sukhasampadau // २-

śrāvaṇe ratnalābhaḥ syādbhādre duḥkhapradā matā /
āśvine sarvasiddhiḥ syāt kārtike jñānasiddhidā // २-

śubhakṛnmārgaśīrṣe ca pauṣe jñānavināśinī /
medhāvṛddhikarī māghe phālgune sarvavaśyakṛt // २-

caitre ca pīḍājananī malamāsaṃ vivarjayet /
(siddhāntaśekhare)
śaratkāle ca vaiśākhe dīkṣā śreṣṭhaphalapradā // २-

phālgune mārgaśīrṣe ca jyeṣṭhe dīkṣā ca madhyamā /
āṣāḍhe māghamāse ca kaniṣṭhā sā prakīrtitā // २-

ninditaścaitramāsastu pauṣo bhādrapadastathā /
gopālamantradīkṣāyāṃ tu caitro'pi praśastaḥ / taduktaṃ gautamena /
mantrārambhastu caitre syāt samastapuruṣārthadaḥ // २-

vaiśākhe ratnalābhaḥ syāt jyeṣṭhe tu maraṇaṃ dhruvam /
āṣāḍhe bandhunāśaḥ syāt pūrṇāyuḥ śrāvaṇe bhavet // २-

prajānāśo bhavedbhādre āśvine ratnasaṃcayaḥ /
kārtike mantrasiddhiḥ syāt mārgaśīrṣe tathā bhavet // २-

pauṣe tu śatrupīḍā syānmāghe medhāvivardhanam /
phālgune sarvakāmāḥ syurmalamāsaṃ vivarjayet // २-

p. ७६) atha pakṣaphalam / taduktam (rudrayāmale)
śuklapakṣe śubhā dīkṣā kṛṣṇe'pyāpañcamīdinam /
kṣīṇendau vratadīkṣāṃ ca na kuryānmantravittamaḥ // २-

kṛṣṇāṣṭamīmārabhya śuklacaturdaśīṃ yāvat kṣīṇacandraḥ /
atha tithiphalam / taduktam (yāmale)
pratipatsaṃskṛtā dīkṣā jñānanāśakarī matā /
dvitīyāyāṃ bhavejjñānaṃ tṛtīyāyāṃ sukhī bhavet // २-

caturthyāṃ dhananāśaḥ syāt pañcamyāṃ buddhivardhanam /
ṣaṣṭhyāṃ jñānakṣayaṃ saukhyaṃ labhate saptamīdine // २-

aṣṭamyāṃ buddhināśaḥ syānnavamyāṃ vapuṣaḥ kṣayaḥ /
daśamyāṃ rājasaubhāgyamekādaśyāṃ śucirbhavet // २-

dvādaśyāṃ sarvasiddhiḥ syāt trayodaśyāṃ daridratā /
tiryagyoniścaturdaśyāṃ kṛmirmāsāvasānake // २-

pakṣānte sarvasiddhiḥ syādasvādhyāyaṃ vivarjayet /
sandhyāgarjananirghoṣe bhūkampolkānipātane // २-

trirātraṃ varjayenmantrī śrutyuktānapi varjayet /
(tattvasārasaṃhitāyām)
tāṃ tāṃ tithiṃ samālocya tadbhaktā/statra dīkṣayet // २-

brahmaṇaḥ pūrṇamāsyuktā dvādaśī cakradhāriṇaḥ /
caturdaśī śivasyoktā vācaḥ proktā trayodaśī // २-

dvitīyā ca śriyāḥ proktā pārvatyāśca tṛtīyakā /
caturthī gaṇanāthasya bhānoḥ proktā ca saptamī // २-

nityāmārgeṣu pārvatyā aṣṭamī ca caturdaśī /
atha māsāntapakṣāntāvityuktatvānmāsāntaṃ saṃkrāntergatadinaṃ pakṣāntaṃ pūrṇamāsyavāsye / taduktam (gautamīye)
p. ७७) sauramāsi śubhā dīkṣā na cāndre na ca tārake // २-

iti vacanānmāsāntaṃ sauramāsāntaṃ jñeyam /
atha vāraphalam /
ravivāre bhavedvittaṃ some śāntirbhavet kila /
āyuraṅgārake hanti tatra dīkṣāṃ vivarjayet // २-

budhe saundaryamāpnoti jñānaṃ syāt tu bṛhaspatau /
śukre saubhāgyamāpnoti yaśohāniḥ śanaiścare // २-

atha nakṣatraphalam / taduktam (tripurārṇave)
aśvinyāṃ sukhamāpnoti bharaṇyāṃ maraṇaṃ dhruvam /
kṛttikāyāṃ bhavedduḥkhī rohiṇyāṃ vākpatirbhavet // २-

mṛgaśīrṣe sukhāvāptirārdrāyāṃ bandhunāśanam /
punarvasau dhanāḍhyaḥ syāt puṣye śatruvināśanam // २-

āśleṣāyāṃ bhavenmṛtyurmaghāyāṃ duḥkhamocanam /
saundaryaṃ pūrvaphālgunyāṃ prāpnotīti na saṃśayaḥ // २-

jñānaṃ cottaraphālgunyāṃ hastāyāṃ ca balī bhavet /
citrāyāṃ jñānasiddhiḥ syāt svātyāṃ śatruvināśanam // २-

viśākhāyāṃ bhavet saukhyamanurādhā ca buddhidā /
jyeṣṭhāyāṃ sutahāniḥ syānmūlāyāṃ kīrtivardhanam // २-

pūrvāṣāḍhottarāṣāḍhe bhavetāṃ kīrtidāyike /
śravaṇāyāṃ bhavedduḥkhī dhaniṣṭhāyāṃ daridratā // २-

buddhiḥ śatabhiṣāyāṃ syāt pūrvabhādre sukhī bhavet /
saukhyaṃ cottarabhādre syādrevatyāṃ kīrtivardhanam // २-

(ratnāvalyām)
pratipatpūrvāṣāḍhā ca pañcamīkṛttikā tathā /
p. ७८) pūrvabhādrapadā ṣaṣṭhyāṃ daśamīrohiṇī tathā // २-

dvādaśyāṃ sārpanakṣatramaryamṇā ca trayodaśī /
nakṣatraluptā ityete devānāmapi nāśadā // २-

atha lagnaphalam (rājamārtaṇḍe)
gurvarkabhārgavāśuddhau dīkṣā dāridryakāriṇī /
śubhe'hni śubhalagne ca dīkṣaiśvaryapradāyinī // २-

(rudrayāmale)
vṛṣe siṃhe ca kanyāyāṃ dhanurmīnākhyalagnake /
candratārānukūle'hni dadyāddīkṣāṃ sadā guruḥ // २-

(merutantre)
sadā duḥkhaṃ sadā hānirvāmināṃ mithune śubham /
vāmināṃ yavanānāṃ ca niruddhaṃ bahudhā śubham // २-

(smṛtisaṃhitāyām)
sthira lagnaṃ viṣṇumantre śivamantre caraṃ smṛtam /
dvisvabhāvagataṃ lagnaṃ śaktimantreṣu śasyate // २-

(gautamīye saubhāgyaratnākare ca)
tri३ṣaḍā६ya१ga१tāḥ pāpāḥ saumyāḥ ke१४७ndra१०triko५ṇa९gāḥ /
dīkṣāyāṃ tu śubhāḥ proktā randhrasthāḥ sarvanāśakāḥ // २-

sthire lagne śubhā dīkṣā dvisvabhāve ca madhyamā /
naiva kuryāccare lagne dīkṣāṃ caiva śubhecchubhiḥ // २-

tṛtīyaikādaśaḥ ṣaṣṭho daśamasthaḥ śubhaḥ śaśī /
atha yogaphalam (merutantre)
viṣkambhādikayogānāṃ nāmatulyaṃ phalaṃ bhavet // २-

ānandādikayogānāṃ sarvatrāvikalaṃ phalam /
p. ७९) manvādyāsu yugādyāsu dīkṣā sarvasamṛddhidā // २-

tāścoktāḥ (muhūrtacintāmaṇau)
manvādyāstritithī madhau tithiravī ūrje śucau diktithī
jyeṣṭhe'ntye ca tithistviṣe nava tapasyaśvāḥ sahasye śivāḥ /
bhādre'gniśca site tvamāṣṭa nabhasaḥ kṛṣṇe yugādyāsite
gognī bāhularādhayormadanadarśau bhādramāghāsite // २-

(agnipurāṇe)
navamyāṃ śuklapakṣasya kārtike niragāt kṛtam /
tretāsitatṛtīyāyāṃ vaiśākhe dvāparaṃ yugam // २-

darśe tu māghamāsasya trayodaśyāṃ nabhasyake /
kṛṣṇe kalirdvisaptāstu jñeyā manvantarādayaḥ // २-

(yoginītantre)
ravisaṃkramaṇe caiva sūryasya grahaṇe tathā /
tatra lagnādikaṃ kiṃcinna vicāryaṃ kadācana // २-

mahāṣṭamyāṃ viśeṣeṇa dharmakāmārthasiddhaye /
(bṛhacchrīkrame)
viṣuve'yanayordvandve saṃkrāntyāṃ madanotsave // २-

guruparvadine caiva dīkṣā śubhaphalapradā /
guruparvāṇi ca (bhuvaneśvarī tantre)
ṣaṣṭhībhādrapade māsi iṣe kṛṣṇā trayodaśī // २-

kārtike navamī śuklā tṛtīyā mārgaśīrṣake /
pauṣasya navamī śuklā māghe caiva caturthikā // २-

phālgune navamī śuklā caitre kāmatrayodaśī /
vaiśākhe cākṣayā caiva jyeṣṭhe daśaharā tathā // २-

āṣāḍhe pañcamī śuklā śrāvaṇe kṛṣṇapañcamī /
p. ८०) etāni guruparvāṇi puṇyānyāhurmanīṣiṇaḥ // २-

(sārasaṃgrahe)
pañcamyekādaśī śuklā saptamī ca trayodaśī /
daśamī śuklapakṣasya dvādaśī tu viśeṣataḥ // २-

tṛtīyā vihitā nityaṃ ṣaṣṭhī sarvatra ninditā /
viṣṇuyāmale /
devībodhaṃ samārabhya yāvat syānnavamītithiḥ // २-

(ratnāvalyām)
yogāśca prītirāpuṣmān saubhāgyaḥ śobhanaḥ śubhaḥ /
sukarmā ca dhṛtirvṛddhirdhruvaḥ siddhiśca harṣaṇaḥ // २-

varīyā/śca śivaḥ siddho brahmā indraśca ṣoḍaśa /
atha karaṇanirṇayaḥ (gautamīyatantre)
śubhāni karaṇānyāhurdīkṣāyāṃ ca viśeṣataḥ // २-

śakunyādīni viṣṭiṃ ca viśeṣeṇa vivarjayet /
atha sūryarāśiphalam (sārasaṃgrahe)
mantrādyārambhaṇe meṣo dhanadhānyaprado bhavet // २-

vṛṣe maraṇamāpnoti mithune'patyanāśanam /
karkaṭe sarvasiddhiḥ syāt siṃhe medhāvivardhanam // २-

kanyā lakṣmīpradā nityaṃ tulāyāṃ sarvasiddhayaḥ /
vṛścike sarvasiddhiḥ syāddhanurjñānavināśanam // २-

makaraḥ putradaḥ proktaḥ kumbho dhanasamṛddhidaḥ /
mīno duḥkhaprado nityamevaṃ rāśiphalaṃ priye // २-

(gārgyasaṃhitāyām)
ninditeṣvapi māseṣu dīkṣoktā grahaṇe śubhā /
sūryagrahaṇakālasya samāno nāsti bhūtale // २-

tatra yadyat kṛtaṃ karma anantaphaladaṃ bhavet /
p. ८१) etā eva maheśāni daśa vidyāḥ prakīrtitāḥ // २-

nātra siddhādyapekṣāsti nakṣatrādivicāraṇā /
kālādiśodhanaṃ nāsti sādhyādidūṣaṇaṃ na hi // २-

(samayātantre)
ayane viṣuve caiva yugādyāsu tathaiva ca /
grahaṇe ca mahātīrthe na kālasya vicāraṇā // २-

tulasīnikaṭe bilvamūle dhātrītale tathā /
anādidevasānnidhye mahākṣetre gavāṃ gṛhe // २-

devīpūjādine vāpi nāsti kālasya nirṇayaḥ /
(yāmale)
manvādyāsu yugādyāsu dīkṣā sarvasamṛddhidā // २-

tāścoktā (muhūrtacintāmaṇau)
manvādyāstritithī madhau tithiravī ūrje śucau diktithī
jyeṣṭhe'ntye ca tithistviṣe nava tapasyaśvāḥ śivā /
bhādre'gniśca site tvamāṣṭa nabhasaḥ kṛṣṇe yugādyāsite
gognī bāhularādhayormadanadarśau bhādramāghāsite // २-

(agnipurāṇe)
navamyāṃ śuklapakṣasya kārtike niragāt kṛtam /
tretāsiyatṛtīyāyāṃ vaiśākhe dvāparaṃ yugam // २-

darśe tu māghamāsasya trayodaśyāṃ nabhasyake /
kṛṣṇe kalirdvisaptāstu jñeyā manvantarādayaḥ // २-

(yoginī tantre)
ravisaṃkramaṇe caiva sūryasya grahaṇe tathā /
tatra lagnādikaṃ kiṃcinna vicāryaṃ kadācana // २-

mahāṣṭamyāṃ viśeṣeṇa dharmakāmārthasiddhaye /
p. ८२) (bṛhacchrīkrame)
viṣuve'yanayordvandve saṃkrāntyāṃ madanotsave // २-

guruparvadine caiva dīkṣā śubhaphalapradā /
guruparvāṇi ca (bhuvaneśvarī tantre)
ṣaṣṭhībhādrapade māsi iṣe kṛṣṇā trayodaśī // २-

kārtike navamī śuklā tṛtīyā mārgaśīrṣake /
pauṣasya navamī śuklā māghe caiva caturthikā // २-

phālgune navamī śuklā caitre kāmatrayodaśī /
vaiśākhe cākṣayā caiva jyeṣṭhe daśaharā tathā // २-

āṣāḍhe pañcamī śuklā śrāvaṇe kṛṣṇapañcamī /
etāni guruparvāṇi puṇyānyāhurmanīṣiṇaḥ // २-

(sārasaṃgrahe)
pañcamyekādaśī śuklā saptamī ca trayodaśī /
daśamī śuklapakṣasya dvādaśī tu viśeṣataḥ // २-

tṛtīyā vihitā nityaṃ ṣaṣṭhī sarvatra ninditā /
viṣṇuyāmale /
devībodhaṃ samārabhya yāvat syānnavamītithiḥ // २-

kṛtā tāsu budhairdīkṣā sarvābhīṣṭaphalapradā /
bodhane caiva durgāyāḥ kālākālaṃ na śodhayet // २-

aśokākhyāṣṭamī yatra rāmākhyā navamī tathā /
(smṛtisaṃhitāyām)
vyatīpāto vaidhṛtiśca dīkṣāyogāḥ śubhāvahāḥ // २-

taduktam (rājamārtaṇḍe)
śravaṇāśvidhaniṣṭhārdrānāgadaivatamastake /
yadyamā ravivāreṇa vyatīpātaḥ sa ucyate // २-

p. ८३) nāgadaivatamāśleṣā / mastake prathamapade /
kanyāyāṃ yadi vā syātāṃ meṣe bhūmijabhānujau /
tāmasī śanivāre ca saptamī kumbhabhāskare // २-

sūryagrahaśataistulyo vyatīpātaḥ sa ucyate /
tāmasī kṛṣṇā / (mahogratārākalpe)
kṛṣṇapakṣasya cāṣṭamyāṃ śubhalagne śubhe kṣaṇe // २-

pūrvabhādrapade śukle mitratārāsusaṃyute /
athavā cānurādhāyāṃ revatyāṃ tu praśasyate // २-

jānīyācchobhanaṃ kālaṃ mantrasya grahaṇaṃ prati /
eṣe caiva viśeṣeṇa kārtike ca viśeṣataḥ // २-

mahācīnakrameṇaiva na doṣo nīlaśārade /
(śaivāgame)
dharmadaḥ prātaḥkālaḥ syāt saṃgamo rājyadāyakaḥ // २-

madhyāhne sarvasiddhiḥ syāt sāyāhno madhyamo bhavet /
rajanī mantradāne tu niṣiddhā daiśikottamaiḥ // २-

(kriyākāṇḍaśekhare)
maumukṣavīṃ pratyatha na kālādiniyamaḥ smṛtaḥ /
nindyāni tāni sarvāṇi praśastāni vimuktaye // २-

sarvāstārā grahāḥ sarve nakṣatrāṇi ca rāśayaḥ /
yasminnahāni saṃtuṣṭo guruḥ sarve śubhāvahāḥ // २-

saṃtuṣṭe tu gurau tatra saṃtuṣṭāḥ sarvadevatāḥ /
yadaivecchā tadā dīkṣā gurorājñānurūpataḥ // २-

na kālaniyamastatra na deśaniyamastathā /
guruṃ saṃtoṣayedbhaktyā svayameva tathā bhavet // २-

p. ८४) atha dīkṣāsthānanirṇayaḥ / taduktaṃ (pūrṇapaddhatau)
gośālāyāṃ gurorgehe devāgāre ca kānane /
puṇyakṣetre tathodyāne nadītīre ca svāśrame // २-

dhātrībilvasamīpe ca parvatāgre guhāsu ca /
gaṅgāyāṃ tatkṛtaṃ sarvaṃ koṭikoṭiguṇaṃ bhavet // २-

(yāmale)
puṇyatīrthe kurukṣetre devīpīṭhacatuṣṭaye /
prayāge śrīgirau kāśyāṃ kālākālaṃ na śodhayet // २-

(yoginītantre)
gayāyāṃ bhāskarakṣetre viraje candraparvate /
catvare ca mataṅge ca tathā kanyāśrameṣu ca // २-

na gṛhṇīyāt tato dīkṣāṃ tīrtheṣveteṣu pārvati /
atha mantraviśeṣeṣu devatāviśeṣāṇāṃ śāpāḥ proktāḥ (merutantre)
surayā sudhayā pūrvadevā devā vimohitāḥ // २-

yadā tadā tu bhagavān provāca madhusūdanaḥ /
kaḥ pūjyo bhavatāṃ madhye śreṣṭhastanme nigadyatām // २-

unmattāśca tadā devāḥ śreṣṭho'hamiti cābruvan /
kiṃcit smitvā tu bhagavān mohayannātmamāyayā // २-

ityavocadyasya vākyaṃ śāpe cānugrahe kṣamam /
sa eva devaḥ śreṣṭho'tra pūrvo vāpyaparo'pi vā // २-

iti śrutvā vaco viṣṇoraśapa/śca parasparam /
mantrarūpāṇyato devi saṃskāraiḥ śāpamokṣaṇam // २-

vinā tu śāpamokṣeṇa kaḥ siddhiṃ prāpnuyājjanaḥ /
śrīdevyuvāca /
śāpaḥ kena kathaṃ dattaḥ śapte japte ca kiṃ phalam // २-

p. ८५) niḥśāpatvaṃ kathaṃ teṣāṃ siddhiḥ syāditi me vada /
śrīśiva uvāca /
ādimadhyāvasāneṣu vāyuryasya vyavasthitaḥ // २-

caturādyo caikabījo'nekadhā yatra saṃgataḥ /
kenāthavā samākrāntaḥ sa mantraśchedito'sinā // २-

kārtikeyena tajjāpācchidyante'sya manorathāḥ /
ādau madhye'vasāne vā bhūbījayugalaṃ bhavet // २-

ādau yadvā dvidhā vajrī tridhā madhye tato dvidhā /
ruddhau śukrasya śāpena bhuktimuktivivarjitau // २-

jāto mantro vāmadakṣamārgayorapi sevitau /
hrīmo/phre/śrī/ṣvekatamaṃ yatra bījaṃ na dṛśyate // २-

hū/kāro vā sa mantrastu śaktihīnaḥ kṛtaḥ suraiḥ /
etādṛśaścet saṃjaptaḥ sāmarthyaṃ hanti mantriṇaḥ // २-

śaktihīnasya vāmasya maraṇaṃ nātra saṃśayaḥ /
nādau hrī/ na ca madhye klī/ kro/te vā naiva dṛśyate // २-

asau parāṅmukho mantro jātaḥ sūryasya śāpataḥ /
parāṅmukhaṃ bhajenmantrī devatā syāt parāṅmukhī // २-

daivāt kārye'pi saṃsiddhe lokaḥ syācca parāṅmukhaḥ /
ādāvante tathā madhye haṃ vā saṃ vā na dṛśyate // २-

badhirāste kṛtā mantrā devācāryeṇa śāpataḥ /
japte tu badhire mantre vismṛtistasya jāyate // २-

jāyate badhiro nūnaṃ mahākālena bhāṣitam /
sūryabījaṃ hakāraḥ syāccandrabījaṃ tu saḥ smṛtaḥ // २-

p. ८६) repho'gnibījamuddiṣṭametannetratrayaṃ mama /
pañcākṣare yantramantre yatraikamapi nāsti cet // २-

mama śāpānnetrahīno duḥkhaśokāmayapradaḥ /
nādau madhye na cānte vā hso/ vā haṃsa vātha hau/ // २-

ai/ vā phre/ vāthavā hū/ vā namo vā hrī/ manuḥ sa tu /
śāpena kīlito devi rājadevena pārvati // २-

yadā tu kīlito mantro na siddhimupagacchati /
madhye eko lakāro vā phaṭ vānte ladvayaṃ yadi // २-

phaṭdvayaṃ vā trayaṃ vānte na cet sa stambhito manuḥ /
śāpena bhairaveṇāsmāt siddhaṃ bhavati śobhanam // २-

kadācinnaiva duḥkhaṃ ca prāyaśo bahulaṃ bhavet /
ādau tu yasya mantrasya kramāt saptākṣarāṇi cet // २-

repheṇa vā yakāreṇa saṃyuktāni manuḥ sa tu /
vāyavagniśāpasaṃdagdhaḥ sādhakaṃ paritāpayet // २-

tasmāt saṃskārayeddevi siddhaye sādhakottamaḥ /
dvābhyāṃ tribhiratho ṣaḍbhiraṣṭabhirvā pradṛśyate // २-

yadākṣarairantaritaḥ phaṭkāraḥ sa nigadyate /
nārasiṃhasya śāpena trastaḥ saṃtrāsayet sadā // २-

svapnādau sādhanaṃ naiva siddhiḥ saṃdṛśyate kvacit /
o/ vā ha/ vā sakāro vā nādau bhīto manuḥ sa tu // २-

brahmaśāpāddhīnasiddhirbhavedatyantakaṣṭadaḥ /
ādimadhyāvasāneṣu militvā macatuṣṭayam // २-

p. ८७) sa mantro malino māyāśāpānmālinyakārakaḥ /
hū/ cādau vā mantramadhye vānte phaṭ- yugalaṃ bhavet // २-

tiraskṛto rudraśāpāt sādhyaṃ kuryāt tiraskṛtam /
ādau tāradvayaṃ cānte vaṣaḍastraṃ ca madhyagam // २-

kuṭumbakalahaṃ kuryādbālāśāpena bheditaḥ /
hakāreṇa sakāreṇa rahitastryakṣarastu yaḥ // २-

suṣuptaḥ siṃhaśāpena prokto'bhīṣṭaphalāpahaḥ /
aṣṭādaśākṣarādiryaḥ pañcaphaṭkārapūrvakaḥ // २-

cāmuṇḍāśāpato jāto madonmatto na śobhanaḥ /
madhye cet pañca phaṭkārāḥ kālikāśāpataḥ sa tu // २-

mūrchito mūrchitaṃ kuryādvāminaṃ tu viśeṣataḥ /
evamante ca phaṭkārapañcakaṃ sa tu rambhayā // २-

hṛtavīryastu śāpena kṛtaḥ kṣīṇatvakārakaḥ /
catvāro yatra phaṭkārā ādimadhyāvasānikāḥ // २-

aṣṭādaśākṣaro hīno hānirbhairavaśāpataḥ /
ekonaviṃśatyarṇaśca hrī/kromo/kārasaṃyutaḥ // २-

pradhvastaḥ kāmaśāpena dhvaṃsayet kāmakāraṇāt /
saptavarṇo manurbālaḥ kumāro'ṣṭākṣaraḥ smṛtaḥ // २-

ṣoḍaśārṇastu taruṇaḥ prauḍho vyomābdhivarṇakaḥ /
triṃśatkalāḥ śataṃ vedakāṣṭhāvarṇāstu yatra tu // २-

sakṛddhi ete kālena śaptā duḥkhāni kurvate /
navārṇa o/kārayutaścāmuṇḍāśāpato manuḥ // २-

nistriṃśaḥ sādhakaṃ chindyānnistriṃśena na saṃśayaḥ /
p. ८८) ante namo vā svāhā vā nāsti vā yasya madhyataḥ // २-

vaṣaṭ vauṣaṭ sahū/phaṭ ca etadvā nāstyasau manuḥ /
nirbīja iti saṃśapto bhuvaneśyāsya sādhakaḥ // २-

sevāṃ kuryāllabhedvaṃśanāśaṃ vaṃśatrayāditaḥ /
ādimadhyāvasāneṣu phaṭphaṭkārastu yasya tu // २-

kaumāryastu sa śāpena siddhihīno na siddhikṛt /
daśākṣaro yastu mantraḥ sa gaṇeśasya śāpataḥ // २-

mando japtastu mūrkhatvaṃ kuryājjanmani janmani /
ādivyañjanasaṃyoga eka eva svaro bhavet // २-

tat kūṭaṃ kūṭato hānirmātaṅgyāḥ śāpataḥ smṛtaḥ /
dvivarṇaḥ sattvahīnaḥ syādāśvineyasya śāpataḥ // २-

nāśayet sādhakabalaṃ rājñaḥ sainyaṃ vināśayet /
caturvarṇaḥ kekarastu jātaḥ sūryātiśāpataḥ // २-

japitvā kekaraṃ mantraṃ cakṣuṣā naiva paśyati /
ṣaḍakṣarāṇi bījahīnā jātā rāvaṇaśāpataḥ // २-

nāśayet sādhakabalaṃ rājñaḥ sainyaṃ vināśayet /
vaṃśavṛddhirna tajjāpādanyathā strīsukhaṃ na hi // २-

sārdhatrisaptasūryārṇā dhūmāvatyāśca śāpataḥ /
dhūmatāvyākulaṃ cittaṃ jāyate sādhakasya tu // २-

viṃśat tathaikaviṃśacca triṃśadvarṇastu tārayā /
śapta āliṅgitaścāyaṃ japāt svapnarate mṛtiḥ // २-

dvāviṃśatyakṣaro mantraḥ sarasvatyāstu śāpataḥ /
mohitaṃ sādhakaṃ kuryāt pānādivyasanākulam // २-

p. ८९) caturviṃśativarṇo yaḥ saptaviṃśativarṇakaḥ /
kṣudhārto rājamātaṅgyāḥ śāpāddāridryakārakaḥ // २-

trayoviṃśāstrayo rudrā varṇāḥ kaulikaśāpataḥ /
mantrā dṛptāstajjapena chāndaso jāyate janaḥ // २-

ṣadviṃśadekonatriṃśat triṃśat ṣaṭtriṃśadakṣaraḥ /
pūṣṇaḥ śāpādaṅgahīnaḥ kāmanāpūrako na hi // २-

aṣṭāviṃśadekatriṃśadvarṇau nandīśaśāpataḥ /
atikrūraḥ sādhyanāśaṃ kṛtvā naśyecca sādhakaḥ // २-

aṣṭatriṃśākṣaro mantro mātṛkāṇāṃ tu śāpataḥ /
atikruddhastajjapena svakṛtaḥ svasya saṃkṣayaḥ // २-

catvāriṃśat samārabhya triṣaṣṭiṃ yāvadakṣaram /
savrīḍā mālikāśāpāt savrīḍāstasya sādhakāḥ // २-

pañcaṣaṣṭyakṣarā ye syurmantrāste śāntamānasāḥ /
kāmaśāpena tajjāpādudyogasya phalaṃ na hi // २-

ṣaṭṣaṣṭito navanavatiparyantaṃ kulasya tu /
sthānabhraṣṭāstu śāpena jātāstādṛk ca sādhakaḥ // २-

kvātidhṛtirvyatidhṛtiḥ kvaṅkayugmaṃ dvigokarāḥ /
śatatrayaṃ yatra varṇāḥ śāpitāśchinnamastayā // २-

yūyaṃ bhavata niḥsnehāḥ sādhakānāṃ bhayāpahāḥ /
niṣkāmamatibhirjaptāḥ saṃsārasnehanāśakāḥ // २-

catuḥśatānyathārabhya yāvadvarṇasahasrakam /
ativṛddhā yajñaśāpāt pauṣṭikādiṣu varjitāḥ // २-

sahasrārṇādhikā mantrā daṇḍapāṇestu śāpataḥ /
p. ९०) daṇḍakākhyāpīḍitāśca tajjapāt kaṣṭamāpnuyāt // २-

dvisahasrādhikā mantrā bhārgavasya tu śāpataḥ /
khaṇḍīkṛtāḥ saptadhā te siddhikhaṇḍakarāḥ smṛtāḥ // २-

anyachṛṇvantu bho devā munīnāṃ japatāṃ yadā /
siddhirna jātā tu tadā dattaḥ śāpaḥ sudāruṇaḥ // २-

āśvāsanaṃ devatānāṃ jātaṃ siddherakāraṇāt /
upadeśe guruṃ kuryāt tasmāt tanmantraśodhanam // २-

mantraśodhanaprakāramāha /
tatprakāraṃ pravakṣyāmi śṛṇvantu sakalāḥ surāḥ /
guruḥ siddhāsane saṃstho gudameḍhrāntaraṃ dṛḍham // २-

vāmena pārṣṇināpīḍya tasyopari tu vinyaset /
pādaṃ tu dakṣiṇaṃ gulphagranthyoranyonyamardanam // २-

yathā syāt tat prakartavyaṃ tato dakṣiṇapārṣṇinā /
liṅgamūlaṃ viniṣpīḍya sthirakāya upāviśet // २-

gudamākuñcya pavanamapānākhyaṃ tathā guruḥ /
utthāpayet tataḥ prāṇavāyuṃ samyaṅnirodhayet // २-

apānaprāṇayoḥ kuryāt saṃghaṭṭaṃ caikadṛṅmanāḥ /
mūlādhāre citsvarūpakuṇḍalyāṃ paramātmani // २-

jātadoṣaṃ svasya mantraṃ cintayet tatra sadguruḥ /
tasya mantrasyākṣarāṇi kramādekaikaśastataḥ // २-

suṣumṇāyāstu mārgeṇa mūlādhāre praveśayet /
svādhiṣṭhāne tataścakre maṇipūre hyanāhate // २-

p. ९१) viśuddha ājñācakre ca bhittvābhittvā praveśayet /
evaṃ nītvā brahmarandhraṃ tatratyāt somamaṇḍalāt // २-

nirgatāmṛtasaṃsiktān mantrārṇān suvibhāvayet /
punaḥ suṣumṇāmārgeṇa ājñācakre'vatārayet // २-

viśuddhe'nāhate vāpi maṇipūre ca cakrake /
svādhiṣṭhāne tato bhedānmūlādhāre praveśayet // २-

tatastanmantramṛṣyādinyāsapūrvaṃ japet punaḥ /
aṣṭottarasahasraṃ tu tena śuddho bhavenmanuḥ // २-

anuktaśāpānnirmuktaṃ paścādupadiśecca tam // २-१६६ef //
anuktaśāpāditi mānasaśāpādityarthaḥ / vācikaśāpānāṃ tu vakṣyamāṇadaśasaṃskaranāśyatvāditi bhāvaḥ / chinnatvādidoṣāṇāmuktayonibandhanāśyatvaṃ nāgabhaṭṭairapyuktam /
chinnā ruddhāstambhitāḥ kīlakā ye
suptā mantrā mūrcchitā hīnavīryāḥ /
dagdhāstrastāḥ śatrupakṣe sthitā ye
bālā vṛddhā garvitā yauvanena // २-

ye nirjīvā ye ca sattvena hīnāḥ
ṣaṇḍhībhūtāścāṅgamantrairvihīnāḥ /
ete mudrābandhanenaiva yonyā
mantrāḥ sarve vīryavanto bhavanti // २-

p. ९२) (śāradāyām)
doṣānimānavijñāya yo mantrān bhajate jaḍaḥ /
siddhirna jāyate tasya kalpakoṭiśatairapi // २-

mantrāṇāṃ daśasaṃskārāstatraiva /
jananaṃ१ jīvanaṃ२ paścāt tāḍanaṃ३ bodhanaṃ४ tathā /
tathābhiṣeko५ vimalīkaraṇā६'pyāyane७ punaḥ // २-

tarpaṇaṃ८ dīpanaṃ९ gupti१०rdaśaitā mantrasaṃskriyāḥ /
jananādiprakārāstu (merutantre)
vācikānāṃ tu śāpānāṃ nāśādyarthamathocyate // २-

śrīparṇyā vā candanasya pīṭhe cūtādikasya vā /
kastūrīkuṅkumājyaiśca vilikhet pāñcabhautikam // २-

cakramāvāhayet tatra mātṛkākhyāṃ sarasvatīm /
yathoktavidhinā pūjāṃ kṛtvā cāṣṭottaraṃ śatam // २-

japitvā mātṛkāṃ tasyā madhyāt svābhīṣṭamantrakam /
svaravyañjanavindū/śca sargayogākṣarāṇi ca // २-

pṛthak pṛthagathoddhṛtya caikīkṛtya gurūktitaḥ /
gṛhītaṃ janayenmantraṃ proktaṃ saṃjananaṃ tvidam // २-

ādyantaṃ praṇavaṃ kṛtvā praṇavāntaritaṃ japet /
aṣṭottaraśataṃ mantraṃ varṇānetat tu jīvanam // २-

rocanākuṅkumābhyāṃ ca bhūrjapatre likhenmanum /
pratyakṣaraṃ śataṃ vāraṃ tāḍayeccandanāmbhasā // २-

samuccaran vāyubījametat tāḍanamucyate /
p. ९३) kuṇṭhitāḥ śābarā mantrāstāḍitāḥ siddhikārakāḥ // २-

pūrvoktapīṭhe saṃlikhya tanmantrākṣarasaṃkhyayā /
ādāya karavīrasya puṣpāṇyatha samuccaran // २-

pratyakṣaraṃ ca taiḥ puṣpaiḥ śatavāraṃ hunediti /
uccaran vahnibījaṃ ca bodhanaṃ tvetaducyate // २-

(śāradāyāṃ) tu hunedityukte hanyādityuktam /
vilikhenmantrayanmantrī prasūnaiḥ karavīrajaiḥ /
tanmantrākṣarasaṃkhyātairhanyādrāntena bodhitam- iti /
rāntena vahnibījena (mairau)
prāgvat pīṭhe ca tairdravyaiḥ padmamaṣṭadalaṃ likhet // २-

tatkarṇikāyāṃ mālatyā likhet kalikayaikayā /
ekaikārṇaṃ tu mantrasya tanmantrākṣarasaṃkhyayā // २-

bodhidrupallavān gṛhya tamevaṃ mantramuccaran /
abhiṣiñcāmyamuṃ mantraṃ nama ityabhiṣecayet // २-

nānāsugandhitoyena pallavaikena cākṣaram /
ekamaṣṭottaraśatamabhiṣiñcedayaṃ smṛtaḥ // २-

abhiṣeko mantraśuddhiṃ kuryānnṝṇāṃ yathā jalam /
jyotirmantraścintanīyo mūlādhāre'gnimaṇḍale // २-

saṃskarttavyaṃ manuṃ tasya ūrdhvamevaṃ vibhāvayet /
āṇavākhyaḥ sāhajika āgantuḥ kārmaṇaḥ smṛtaḥ // २-

yogākhyo māyikaḥ proktaḥ svamantre tu malatrayam /
p. ९४) jyotirmantreṇa nirdagdhamekamekaṃ vicintayet // २-

evaṃ tu vimalo jātaḥ svamantra iti cintayet /
jyotirmantrastu vedādihraumiti dvyakṣaro mataḥ // २-

vimalīkaraṇaṃ hyetat prayogānte'pi kārayet /
prāgvat pīṭhe kuṅkumādidravyairmantraṃ vilekhayet // २-

tāmrādipātraṃ karpūravāsitena jalena ca /
śuddhenāpūrya likhitamantreṇāṣṭottaraṃ śatam // २-

abhimantrya jalaṃ tena mantreṇa kuśavindubhiḥ /
pratyakṣaraṃ prokṣayet triretadāpyāyanaṃ matam // २-

puraścaryākleśitānāṃ samāvarttanavat tvidam /
kastūryādyaistāmrapātramadhye mantraṃ vilekhayet // २-

pātrāntare ca karpūrādikavāsitasajjalam /
gṛhītvā cārghapātreṇa paṭhanmantramimaṃ manum // २-

tarpayāmi namaśceti tarpayediti tarpaṇam /
oṃ hrī/ śrī/ pūrvakaṃ mantraṃ japedaṣṭottaraṃ śatam // २-

japedetaddīpanaṃ syāt sarvamantreṣvapīṣyate /
jappamānasya mantrasya gopanaṃ tvaprakāśanam // २-

saṃskārā daśa saṃproktāḥ sarvatantreṣu gopitāḥ /
yān kṛtvā saṃpradāyena mantrī vāñchitamaśnute /
atha mantrāṇāṃ jāgṛtistatraiva /
athādau sarvamantrāṇāṃ jāgṛtiḥ procyate mayā // २-

guruṇā sā prakartavyā śiṣyasya siddhihetave /
p. ९५) tārāntyāgni viyadyuk ca yasminnāgneyakaḥ sa tu // २-

anyaḥ saumyaḥ svāpakāla iḍāyāmagnirūpiṇaḥ /
saumyasya piṅgalāyāṃ syāt tayoranyatra jāgṛtiḥ // २-

prabodhakāle saṃjapto jāgrato jāyate manuḥ /
atha vā saṃpuṭīkṛtya lāntānādyān sa bindukān // २-

punaśca savisargāntān kṣakāraṃ kevalaṃ paṭhet /
evaṃ japto yadīṣṭaścet prabuddhaḥ śīghrasiddhidaḥ // २-

śābaramantreṣu viśeṣa uktastatraiva /
atha śābaramantrāṇāṃ jāgṛtiṃ śṛṇu pārvati /
kāṃsyabhājanamānīya śuddhaṃ bhasmādibhiḥ kṛtam // २-

p. ९६) prajapedravirātrau tu yāme yāme śatāṣṭakam /
khādiryā tāḍayedyaṣṭyā kāṃsyapātraṃ vadediti // २-

jāgrato bhava mantrasya bhāṣayātha turīyake /
yāme dadyādvaliṃ kālyā mantrajaṃ bhairavasya tu // २-

kukkuṭaṃ'cānyadeveṣu sphoṭayennārikerakam /
mantrasya bhāṣayeti / yaddeśīyabhāṣātmakaḥ śābaramantrastaddeśīya-bhāṣayaiva mantraṃ saṃbodhya tvaṃ jāgrato bhaveti vadedityarthaḥ /
atha dīkṣopayuktamapaṇḍapārthaṃ bhūmiparīkṣā /
plavasthānaṃ ca gambhīraṃ dīrghatoyāśayāśrayaḥ // २-

agniśālāgnihotṝṇāṃ puṇyasthānaṃ pariśrutam /
dvijānāṃ savratānāṃ ca āśrayaḥ svāśramo'thavā // २-

dīkṣāyāmatiśastāni sthānānyetāni pārvati /
na ca dīkṣāṃ prakurvīta nikuñje gahane vane // २-

dvisīmni ca mahāraṇye mātsaryamṛgasevite /
(tantrāntare)
mahānadīnāṃ tīrāṇi gaṅgāsāgarasaṅgamaḥ // २-

praśastāni ca tīrthāni kṣetrāṇi cāśramā api /
araṇyāni ca sarvāṇi parvatāḥ sakalā api // २-

sanirjharāpyapagiri devatāyatanānyapi /
(mahākapilapañcarātraṃ)
tatra bhūmiṃ parīkṣeta vāstujñānaviśāradaḥ // २-

sphuṭitā ca saśalyā ca valmīkārohiṇī tathā /
dūrataḥ parivarjyā bhūḥ karturāyurdhanāpahā // २-

sphuṭitā maraṇaṃ kuryādūṣarā dhananāśino /
saśalyā kleśadā nityaṃ viṣamā śatruto bhayam // २-

p. ९७) īśakoṇaplavā sā ca kartuḥ śrīdāśu niścitam /
pūrvaplavā vṛddhikarī varadā tūttaraplavā // २-

dakṣiṇaplavā yā bhūmirnityaṃ mṛtyubhayapradā /
gṛhakṣayakarī sā ca bhūmiryānairṛtaplavā // २-

dhanahānikarī pṛthvī kīrtitā varuṇaplavā /
vāyuplavā tathā bhūmirnityamudvegakāriṇī // २-

agnikoṇaplavā yā ca putrāyurdhananāśinī /
(gautamīye)
bhūmeḥ parigrahaṃ kuryādyāvadāyatanaṃ bhavet // २-

śuklamṛtsnā ca yā bhūmirbrāhmī sā parikīrtitā /
kṣatriyā raktamṛtsnā ca haridvaiśyā prakīrtitā // २-

kṛṣṇā bhūmirbhavechūdrā caturdhā parikīrtitā /
(mahākapilapañcarātre)
brāhmaṇī bhūḥ kuśopetā kṣatriyā syāccharākulā // २-

kuśakāśākulā vaiśyā śūdrā sarvatṛṇākulā /
(gautamīyatantre)
brāhmī sarvārthasiddhyaiḥ syāt kṣatriyā rājyadā tathā // २-

dhanadhānyakarī vaiśyā śūdrā tu ninditā mune /
(vāsiṣṭhyām)
khanyamāne yadā kuṇḍe pāṣāṇāḥ prāpyate bhuvi // २-

tadāpamṛtyave cāsthikeśāṅgārairdhanakṣayaḥ /
bhasmanāgnibhayaṃ proktaṃ tuṣaiḥ proktā daridratā // २-

śalyajñānārthamahibalacakramāha (ādiyāmale)
ahicakraṃ pravakṣyāmi yathā sarvajñabhāṣitam /
dravyaṃ śalyaṃ tathā śūnyaṃ yena jānanti sādhakāḥ // २-

p. ९८) nidhirnivartanaikasthaḥ saṃbhrānto yatra bhūtale /
tatra cakramidaṃ sthāpyaṃ sthānadvāramukhasthitam // २-

ahigatyā ca nakṣatraṃ tatkāle yatra candramāḥ /
dravyaṃ śalyaṃ bhavet tatra candrabhāskarasādajam // २-

ūrdhvarekhāṣṭakaṃ lekhyaṃ tiryak pañca tathaiva ca /
ahicakre bhavantmatyevamaṣṭāviṃśatikoṣṭhakāḥ // २-

tatra pauṣṇāśvinīyāmyakṛttikāmaghabhāgyakam /
uttarāphālgunī lekhyā paṅktau tatsaptake dhruvam // २-

ahirbudhnyājapādarkṣaṃ śatabhaṃ bhrāhmyasārpabham /
puṣyaṃ hastaṃ samālekhyaṃ dvitīyapaṅktisaṃsthitam // २-

abhijidviṣṇudhaniṣṭhāḥ saumyaṃ raudraṃ punarvasum /
citrabhaṃ ca tṛtīyāyāṃ paṅtau dhiṣṇyādisaptake // २-

viśvarkṣaṃ toyabhaṃ mūlaṃ jyeṣṭhāṃ maitraṃ viśākhabham /
svātīṃ paṅktau caturthyāṃ tu kṛtvā cakraṃ vilokayet // २-

ahibalacakram /
re
२७ caṃ
a
१ caṃ
bha
२ caṃ
kṛ
३ caṃ
ṃa
१० caṃ
Pū

u

u

pū
२५ caṃ
śa

ro

śle
९ caṃ
pu
८ caṃ
ha

abhi
śra
२२ caṃ
dha
२३ caṃ
mṛ

āa
६ caṃ
pu
७ caṃ
ci

u
२१ caṃ
pū
२० caṃ
mū

jye

ā

vi

svā

p. ९९) revatyaśvinībharaṇīkṛtikāmaghāpūrvottarāḥ prathamapaṅktau / uttarabhādrapadapūrvabhādrapadaśatabhiṣārohiṇyāśleṣāpuṣyahastā dvitīyapaṅktau / abhijitśravaṇadhaniṣṭhāmṛgaśira-ārdrāpunarvasucitrās-tṛtīyapaṅktau / tata uttarāṣāḍhāpūrvāṣāḍhāmūlajyeṣṭhānurā-dhāviśākhāsvātyaścaturthapaṅktau /
evaṃ prajāyate cakre prastāraḥ pannagākṛtiḥ /
dvāraśākhe maghāyāmye dvārasthā kṛttikā matā // २-

aśvīśapūrvaṣāḍhāditrikapañcacatuṣṭayam /
revatīpūrvabhādrendorbhāni śeṣāṇi bhāsvataḥ // २-

udayādigatā nāḍyo bhaghnāḥ ṣaṣṭyāptaśeṣake /
dinendubhuktayukto'sau bhavet tatkālacandramāḥ // २-

ṣaṣṭighna taṃ niśānāthaṃ śaravedāptakaṃ punaḥ /
yugaiḥ śeṣaṃ bhavedyat tat prāgādicakravakragam // २-

candravat sādhayet sūryamṛkṣasthaṃ ceṣṭakālikam /
paścādvilokayet tau ca sva ṛkṣe'thānyabhe sthitau // २-

candra ṛkṣe yadārkendū tatra syānniścito nidhiḥ /
bhānu ṛkṣe sthitau tau cet tadā śalyaṃ na cānyathā // २-

svasvabhe dvitayaṃ jñeyaṃ nāsti kiṃ cidviparyaye /
sthitaṃ na labhate dravyaṃ candre krūragrahānvite // २-

hematāraṃ ca tāmrāraṃ ratnaṃ tāmrāyasaṃ trapuḥ /
nāgaṃ candre vijānīyādbhāskarādigrahe sthite // २-

miśrairmiśraṃ bhaveddravyaṃ śūnya dṛṣṭiviparyaye /
sarvagrahasthite candre nirdiṣṭo'sau mahānidhiḥ // २-

śubhakṣetragate candre lābho bhavati niścitam /
p. १००) pāpakṣetre na lābhaḥ syājjñātavyaṃ svaravedibhiḥ // २-

puṣṭe candre bhavenmudrā kṣīṇe candre'lpako nidhiḥ /
grahadṛṣṭivaśāt so'pi vijñeyo navadhā budhaiḥ // २-

hematāraṃ ca tāmrāraṃ pāṣāṇaṃ mṛnmayāyasam /
sūryādigṛhage candre dravyabhāṇḍaṃ prajāyate // २-

bhuktarāśyaṃśamānena bhūmānaṃ kāṃvikaiḥ karai- riti /
tadyathā /
candrasthāne nidhirjñeyaḥ sūryasthāne ca śalyakam // २-

idaṃ ca nirvattanaṃ parimitabhūmāvekameva kuryāt /
nirvattanasvarūpaṃ ca /
daṇḍastu daśahastaḥ syāt triṃśaddaṇḍairnivartanam /
iti /
atha vā mahākapilapañcarātroktaprakāreṇa śalyoddhāraḥ karttavyaḥ / tadyathā /
prāsādārambhakāle ca yadaṅgaṃ spṛśate pumān // २-

vāstudehe dṛḍhaṃ tatra śalyaṃ vidyādvicakṣaṇaḥ /
kaṇḍūyati śiraḥ puṃsaḥ śiraḥśalyaṃ samuddharet // २-

śalyaṃ tatrāsthi vijñeyaṃ khanyamāne karatraye /
agnidāhaśca rogaśca dhanahāniśca jāyate // २-

yatnenotpāṭayecchalyaṃ yadīcchet siddhimātmanaḥ /
bāhau kaṇḍūyamāne tu nirdiśellohaśṛṅkhalam // २-

hastadvayena saṃtiṣṭhellakṣaṇaṃ kathitaṃ tava /
svāmino maraṇaṃ vidyādvideśagamanaṃ tathā // २-

yatnenotpāṭayecchalyaṃ yadīcchedbhadramātmanaḥ /
ūrau kaṇḍūyamāne tu kāṃsyaśalyaṃ vinirdiśet // २-

hastaikena ca saṃtiṣṭhellakṣaṇaṃ kathitaṃ tava /
p. १०१) asatī ca bhavedbhāryā yaśohāniśca jāyate // २-

yatnenotpāṭayecchalyaṃ yadīcchedbhadramātmanaḥ /
haste kaṇḍūyamāne tu kaṅkālaṃ ca vinirdiśet // २-

trihastena ca saṃtiṣṭhet khanyamāne na cānyathā /
agnidāhaśca rogaśca saśalyaṃ maraṇaṃ dhruvam // २-

yatnenotpāṭayecchalyaṃ yadīcchedbhadramātmanaḥ /
pṛṣṭhe kaṇḍūyamāne tu bāhuśalyaṃ vinirdiśet // २-

hastenaikena saṃtiṣṭhennātra kāryā vicāraṇā /
svāmināśo bhavet tatra bhāryā vā jāyate'satī // २-

pāde kaṇḍūyamāne tu hastaśalyaṃ vinirdiśet /
sārdhahastena saṃtiṣṭhellakṣaṇaṃ gaditaṃ tava // २-

gonāśo rājadaṇḍaśca sasyahāniśca jāyate /
yatnenotpāṭayecchalyaṃ yadīcchet siddhimātmanaḥ // २-

kukṣau kaṇḍūyamāne tu pāṣāṇaṃ tatra nirdiśet /
hastadvitayamānena lakṣaṇaṃ gaditaṃ tava // २-

bhujaṅgadaṃśastatra syāt tasmācchalyaṃ samuddharet /
jānau kaṇḍūyamāne tu bhasma tatra vinirdiśet // २-

hastadvayena saṃtiṣṭhellakṣaṇaṃ gaditaṃ tava /
agnidāho mahā/stāpaḥ kleśaduḥkhabhayāni ca // २-

karotyevaṃvidhaṃ karma tasmāt taṃ vai samuddharet /
gośṛṅgaṃ pītamaṇḍūkaḥ śaṅkhaṃ śuktiśca maṇḍapaḥ // २-

śambūkaśca praśastāḥ syuryāścānyā ratnajātayaḥ /
p. १०२) aṅgāraṃ vai tuṣaṃ keśamasthiśalyaṃ vivarjayet // २-

atha vā brahmayāmaloktaprakāreṇa śalyaṃ jñātvā taduddhāraḥ kartavyaḥ / tatra śalyajñānaṃ yathā /
navakoṣṭhe kṛte cakre pūrvādiṣu ca dikṣu ca /
va ka ca ta e ha sa pa yā varṇā lekhyā anukramāt // २-

brahmayāmaloktaśalyodvāracakram /
prakārāntaram /
p
va
ka
pa
va
ka
sa
ya
ca
sa
ya
ca
ha
e
ta
ha
e
ta
gandhapuṣpādinaivedyadhūpadīpādibhirgṛhe /
śiśumānīya susnātaṃ praṣṭavyaṃ phalapuṣpakaiḥ // २-

pūrvārdhe puṣpanāmnā ca śeṣārdhe phalanāmataḥ /
dinasya śalyaṃ nāstyasti phalapuṣpādyavarṇataḥ // २-

koṣṭhāre puṣpaphalayorbhavedādyakṣaraṃ yadi /
tadā śalyaṃ ca tatkoṣṭhe yadi tatrāsti nāsti tat // २-

sapādahastabhūmisthaṃ nṛśalyaṃ naranāśanam /
kharaśalyaṃ sarpaśalyaṃ bhītidaṃ sārdhahastataḥ // २-

hastadvaye vājiśalyaṃ gṛhiṇāṃ mṛtyuduḥkhadam /
sārdhadvihaste hastiśalyaṃ gṛhaśūnyapravāsadam // २-

śvaśalye mahiṣe mṛtyuḥ sapādadvayahastake /
viḍālaśalyaṃ hastena trihaste mitranāśanam // २-

sārdhatraye kapeḥ śalyaṃ duḥsvapnaṃ dhananāśakam /
p. १०३) vāstumātre cākhuśalyaṃ kulavittavināśanam // २-

narādiśalyaṃ jñātavyaṃ vakārādāvanukramāt /
yadaṅgaṃ spṛśate dūtastadaṅgodbhavaśalyakam // २-

navabhāgaṃ gṛhaṃ kṛtvā tadbhāgaṃ ca punaḥpunaḥ /
yadbhāge puṣpaphalayorādyavarṇaṃ ca tatphalam // २-

(tattvakaumudyāṃ) tu
gṛhārambhe kaṇḍūtiśca svāmyaṅge yatra jāyate /
śalyamastīti vaktavyaṃ prāsāde bhavane'pi vā // २-

kavacataihasapayāḥ śalyākṣarāṇi / narakharoṣṭraśiśumārjārago-kapipuruṣadvijāsthīni nadīpuṣ.paphaladevatānāṃ nāmāni /
śiśusīmantinīmūrkhavaktrāt tatkṣaṇamāgatam /
akṣaraṃ dviguṇaṃ kṛtvā mātrāṃ caiva caturguṇām // २-

navabhiśca haredbhāgaṃ viṣame śalyaṃ same na hi /
dharaṇīdhāraṇīkaraṇabhūtyai namaḥ, iti śalyoddhāraṇamantra iti viśeṣa uktaḥ / anyat sarvaṃ brahmayāmaloktavaditi /
catvāraḥ śalyoddhāraprakārā darśitāḥ / eteṣāmanyatamena prakāreṇa śalyoddhāraṃ vidhāya nirdoṣāṃ bhūmiṃ jñātvā vakṣyamāṇaprakāreṇa vāstuyāgaṃ vidhāya tatra maṇḍapaṃ kuryāt / śalyoddhāraprakārāntareṇa bhūmeḥ parīkṣā kartavyā tatprakāraśca (prayogasāre) /
vitastimātravistāraṃ nirmāya vivaraṃ bhuvi // २-

niḥkṣipet tā mṛdastasmi/stāsu śiṣṭāsu śobhanam /
samāsu madhyamaṃ vidyānnyūnāsvadhamamucyate // २-

(gautamīyatantre)
tato bhūmiṃ parīkṣeta vāstujñānaviśāradaḥ /
śalyādiśodhanaṃ kuryāt tuṣāṅgārādi dūrayet // २-

etasyākaraṇe mantrī na kiṃcit phalamāpnuyāt /
p. १०४) (mahākapilapañcarātre)
khanyamāne jalaṃ yāvat śalyadoṣo vinaśyati // २-

dūranīcasthitaṃ vāri khanituṃ naiva śakyate /
pañcahastaṃ prakhātavyaṃ śalyadoṣopaśāntaye // २-

śalyoddhāraṃ tataḥ kṛtvā pūrayet susamaṃ yathā /
vāstuyāgaṃ tataḥ kuryāt sarvavighnopaśāntaye // २-

vāstuyāgasyāvaśyakatvamāha yamaḥ /
gṛhādikaraṇe yatra nārcito vāstudaivataḥ /
tatra śūnyaṃ bhavet sarvaṃ rakṣovighnādibhirhatam // २-

tasmādvāstvarcanaṃ samyak kāryaṃ sampadabhīpsubhiḥ /
(mahākapilapañcarātre)
bhūmeḥ parigrahe pūrvaṃ śilānāṃ sthāpane tathā // २-

jalādhāragṛhārthaṃ ca yatedvāstuṃ viśeṣataḥ /
apareṣvapi kāryeṣu yāgahomādikeṣu ca // २-

vāstumaṇḍalakaṃ kuryāt sūtrayitvā samaṃ guruḥ /
vāstuyāgotpattimāha (merutantre)
vāstunāmā purā kaścidasuro'bhūnmahābalaḥ // २-

trailokyaṃ nirjitaṃ tena tripañcāśacca devatāḥ /
ye raṇe saṃmukhe yātāstena te vinipīḍitāḥ // २-

punaḥpunarjitā yuddhe sa evāsīt prajāpatiḥ /
divyavarṣasahasrānte devāḥ śaraṇamāgatāḥ // २-

viṣṇormama ca pārvatyā daityendreṇāpi tacchrutam /
yoddhukāmaḥ so'bhyadhāvannāradena pracoditaḥ // २-

kṛtaṃ yuddhaṃ tena sārdhamasmābhirvarṣapañcakam /
tato daityo madotsikto viṣṇumāyāvimohitaḥ // २-

p. १०५) uvāca vacanaṃ tuṣṭo vriyatāṃ vriyatāmiti /
nendreṇa na kubereṇa mama toṣakaraṃ kṛtam // २-

sasainyenāpi tadyuddhaṃ tvayā tu jaṭilena hi /
kṛtaṃ viṣṇusahāyena pārvatyardhāṅgadhāriṇā // २-

tenāhaṃ tuṣṭimāpannastrailokyaparameśvaraḥ /
adeyaṃ nāsti me kiṃcidyācayantu trayo'pi ca // २-

ityākarṇya vacastasya śivayorbhrūpracoditaḥ /
hariḥ prāha mahādhanya daityendra tvatsamo'sti kaḥ // २-

satyaṃ trivāraṃ kuruṣe tadā yācyo mayā varaḥ /
śivenāpi ca pārvatyā eka evāparo na hi // २-

triruvāca tato daityastadā viṣṇurvyajijñapat /
yathā te tvaritaṃ mṛtyuḥ sa upāyaḥ pradṛśyatām // २-

viṣṇośchalamiti jñātvā daityendraḥ samabhāṣata /
avaśyameva gantavyaṃ sarvaiḥ kālamukhe hare // २-

tathā ca svapratijñārthaṃ yo gacchati sa jīvati /
paraṃ tvekaṃ na me vaṃśe yaiśca matsevanaṃ kṛtam // २-

tasya mārgaṃ darśayitvā deho'yaṃ vinipātyatām /
kāle tasmi/śca bho devā vāguvācāśarīriṇī // २-

daityendra kuru mā śokaṃ bhūmerjanma tavābhavat /
tatraiva tvaṃ layaṃ yāhi tvattoṣārthaṃ varaṃ śṛṇu // २-

ye varṇāḥ svasya bhogārthaṃ kariṣyanti navaṃ gṛham /
tatra tvadutsavamṛte nānāduḥkhairupadrutāḥ // २-

kālavarṇyādikā dāsyo vināyakamukhāśca te /
p. १०६) sevakāḥ pīḍayiṣyanti ityājñā pārameśvarī // २-

ityākarṇya vacaḥ so'pi gartaṃ gatvā mahāvilam /
praviveśa tato devairmṛtpāṣāṇaiḥ prapūritam // २-

tena ye nirjitā devāḥ punarudgamaśaṅkayā /
tasyārthaṃ ca tripañcāśannivāsaṃ cakrurudyatāḥ // २-

tasmādavaśyaṃ te pūjyā gṛhavāsasukhecchayā /
atha vāstuyāgavidhistatraiva /
śṛṇvantu tadvidhiṃ devā vāmadakṣiṇamārgataḥ // २-

pāṣāṇe pratimāyāṃ vā vāstoṣpate pratijñāti /
iti vaidikamantreṇa tasyāvāhanapūjanam // २-

nāmamantreṇa cānyeṣāṃ pūjāṃ kṛtvā prapūrayet /
nairṛtyakoṇe gehasya caturasrākṛtiṃ śubhām // २-

kṛtvā samatalāṃ bhūmiṃ vitastyuccāṃ ca vedikām /
vistārāyāmato hastamātrāṃ tatra likhedbudhaḥ // २-

(mahākapilapañcarātre) tu viśeṣaḥ /
gṛhaprāsādakūpānāṃ maṇḍapasya jalasya ca /
vāstumaṇḍalakaṃ kāryamaṣṭahastaṃ tu nāparam // २-

bhadrabhūmiṃ praśodhyeta daśadaṇḍaṃ samālikhet /
adho'dhastiryagādau ca tenaikāśītikoṣṭhakam // २-

(merau)
ekāśītipadaṃ cakraṃ vaidikāstatra daivatāḥ /
madhyakoṣṭheṣu navasu tvādau brahmāṇa१marcayet // २-

āpavatsaṃ २tadīśāne prāgaryamṇaṃ३ trikoṣṭhake /
āgneye savitāraṃ४ca vivasvanta५mavāktriṣu // २-

p. १०७) indraṃ nairṛtadigbhāge mitraṃ७ paścimagaṃ triṣu /
vāyavye rājayakṣmāṇaṃ८ sumeruṃ९cottaratraye // २-

vedakoṣṭheṣu caiśānyāmīśakoṇācca devatāḥ /
śikhī१०parjanya११ āpa१२śca ditiḥ १३prākkoṣṭhayordvayoḥ // २-

kramādete pañca devā jñātavyāḥ savyamārgataḥ /
jayante१४ndrau १५sūrya१६satyau १७bhṛśa१८āgneyakoṇake // २-

antarikṣaṃ१९tathā vātaḥ २०pūṣā २१sāvitra२२ eva ca /
catuṣka īśato devāstato dakṣiṇapañcake // २-

yugmakramācca vitatho२३bṛhatkṣetra२४yamau २५tathā /
gandharvo२६bhṛṅgarāja२७śca nairṛtāṣṭacatuṣṭake // २-

īśānīto jaya२८mṛgau२९ pitṛ३०dauvārikau३१ tathā /
tataḥ paścāddvike pañca sugrīvaḥ३२puṣpadantakaḥ३३ // २-

varuṇā३४sura३५śoṣā३६śca vāyavye īśatastvahiḥ

rudra३८śca pāpayakṣmā३९ ca roga४०ścottarapañcasu // २-

mukhyo४१ bhallāṭa४२somau४३ ca bhujaga४४ścāditi४५stathā /
devā ete pañcacatvāriṃśadarcyāstu bhaktitaḥ // २-

idamekāśītipadaṃ vaidikaṃ vāstumaṇḍalam /
tāntrikamārge catuḥṣaṣṭipadaṃ vāstumaṇḍalaṃ tatraivoktam /
atha tāntrikamārge tu catuḥṣaṣṭipade tathā // २-

koṇayoḥ sūtrayugalaṃ madhye brahmāṇamarcayet /
(gautamīyatantre)
viprāśiṣā vedaghoṣairmaṅgalācārapūrvakaiḥ // २-

vāstormaṇḍalakaṃ kuryādyathāśobhaṃ yathāvidhi /
p. १०८)
ekāśītipadaṃ vāstucakram /
śikhi
parjanyaḥ
jayantaḥ
indraḥ
sūryaḥ
satyaḥ
bhṛśaḥ
antarikṣaḥ
vātaḥ
ditiḥ
āpaḥ
jayantaḥ
indraḥ
sūryaḥ
satyaḥ
bhṛśaḥ
sāvitraḥ
pūṣā
aditiḥ
aditiḥ
āpa-
vatsaḥ
aryamā
aryamā
aryamā
savitā
vitathaḥ
vitathaḥ
bhujagaḥ
bhujagaḥ
sumeruḥ
brahmā
brahmā
brahmā
vivasvān
bṛhat-kṣetraḥ
bṛhat-kṣetraḥ
somaḥ
somaḥ
sumeruḥ
brahmā
brahmā
brahmā
vivasvān
yamaḥ
yamaḥ
bhallāṭaḥ
bhallāṭaḥ
sumeruḥ
brahmā
brahmā
brahmā
vivasvān
gandharvaḥ
gandharvaḥ
mukhyaḥ
mukhyaḥ
rājaya-kṣmā
mitraḥ
mitraḥ
mitraḥ
indraḥ
bhṛṅga-rājaḥ
bhṛṅga-rājaḥ
ahiḥ
rudraḥ
śoṣaḥ
asuraḥ
varuṇaḥ
puṣpa-dantaḥ
sugrīvaḥ
jayaḥ
mṛgaḥ
rogaḥ
pāpa-yakṣmā
śoṣaḥ
asuraḥ
varuṇaḥ
puṣpa-dantaḥ
sugrīvaḥ
dauvārikaḥ
pitā
(śāradāyām)
pūrvāparāyataṃ sūtraṃ vinyaseddhastamānataḥ // २-

tanmadhyaṃ kiṃcidālambya matsyau dvau parito likhet /
tayormadhye sthitaṃ sūtraṃ vinyaseddakṣiṇottaram // २-

dvābhyāṃ dvābhyāṃ tathāgrābhyāṃ koṇeṣu makarā/llikhet /
matsyamadhye sthitāgrāṇi tatra sūtrāṇi pātayet // २-

caturasraṃ bhavet tatra catuṣkoṣṭhasamanvitam /
tat punarvibhajenmantrī catuḥṣaṣṭipadaṃ yathā // २-

īśānādrākṣasaṃ yāvadyāvadagneḥ prabhañjanam /
p. १०९) evaṃ sūtradvayaṃ dadyāt karṇasūtraṃ samāhitaḥ // २-

brahmāṇaṃ१ pūjayedādau madhyakoṣṭhacatuṣṭaye /
dikcatuṣke tu pūrvādi yajedārya२manantaram // २-

vivasvantaṃ३tato mitraṃ४ mahīdhara५manantaram /
koṇārdhakoṣṭhadvandveṣu vahnyādi paritaḥ punaḥ // २-

sāvitraṃ६ savitāraṃ ca७ śakra८mindrajayaṃ९ punaḥ /
rudraṃ१० rudrajayaṃ११ vidvānāpaṃ१२ cāthāpavatsakam१३ // २-

tatkarṇasūtrobhayataḥ koṣṭhadvandveṣu daiśikaḥ /
śarvaṃ१४ guhaṃ१५ cāryamāṇaṃ१६ jṛmbhakaṃ१७ pilapicchikām१८ // २-

carakīṃ१९ ca vidārīṃ२० ca pūtanā२१ marcayet kramāt /
pūjayeddikṣu pūrvādisārddhādyantapadeṣvimān // २-

aṣṭāvaṣṭavibhāgena daivatān daiśikottamaḥ /
kramādīśāna२२parjanya२३jayantāḥ २४śakra२५bhāskarau२६ // २-

satyo२७vṛṣā२८ntarikṣau२९ ca diśi prācyāṃ vyavasthitāḥ /
agniḥ३० pūṣā३१ ca vitatho३२ yama३३śca gṛharakṣakaḥ३४ // २-

gandharvo३५ bhṛṅgarāja३६śca mṛgo३७ dakṣiṇadiggatāḥ /
nirṛti३८rdauvārikaśca३९ sugrīva४०varuṇau४१ tataḥ // २-

puṣpadantā४२'surau४३ śoṣa४४ rogau४५ pratyagdiśi sthitāḥ /
vāyu४६rnāga४७śca mukhya४८śca somo४९ bhallāṭa५० eva ca // २-

argalākhyo५१ ditya५२ditī५३kuverasya diśi sthitāḥ /
devā ete tripañcāśat pūjanīyāḥ prayatnataḥ // २-

(hayaśīrṣapañcarātre)
ekāśītipadaṃ vāstu gṛhakarmaṇi śasyate /
catuḥṣaṣṭhipadaṃ vāstu prāsādeṣu praśasyate // २-

p. ११०)
catuḥṣaṣṭipadaṃ vāstucakram
īśānaḥ
aditiḥ
parjanyaḥ
jayantaḥ
śakraḥ
bhāskaraḥ
satyaḥ
vṛṣaḥ
antarikṣaḥ
agniḥ
aditiḥ
parjanyaḥ
ditiḥ
jayantaḥ
śakraḥ
bhāskaraḥ
satyaḥ
vṛṣaḥ
pūṣā
pūṣā
argalaḥ
argalaḥ
āpavatsaḥ
āpaḥ
āryamā
āryamā
savitā
sovitraḥ
vitathaḥ
vitathaḥ
bhallāṭaḥ
bhallāṭaḥ
mahīdharaḥ
brahmā
brahmāḥ
vivasvān
yamaḥ
yamaḥ
somaḥ
somaḥ
mahīdharaḥ
brahmā
brahmā
vivasvān
gṛharakṣakaḥ
gṛharakṣakaḥ
mukhyaḥ
mukhyaḥ
rudraḥ
rudrajayaḥ
mitraḥ
mitraḥ
śakraḥ
indrajayaḥ
gandharvaḥ
gandharvaḥ
nāgaḥ
nāgaḥ
śodhaḥ
asuraḥ
puṣpadantaḥ
varuṇaḥ
sugrīvaḥ
bhṛṅgarājaḥ
dauvārikaḥ
bhṛṅgarājaḥ
vayuḥ
rogaḥ
śoṣaḥ
asuraḥ
puṣpadantaḥ
varuṇaḥ
sugrīvaḥ
dauvārikaḥ
mṛgaḥ
nirṛtiḥ
aryamā vidā-ī /
(merutantre)
brahmasthānaṃ raktavarṇairdiśaḥ pītairvidik sitaiḥ /
tato diśastu haritairvidiśaḥ kṛṣṇavarṇakaiḥ // २-

aruṇaḥ paridhiḥ kāryaḥ sundaraṃ maṇḍalaṃ bhavet /
madhye padānāṃ navakaṃ mārjayitvā prapūrayet // २-

sitena rajasā bhūyastaddikṣu catasṛṣvapi /
ṣaṭkaṃ saṃmārjya rajasā raktena paripūrayet // २-

tayormadhye caturdikṣu koṣṭhaṃ dvādaśasaṃkhyakam /
p. १११) mārjayitvā haridvarṇairyarthāśobhaṃ prapūrayet // २-

koṇe koṇe'ṣṭayugmaṃ pītavarṇena pūrayet /
śiṣṭāni ca padānyatra yathāśobhaṃ prakalpayet // २-

vicitrāṇi tato madhye brahmāṇaṃ saṃprapūjayet /
(gautamīyatantre)
uktānāmapi devānāṃ padānyāpūrya pañcabhiḥ // २-

rajobhisteṣvatho tebhyaḥ pāyasānnairvaliṃ haret /
pāyasairmadhuraiḥ sarvān saṃyajenmadhurānvitaiḥ // २-

tattaddravyairvā matimān pūjayeddoṣaśāntaye /
(merutantre)
vrīhimudgayavaiḥ kṣaudraghṛtadugdhaplutaiḥ kramāt // २-

aṣṭottaraśataṃ vāṣṭottaraviṃśatimeva vā /
pratyekaṃ tairhuneddravyairmantraistadvacca pāyasaiḥ // २-

valiṃ ca teṣāṃ kurvīta pāyasairvyañjanānvitaiḥ /
sasitairdugdhakadalīphalāpūpādisaṃyutaiḥ // २-

evaṃ siṃhagate bhānau pūrṇāyāṃ prativatsare /
svagehe vāstupūjāyāṃ maṇḍapeṣu samācaret // २-

na bālamaraṇaṃ vyādhirbhūtapretādikāni ca /
na sarpapīḍā nānyonyakalahādyaśubhāni ca // २-

putrapautradhanārogyaṃ paśudāsīsamṛddhibhāk /
arogī vijayakhyātaściraṃ jīvati tadgṛhe // २-

rājaveśmasu sarvatra tathā ca mahiṣīgṛhe /
sacivāmātyasenānībhavaneṣu pare tathā // २-

vidadhyāt prativarṣaṃ tu proktasiddhyai tu daiśikaḥ /
p. ११२) na ceduktānyathārūpaphalaiḥ kleśo'niśaṃ bhavet // २-

bhairavakṣetrapālānāṃ yoginīnāṃ viśeṣataḥ /
vāmācārairvaliḥ kāryo mahiṣairvāpi kukkuṭaiḥ // २-

ārādhitāstu vāmena jāyante'tibubhukṣitāḥ /
devatā balimicchanti taddhīnaṃ ghnanti sādhakam // २-

vāstudhyānam (somaśambhutantre)
ākuñcitakaraṃ vāstumuttānamasurākṛtim /
smaret pūjāsu kuḍyādiniveśe tvadharānanam // २-

janunīkūrparāśakte diśi vātahutāśayoḥ /
paitryāṃ pādapuṭau raudryāṃ śiro'sya hṛdaye'ñjaliḥ // २-

paitryāmiti / prakṛtimaṇḍale pitṛdevatādhiṣṭhitāyāṃ rakṣodiśi na tu dakṣiṇasyāmiti dhyeyam /
(mahākapilapañcarātre'pi)
pūrvamāsīnmahānugraḥ sarvabhūtabhayaṅkaraḥ /
sa devairnihato bhūmau sa vāstupuruṣaḥ smṛtaḥ // २-

yāvadbhūmiḥ sthirā loke tāvadvāstvasuraḥ sthitaḥ /
saṃhāre tu layaṃ yāti devaiḥ sarvagrahādibhiḥ // २-

vistāro'sya samantācca śatakoṭistu yojanam /
saṃsthito'sau dharāṃ vyāpya prottānaḥ kṛṣṇavarṇakaḥ // २-

atrāyaṃ kramaḥ / ādau yajamāna ācāryaṃ brūyāt / tata ācāryaḥ proktalakṣaṇāṃ bhūmiṃ parigṛhya tasyāḥ śuddhiṃ vidhāya pañcagavyaiḥ saṃsicya tanmadhye śuklaḍorakaṃ prasārya kanakaśalākayā ratnena rajataśalākayā vā tadabhāve puṣpaphaladhānyānāmanyatamena vā /
śāntā१ yaśovatī२ kāntā३vilāsā४ prāṇavāhinī

p. ११३) satī६ vasumatī७ nandā८ subhadrā९ navamī matā // २-

iti nava rekhāḥ prāgaparāyatā dakṣiṇopakramā udagapavargā vilikhya
hiraṇyā१ suvratā२ lakṣmī३rvibhūti४rvimalā५ priyā

jayā७ kālā८ viśokā९ ca navamī saṃskṛtā budhaiḥ // २-

iti nava rekhā dakṣiṇottarāyatāḥ paścimopakramāḥ pūrvāpavargā vilikhyaivaṃ catuḥṣaṣṭipadaṃ vāstumaṇḍalaṃ nirmāya pañcarajobhiḥ padāni paripūrya madhye'ṣṭadalaṃ vakṣyamāṇarītyā nirmāya tanmadhye brahmāṇaṃ dhyātvā āvāhya tattatpadeṣu tattaddevatāścāvāhya praṇavādinamo'ntaistannāmamantraiḥ pūjayet / maṇḍalādbahiḥkoṣṭheṣu koṣṭhacatuṣṭayamatiraktaṃ nirmāya tatra gurugaṇeśadurgākṣetrapālān pūjayet / aiśānyāṃ kalaśaṃ saṃsthāpya varuṇaṃ yathāvidhi pūjayediti rāghavabhaṭṭāḥ /
eṣāṃ dhyānāni tatrāntare -
uktānāṃ sarvadevānāṃ svarūpaṃ ca nigadyate /
akṣamālāṃ śruvaṃ dakṣe vāme daṇḍakamaṇḍalum // २-

dadhānamaṣṭanayanaṃ yajenmadhye'mbujāsanam /
sarve caturbhujā devā vāstudehe vyavasthitāḥ // २-

kṛtāñjalipuṭā ūrddhaṃ khaḍgakheṭakapāṇayaḥ /
brahmāṇaṃ saṃnnirīkṣante tadvakrābhimukhāśca te // २-

svasvasthānasthitāścaiva sādhāraṇamudāhṛtam /
marīciḥ śvetavarṇaḥ syādvivasvānabhravarṇakaḥ // २-

śātakumbhanibho mitraḥ kṛṣṇavaktrastu bhūdharaḥ /
savitā nīlavarṇābhaḥ sāvitro dhūmravigrahaḥ // २-

induścāruṇavarṇābhaḥ śuklaścendrajayastathā /
rudraḥ pravālasadṛśaḥ pīto rudrajayastathā // २-

āpo gokṣīradhavala āpavatso japādyutiḥ /
īśānaḥ kṣīradhavalaḥ parjanyo'ñjanasaṃnibhaḥ // २-

jayanto'ñjanasaṃkāśo mahendraḥ śyāmaladyutiḥ /
p. ११४) ādityo raktavarṇaḥ syāt satyakaścitravarṇakaḥ // २-

vṛṣo bandhūkapuṣpābhaḥ kundābhaścāntarikṣakaḥ /
udyaddinakarābho'gniḥ pūṣā ratnābhasannibhaḥ // २-

vitathaścendracāpābho vidyudvarṇo gṛharakṣakaḥ /
nirṛtiḥ pāvakābhaśca pīto dauvārikaḥ smṛtaḥ // २-

sugrīvo nīlakaṇṭhābhaścandrābhaḥ puṣpadantakaḥ /
varuṇaḥ sphaṭikābhāṅgo bhṛṅgābhaścāsuro mataḥ // २-

yamaścāñjanasaṅkāśo gandharvaḥ padmarāgavat /
bhṛṅgarājaśca bhṛṃṅgābho mṛgo jīmūtasaṃnibhaḥ // २-

śoṣaścotpalasaṃkāśo rogaścaivendranīlavat /
vāyuḥ kṛṣṇābhavarṇaḥ syānnāgaḥ śeṣendusaṃnibhaḥ // २-

mukhyo mauktikasaṃkāśo bhallāṭaḥ śvetapadmavat /
somaḥ sphaṭikasaṃkāśo'rgalo raktotpaladyutiḥ // २-

ditiḥ kundendudhavalā kapilā cāditiḥ smṛtā /
carakī śaṅkhasadṛśī vidārī pāvakadyutiḥ // २-

pūtanā himasaṃkāśā meghābhā pilapicchikā /
khaḍgaṃ ca pānapātraṃ ca churikāṃ kartarīṃ tathā // २-

dadhānā bhīmarūpāstā rākṣasyaḥ parikīrtitāḥ /
sito raktaśca pītaśca kṛṣṇaḥ skandādikā grahāḥ // २-

vajraṃ śaktiṃ ca khaḍgaṃ ca pāśaṃ ca vikṛtānanāḥ /
dadhānā bhīṣaṇāḥ proktā grahāḥ skandādikāśca te // २-

evaṃ dhyātvā pañcopacāraiḥ saṃpūjya vāstupuruṣamapi yathoktaṃ dhyātvā vaidikamate uktavaidikamantreṇa tāntrikamate tu o/vāstoṣpataye namaḥ iti mantreṇa pañcopacāraiḥ saṃpūjya tatpūrvadiśi tatpaścimadiśi vā hastamātraṃ trimekhalaṃ kuṇḍaṃ sthaṇḍilaṃ vā nirmāya tatra vakṣyamāṇakrameṇāgnimupasamādhāya maṇḍalādbrahmādidevatāstatrāvāhya
p. ११५) tebhyaḥ pūrvoktasaṃkhyayā āhutīrhutvā pūrṇāhutiṃ vidhāya punarmaṇḍale devānānīya tebhyaḥ pratyekaṃ baliṃ dadyāt /
balimantrā dravyabhedāśca (gautamīyamahākapilapañcarātrayoḥ)
pāyasaudanalājaiśca yuktaṃ dhūpaprasūnakaiḥ /
annādibhiśca saṃyuktaṃ māṣabhaktādimaṇḍitam // २-

gṛhāṇemaṃ valiṃ brahman vāstudoṣaṃ praṇāśaya /
gandhādiśarkarārūpaṃ pāyasoparisaṃyutam // २-

āryakākhya gṛhāṇemaṃ sarvadoṣaṃ praṇāśaya /
candanādyarcitaṃ nātha karpūrāgurumaṇḍitam // २-

vivasvan vai gṛhāṇemaṃ sarvadoṣaṃ praṇāśaya /
saguḍaṃ pāyasaṃ nātha puṣpādisusamanvitam // २-

gṛhāṇemaṃ valiṃ hṛdyaṃ mitra śāntiṃ prayaccha me /
māṣaudanaṃ samāṃsaṃ ca gandhādikṣīrasaṃyutam // २-

gṛhāṇemaṃ mahībhṛt tvaṃ sarvadoṣaṃ praṇāśaya /
evaṃ madhye tu saṃpūjya īśānādi valiṃ haret // २-

etena pūjāyāmāgneyādikrame'pi valāvīśānādikramaḥ /
anyatrāpi /
īśānāddakṣiṇāvarto valiḥ sāmānyabhāṣitaḥ /
sarveṣāṃ khalu vastūnāṃ viśeṣaḥ padanirṇaye // २-

kvacit tu pūjāpi tathaivoktā /
īśakoṇādiṣu surān pūjayecca vidhānataḥ /
īśānādicatuṣkoṇasaṃsthitān pūjayedbudhaḥ- iti // २-

tathā /
kṣīrakhaṇḍasamāyuktaṃ puṣpādibhiralaṃkṛtam /
gṛhāṇemaṃ valiṃ gṛhyamāpa śāntiṃ prayaccha me // २-

p. ११६) dadhīdaṃ guḍasaṃmiśraṃ gandhādibhiḥ susaṃyutam /
gṛhāṇemaṃ valiṃ vatsa vighnamatra praṇāśaya // २-

puṣpādikuśapānīyaṃ śarkarāguruvāsitam /
sāvitra vai gṛhāṇemaṃ śāntimatra prayaccha me // २-

piṣṭakaṃ saguḍaṃ nātha raktagandhādiśobhitam /
gṛhāṇemaṃ valiṃ sūrya vighnamatra praṇāśaya // २-

śītamannaṃ tathā puṣpaṃ kuṅkumādisumaṇḍitam /
gṛhāṇemaṃ valiṃ gṛhyaṃ śakradeva namo'stu te // २-

odanaṃ ghṛtasaṃyuktaṃ vastragandhādimaṇḍitam /
gṛhāṇemaṃ valiṃ gṛhyamindrajaya namo'stu te // २-

pakvāpakvamidaṃ māṃsaṃ vastrapuṣpādisaṃyutam /
gṛhāṇemaṃ valiṃ gṛhyaṃ rudradeva namo'stu te // २-

samāṃsaṃ ghṛtasaṃpakvaṃ gandhapuṣpādisaṃyutam /
gṛhāṇemaṃ valiṃ rudrajaya svasti namo'stu te // २-

raktapuṣpaṃ samāṃsaṃ vai raktavastrādisaṃyutam /
vidāri vai gṛhāṇemaṃ rakṣovighnaṃ vināśaya // २-

pittaraktāsthisaṃyuktaṃ raktagandhādimaṇḍitam /
gṛhāṇemaṃ pūtane tvaṃ rakṣovighnaṃ vināśaya // २-

saghṛtaṃ māṣabhaktaṃ ca raktagandhādisaṃyutam /
valiṃ gṛhāṇa śarva tvaṃ rakṣovighnaṃ vināśaya // २-

māṃsapuṣpādisaṃyuktaṃ māṣabhaktopaśobhitam /
gṛhāṇemaṃ valiṃ skanda rakṣovighnaṃ vināśaya // २-

śvamāṃsaṃ piṣṭakairyuktaṃ pakvamāṃsodakānvitam /
aryaman vai gṛhāṇemaṃ sarvavighnaṃ vināśaya // २-

p. ११७) raktamāṃsaudanaṃ matsyaṃ gandhadhūpasamanvitam /
jṛmbhaka tvaṃ gṛhāṇemaṃ rakṣovighnaṃ vināśaya // २-

chāgakarṇānvitaṃ māṃsaṃ vastragandhādisaṃyutam /
pilapicche gṛhāṇemaṃ rakṣovighnaṃ vināśaya // २-

ghṛtena sādhitaṃ māṃsaṃ vastragandhādisaṃyutam /
caraki tvaṃ gṛhāṇemaṃ rakṣovighnaṃ vināśaya // २-

saghṛtaṃ sākṣataṃ bhaktaṃ vastragandhādyalaṃkṛtam /
gṛhāṇemaṃ valiṃ tvīśa vāstudoṣāpahārakam // २-

utpalaṃ pāyasairyuktaṃ vastrādikasamanvitam /
gṛhāṇemaṃ valiṃ gṛhyaṃ megharāja namo'stu te // २-

pañcahastaṃ supītaṃ ca dhvajaṃ bhaktādimaṇḍitam /
gṛhāṇemaṃ valiṃ gṛhyaṃ jiṣṇusuta namo'stu te // २-

odanaṃ ghṛtasaṃpūrṇaṃ pañcaratnādimaṇḍitam /
gṛhāṇemaṃ valiṃ gṛhyaṃ devarāja namo'stu te // २-

raktapuṣpayutaṃ bhaktaṃ raktagandhādibhiryutam /
gṛhāṇemaṃ valiṃ hṛdyaṃ bhāskarāya namo'stu te // २-

vitānaṃ dhūmravarṇābhaṃ gandhādikasuśobhitam /
raktapuṣpaṃ gṛhāṇemaṃ valiṃ satya namo'stu te // २-

idaṃ tu māṃsabhaktaṃ vai vastragandhādipūjanam /
gṛhāṇemaṃ vṛṣa valiṃ vāstudoṣaṃ vināśaya // २-

idaṃ tu śādvalaṃ māṃsaṃ naivedyādisaṃyutam /
gṛhāṇemaṃ valiṃ hṛdyaṃ vyoma śāntiṃ prayaccha me // २-

suvarṇaṃ piṣṭakaṃ cātha vastragandhādibhiryutam /
p. ११८) ghṛtānvitaṃ gṛhāṇemaṃ saptajihva namo'stu te // २-

kṣīraṃ lājāsamāyuktaṃ gandhapuṣpādisaṃyutaṃ /
gṛhāṇemaṃ valiṃ hṛdyaṃ pūṣadeva namo'stu te // २-

māṃsaudanaṃ gandhamālyayutaṃ vastrādibhūṣitam /
vitatheśa valiṃ gṛhṇn vāstudoṣaṃ vināśaya // २-

matsyamāṃsayutaṃ bhaktaṃ gandhapuṣpādyalaṃkṛtam /
yamarāja gṛhāṇemaṃ valiṃ śāntiṃ prayaccha me // २-

pakvamāṃsaudananavanītaṃ vastrādimaṇḍitam /
gṛhāṇemaṃ prītikaraṃ gṛharakṣa namo'stu te // २-

nānāgandhasamāyuktaṃ raktagandhādibhiryutam /
valiṃ gṛhāṇa gandharva sarvadoṣaṃ praṇāśaya // २-

imāṃ tu śākunīṃ jihvāṃ māṣabhaktoparisthitām /
gṛhāṇemaṃ bhṛṅgarāja valiṃ śāntiṃ prayaccha me // २-

evaṃ tilaghṛtopetaṃ gandhapuṣpādibhiryutam /
gṛhāṇemaṃ baliṃ hṛdyaṃ mṛgadeva namo'stu te // २-

śarkarāmaṇḍitaṃ khaṇḍaṃ vastragandhādyalaṃkṛtam /
prīto valiṃ gṛhāṇemaṃ rakṣorāja namo'stu te // २-

candanāgurukākhaṇḍaṃ vastragandhādibhiryutam /
gṛhāṇemaṃ valiṃ hṛdyaṃ dauvārika namo'stu te // २-

idaṃ tu pāyasaṃ nātha gandhapuṣpādimiśritam /
sugrīva vai gṛhāṇemaṃ valiṃ śānti prayaccha me // २-

yavāgvalaṃkṛtaṃ dugdhaṃ bhaktoparisamanvitam /
gṛhāṇemaṃ valiṃ hṛdyaṃ jaladeva namo'stu te // २-

p. ११९) māṣabhaktaṃ kuśastambaṃ ghṛtagandhādisaṃyutam /
puṣpadanta gṛhāṇemaṃ vāstudoṣaṃ praṇāśaya // २-

madhunā sādhitaṃ piṣṭaṃ gandhādyairupaśobhitam /
valiṃ gṛhāṇāsurendra sarvadoṣaṃ praṇāśaya // २-

ghṛtaṃ cānnasamāyuktaṃ karpūrādisamāyutam /
gṛhāṇemaṃ valiṃ śoṣa sarvaśāntiṃ prayaccha me // २-

yavajaṃ taṇḍulaṃ nātha gandhapuṣpādiśobhitam /
gṛhāṇemaṃ valiṃ roga sarvadoṣaṃ praṇāśaya // २-

saghṛtaṃ modakaṃ cedamannādyairupaśobhitam /
gṛhāṇemaṃ valiṃ hṛdyaṃ mṛgavāha namo'stu te // २-

idaṃ tu kṛsarānnaṃ me dugdhagandhādisādhitam /
pātāleśa gṛhāṇemaṃ vighnamatra praṇāśaya // २-

nārikelodakaṃ bhaktaṃ pītavastrādisaṃyutam /
gṛhāṇemaṃ valiṃ mukhya vāstudoṣaṃ praṇāśaya // २-

dadhigandhādibhiryuktaṃ pītapuṣpasamanvitam /
valiḥ pragṛhyatāṃ soma sarvadoṣaṃ praṇāśaya // २-

odanaṃ ghṛtasaṃmiśraṃ gandhapuṣpasamanvitam /
gṛhāṇemaṃ valiṃ gṛhyaṃ bhallāṭaka namo'stu te // २-

māṣānnaṃ tu ghṛtābhyaktaṃ gandhapuṣpādimaṇḍitam /
gṛhāṇemaṃ valiṃ hṛdyamargalākhya namo'stu te // २-

kṣīrakhaṇḍasamāyuktaṃ nānāpuṣpopaśaobhitam /
daityamātargṛhāṇemaṃ sarvadoṣaṃ praṇāśaya // २-

p. १२०) paurikāṃ madhusaṃmiśrāṃ vastragandhādisaṃyutām /
gṛhāṇemaṃ valiṃ gṛhyaṃ devamātarnamo'stu te // २-

svargapātālamartyeṣu devatā vāstudevatāḥ /
gṛhṇantvimaṃ valiṃ hṛdyaṃ tuṣṭā yāntu svamandiram // २-

mātaro bhūtavetālā ye cānye valikāṅkṣiṇaḥ /
viṣṇoḥ pāriṣadā ye ca te'pi gṛhṇantvimaṃ valim // २-

pitṛbhyaḥ kṣetrapālebhyo valiṃ datvā prakāmataḥ /
abhāvāduktamārgasya kuśapuṣpādibhiryajet // २-

(prayogasāre)
vāstuśeṣaḥ kriyāpūtaḥ sarvarakṣāvidhānakṛt /
bhūtiprītikaraścāsmin diśāṃ valimudīrayet // २-

dikpālapariṣatsarvabhūtānuddiśya nāmabhiḥ /
pūjāvisarjanānto yaḥ sa vijñeyo diśo valiḥ // २-

dadhyamburajanī puṣpalājasaktutilāndhasā /
dravyeṇa vitareddiśyaṃ valiṃ dikkramayogataḥ // २-

surāṇāṃ tejasāṃ caiva prajānāṃ rakṣasāmapi /
tathā jalānāṃ prāṇānāṃ nakṣatrāṇāṃ ca tatpunaḥ // २-

vidyānāmadhipānāṃ ca nānyathoktān valiṃ haret /
savāhanapadaṃ proktā parivārāya śaktaye // २-

tatpārṣadebhyaśca tataḥ sarvebhya iti saṃyutaḥ /
bhūtebhyaśca kramādbhūyaḥ prādakṣiṇyān kṣipedvalim // २-

dviṣatpiśācavetālarakṣorakṣārthināmiha /
p. १२१) diśāṃ valirviśeṣeṇa sarvasaṃpatsamṛddhidaḥ // २-

vāstau gṛhaprarohe bhūtadrohe gṛhapraveśe ca /
vitate ca śāntihome diśāṃ valiḥ siddhaye prayoktavyaḥ // २-

iti baliṃ dattvā punastān samabhyarcya yathāśakti japtvā stutvā praṇamya visarjayet /
visarjanamantro yathā /
yāntu devagaṇāḥ sarve pūjāmādāya pārthivīm /
iṣṭakāmasamṛddhyarthaṃ punarāgamanāya ca // २-

iti devān visṛjya kuddālaṃ pūjayet
taduktaṃ tatrāntare /
bhadraṃ muhūrtamāśritya khanyatāṃ vāstukoṣṭhakam /
svarṇakuddālarūpatvaṃ bhūmeḥ khananakarmaṇi // २-

viśvakarmāyudho nityaṃ namaste cāstramūrtaye /
iti svarṇakuddālaṃ prapūjya khanitṛpuruṣaṃ viśvakarmadhiyā pūjayet /
dvibhujaḥ pītadehastu jaṭādhārī kajāsanaḥ // २-

viśvakarmā sadā gauro jñānamudrākṣasūtrabhṛt /
viśvakarman jagadvyāpin saṃsārasṛṣṭikāraka // २-

atra kuddālahastastvaṃ viśvakarmannamo'stu te /
ekāśītikoṣṭhabhede vāstau viśvātmakarmaka // २-

kuddālaṃ gṛhyatāmatra khananaṃ kuru sāmpratam /
iti taddhaste kuddālaṃ dakṣiṇāṃ ca dadyāt / tataḥ pṛthivīṃ prārthayet /
kuddāladāritairatra kīṭakoṭiśatairapi // २-

kṣamyatāṃ pṛthivīdevi viṣṇusthāpanahetave /
iti pṛthvīṃ saṃprārthya viśvakarmātmakakhanitṛpuruṣo vāstupuruṣasya kakṣāntare khananaṃ kuryāt /
p. १२२) taduktaṃ tantrāntare /
śubhāśubhāni vāstūnāṃ krameṇaiva vadāmyaham // २-

kakṣāntare ca nityaṃ ca sarvatra bhadramādiśet /
śīrṣe caiva bhavenmṛtyuḥ kaṇṭhe vai duḥkhabhāgitā // २-

haste caurabhayaṃ vidyādurasā paśunāśanam /
jānau videśagamanaṃ pādābhyāṃ ca nirarthakam // २-

vāmadakṣiṇamityevaṃ vāstukṣetramudīritam /
nipuṇaḥ kārayenmantrī kalyāṇaṃ pūrṇatākṛtam // २-

samāhitamanā bhūtvā khanayedvāstukakṣake /
iti vāstuyāgavidhiḥ /
athadīkṣopayuktamaṇḍapanirṇayaḥ /
tatrādau maṇḍaparacanārthaṃ pūrvādidigjñānopāyaḥ /
taduktaṃ (kriyāsāre)
kṛtvā bhūmiṃ samāṃ tatra vṛttaṃ hastamitaṃ samam // २-

dvādaśāṅgulamānocca śaṅkuṃ khādiranirmitam /
alābhe yajñavārkṣaṃ vā tatra saṃsthāpayet sudhīḥ // २-

tacchāyā saṃspṛśedyatra tanmadhye madhyamaṃ smṛtam /
tiryak prasārayet sūtraṃ madhye yāmyottare smṛte // २-

koṇāḥ syuranye catvāraścatuḥsūtraprasāraṇāt /
evaṃ mānaparijñānaṃ samākhyātaṃ yathā sphuṭam // २-

jñātvaivaṃ maṇḍapādīni kuryāt samyagvicakṣaṇaḥ /
(mahākapilapañcarātre)
viṣuve tu gate sūrye śaṅkumānaṃ samācaret // २-

khādiraṃ vinyasecchaṅkuṃ dvādaśāṅgulavistṛtam /
niścalīkṛtya hantavyaṃ gṛhītvā lohamudgaram // २-

aṣṭadhā ca svayaṃ hanyāt praśastaṃ kramato laghu /
p. १२३) hanyamāne yadā śaṅkau hastāt patati mudgaraḥ // २-

tadā tāḍayituḥ śoko jāyate dustaro mahān /
mauñjaṃ kārpāsakauśeyaṃ prāṇivālajameva ca // २-

caturyavaparīṇāhaṃ sūtraṃ śaṅkau tu veṣṭayet /
veṣṭyamānaṃ yadā sūtraṃ śaṅkuṃ muñcati tatkṣaṇam // २-

putrasya maraṇaṃ vidyācchinne vai svavināśanam /
tatrāpi nārasiṃhena homenāśubhanāśanam- iti // २-

(śāradāyām)
nakṣatrarāśivārāṇāmanukūle śubhe'hani /
tato bhūmitale śuddhe tuṣāṅgārādivarjite // २-

puṇyāhaṃ vācayitvā tu maṇḍapaṃ racayecchubham /
pañcabhiḥ saptabhirhastairnavabhirvāmināṃ varam // २-

atra yathāśrutavyākhyāne kuṇḍāṣṭakavedyṛtvikpracārasthalādyanupa-pattyā pañcabhiḥ saptabhirityanena dvādaśahastaḥ pañcabhirnavabhirityanena caturdaśahastaḥ saptabhirnavabhirityanena ca ṣoḍaśahasto maṇḍapa iti rāghavabhaṭṭaiḥ padārthādarśe vyākhyātam / tārābhaktisudhārṇave nṛsiṃhaṭhakkurairapi tathaivoktam / etena dvādaśahastaḥ kanīyān, caturdaśahasto madhyamaḥ, ṣoḍaśahastaścottama iti trividho maṇḍapa uktaḥ /
taduktam (pratiṣṭhāsārasaṃgrahe)
svalpo dvādaśahasto'yaṃ dvidvivṛddhyā tataḥ kramāt /
yat tu
rājñāṃ homābhiṣekādiprayogārthaṃ tu maṇḍapam // २-

vidadhyānnavahastena vistārāyāmasaṃyutam /
iti (tantrarājavacanam) taddīkṣātiriktakarmopayuktamaṇḍapaparam /
(siddhāntaśekhare)
sthūlādarkāṅgulocchrāyaṃ maṇḍapasthalamīritam // २-

p. १२४) (mahākapilapañcarātre tu)
ucchrāyo hastamānaṃ syāt susamaṃ ca suśobhanam- ityuktam /
(śāradāyām)
ṣoḍaśastambhasaṃyuktaṃ catvārasteṣu madhyagāḥ // २-

aṣṭa hastāḥ samucchrāyāḥ saṃsthāpyā dvādaśābhitaḥ /
pañcahastapramāṇāste niśchidrā ṛjavaḥ śubhāḥ // २-

tatpañcamāṃśaṃ nikhanenmedinyāṃ tantravittamaḥ /
(vāstuśāstre)
pañcamāṃśaṃ nyasedbhūmau sarvasādhāraṇo vidhiḥ // २-

(śāradāyām)
nārikeladalairbāhye chādayet tatsamantataḥ /
nārikeladalairityupalakṣaṇam /
tathā ca (merutantre)
nārikeladalairvaṃśaiḥ kaṭairācchādayet punaḥ // २-

jhañjhāmārutavṛṣṭyādibhayaṃ na syādyathā tathā /
(vāstuśāstre'pi)
kaṭaiḥ sadbhistu saṃchādyā vijayādyāstu maṇḍapāḥ- iti // २-

stambhaniveśanaṃ cāgneyādikremeṇa kāryam /
stambhocchrāye śilānyāse sūtrayojanakīlake /
khananāvaṭasaṃskāraprārambho vahnigocare- iti vacanāt // २-

(siddhāntaśekhare)
madhye stambhacatuṣkaṃ syāt tanmadhye vedikā matā /
vedīkoṇeṣu vinyasya stambhān vedasvarūpakān // २-

(pañcarātre)
sāradārubhavān stambhān dṛḍhān kuryādṛjūn samān /
(kriyāsāre)
yājñīyavṛkṣo veṇurvā kramukaḥ stambhakarmaṇi // २-

p. १२५) anye viśuddhavṛkṣā vā bhaveyurnāpabhūruhaḥ /
gṛhaśalyaḥ svayaṃ śuṣkaḥ kuṭilaśca purātanaḥ // २-

asaumyabhūmijanitaḥ saṃtyājyaḥ stambhakarmaṇi /
(mantramuktāvalyām)
dikṣu dvārāṇi catvāri vidadhyāt pañcamāṃśataḥ // २-

(pañcarātre)
kanīyasi syāddvikaraṃ caturaṅgulavṛddhitaḥ /
madhyamottamayordvāramiti paśyenmanoharam // २-

(somaśambhumate)
plakṣodumbarikāśvatthavaṭajāstoraṇāḥ kramāt /
pūrvādito vidhātavyā yadvādyantaviparyayaḥ // २-

alābhādekamevaiṣāṃ sarvāśāsu niveśayet /
(siddhāntaśekhare)
ekameṣāmalābhe syāt tadabhāve śamīdrumaḥ // २-

jambūḥ khadirasāraśca tālo vā toraṇe smṛtāḥ /
(mahākapilapañcarātre)
devāstoraṇarūpeṇa saṃsthitā yajñamaṇḍape // २-

vighnavidhvaṃsanārthaṃ ca rakṣārthaṃ tvadhvarasya ca /
nyasennyagrodhamaindryāṃ tu yāmyāṃ codumbaraṃ tathā // २-

vāruṇyāṃ pippalaṃ caiva kauberyāṃ plakṣakaṃ nyaset /
suśobhanaṃ tu pūrvasyāmṛgvedādisumantritam // २-

iṣe tveti ca mantreṇa subhadrākhyaṃ tu dakṣiṇe /
sukarmākhyaṃ tu vāruṇyāṃ sāmavedādikena tu // २-

śanno devīti mantreṇa suhotraṃ tūttare nyaset /
ṛgvedādīti / agnimīḍe purohitamiti mantreṇābhimantritamityarthaḥ / sāmavedādikena agna āyāhīti mantreṇa /
p. १२६) (śāradāyām)
dvāreṇa toraṇāni syuḥ kramāt kṣīramahīruhām // २-

stambhocchrāyaḥ smṛtasteṣāṃ saptahastaiḥ pṛthak pṛthak /
daśāṅgulapramāṇena tatparīṇāha īritaḥ // २-

tiryakphalakamānaṃ syāt stambhamānārdhamānataḥ /
śūlāni kalpayenmadhye toraṇe hastamānataḥ // २-

saptahastairityadhamamaṇḍapapakṣe /
taduktam (vāstuśāstre)
pañcahastapramāṇāste vistāreṇa dvihastakāḥ /
ṣaḍaṅgulādivṛddhyā tu saptahastāstathottame // २-

ṣaḍaṅgulādīti / tenādhamamaṇḍape toraṇastambhayorantarālabhūmirdvihastā / madhyame ṣaḍaṅgulādhikadvihastā / uttame dvādaśāṅgulādhikadvihastā / etena maṇḍapatiryakphalakamānamapyuktaṃ bhavati / adhamottamayoḥ pañcahastasaptahastocchrāyakathanānmadhyame ṣaḍḍhastocchrāyatoktā / bhavatīti sudhārṇavakṛtaḥ / śūlādikalpayediti / triśūlavinyāsaḥ śaivaśāktādau / vaiṣṇave tu viśeṣa uktaḥ /
(merutantre)
vaiṣṇave dvādaśāṃśena śaṅkhacakragadāmbujān /
prāgādikramayogena nyaset sauro'pi vaiṣṇavaḥ // २-

(śāradāyām)
dīkṣu dhvajānnibadhnīyāllokapālasamaprabhām /
vitānadarbhamālādyairalaṃkurvīta maṇḍapam // २-

(pratiṣṭhāsārasaṃgrahe)
pītaraktādivarṇāśca pañcahastā dhvajā smṛtāḥ /
dvipañcahastairdaṇḍaiste vaṃśajaiḥ saṃyutā samāḥ // २-

dvipañcahastairdaśahastaiḥ
p. १२७) anyatrāpi /
pañcahastā dhvajāḥ kāryā vaikalpe tu dvihastakāḥ /
daṇḍaśca daśahastaśca daśadikṣu ca tān nyaset // २-

(hayaśīrṣapañcarātre)
darpaṇaiścāmarairghaṇṭaistambhān vastrairvibhūṣayet /
kalaśairghaṇṭikābhiśca sādhāraiḥ karkaraistathā // २-

tatra pratitoraṇamekaikaḥ kalaśaḥ sthāpyaḥ / pratidvārapārśvaṃ dvau dvau / pratikoṇaṃ caikaikaḥ /
taduktam /
gandhapuṣpāmbaropetān kumbhā/steṣu viniḥkṣipet /
teṣu toraṇeṣu /
dhruvaṃ dharāṃ vākpatiṃ ca vighneśaṃ teṣu pūjayet // २-

maṇḍapasya tu koṇasthakalaśeṣu kramādamī /
amṛto durjayaścaiva siddhārtho maṅgalastathā // २-

pūjādvārasthakumbheṣu śakrādyāstanmanūttamaiḥ /
anyatrāpi /
maṇḍape kalaśau dvau dvau dvāre dvāre niveśayet // २-

galitodakasaṃpūrṇāvāmrapallavaśobhitau /
(śāradāyām)
tattribhāgamite kṣetre'ratnimātrasamucchritām // २-

caturasrāṃ tato vedīṃ maṇḍalāya prakalpayet // २-४९७ef //
(tripurāsārasamuccaye)
caturdvārayuktaṃ tatastasya madhye
budhastattribhāgaikabhāgena vedīm /
aratnipramāṇonnatāṃ darpaṇānta-
rnibhāyāṃ manohāriṇīṃ cāpi kuryāt // २-

atrāratnimātronnatāṃ hastamātrasamucchritām /
p. १२८) taiścaturbhirbhavenmuṣṭirvitastistaistribhirguṇaiḥ /
aratnistaddvayena syāddhastastadvadataḥ śive // २-

iti mantrarājavacanādaratnihastaśabdayoḥ paryāyatokteti sudhārṇavakṛtaḥ /
(kriyāsāre'pi)
tribhāgaṃ maṇḍapaṃ kṛtvā madhyabhāge tu vedikā /
hastamānaṃ tadutsedhaścaturasraṃ samaṃ yathā // २-

(merutantre)
tridhāraṃ vāmadīkṣāyāṃ śaṅkhābhaṃ vaiṣṇave makhe /
caturasrā catuṣkoṇā vedī sarvaphalapradā // २-

tatraiva /
maṇḍapopari badhnīyādatiśvetaṃ vitānakam /
alaṃkuryāt puṣpamālādibhirenaṃ tu veṣṭayet // २-

āmrāśvatthadalotpannayuktayā dīrghamālayā /
stambhān dukūlaiḥ saṃveṣṭya madhye kuryācca vedikām // २-

iṣṭikābhirapakvābhirhastavistṛtapiṇḍikām /
maṇḍapāyāmarudrāṃśanavasapteṣurāmakaiḥ // २-

aṃśaiḥ samunnatāṃ vāpi tāratamyaṃ vilokya ca /
sāmagryādeḥ samāveśo yathā syāditi maṇḍapaḥ // २-

iti maṇḍapalakṣaṇam /
atha kuṇḍāni /
(śāradāyām)
prākprokte maṇḍape vidvān vedikāyā bahistridhā /
kṣetraṃ vibhajya madhyāṃśe pūrvādi parikalpayet // २-

aṣṭāsvāśāsu kuṇḍāni ramyākārāṇyanukramāt /
caturasraṃ yonimardhacandraṃ tryasraṃ ca vartulam // २-

p. १२९) ṣaḍasraṃ paṅkajākāramaṣṭāsraṃ tāni nāmataḥ /
ācāryakuṇḍaṃ madhye syādgaurīpatimahendrayoḥ // २-

(tripurāsārasamuccaye'pi)
vedāsraṃ१yoni२mardhoḍupanibha३manalāsraṃ४suvṛttaṃ५ṣaḍasraṃ

padmākāraṃ७gajāsraṃ८hariharaharidārabhya tasyāṃ vidadhyāt /
madhye vṛttaṃ ca gaurīpatisurapadiśoḥ paṇḍitāḥ kecidūcu-
rvāyavye pañcakoṇaṃ९diśi madanaripoḥ saptakoṇaṃ१०ca kuṇḍam // २-

krameṇaiṣāṃ lakṣaṇāni tatraiva /
prāk sūtraṃ prathamaṃ nidhāya vidadhītārdhena tasyāṅkitaṃ
madhye matsyayugaṃ diśoramaladhīḥ kīnāśavitteśayoḥ /
tābhyāṃ sūtramapi prasārya caturaḥ koṇā/stato lāñchayet
kṣetraṃ syāccaturasramatra racayedanyāni kuṇḍānyapi // २-

kṣetre kṣiptvā bahiriha ca puro bhūtabhāgāṃśamekaṃ
koṇārdhārdhaṃ suniśitamatirbhrāmayet saṃpragṛhya /
yāvatkoṇaṃ paramapi tathā sūtrayugmasya pātaṃ
madhye kuryādbhavati tadidaṃ manmathāvāsakuṇḍam // २-

parityajya bhāgadvayaṃ paṅktibhāgī-
kṛte'tropariṣṭādadhastācca vidvān /
paribhrāmayet tena mānena samyag-
bhavedardhacandrāhvayaṃ kuṇḍametat // २-

śarvarīśārdhabhāgīkṛtakṣetrataḥ
pārśvayornyasya bhāgadvayaṃ paṇḍitaḥ /
tena mānena sūtradvayaṃ vinyaset
kuṇḍametadbhavedudranetrāsrakam // २-

p. १३०) diggajābhyadhikapaṅktibhāgataḥ kṣetrato niśitadhīrbahirnyaset /
bhāgamekakamanena sarvato bhrāmayedbhavati vṛttamuttamam // २-

bhūyāṃseṃśadvayamiha bahiḥ pārśvayornyasya madhyāt
kṣetrābhyāse tu vimalamatistena mānena kṛtvā /
pārśvadvandve jhaṣayugayugaṃ sūtraṣaṭkasya pātaṃ
kuryāt kuṇḍaṃ bhavati tadidaṃ tarkakoṇaṃ manojñam // २-

daśāṃśe'tra vinyasya bāhyeṃśamekaṃ
paribhrāmya tenaiva vṛttaṃ dalānām /
bahirmadhyame karṇikāṃ cāpi kuryād-
bhavedaṣṭapatraṃ budhaḥ padmakuṇḍam // २-

kṣetre kṣiptvātra bāhye diśi diśi mihiradvandvakāṃśeṃśamekaṃ
kṛtvā netrābdhikoṇaṃ punarapi matimān koṇato'rghaṃ gṛhītvā /
tatkoṇābhyāṃ vidadhyādiha khalu paritastena mānena cihnānyaṣṭāsraṃ syāt samantādapi ca vitanuyādaṣṭasūtraprayogam // २-

hayāṃśe'tra bhāge bahirnyasya vṛttaṃ
paribhrāmya bhūyo yugāṃśīkṛtāṃśaiḥ /
tribhiḥ paṭṭadīrghaṃ bhavet pañcasūtraṃ
prayogādidaṃ tena pañcāsrakuṇḍam // २-

kṣetravyāsairdaśāṃśairbahiriha vinidhāyaikamaṃśaṃ suvṛttaṃ
mānenānena kṛtvā punarapi ca catuḥṣaṣṭibhāgīkṛte'tra /
paṭṭāyāmapramāṇaṃ dṛḍhamatiramunā satrikaistriṃśadaṃśaiḥ
kuryāt saptāsrakuṇḍaṃ bhavati hi tadidaṃ saptasūtraprayogāt // २-

atra caturviṃśatyaṅgulāni hastamātrakuṇḍasya vyāsaḥ /
taduktam (śāradāyām)
p. १३१) caturviṃśatyaṅgulādyaṃ hastaṃ yantravido viduḥ /
karturdakṣiṇahastasya madhyamāṅguliparvaṇaḥ // २-

madhyasya dairghyamānena mānāṅgulamudāhṛtam /
tantrāntare /
jālāntaragate bhānau yat sūkṣmaṃ dṛśyate rajaḥ // २-

prathamaṃ tatpramāṇajñāstrasareṇuṃ pracakṣate /
trasareṇavaste tvaṣṭau bālāgraṃ tat smṛtaṃ budhaiḥ // २-

bālāgrāṇyaṣṭa likṣā tu yūkā likṣāṣṭakaṃ smṛtam /
aṣṭau yūkā yavaṃ prāhuraṅgulaṃ tu yavāṣṭakam // २-

hastaścaturviṃśatibhiraṅgulaiḥ samudāhṛtam /
dvihastādau taddviguṇādivṛddhiprakārastu ekahastakuṇḍakoṇasūtreṇa dvihastakuṇḍamadhyasūtramevaṃ tatkoṇasūtreṇa caturhastakuṇḍamadhya-sūtramavagantavyam / evamagre'pi /
taduktam (gautamīyatantre)
karṇasūtrapramāṇena dvihastaṃ kuṇḍamuddharet // २-

sarvakuṇḍeṣu sarvatra vardhayedvidhināmunā /
atra karṇasūtrapadaṃ koṇasūtraparam /
taduktam tatraiva /
pūrvapūrvasya kuṇḍasya koṇasūtraṃ tu yadbhavet // २-

uttarottarakuṇḍānāṃ mānaṃ tadvadudīritam // २-५२५ef //
etena dvihastakuṇḍasya catustriṃśadaṅgulāni vyāsaḥ / ekacatvāriṃ-śadaṅgulāni pañca yavāśca trihastasya / aṣṭacatvāriṃśadaṅgulāni caturhastasya / tripañcāśadaṅgulāni ṣaḍyavāśca pañcahastasya / aṣṭapañcāśadaṅgulāni sapta yavāśca ṣaḍḍhastasya / triṣaṣṭiraṅgulāni catvāro yavāśca saptahastasya / saptaṣaṣṭiraṅgulāni sapta yavāścāṣṭahastasya / dvāsaptatiraṅgulāni navahastasya / pañcasaptatiraṅgulāni sapta yavāśca daśahastasya / ekahastakuṇḍasya kṣetraphalaṃ tu ṣaṭsaptatyadhikapañcaśatāṅgulāni / evaṃ dvihastādāvapi boddhavyam / yadyapi hastamātrakuṇḍasyaiva dīkṣopayuktatvena dvihastadikuṇḍāni dīkṣāyāmanupayuktāni tathā ca vakṣyamāṇapuraścaraṇāṅgahome upayujyanta iti pradarśitāni /
khātamānaṃ mekhalālakṣaṇaṃ ca (tripurāsārasamuccaye)
p. १३२) yāvanmānaṃ kuṇḍavistāra uktaṃ
tāvat khātasyāpi mānaṃ pradiṣṭam /
kuṇḍākāraṃ paṇḍito yādṛśaṃ tat
tādṛgrūpaṃ mekhalāyāṃ vidadhyāt // २-

etāvatkuṇḍakaraṇāśaktastu pañcakuṇḍāni kuryāt / tatrāpyaśaktastu ekamevakuṇḍaṃ kuryāt /
nava pañcātha caikaṃ vā kartavyaṃ lakṣaṇānvitam /
ityāmnāyarahasyavacanāt /
aṣṭāśaktau tu catvāri dikṣu kuṇḍāni tāntrike // २-

tadaśaktāvekameva caturasraṃ prakalpayet // iti (merutantravacanācca) pañcakuṇḍapakṣe tanniveśanam (jñānaratnāvalyāmuktam)
dikṣu vedāsravṛttāni pañcamaṃ tvīśagocaram // २-

ityekakuṇḍapakṣe tanniveśanamuktamācāryaiḥ /
athavā diśi kuṇḍamuttarasyāṃ
pravidhyāccaturasramekameva- iti /
(piṅgalāmate)
kuṇḍamekakaraṃ vṛttaṃ mekhalākaṇṭhanābhimat /
nitye karmaṇi dīkṣāyāṃ śāntau puṣṭau mataṃ śubham // २-

kaṇṭhamānamāha (mahākapilapañcarātre)
caturviṃśatibhāgena kaṇṭho vai parikīrtitaḥ /
khātādbāhye'ṅgulaḥ kaṇṭhaḥ sarvakuṇḍeṣvayaṃ vidhiḥ // २-

caturviṃśatimaṃ bhāgamaṅgulaṃ parikalpayet // ५३०ef //
tisraḥ kuṇḍe mekhalā mekhale dve
yadvā caikāṃ mekhalāṃ vai prakuryāt /
kuryādūrdhvaṃ mekhalāyā gajoṣṭhā-
kārāṃ yoniṃ cāpi hoturdiśīha // २-

p. १३३) etena yoneḥ kuṇḍāṅgatvamuktvā tasyāḥ sthānasvarūpadiṅniyamāścoktāḥ / (kriyāsāre)
nābhiyonisamāyuktaṃ kuṇḍaṃ śreṣṭhaṃ trimekhalam /
kuṇḍaṃ dvimekhalaṃ madhye nīcaṃ syādekamekhalam // २-

(somaśambhau)
trimekhalaṃ dvije kuṇḍaṃ kṣatriyasya dvimekhalam /
mekhalaikā tu vaiśyasya --- --- --- --- --- --- --- --- iti // २-

kuṇḍatāratamyato mekhalātāratamyamuktam / (tripurāsārasamuccaye)
muṣṭimātre tu tāṃ mekhalāṃ dvyaṅgulaikā-
ṅgulārdhāṅgulotsedhatārāḥ kramāt syuḥ /
ratnimātre tu tāstryaṅgulārdhāṅgulaikā-
ṅgulotsedhatārā bhaveyuḥ purastāt // २-

yugāppittanetrāṅgulotsedhatārāḥ
syuretāḥ kramāddhastamātre tu kuṇḍe /
karadvandvamātre rasāmbhodhivahnya-
ṅgulotsedhatārā bhaveyuḥ purastāt // २-

vedakare'smin sindhuratarkvā
dvyaṅgulatārotsedhayutāḥ syuḥ /
ṣaṭkaragātre'smin daśakarya-
ṅgāṅgulatārotsedhasametāḥ // २-

bhāskarapaṅktigajāṅgulatāro-
tsedhayutāḥ syurimā vasuhaste /
nābhimihāmbujameva vidadhyā-
daṣṭadalaṃ sahakarṇikayāntaḥ // २-

p. १३४) nābhimiti / kuṇḍamadhye sakarṇikāṣṭadalakamalarūpāṃ nābhiṃ kuryādityarthaḥ / tatraiva yonyādeḥ kuṇḍaparimāṇānusāraṃ parimāṇamuktam /
muṣṭimātre rasāmbhodhinetrāṅgulāyāmatāronnatiryoniruktā budhiḥ /
netravedāṅgulotsedhatārānvitā nābhirapyatra yonyoṣṭhamekāṅgulam // २-

yonyā lakṣaṇametadgaditamaratnimātrakuṇḍasya /
kuṇḍasyaiva mayoktaṃ tadeva khalu hastamātrasya // २-

dvihastādikuṇḍeṣu yonyādivṛddhiprakārastatraiva /
ekaikenāṅgulenāmalaniśitamatirvardhayedanyakuṇḍe-
ṣvenāṃ yoniṃ ca nābhiṃ khalu yavayugaleneha yonyāstathauṣṭham /
kuryānnābhiṃ ca vṛttākṛtimapi yadi vā kuṇḍarūpānyarūpāṃ
yonyākāre'tra yoniṃ sarasijasadṛśe no vidadhyācca nābhim // २-

kuryādityanena nābhyākāravikalpa uktaḥ / yonyākāra iti / yonikuṇḍe yoniṃ padmakuṇḍe nābhiṃ na kuryādityarthaḥ /
matāntaramāha tatraiva /
kuṇḍasyeke hastamātrasya yoniṃ
prāhurbhūtadvyaṅgulāyāmatārām /
vyāsatryaṃśaikāṃśakotsedhayuktāṃ
kuryādbodhikṣmājapatrānurūpām // २-

tatpakṣe nābhivṛddhiṃ tadracanāprakāraṃ cāha /
netrabhūtāṅgulotsedhatārānvitāṃ
nābhimaṃśadvaye taddalānyaṣṭa ca /
vyāsavahnyaṃśatoṃśena tatkarṇikāṃ
madhyabhāge vidadhyādbudhaḥ kuṇḍataḥ // २-

nemiparimāṇamāha tatraiva /
kuṇḍasyaikakarasya cāru parito nemirbhavedaṅgule-
naikenaiva tato vilocanakarādārabhya saṃvardhayet /
p. १३५) kuṇḍe dikkarakuṇḍakāvadhi budhaḥ pratyekamardhāṅgulaṃ
tadbāhye khalu mekhalātritayakaṃ kuryādyathoktakramāt // २-

vaidikamate tu nābhikaṇṭhayonyo na kāryāḥ /
khyātānyetāni kuṇḍāni tāntrike smārttakarmaṇi /
anābhikānyakaṇṭhāni viyonīti śruteriti // २-

iti merutantravacanāt /
nālamāha / (śāradāpañcarātrayoḥ)
sthalādārabhya nālaṃ syādyonyā madhye sarandhrakam /
sthūlamūlaṃ tu sūkṣmāgraṃ bāhyamekhalayā samam- iti // २-

(jñānārṇave)
mekhalānāṃ bahiḥsthānaṃ sthalamityabhidhīyate /
caturasrasthalāllabdhaṃ nālaṃ madhye sarandhrakam // २-

āhutitāratamyataḥ kuṇḍānāṃ tāratamyamuktam /
(tripurāsārasamuccaye)
śatārdhahome khalu muṣṭimātra-
maratnimātraṃ śatahomakuṇḍam /
hastaṃ sahasre tvayute dvihastaṃ
lakṣe caturhastamidaṃ pradiṣṭam // २-

daśalakṣe rasahastaṃ vasuhastaṃ koṭihome syāt /
koṭyardheṣvaṣṭakaraṃ home'ṣṭāgamavido bruvate // २-

matāntaramāha /
keciddhastaṃ lakṣahome dvihastaṃ
lakṣadvandve vahnilakṣe trihastam /
home kuṇḍaṃ vedahaste'bdhilakṣaṃ
prāhurdoṣṇāṃ pañcakaṃ pañcalakṣe // २-

rasahastaṃ rasalakṣe saptakaraṃ saptalakṣe syāt /
p. १३६) vasuhastaṃ vasulakṣe navalakṣe navakaraṃ kuṇḍam // २-

daśahastaṃ daśalakṣe daśakarameveha koṭihome'pi /
daśahastānna hi kuṇḍaṃ paramasti mahītale'muṣmin // २-

kuṇḍānāṃ pṛthak pṛthak phalaṃ tatraiva /
sarvasiddhikaramambudhikoṇaṃ putradaṃ manasijāvasathāntam /
ardhacandrasadṛśaṃ śubhadaṃ syādagnikoṇamarivardhanahetuḥ // २-

śāntikarmaṇi bhavet suvartulaṃ chedamāraṇakaraṃ ṣaḍasrakam /
padmakuṇḍamiha vṛṣṭikāraṇaṃ rogaśāntikaramaṣṭakoṇakam // २-

varṇabhedena kuṇḍabhedamāha /
caturasraṃ viprāṇāṃ rājñāmiha vartulaṃ kuṇḍam /
vaṇijāmardhaśaśāṅkākāraṃ tryasraṃ tu śūdrāṇām // २-

caturasraṃ sarveṣāṃ praśastamiti ke cidāhurācāryāḥ /
vāñchitaphaladaṃ yat tat kuṇḍaṃ bhuvi bhuktimuktikaram // २-

ṣaṭkoṇamardhacandrākāraṃ cāpi prajākaraṃ kuṇḍam /
muktikaraṃ pañcāsraṃ vasukoṇaṃ rājyadā yoniḥ // २-

tathā /
nitye naimittike ca praviralamatayaḥ prāhureke'bdhikoṇaṃ
kuṇḍaṃ hastapramāṇaṃ smaragṛhasadṛśaṃ cātha vṛddhaṃ praśastam /
ṣaṭkoṇaṃ cārdhadoṣākarasadṛśayutaṃ sthaṇḍilaṃ ratnimātrā-
yāmaṃ svāṅguṣṭhapūrvonnatamapi susamaṃ nirmitaṃ bālukābhiḥ // २-

(merutantre)
anekadoṣaṃ vai kuṇḍaṃ mānaṃ nyūnādhikaṃ yadi /
tasmāt samyak parīkṣyedaṃ kartavyaṃ śubhamicchatā // २-

khātādhike bhavedrogī hīne dhenudhanakṣayaḥ /
vakrakuṇḍe tu santāpo maraṇaṃ cchinnamekhale // २-

p. १३७) mekhalārahite śoko'bhyadhike vittasaṃśayaḥ /
bhāryāvināśakaṃ kuṇḍaṃ proktaṃ yonyā vinā kṛtam // २-

apatyadhvaṃsanaṃ proktaṃ kuṇḍaṃ yat kaṇṭhavarjitam /
śṛṅgārarahitaṃ yacca kuṇḍaṃ jarjaramekhalam // २-

yajamānavināśāya proccāṭaḥ sphuṭito bhavet /
sūtrādhike suhṛddveṣaḥ sūtrahīne daridratā // २-

anāle jaṭhare rogaśchinnakuṇḍe tvavācyatā // ५६२ef //
iti kuṇḍalakṣaṇam /
caturasram /
yoniḥ /
ardhacandram /
tryasram /
p. १३८)
vṛttam /
ṣaḍasram /
padmam /
aṣṭāsram /
pañcāsram /
saptāsram /
sthaṇḍilalakṣaṇam (śāradāyām)
p. १३९) kuṇḍamekavidhaṃ kaṣṭaṃ sthaṇḍilaṃ tu samācaret /
caturasraṃ sthaṇḍilaṃ tu praśastaṃ sarvakarmasu // २-

(candrapīṭhe tu)
trirasraṃ caturasraṃ ca vitastyucchrayasaṃmitam /
sikatādyairvidhātavyaṃ sthaṇḍilaṃ hastamātrakam- ityuktam // २-

atha sruglakṣaṇam (śāradāyām)
prakalpayet srucaṃ yāge vakṣyamāṇena vartmanā /
śrīparṇīśiṃśapākṣīraśākhiṣvekatamaṃ guruḥ // २-

gṛhītvā vibhajeddhastamātraṃ ṣaṭtriṃśatā punaḥ /
viṃśatyaṃśairbhaveddaṇḍo vedistairaṣṭabhirbhavet // २-

ekāṃśena mitaḥ kaṇṭhaḥ saptabhāgamitaṃ mukham /
vedītryaṃśena vistāraḥ kaṇṭhasya parikīrtitaḥ // २-

agraṃ kaṇṭhasamānaṃ syānmukhe mārgaṃ prakalpayet /
kaniṣṭhāṅgulimānena sarpiṣo nirgamāya ca // २-

vedimadhye vidhātavyā bhāgenaikena karṇikā /
vidadhīta bahistasyā ekāṃśenābhito'vaṭam // २-

tasya khātaṃ tribhirbhāgairvṛttamardhāṃśato bahiḥ /
aṃśenaikena parito dalāni parikalpayet // २-

mekhalāmukhavedyoḥ syānnemirardhāṃśamānataḥ /
daṇḍaśūlāgrayoḥ kumbho guṇavedāṅgulaiḥ kramāt // २-

gaṇḍīyugaṃ yamāṃśaiḥ syāddaṇḍasyānāha īritaḥ /
ṣaḍbhiraṃśaḥ pṛṣṭhabhāgo vedyāḥ kūrmākṛtirbhavet // २-

p. १४०) haṃsasya hastino vāpi potriṇo vā likhenmukham /
mukhasya pṛṣṭhabhāge tu saṃproktaṃ lakṣaṇaṃ srucaḥ // २-

śrīparṇī gambhārīti prasiddhā / kṣīraśākhino'śvatthodumbaravaṭapla-kṣāḥ / hastamātramiti bāhumātramityarthaḥ /
srucaṃ bāhupramāṇena homārthaṃ vidadhīta vai /
ityagastyasaṃhitāvacanāt / gaṇḍī kalaśaḥ /
(phetkāriṇītantre)
kāraskareṇāmalakīpalāśakhadirairapi // २-

suvarṇarūpyatāmrairvā ayobhirapi kārayet /
(vāyavīsaṃhitāyām)
sruksruvau taijasau grāhyau na kāṃsyāyasasaisakau // २-

yajñadārumayau vāpi tāntrikau śilpisaṃmatau /
parṇairvā brahmavṛkṣāderacchidre madhya ucchrite // २-

atrāyase vidhiniṣadhau krūrasaumyaviṣayau /
taduktaṃ tantrāntare /
sauvarṇau sruksruvau syātāṃ saumyakarmaṇi sarvataḥ /
bhavetāmāyasāvetau stambhanādiṣu karmasu // २-

(vasiṣṭhasaṃhitāyām)
palāśapatre niśchidre rucire sruksruvau matau /
vidadhyādvāśvatthapatre saṃkṣipte homakarmaṇi // २-

(mantramuktāvalyām)
kaṇṭhādhaḥ kārayenmārge vidvānājyasya durgame /
vedhaṃ ca mukhataḥ kuryāt taptalohaśalākayā // २-

atha sruvalakṣaṇam (śāradāyām)
srucaścaturviṃśatibhirbhāgairāracayeddhruvam /
dvāviṃśatyā daṇḍamānamaṃśairetasya kīrtitam // २-

caturbhiraṃśairānāhaḥ karṣājyagrāhitacchiraḥ /
p. १४१) aṃśadvayena nikhanet paṅkairmṛgapadākṛtiḥ // २-

daṇḍamūlāgrayorgaṇḍī bhavet kaṅkaṇabhūṣitā /
sruvasya vidhirākhyāta --- --- --- --- --- --- --- --- --- iti // २-

athāṅkurāparṇam (śāradāyām)
prāgeva dīkṣādivasāt saptabhirvidhivaddinaiḥ /
sarvamaṅgalasaṃpattyai vidadhyādaṅkurārpaṇam // २-

(siddhāntaśekhare)
pratiṣṭhāyāṃ ca dīkṣāyāṃ snāpane cotsave tathā /
saṃprokṣaṇe ca śāntyarthaṃ vivāhe mauñjibandhane // २-

sarvamaṅgalakāryeṣu vidadhyādaṅkurārpaṇam /
(merutantre)
saptabhirnavabhirvāpi dinairdīkṣādināt purā // २-

bījāropaṇakarmedaṃ kartavyaṃ sarvakāmadam /
maṇḍapottaradigbhāge susaṃvṛttaparaṃ pare // २-

bhavane maṇḍalaṃ kuryāddākṣyāṃ prāgvaruṇāyate /
yāmyodīcyāyate vāmadīkṣāyāṃ saṃpraśasyate // २-

bhavana iti maṇḍapāntare tacca dakṣiṇaikadvārayuktaṃ jñeyam /
tathā /
gomayenopaliptāyāṃ bhūmau dakṣe'tha vāmake /
satailataṇḍulenaiva satailavijayādravaiḥ // २-

tatra rekhāḥ pañcakaradīrghākārāstu pañca ca /
vitastyantarato rudrarekhāḥ kāryāstathāyatāḥ // २-

catvāriṃśatkoṣṭhakāḥ syuścaturviṃśatikoṣṭhakaiḥ /
bāhyagaistatra vīthī syāt pūrayedraktacūrṇakaiḥ // २-

p. १४२) paścāt koṣṭhacatuṣkaṃ yadbrahmasthānaṃ tadīritam /
āgneyakoṣṭhamārabhya īśānāntaṃ prapūrayet // २-

pītaraktaśvetakṛṣṇarajobhiḥ śreṣṭhamārgataḥ /
koṣṭhadvayaṃ tato vīthī raktenaiva prapūrayet // २-

viṣṇusthānaṃ tadagre tu jñeyaṃ koṣṭhacatuṣṭayam /
prāgvadrajobhirāpūrya tadagre'pi ca vīthikā // २-

prāksthaṃ koṣṭhacatuṣkaṃ ca rudrasthānaṃ tadīritam /
tatpūrvaṃ pūrvavadraktairāraktaiḥ sarvarekhikāḥ // २-

vistāronnatidairghyeṇa hastamātrāstu pālikāḥ /
kāryā ḍamarukākārāścatasro viṣṇudevatāḥ // २-

dūrvāmrapallavāśvatthadalopetāśca veṣṭitāḥ /
sūtreṇa viṣṇusthānasya catuṣkoṣṭhe niveśayet // २-

vairiñcyaḥ pañcamukhyastāḥ koṣṭhajāḥ ṣoḍaśāṅgulaiḥ /
āyāmocchrāyadairghādyairyuktāḥ paścānniveśayet // २-

brahmasthāne pallavādisūtraiḥ prāgvacca yojitāḥ /
śaivāḥ śarāvāścatvāro bhānvaṅgulasamucchrayāḥ // २-

prakṣālya sūtraiḥ saṃveṣṭya prāgvadanyādiṣu nyaset /
śālipañjeṣu gandhādidarbhakūrcayugeṣu ca // २-

ḍamarukākṛtayo'tigambhīrāḥ śarāvā eva pālikāḥ / mukhapañcakayuk-tāstādṛśā eva pātraviśeṣāḥ pañcamukhyaḥ /
taduktaṃ tantrāntare /
dikṣu catvāri vaktrāṇi mukhamekaṃ tadūrdhvagam- iti /
(merau)
pūrayet tāni pātrāṇi vālukāmṛtkarīṣakaiḥ // २-

p. १४३) mṛttikāharaṇe viśeṣa uktaḥ (siddhāntaśekhare)
gandhādibhiśca kuddālaṃ pūjayitvā dināntare /
gītanṛtyasamāyuktaṃ gajavājisamanvitam // २-

gurvādayo rathārūḍhā gajārūḍhāstathāpare /
gatvā tīraṃ taḍāgasya nadyāḥ puṣpavanasya vā // २-

tatra śuddhaṃ bhuvo bhāgaṃ darbhaiḥ saṃmṛjya cāstrataḥ /
abhyukṣya cārghatoyena tattanmantramanusmaret // २-

hṛdā bhūmiṃ samāvāhya gandhapuṣpaiḥ samarcayet /
kuddālīmastramantreṇa khātvā bhūmimatho mṛdam // २-

gṛhītvā vāmadevena pūrayet kāṃsyapātrake /
hṛdā mṛdaṃ ca saṃpūjya vastreṇācchādya dhārayet // २-

puraṃ vā nilayaṃ vāpi sarvamaṅgalaniḥsvanaiḥ /
gurupradakṣiṇaṃ kṛtvā maṇḍapaṃ tvānayet tataḥ // २-

etat karma divākāle kuryādrātrau na buddhimān /
etat karmeti mṛttikāharaṇakarmetyarthaḥ /
bījāropaṇaṃ tu rātrāveva /
kujānāmadhipaḥ somastasmādrātrau tu nirvapet // २-

iti tatratyādeva vacanāt /
tathā /
śaṅkhasvanena nādaiśca pañcabhirbrāhmaṇāśiṣā /
tataḥ svarṇādike pātre daśa bījāni vāpayet // २-

vaṃ bījaṃ prajapenmantrī dugdhena kṣālayet tataḥ /
mūlamantrābhijaptāni --- --- --- --- --- iti śāradāyām // २-

tathā /
tāni priyaṅguśyāmākatilasarṣapaśālayaḥ /
mudgāḍhakī suniṣpāvā khalvā māṣāḥ prakīrtitāḥ // २-

p. १४४) śyāmākā bhāṣayā sāmā iti prasiddhā / āḍhakī bhāṣayā rahara iti prasiddhā / niṣpāvaḥ simbiḥ / khalvāḥ kulitthāḥ /
tathā /
brahmapātre tu vikiret prathamaṃ vaiṣṇave tataḥ /
tataḥ śaive pañcavādyabrahmaghoṣapurassaram // २-

haridrodaiśca saṃsicya vastrairācchādayet tataḥ /
saṃdhyayorubhayorardharātrau cāpi baliṃ haret // २-

gurupadiṣṭamārgeṇa samyak pātratrayāgrataḥ /
navāhaṃ tu valiṃ dadyāt tattaduddiśya daivatam // २-

śālyodanaṃ tilā lājāḥ saktavaḥ prathame dine /
haridrācūrṇasaṃyukto bhūtebhyo'yaṃ valirmataḥ // २-

evaṃ dvitīyadivase pitṛbhyastilataṇḍulaiḥ /
tṛtīye saktavo lājā yakṣebhyo dadhisaṃyutāḥ // २-

nāgebhyaḥ saktavasturye nārikelajalaplutāḥ /
dadyāt padmākṣatavaliṃ pañcame brahmaṇe mudā // २-

ṣaṣṭhe śivāya vāpūpayuktaṃ bhaktaṃ praśasyate /
guḍodakaṃ saptame'hni viṣṇave vinivedayet // २-

viṣṇorevāṣṭamadine dugdhodanavaliḥ smṛtaḥ /
kṛsarānnaṃ tu navame viṣṇoreva praśasyate // २-

vāmamārge tu viśeṣa uktastatraiva /
vāmamārge caturdikṣu maṇḍalasya valiṃ haret /
brahmasthāne tu vetālo meṣastasya baliḥ puraḥ // २-

viṣṇusthāne bhairavī syādajastasya balirmataḥ /
bhairavastu śivasthāne mahiṣaṃ valimicchati // २-

p. १४५) gauḍī mādhvī ca paiṣṭī ca surāstatra kramānmatāḥ /
matsyamāṃsaṃ madyayuktaṃ bhūtebhyo valiriṣyate // २-

pitṛbhyaḥ sāsavapalaṃ yakṣebhyaḥ kukkuṭo madhu /
bhekonduruvalirnāge vāmamārge valistvayam // २-

(siddhāntaśekhare)
somaṃ saṃpūjayennityamadhivāsadināvadhi /
adhivāsadine prāpte somamudvāsayedguruḥ // २-

(sārasvatamate)
prarūḍhāṇyaṅkurāṇyanyo na vīkṣeta kadācana /
ācārya eva praviśet tacchiṣyo vā tadājñayā // २-

(merutantre)
evaṃ gateṣu navasu divaseṣu vilokayet /
samyak kasyodgamo jātaḥ kiṃ naṣṭaṃ madhyamaṃ ca kim // २-

samyagabhyudgate siddhiḥ kuṇṭhite vighnamāpnuyāt /
kīṭabhukte'tyalpaphalaṃ śaṭite sarvanāśanam // २-

siddhiḥ priyaṅgubhirjñeyā śyāmākaiḥ strīsukhaṃ bhavet /
tilaiḥ pūjyajanollāsaḥ sarṣapairnābhicārakaḥ // २-

śālibhiḥ sarvamānyatvaṃ mudgairdevakṛpā bhavet /
catuṣpādāstathāḍhakyā niṣpāvāt kṣetramandire // २-

khalvaiḥ satkarmasiddhiśca māṣaiḥ śāntirarerbhavet /
sarvaiḥ samudgatairvāme siddhiḥ pātastato'nyathā // २-

(siddhāntasāre)
aṅkure'nudgate naṣṭe śāntihomaṃ samācaret /
mūlamantreṇa juhuyādaghorāstreṇa vā śatam // २-

ityaṅkurārpaṇāvidhiḥ /
p. १४६) bibhratyadbhutabhūtibhūtapavacovaicitryacitrāmṛta-
srotaḥśālini sannibandhanasaritsambhedamabhyarhitam /
sadyuktisphuṭamauktikotkaracamatkāre dvitīyastara-
ṅgo'yaṃ śrīnaradevanirmitapuraścaryārṇave'sminnagāt // २-

iti śrīmanmahārājādhirājaśrīpratāpasiṃhasāhaviracite puraścaryārṇave
dīkṣākāladeśavāstuyāgakuṇḍamaṇḍapādinirṇayapūrvakama-
ṅkurārpaṇavidhānaṃ nāma dvitīyastaraṅgaḥ

atha taraṅgadvaye kriyāvatīdīkṣā nirūpyate /
(śāradāyām)
caturvidhā sā saṃdiṣṭā kriyāvatyādibhedataḥ /
kriyāvatī१varṇamayī२kalātmā३vedhamayayapi४ // ३-

tāḥ krameṇaiva kathyante tantre'smin saṃpadāvahāḥ /
(merutantre)
śṛṇu devi pravakṣyāmi sarvatantreṣu gopitam // ३-

dīkṣāvidhiṃ pañcavidhaṃ tadrājñāmuttamottamam /
uttamaṃ mahadāḍhyānāṃ sāmānyānāṃ tu madhyamam // ३-

brāhmaṇānāmalpamuktaṃ yatīnāmapi cālpakam /
tasmādādau pravakṣyāmi tulyaṃ yaccottamottamam // ३-

yasmin jñāte cottamādibhedānāṃ viṣayo bhavet /
(prakaṭayoginī)
ādau tu bhaktimān śiṣyo nijadehasya śuddhaye // ३-

tīrthe snātvā sahasraṃ tu gāyatrīṃ prajapannayet /
ekabhaktopavāsādivratena divasadvayam // ३-

adhivāsastṛtīye'hni dīkṣāṃ turye'hni cācaret /
asaṃskṛtena dehena sadyo dīkṣāṃ na cācaret // ३-

piṅgalāmatamantratantraprakāśayostu /
sadyo'dhivāsamathavā prakurvīta yathāvidhi /
dinadvayenaiva kuryāddīkṣākarmavicakṣaṇaḥ // ३-

sadyo'dhivāsanaṃ vā syādekasmin divase yadi- ityuktam /
(merutantre)
dīkṣādīnāt pūrvadine prātaḥkṛtyaṃ nivarttya ca // ३-

samalaṃkṛtya dehaṃ svaṃ svagehe pūjanaṃ caret /
p. १४८) gaṇeśasya vidhānena puṇyāhaṃ vācayet tataḥ // ३-

nāndīmukhā/starpayitvā pañcavādyapurassaram /
yathoktakṛtasaṃbhāro gacchedgurugṛhaṃ prati // ३-

pañcavidhavādyamuktam (saṅgītiśāstre)
tataṃ śuṣiramānaddhamayaḥsāro ghanastathā /
vādyametat pañcavidhaṃ devadevasya tāṇḍave // ३-

tataṃ vīṇādi / śuṣiraṃ vaṃśīśaṅkhādi / ānaddhaṃ ḍiṇḍimamṛdaṅgādi / ayassāro ghaṇṭādi /
(merutantre)
ācārya ṛtvigvaraṇasaṃbhāro daśadhā mataḥ /
śrīparṇīvṛkṣapīṭhāni hastamānāni mānataḥ // ३-

aṣṭāṅgulasamucchrāyasahitāni samāni ca /
saptaviṃśatidarbhāṇāṃ veṇyagre granthibhūṣitaḥ // ३-

viṣṭaraḥ sarvayajñeṣu lakṣaṇaṃ parikīrtitam /
sukhoṣṇodakasaṃbhūtāḥ pādyārthe tāmragaṇḍakāḥ // ३-

śaṅkhā arghapradānāya gandhapuṣpajalānvitāḥ /
sutāmrasya kamaṇḍalva ācamyodakapūritāḥ // ३-

te yutā madhuparkārthaṃ kāṃsyā dadhyādipūritāḥ /
mahadarghyāṇi vastrāṇi mudrikādyaṃ subhūṣaṇam // ३-

mayūrapatracchatrāṇi soṣṇīṣāṇi samāharet /
pādukāścāharet tatra carmābharaṇabhūṣitāḥ // ३-

kṛtvaitat phalamāpnoti mahāyajñārhaṇopamam /
anyebhyo madhuparkasya viprabhyaḥ pūjanaṃ smṛtam // ३-

bhaktyā taddviguṇaṃ dadyādācāryāya subhaktimān /
anyairdvijaiḥ samaṃ yatra daiśikasya prapūjanam // ३-

p. १४९) tasmin yajñe phalaṃ svalpamanāvṛṣṭyā yathā kṣitau /
evaṃ gurugṛhaṃ gatvā praṇamya gurupādukām // ३-

datvā varaṇasāmagrīṃ saṃkalpya vṛṇuyādgurum /
uccāryāmukamantrasya grahaṇāya dvijottama // ३-

gurutveneti saṃbhāṣya tvāmahaṃ ca tato vṛṇe /
ityuktvā vṛṇuyācchiṣyo vṛto'smīti tato guruḥ // ३-

yathocitaṃ guro karma kuruṣveti vadecchiśuḥ /
karavāṇīti cācāryo gurorevājñayā tataḥ // ३-

brāhmaṇān vṛṇuyādaṣṭau vedavedāṅgapāragān /
taddevatopāsakā/śca ṛtviktvenāthavā yadā // ३-

catvāri kuṇḍāni tadā catvāra ṛtvijaḥ smṛtāḥ /
tataḥ śiṣyeṇa sahito yāyādyāgagṛhaṃ guruḥ // ३-

upaviśya ca taddvāre parīkṣāmārabhet tataḥ /
śiṣyāya mūlasaṃjaptaṃ pradadyāddantadhāvanam // ३-

dantān viśodhya parataḥ sthaṇḍile hastamātrake /
caturasre pātayet tat parīkṣeta gurustataḥ // ३-

tadagraṃ yaddiśāsaṃsthaṃ tatredaṃ pūrvataḥ phalam /
bhūtirhṛdayasaṃtāpo bandhunāśastathā mṛtiḥ // ३-

śokaśca vyagratā saukhyaṃ jñānaṃ lābhaḥ kramāt phalam /
amaṅgalasthānapāte prāyaścittaṃ samācaret // ३-

aṣṭādhikasahasraṃ vā śataṃ viṃśatireva vā /
astrasaṃpuṭitenaiṣāṃ nāmnā svāhānvitena ca // ३-

doṣān jahi jahītyevaṃ padaṃ nāmāvasānakam /
kevalājyena juhuyādduḥsvapne'pyevameva hi // ३-

p. १५०) dantakāṣṭhaṃ punardeyaṃ punarduṣṭe caturguṇam /
tṛtīyamapi duṣṭaṃ cenna grāhyā sā tu devatā // ३-

vāmamārge sakṛdapi guruśiṣyau vināśayet /
(siddhāntasaṃgrahe) gurumupakramya
yajñavāṭaṃ parikramya prakṣyālya caraṇau karau // ३-

ācānto dvāradeśastho gururdevaṃ ca dikpatim /
natvā pāpāpanodārthaṃ mantradvayamudīrayet // ३-

he deva prākṛtaṃ cittaṃ pāpākrāntamidaṃ mama /
tanniḥsāraya cittānme pāpaṃ phaṭphaṭ ca te namaḥ // ३-

sūryaḥ somo yamaḥ kālo mahābhūtāni pañca ca /
ete śubhāśubhasyeha karmaṇo nava sākṣiṇaḥ // ३-

hu/phaṭ iti bruvan krodhadṛṣṭyā paśyecca pārśvayoḥ /
evaṃ kṛte mahāpāpaṃ yat taddūre'vatiṣṭhate // ३-

tatkṣaṇādeva naśyanti pāpānyanyāni mantriṇaḥ /
pūjane tyaktapāpasya kāmamiṣṭaṃ kṣaṇādbhavet // ३-

tata ācamanaṃ kṛtvā sāmānyārghaṃ prakalpayet /
sāmānyārghasthāpanavidhiḥ (gautamīye)
trikoṇavṛttabhūvimbaṃ maṇḍalaṃ racayate tataḥ // ३-

ādhāraśaktiṃ saṃpūjya tatrādhāraṃ viniḥkṣipet /
astreṇa pātraṃ saṃśodhya hṛnmantreṇa prapūrayet // ३-

niḥkṣipet tīrthamāvāhya gandhādīn praṇavena tu /
darśayeddhenumudrāṃ vai sāmānyārghamidaṃ smṛtam // ३-

mantrayet praṇavenavai --- --- --- --- --- --- --- --- iti ca /
p. १५१) (merutantre)
arghodakena saṃprokṣya dvārapūjāṃ samācaret // ३-

dvārapūjāvidistatraiva /
dvāramarghāmbunā prokṣya tanmadhye vighnapaṃ yajet /
taddakṣiṇe mahālakṣmīṃ vāme cāpi sarasvatīm // ३-

dvāre śriyaṃ ca tanmadhye śākhayordakṣiṇānyayoḥ /
ūrdhvabhāgāt talaṃ yāvat pañcapañcavibhāgake // ३-

nāmnaścādyakṣaraṃ vinduyuktaṃ nāma ca ṅe'ntakam /
samuccārya hṛdantaṃ ca devānetān prapūjayet // ३-

gaṇapatiṃ kṣetrapālaṃ tataśca vasudhārayā /
yuktaṃ śaṅkhanidhiṃ dakṣe vāme vasumatīyutam // ३-

pūjayitvā padmanidhiṃ tadadho dakṣavāmataḥ /
māyāśaktiṃ ca cicchaktiṃ gaṅgāṃ ca yamunāṃ tathā // ३-

dhātāraṃ ca vidhātāraṃ daṃ dehalyai namastvadhaḥ /
ādau tu paścimadvāre pūjā ceyaṃ prakāśitā // ३-

nadī cāpi mahākālo dvārayordakṣavāmayoḥ /
pūjyāvevamudagdvāraṃ prāgyāmyaṃ ca prapūjayet // ३-

dvārapālau kramāt teṣu gaṇeśavṛṣabhāvapi /
bhṛṅgīrīṭastathā skanda umācaṇḍeśvarau tathā // ३-

viṣṇornandaḥ sunandaśca caṇḍaścāpi pracaṇḍakaḥ /
balaśca prabalaścaiva bhadraścāpi subhadrakaḥ // ३-

vakratuṇḍaikadaṃṣṭrau ca mahodaragajānanau /
lambodaraśca vikaṭo gaṇeśadvārapālakāḥ // ३-

vighnarājo dhūmravarṇaḥ kramāt paścimadvārataḥ /
p. १५२) devyāḥ sūryasya yoginyo'ṣṭāvetā dvārapālakāḥ // ३-

brāhmī māheśvarī caiva kaumārī vaiṣṇavī tathā /
vārāhī ca tathendrāṇī cāmuṇḍā ca śriyā saha // ३-

tathā /
tataśca deśiko vighnān divyānālokanena ca // ३-

antarikṣagatānastrodakairutsādayet kramāt /
pārthivān pārṣṇighātaiśca tribhirutsārya yatnataḥ // ३-

aṅgaṃ saṃkocya kiṃ cit tu śākhāṃ vāmagatāṃ spṛśan /
utsāritānāṃ vighnānāṃ dadadvarma tu dakṣiṇe // ३-

pādena dakṣiṇenātha praviśedyāgamaṇḍapam /
vāmamārge'tha vā śākte vāmapādapurassaram // ३-

brahmāṇaṃ vāstvadhīśaṃ ca nair-ṝtyāṃ diśi pūjayet /
(śyāmārahasya) dhṛtavacanāni /
pañcaśuddhiṃ vinā pūjā abhicārāya kalpate // ३-

ātmaśuddhiḥ sthānaśuddhirmantrasya śodhanaṃ tathā /
dravyaśuddhirdevaśuddhiḥ śuddhiḥ pañcavidheritā // ३-

sasnānabhūtasaṃśuddhiprāṇāyāmādibhiḥ priye /
ṣaḍaṅgādyakhilanyāsairātmaśuddhiritīritā // ३-

(merutantre)
pañcagavyārghatoyābhyāṃ prokṣayenmaṇḍapāntaram /
saṃmārjanopalepādyairdarpaṇodaravatkṛtam // ३-

vimalairdhūpadīpādipuṣpadāmādiśobhitam /
pañcavarṇamayaṃ citraṃ sthānaśuddhiriyaṃ matā // ३-

p. १५३) gṛhītvā mātṛkāvarṇān mūlamantrākṣarāṇi ca /
kramāt kramāddvirāvṛttirmantraśuddhiriyaṃ matā // ३-

pūjādravyādi saṃprokṣya mūlāstrābhyāṃ vidhānataḥ /
darśayeddhenumudrāṃ ca dravyaśuddhiriyaṃ matā // ३-

pīṭhe devīṃ pratiṣṭhāpya sakalīkṛtya mantravit /
mūlamantreṇa dīptātmā abhibhāvyodakena ca // ३-

trivāraṃ prokṣayedvidvān devaśuddhiritīritā /
pañcaśuddhiṃ vidhāyetthaṃ paścādyajanamācaret // ३-

pañcaśuddhivihīnena yatkṛtaṃ na ca tatkṛtam /
tatraiva /
arghyāmbunā ca gavyena yāgasthāne suṣiñcite // ३-

gavyeneti pañcagavyena /
taduktam (gautamīye)
palamātraṃ dugdhabhāgaṃ gomūtraṃ tāvadiṣyate /
ghṛtaṃ ca palamātraṃ syādgomayaṃ tolakadvayam // ३-

dadhi prasṛtimātraṃ syāt pañcagavyamidaṃ smṛtam /
atha vā pañcagavyānāṃ samāno bhāga iṣyate // ३-

mūlamantreṇa saṃmantrya kuśāgreṇa ca śodhayet /
tena sarvaśuddhiḥ syāt sarvapāpanikṛntanam // ३-

(smṛtiśāstre)
gāyatryādāya gomūtraṃ gandhadvāreti gomayam /
āpyāyasveti ca kṣīraṃ dadhikrābṇeti vai dadhi // ३-

tejo'sīti ghṛtaṃ caiva devasya tvā kuśodakam /
mantrādyaparijñāne tu praṇavenaiva śodhayet // ३-

p. १५४) (merutantre)
vīkṣaṇādyaistataḥ śuddhiṃ caturdvārāṃ samācaret /
saṃvīkṣya mūlamanunā hyastreṇa prokṣayet tataḥ // ३-

kuryāt tāḍanamastreṇa kavacenāvasecayet /
śrīkhaṇḍāgurucandraiśca dhūpite'streṇa saptadhā // ३-

japtā/ścandanasiddhārthadūrvābhasmākṣatān kuśān /
salājān vikirenmantrī pratyūhaghnān hi maṇḍape // ३-

tantrāntare /
ādau vighnaṃ samutsārya paścādāsanakalpanam /
atha vā cāsane sthitvā vighnānutsārayet sudhīḥ // ३-

(śāradāyām)
lājācandanasiddhārthabhasmadūrvākuśākṣatāḥ /
vikirā iti nirdiṣṭāḥ sarvavighnaughanāśakāḥ // ३-

vighnotsāraṇamantro (merutantre)
nārācamudrayā samyagastramantreṇa deśikaḥ /
apakrāmantu bhūtāni piśācāḥ pretaguhyakāḥ // ३-

ye cātra nivasantyanye devatā bhuvi saṃsthitāḥ /
apasarpantu te bhūtā ye bhūtā bhuvi saṃsthitāḥ // ३-

ye bhūtā vighnakartāraste naśyantu śivājñayā /
ślokayorantataścāstraṃ paṭhan nārācamudrayā // ३-

kṣiptvā tānmaṇḍapasya ................................ iti /
tatraiva /
mārjayedastramantreṇa tān mantrī darbhamuṣṭinā // ३-

āsanāya tu varddhanyā īśāne sthāpayecca tām /
puṇyāhaṃ vācayitvā ca viprān saṃtoṣya yatnataḥ // ३-

p. १५५) vedikāyāṃ likhet paścāt sarvatobhadramaṇḍalam /
sarvatobhadramaṇḍalamuktam (śāradāyām)
caturasre catuṣkoṣṭhe karṇasūtrasamanvite // ३-

caturṣvapi ca koṣṭheṣu koṇasūtracatuṣṭayam /
madhye madhye yathā matsyā bhaveyuḥ pātayet tathā // ३-

pūrvāparāyate dve dve mantrī yāmyottarāyate /
pātayet teṣu matsyeṣu samaṃ sūtracatuṣṭayam // ३-

pūrvavatkoṇakoṣṭheṣu karṇasūtrāṇi pātayet /
tadudbhūteṣu matsyeṣu dadyāt sūtracatuṣṭayam // ३-

tataḥ koṣṭheṣu matsyāḥ syusteṣu sūtrāṇi pātayet /
ṣaṭtriṃśatā padairmadhye likhet padmaṃ sulakṣaṇam // ३-

bahiḥ paṅktyā bhavet pīṭhaṃ paṅktiyugmena vīthikāḥ /
dvāraśobhopaśobhāstāḥ śiṣṭābhyāṃ parikalpayet // ३-

śāstroktavidhinā mantrī tataḥ padmaṃ samālikhet /
padmakṣetrasya saṃtyajya dvādaśāṃśaṃ bahiḥ sudhīḥ // ३-

tanmadhyaṃ vibhajedvṛttaistribhiḥ samavibhāgataḥ /
ādyaṃ syāt karṇikāsthānaṃ keśarāṇāṃ dvitīyakam // ३-

tṛtīyaṃ tatra patrāṇāmuktāṃśena dalāgrakam /
bāhyavṛttāntarālasya mānaṃ yadvidhinā sudhīḥ // ३-

nidhāya keśarāgreṣu parito'rdhaniśākarān /
likhitvā sandhisaṃsthāni tatra sūtrāṇi pātayet // ३-

dalāgrāṇāṃ ca yanmānaṃ tanmānaṃ vṛttamālikhet /
tadantarāle tanmadhye sūtrasyobhayataḥ sudhīḥ // ३-

alikhedbāhyahastena dalāgreṇa samantataḥ /
p. १५६) dalamūleṣu yugaśaḥ keśarāṇi prakalpayet // ३-

etat sādhāraṇaṃ proktaṃ paṅkajaṃ tantravedibhiḥ /
padāni trīṇi pādārthaṃ pīṭhakoṇeṣu mārjayet // ३-

avaśiṣṭaiḥ padairvidvān pīṭhagātrāṇi kalpayet /
padāni vīthisaṃsthāni mārjayet paṅktyabhedataḥ // ३-

dikṣu dvārāṇi racayeddvicatuṣkoṣṭhakaistataḥ /
padaistribhirathaikena śobhāḥ syurdvārapārśvayoḥ // ३-

upaśobhāḥ syurekena tribhiḥ koṣṭhairanantaram /
avaśiṣṭaiḥ padaiḥ ṣaḍbhiḥ koṇānāṃ syāccatuṣṭayam // ३-

rañjayet pañcabhirvarṇairmaṇḍalaṃ tanmanoharam /
pītaṃ haridrācūrṇaṃ syāt sitaṃ taṇḍulasaṃbhavam // ३-

kusumbhacūrṇamaruṇaṃ kṛṣṇaṃ dagdhapulākajam /
vilvādipatrajaṃ śyāmamityuktaṃ varṇapañcakam // ३-

aṅgulotsedhavistārāḥ sīmārekhāḥ sitāḥ śubhāḥ /
karṇikā pītavarṇena keśarāṇyaruṇena ca // ३-

śubhravarṇena patrāṇi tatsandhīn śyāmalena ca /
rajasā rañjayenyantrī yadvā pītaiva karṇikā // ३-

keśarāḥ pītaraktāḥ syuraruṇāni dalānyapi /
sandhayaḥ kṛṣṇavarṇāḥ syuḥ pītenāpyasitena vā // ३-

rañjayet pīṭhagarbhāṇi pādāḥ syuraruṇaprabhāḥ /
gātrāṇi tasya śuklāni vīthīṣu catasṛṣvapi // ३-

ālikhet kalpalatikā dalapuṣpaphalānvitāḥ /
p. १५७) varṇairnānāvidhaiścitrāḥ śobhā raktāḥ samīritāḥ // ३-

upaśobhāḥ pītavarṇāḥ koṇānyasitabhāni ca /
tisro rekhā bahiḥ kuryāt sitaraktāsitāḥ kramāt // ३-

maṇḍalaṃ sarvatobhadrametat sādhāraṇaṃ smṛtam /
caturasrāṃ bhuvaṃ bhitvā digbhyo dvādaśadhā sudhīḥ // ३-

pātayet tatra sūtrāṇi koṣṭhānāṃ dṛśyate śatam /
catuścatvāriṃśadāḍhyaṃ paścāt ṣaṭtriṃśatāmbujam // ३-

koṣṭhaiḥ prakalpayet pīṭhaṃ paṅktyā naivātra vīthikā /
dvāraśobhe yathāpūrvamupaśobhā na dṛśyate // ३-

avaśiṣṭaiḥ padaiḥ kuryāt ṣaḍbhiḥ koṇāni tantravit /
vidadhyāt pūrvavaccheṣamevaṃ vā maṇḍalaṃ smṛtam // ३-

caturasre catuḥṣaṣṭipadānyāracayet sudhīḥ /
padmaiścaturbhiḥ padmaṃ syānmadhye tatparitaḥ punaḥ // ३-

vithīścatasraḥ kurvīta maṇḍalāntāvasānikāḥ /
diggateṣu catuṣkeṣu paṅkajāni samālikhet // ३-

vidiggatacatuṣkāṇi bhittvā ṣoṣaśadhā sudhīḥ /
mārjayet svastikākāraṃ śvetapītāruṇāsitaiḥ // ३-

rajobhiḥ pūrayet tāni svastikāni śivāditaḥ /
prākproktenaiva mārgeṇa śeṣamanyat samācaret // ३-

navanābhamidaṃ proktaṃ maṇḍalaṃ sarvasiddhidam /
pañcābjaṃ maṇḍalaṃ proktametat svastikavarjitam // ३-

dīkṣāyāṃ devapūjārthaṃ maṇḍalānāṃ catuṣṭayam /
sarvatantrānusāreṇa proktaṃ sarvasamṛddhidam // ३-

p. १५८) (yāmale)
āraktavarṇaṃ tadvarṇaṃ śaktidvādaśasaṃyutam /
saṃpūjya dīpanāthaṃ ca bhairavaṃ prārthayediti // ३-

atitīkṣṇa mahākāya kalpāntadahanopama /
bhairavāya namastubhyamanujñāṃ dāturmahasi // ३-

kāntaṃ cāstraṃ samuccārya pūjāvedīṃ tato viśet /
(vaiṣṇavīkalpe)
saṃskṛtya cāsanasthānamāstīrya vihitāsanam // ३-

jalamānīya savyena saṃskuryāt tadyathāvidhi /
jalasaṃskārastatraivoktam /
vāyubījena saṃśodhya vahnibījena nirdahet // ३-

plāvayejjalabījena gāyatryā prokṣayet tataḥ /
tato dhenvāmṛtīkṛtya praṇavenābhimantrayet // ३-

tathā /
ātmavidyāśivaistattvaiḥ praṇavādiśiro'ntakaiḥ /
tajjalena trirācamya āsanaṃ śodhayet tataḥ // ३-

śiro'gnijāyā / śodhanaṃ cātrāstramantreṇa jalamekarūpamiti sāṃpradāyikāḥ /
tathā /
merupṛṣṭha ṛṣiḥ proktaḥ sutalaṃ chanda īritam /
kūrmo'tra devatā proktā āsanopaniveśane // ३-

viniyogaśca kathitaḥ paṭheddhṛtvāsanaṃ tataḥ /
pṛthvi tvayā dhṛtā lokā devi tvaṃ viṣṇunā dhṛtā // ३-

tvaṃ ca dhāraya māṃ nityaṃ pavitraṃ cāsanaṃ kuru /
māyābījaṃ samuccārya ādhāraśaktaye tataḥ // ३-

kamalāsanamābhāṣya ṅenamo'ntaṃ prapūjayet /
ātmamantreṇopaviśedāsane deśikottamaḥ // ३-

p. १५९) duḥśilpiracitatvādinānādoṣopaśāntaye /
ātmamantrastu /
svanāmādyakṣaraṃ puṃsaḥ somasāmisamanvitam // ३-

ātmamantraṃ vijānīyāt .......................................// ३-१२९ef //
iti siddhāntasaṃgrahe proktaḥ / somasāmīti candrārdhamityarthaḥ /
(merutantre)
vedikāyāmāsane sa prāṅmukhaḥ saṃviśedatha /
baddhapadmāsano maunī ṛjukāyo jitendriyaḥ // ३-

deśikendrastu saṃsthāpya pūjopakaraṇāni ca /
dakṣiṇe vāmabhāge tu sthāpayet kalaśaṃ śubham // ३-

sugandhijalasaṃpūrṇaṃ hastaprakṣālanāya ca /
paścāt pātraṃ nidhāyātha dīpān prajvālayecchubhān // ३-

vyañjanaṃ mukuraṃ chatraṃ cāmaraṃ dikṣu mantravit /
sthāpayediti śeṣaḥ / prāṅmukha iti baddhapadmāsana iti copalakṣaṇam /
udaṅmukhaḥ prāṅmukho vā svastikāsanamāsthitaḥ // ३-

iti bhairavokteḥ /
(nibandhe)
tataḥ saṃkalpya vidhivat sūryāyārghaṃ nivedayet /
sūryārghadānamantra ukto (merutantre)
hrī/hrī/saḥ sagraharāśinakṣatrapadamuccaret // ३-

tataśca yogakaraṇaparivṛttāsaneti ca /
saṃsthitaśrīsūryāyaiṣa te'rghaḥ svāhā manuḥ smṛtaḥ // ३-

catustriṃśadakṣaro'yaṃ sūryasyārghanivedane /
tatraiva pūjāsaṃbhārānupakramya /
yathāyathaṃ tu saṃsthāpya saṃskuryāt tāni cātmavān // ३-

puṣpanaivedyagandhādīn hrā/hu/phaḍiti mantrataḥ /
p. १६०) nārācamudrayā dṛṣṭyā samayā ca vilokayet // ३-

dṛṣṭaṃ vācātmani jñātaṃ samyak puṣpādidūṣaṇam /
aspṛśyasparśanaṃ cāpi yadanyāyārjitaṃ ca vā // ३-

tathā nirmālyasaṃsṛṣṭaṃ kīṭādyārohaṇaṃ ca yat /
tatsarvaṃ nāśamāyāti naivedyādyavalokanāt // ३-

tato ramiti mantreṇa śikhāṃ dīpasya saṃspṛśet /
sa tu syācchubhado dīpo niṣkravyādaḥ sukhapradaḥ // ३-

pataṅgakīṭakeśādidāhāt kravyādisaṃhate /
vasāmajjādisaṃbhūtairghṛtādyairupayojitam // ३-

ajñānarūpaṃ tatsarvaṃ doṣaṃ sparśādvinaśyati /
kṣrau/ bījamuccaran mantrī devatīrthena saṃspṛśet // ३-

pānīyaṃ ghaṭamadhyasthaṃ dṛṣṭvā samyak ca sādhakaḥ /
vāmena pāṇinā dhṛtvā vāmapārśvasthitaṃ ghaṭam // ३-

pātrādhāreṇa mantreṇa saṃskurvan saṃspṛśejjalam /
svasaṃjñādyakṣaraṃ vinducandrārdhapariyojitam // ३-

tatpātranāma ṅe'ntaṃ ca hṛdantaḥ pātramantrakaḥ /
yadajñānādamedhyādisaṃsṛṣṭiriha saṃgatā // ३-

yadanyadūṣaṇaṃ pātre toye vājñānato bhavet /
jalāśayaśavasparśājjalasthānācca saṃgatam // ३-

ityādidūṣaṇaṃ naśyet tat priye devapūjane /
tataḥ kṛtāñjalipuṭo vāmadakṣiṇapārśvayoḥ // ३-

guruṃ gaṇapatiṃ natvā purataḥ sveṣṭadevatām /
(yāmale)
akhaṇḍamaṇḍalākāraṃ vyāptaṃ yena carācaram // ३-

tatpadaṃ darśitaṃ yena tasmai śrīgurave namaḥ /
iti natvā guruṃ mantrī karaśuddhyādikaṃ caret // ३-

karaśuddhiprakārastu (merutantre)
sugandhipuṣpāṇyādāya candanāktāni mantravit /
hsau/ mantreṇa karayorastramantreṇa mardayet // ३-

tatpuṣpaṃ vāmahastena samādāya ca mastakam /
bhrāmayet paritastāraṃ japannāghrāya tat punaḥ // ३-

hau/ oṃ pūrvaṃ paṭhecchlokamimaṃ sa ca nigadyate /
te sarve vilayaṃ yāntu ye māṃ hiṃsanti hiṃsakāḥ // ३-

mṛtyurogabhayakleśāḥ patantu ripumastake /
astramantreṇa nārācamudrayeśadiśi tyajet // ३-

karaśuddhau tato'streṇa kuryāt tālatrayaṃ tataḥ /
ūrdhvordhvamastramantreṇa digbandhamapi deśikaḥ // ३-

tena saṃjanitaṃ tejo vahniprākāramudrayā /
rakṣedātmani mūlena prāṇāyāmatrayaṃ caret // ३-

prāṇāyāmalakṣaṇamuktam (sārasamuccaye)
prāṇo vāyuḥ śarīrasya āyāmastasya nigrahaḥ /
prāṇāyāma iti prokto dvividhaḥ kathyate hi saḥ // ३-

sagarbho mantrajāpena nigarbho mātrayā bhavet /
mātrākāralakṣaṇaṃ ca (agastyasaṃhitāyām)
nalinīpatrasaṃhatyāṃ sūkṣmasūcyagrabhedane // ३-

dale dale ca yaḥ kālaḥ sa kālo lavavācakaḥ /
lavaistruṭistu triṃśadbhiḥ kalāṃ tāvattruṭiṃ vidhuḥ // ३-

kāṣṭhā tāvatkālā jñeyā tāvatkāṣṭhā nimeṣakaḥ /
svāṅgulisphoṭatulyaśca mātrāṣṭādaśabhiḥ smṛtā // ३-

p. १६२) (merutantre)
madhyāmūlādyāvadagramaṅguṣṭhena nipīḍyate /
mātrā sā procyate sadbhiryoge'bhīṣṭaṃ prayacchati // ३-

jānuṃ pradakṣiṇīkuryādyāvatkālena hastakaḥ /
tāvatkālamitā mātrā svaniḥśvāsasamāpi ca // ३-

(agastyasaṃhitāyāmapi)
vāmajānuni hastasya bhramaṇaṃ yāvatā bhavet /
kālena mātrā sā jñeyā munibhirvedapāragaiḥ // ३-

tatraiva /
prāṇāyāmairvinā yadyat kṛtaṃ karma nirarthakam /
ato yatnena kartavyāḥ prāṇāyāmāḥ śubhārthibhiḥ // ३-

atra prāṇāyāmā iti bahuvacanam / kapiñjalādhikaraṇanyāyena tritvaparam /
tathā ca /
prāṇāyāmatrayaṃ kuryāt ........................... iti /
(kālīkrame)
prāṇāyāmatrayaṃ kuryānmūlena praṇavena vā // ३-

atha vā mantrabījena yathoktavidhinā sudhīḥ /
kvacit /
prāṇāyāmaṃ tataḥ kuryād vāgbhavena samāhitaḥ- ityuktam // ३-

prāṇāyāme'ṅguliniyamo (jñānārṇave)
kaniṣṭhānāmikāṅguṣṭhairyannāsāpuṭadhāraṇam /
prāṇāyāmaḥ sa vijñeyastarjanīmadhyame vinā // ३-

(merau)
pūrakaḥ kumbhakaścaiva recakaśceti sa tridhā /
tatprakāramāha (yāmale)
dakṣāṅguṣṭhena dakṣe ca ghrāṇaṃ saṃpīḍya mantravit // ३-

īḍayā pūrayedvāyuṃ mātrāṣoḍaśabhiḥ kramāt /
p. १६३) aṅguṣṭhānāmikābhyāṃ ca dhṛtvā nāsādvayaṃ tataḥ // ३-

tatastu kumbhayedvāyuṃ pūrakāṇāṃ caturguṇaiḥ /
anāmayā tathā vāmanāsāṃ dhṛtvā tu dakṣiṇe // ३-

dvātriṃśadbhistu mātrābhirvāyośca recanaṃ caret /
svacittaṃ mūlacakre tu nidhāyāsūn samabhyaset // ३-

(mahākālasaṃhitāyāmapi)
mūlamantrasya jāpena mātrāṣoḍaśakena hi /
vāmanāsāpuṭenaiva pūrayitvānilaṃ balāt // ३-

punastasya catuḥṣaṣṭyāvṛttyā vāyuṃ vikumbhya ca /
punardvātriṃśadāvṛttyā mūlamantrasya pārvati // ३-

nāsāpuṭena dakṣeṇa recayet sakalānilam /
prakāreṇedṛśenaikaḥ prāṇāyāmo hi jāyate // ३-

āvaśyakaṃ tattrayaṃ hi phalādhikyaṃ samuccaye /
dvitīyaprāṇāyāmamāha (yāmale)
tato recanamārgeṇa prāṇāyāmaṃ prapūrayet // ३-

punaḥ ṣoḍaśamātrābhiḥ kumbhakaṃ ca samācaret /
catuḥṣaṣṭitamairmantrī nāsāpuṭau vidhṛtya ca // ३-

punaśca recayedvāyuṃ dvātriṃśanmātrayā budhaḥ /
vāmanāsāpuṭeneti śeṣaḥ /
tṛtīyaprāṇāyāmastatraivoktaḥ /
vāmenaiva pibedvāyuṃ mātrāṣoḍaśakaiḥ kramāt // ३-

nāsāpuṭau nipīḍyātha pūrakasya caturguṇaiḥ /
dakṣeṇa recayedvāyuṃ dvātriṃśanmātrayā budhaḥ // ३-

tantrāntare /
īḍayākarṣayedvāyuṃ mātrāṣoḍaśakaiḥ kramāt /
p. १६४) nāsāpuṭau nipīḍyātha pūrakasya caturguṇaiḥ // ३-

dakṣeṇa recayedvāyuṃ dvātriṃśanmātrayā budhaḥ /
tantrāntare /
īḍayākarṣayedvāyuṃ bāhyaṃ ṣoḍaśamātrayā // ३-

suṣumṇāmadhyagaṃ samyagdvātriṃśanmātrayā śanaiḥ /
nāḍyā piṅgalayā cainaṃ recayedyogavittamaḥ // ३-

bhūyobhūyaḥ kramāt tasya vyatyāsena samācaret /
tasyeti pūrvaprāṇāyāmasyeti / vyatyāsena vaiparītyena / taduktam (sanatkumārasaṃhitāyām)
yenaiṣa recayedvāyuṃ tenaiva pūrayet punaḥ- iti // ३-

(yāmale)
prāṇāyāmaṃ vidhāyetthaṃ bhūtaśuddhiṃ samācaret /
(śāradāyām)
śarīrākārabhūtānāṃ bhūtānāṃ yadviśodhanam // ३-

advayabrahmasaṃyogādbhūtaśuddhiriyaṃ matā /
(yāmale)
bhūtaśuddhilipinyāsau vinā yastu prapūjayet // ३-

viparītaphalaṃ dadyādabhaktyā pūjanaṃ yathā /
bhūtaśuddhiprakāramāha (merutantre)
pādato jānuparyantaṃ caturasraṃ savajrakam // ३-

la/ yutaṃ pītavarṇaṃ ca bhūsthānaṃ brahmadaivatam /
adhiṣṭhitanivṛttyākhyakalayā sthānamucyate // ३-

utpattestat tu jīvānāmevaṃ rūpaṃ vicintayet /
jānvorānābhiparyantamapāṃ sthānaṃ sitaprabham // ३-

ardhacandranibhaṃ śṛṅgadvayaṃ tat padmalāñchitam /
ṣaṭkoṇaṃ vindubhiḥ ṣaḍbhiryuktaṃ va/ bījasaṃyutam // ३-

p. १६५) pratiṣṭhākalayā yuktaṃ dhyāyet tadviṣṇudaivatam /
nābhyādikaṇṭhaparyantamāraktaṃ rudradaivatam // ३-

ra/ bījayuktaṃ kalayā yutaṃ vidyākhyayā tathā /
dīptimatstvastikopetaṃ trikoṇākāratāṃ gatam // ३-

mahāpralayasaṃsthānaṃ vahnitattvaṃ vicintayet /
kaṇṭhādbhrūmadhyaparyantaṃ ṣaṭkoṇākāratāṃ gatam // ३-

ṣaḍvindulāñchitaṃ vṛttaveṣṭitaṃ kṛṣṇavarṇakam /
vāyusthānaṃ śāntikalādhiṣṭhitaṃ śivadaivatam // ३-

ya/ bījayuktaṃ sarveṣāṃ prāṇarūpaṃ vicintayet /
bhrūmadhyādbrahmarandhrāntamākāśasthānamucyate // ३-

vṛttākāraṃ dhūmravarṇaṃ mahoccadhvajalāñchitam /
śāntyatītākhyakalayādhiṣṭhitaṃ śivadaivatam // ३-

ha/ bījayuktaṃ dhyātvetthaṃ dehe bhūtāni vinyaset /
dharmakandasamudbhūtaṃ jñānanālasuśobhitam // ३-

padmaṃ tatkarṇikāsaṃsthaṃ pradīpakalikānibham /
suṣumṇāvartmanā jīvaṃ paramātmani yojayet // ३-

yogayuktena vidhinā so'haṃmantreṇa sādhakaḥ /
tatraiva sarvabhūtāni vilīnāni vicintayet // ३-

tantrāntare /
vinidhāya nijāṅke tu samuttānaṃ karadvayam /
mūlādhārasthayā śaktyā cakrabhedakrameṇa ca // ३-

haṃsena brahmamārgeṇa jīvaṃ brahmaṇi yojayet /
(mahākālasaṃhitāyām)
hṛtpuṇḍarīkādātmānaṃ jvaladdīpaśikhākṛtim // ३-

p. १६६) suṣumṇāvartmanā brahmabījamantreṇa mastake /
sahasradalamadhyasthe saṃyojya paramātmani // ३-

(siddhāntasaṃgrahe)
tataḥ samastatattvāni tatraiva pravilāpayet /
pṛthvīmapsu ca tā vahnau vahniṃ vāyau samīraṇam // ३-

pravilāpya tathākāśe ākāśaṃ prakṛtau tataḥ /
aparabrahmarūpāṃ tāṃ māyāśaktiṃ parātmani // ३-

evaṃ samastadehādiprapañcaṃ paramātmani /
pravilāpya parabrahmarūpe tiṣṭhet kiyat kṣaṇam // ३-

(merutantre)
śarīre vāmakukṣau tu cintayet pāpapūruṣam /
vāmakukṣisthitaṃ pāpapuruṣaṃ kajjalaprabham // ३-

brahmahatyāśiraskaṃ ca svarṇasteyabhujadvayam /
surāpānahṛdā yuktaṃ gurutalpakaṭidvayam // ३-

tatsaṃsargapadadvandvamaṅgapratyaṅgapātakam /
upapātakaromāṇaṃ raktaśmaśruvilocanam // ३-

khaḍgacarmadharaṃ krūramaṅguṣṭhaparimāṇakam /
adhomukhaṃ mahābhīmaṃ rūkṣaṃ pāpaṃ vicintayet // ३-

(mahākālasaṃhitāyām)
vāmanāsāpuṭenātha pūrayitvā samīraṇam /
savinduvāyubījaṃ ca dhūmravarṇaṃ vibhāvya ca // ३-

tadevabījaṃ deveśi pañcāśadvāramīrayet /
tadutpannena vātena śuṣkaṃ dehaṃ vicintya ca // ३-

p. १६७) sahaiva recayedvāyuṃ tato nāsāpuṭena ca /
vāmena vāyumuttolya sahasradalamadhyagam // ३-

vibhāvya paramātmānaṃ candrarūpaṃ varānane /
sānusvāraṃ vāyubījaṃ pañcāśadvāyumuccaran // ३-

tasmāccandrāt sudhāvṛṣṭyā dehamāplāvya sundari /
bhūbījena sanādena śuddhaṃ saṃyojya vigraham // ३-

līnīkṛtāni yānīha pañcabhūtāni vai purā /
yathāsthānaṃ sthāpayitvā brahmabījaṃ punargṛṇan // ३-

ahaṃkārādibhistattvaiḥ sahaiva paramātmani /
jīvātmānaṃ samākṛṣya sthāpayitvā hṛdambuje // ३-

devīrūpamathātmānaṃ cintayet kṣaṇamūrjitaḥ /
atra vāyubījādeḥ pañcāśadvārajapena pūrakādikamuktam /
(yāmalādau tu)
nābhideśe ca ya/ kāraṃ dhūmraṃ vāyuṃ vicintayet // ३-

tenaiva śodhayelliṅgatanuṃ ṣoḍaśamātrayā /
karmātmakaṃ catuḥṣaṣṭyā kumbhayitvā samācaret // ३-

dvātriṃśanmātrayā dakṣe recanaṃ tena vā punaḥ /
iti ṣoṣaśādimātrābhiḥ pūrakādikamuktamiti saṃkhyāvikalpo draṣṭavyaḥ /
(siddhāntasaṃgrahe)
punarutpātayeddehaṃ pavitraṃ paramātmanaḥ // ३-

parabrahmātmikā vidyā prakṛtirmātṛkā parā /
ajāyata jaganmāturākāśaṃ nabhaso'nilaḥ // ३-

samīraṇādabhūdvahnirvahnerāpastato mahī /
svīyamebhyo'pi bhūtebhyastejorūpaṃ kalevaram // ३-

devatārādhane yogyamutpannamiti bhāvayet /
p. १६८) bhūtaśuddhiriyaṃ proktā mahāpāpaughanāśinī // ३-

saṃkṣiptaprakāramāha (uḍḍīśe)
atha vā kuṇḍalīṃ devīṃ pañcabhūtādinā saha /
paramātmani saṃyojya tayoraikyaṃ vibhāvya ca // ३-

dhyānayogena manasā so'haṃso'haṃ vibhāvayet /
kvacicchaktiviśeṣe tu haṃsa iti bījādikaṃ paraśive saṃyojya so'hamitimantreṇa svasthānamānayedityuktam / (merau)
bhūtaśuddhiṃ vidhāyaivaṃ prāṇasthāpanamācaret // ३-

(jñānārṇave)
prāṇapratiṣṭhayā paścājjīvaṃ dehe niyojayet /
mukhavṛttaṃ samuccārya haṃsastu viparītataḥ // ३-

uddharet parameśāni vidyeyaṃ tryakṣarī bhavet /
prāṇapratiṣṭhāmantro'yaṃ sarvakarmaṇi sādhayet // ३-

(merutantre)
prāṇāyāmatrayaṃ kṛtvā mātṛkānyāsamācaret /
(phetkāriṇītantre)
mantrā mūkatvamāyānti vinyāsena vinā lipeḥ // ३-

sarvamantraprasiddhyarthaṃ tasmādādau lipiṃ nyaset /
tatrādāvantarmātṛkānyāsaḥ / (merutantre)
athāntarmātṛkānyāsaṃ vakṣye taṃ śuddhikārakam // ३-

yaṃ kṛtvā yogināṃ cittaṃ pātake na pravarttate /
mūlādhāradhvaniṃ śrutvā prabuddhā śaktikuṇḍalī // ३-

jvalatpāvakasaṃkāśā sūkṣmā tejaḥsvarūpiṇī /
mūlādhārācchiraḥpadmaṃ spṛśantī vidyudākṛtiḥ // ३-

tayā spṛṣṭaśiraḥpadmādamṛtaughasvarūpiṇaḥ /
p. १६९) nirgatānmātṛkāvarṇān suṣumṇāvartmanā tanum // ३-

sthāpayitvā sthitānetānevaṃ dhyātvā pravinyaset /
kaṇṭhe viśuddhicakrākhyaṃ padmaṃ ṣoḍaśapatrakam // ३-

urdhvāsyaṃ prāgdalāt tatra saṃsthitāḥ ṣoḍaśa svarāḥ /
evaṃ saṃcintya tārādiṃ vinduyuktaṃ namo'ntakam // ३-

vadet svaraṃ ca sarveṣu varṇeṣvapyeṣu paddhatiḥ /
hṛdayenāhataṃ cakraṃ dhyāyeddvādaśapatrakam // ३-

pūrvapatrāntardaleṣu prāgvat kādīn pravinyaset /
maṇipūraṃ tataścakraṃ cintayennābhimaṇḍale // ३-

daśapatraṃ tatra ḍādivarṇān prāgvadvicintayet /
svādhiṣṭhānaṃ liṅgamūle cakraṃ ṣaḍdalamucyate // ३-

cintayedbālilā/statra ṣaḍvarṇānapi pūrvavat /
mūlādhārābhidhaṃ cakraṃ padmākṛti caturdalam // ३-

va/ śa/ ṣa/ sa/ tatra cintyaṃ pūrvāśādidaleṣu ca /
ājñākhyacakraṃ bhūmadhye dvidalaṃ kamalākṛti // ३-

ha/ kṣa/ dhyāyedayaṃ kāryo manasā kevalena tu /
svadehe'nāmayā kāryaḥ puṣpeṇa suramūrtiṣu // ३-

anāditvānna ṛṣyādirbrahmavaddhyānamasya tu /
atha bahirmātṛkānyāsaḥ / (śāradāyām)
ṛṣirbrahmā samuddiṣṭo gāyatrī chanda īritam // ३-

sarasvatī samākhyātā devatā deśikottamaiḥ /
aklībahrasvadīrghāntagataiḥ ṣaḍvargakaiḥ kramāt // ३-

ṣaḍaṅgāni vidheyāni jātiyuktāni deśikaiḥ /
p. १७०) (merutantre)
bahirnyāsamatho vakṣye pūrvoktabrahmarandhrake // ३-

varṇāravinde saṃdhyāyenmātṛkākhyāṃ sarasvatīm // ३-२३९ ef //
dhyānaṃ tatraiva /
pañcāśadvarṇabhedairvihitavadanadoḥpādayukkukṣivakṣo-
deśāṃ bhāsvatkapardyākalitaśaśikalāmindukundāvadātām /
akṣasrakkumbhacintālikhitakaratalāṃ trīkṣaṇāṃ padmasaṃsthā-
macchākalpāmatucchastanajaghanabharāṃ bhāratīṃ tāṃ namāmi // ३-

lalāṭe mukhavṛtte'kṣiśravonāsāsu gaṇḍayoḥ /
oṣṭhayordantapaṅktyośca mūrdhni vaktre nyaset svarān // ३-

bāhvoḥ saṃdhiṣu sāgreṣu kacavargau nyaset sudhīḥ /
ṭatavargau padostadvat pārśvayoḥ pṛṣṭhadeśataḥ // ३-

nābhau kukṣau pavargaṃ ca hṛdaṃśakakudaṃ tataḥ /
nyasya yādicaturvarṇān śādiṣaṭkaṃ tato nyaset // ३-

hṛdādikarayoraṅghryorjaṭhare vadane tathā /
nyāsastvayaṃ varṇamātrāhīnapāṭhaprapūrakaḥ // ३-

(śāradāyām)
nyaset sargānvitān sṛṣṭyā dhyāyeddevīṃ yathāvidhi /
vinduyuktān nyaset tatra saṃhṛtyāpratilomataḥ // ३-

(merutantre)
kṣamārabhya akārānto nyāsaścet kriyate yadi /
saṃhāranyāsanāmā syādvindunyāsa itīritaḥ // ३-

saṃhārakrameṇa dhyānamāha /
akṣasrajaṃ hariṇapotamudagraṭaṅkaṃ
vidyāṃ karairavirataṃ dadhatīṃ trinetrām /
p. १७१) ardhendumaulimaruṇāmaravindasaṃsthāṃ
varṇeśvarīṃ praṇamata stanabhāranamrām // ३-

(śāradāyām)
sargavindvantikān nyasya ḍārṇādyān sthitivartmanā /
vidyāt pūrvoditān vidvānṛṣ.yādīnaṅgasaṃyutān // ३-

(merau)
vindusargayutān ḍadiṭhāntān varṇān sthitau nyaset /
pūrvoktā eva munyādyāḥ ṣaḍaṅgaṃ dhyānamucyate // ३-

sindūrakāntimamitābharaṇaṃ trinetraṃ
vidyākṣasūtramṛgapotavarān dadhānam /
pārśve sthitāṃ bhagavatīmapi kāñcanābhāṃ
dhyāyet karābjadhṛtapustakavarṇamālām // ३-

nyāsāḥ kāryāstu vaṭubhiḥ sthitisaṃhārasṛṣṭayaḥ /
saṃhārasṛṣṭisthitayorgṛhasthastu nyaset kramāt // ३-

vānaprasthāśca yatayaḥ sṛṣṭisthitilayakramāt /
nyāsān kuryuriti proktaḥ sthitinyāsaḥ savistaraḥ // ३-

atha kalāmātṛkānyāsastatraiva /
vakṣye kalāmātṛkāyā nyāsaṃ tasya ṛṣiḥ smṛtaḥ /
prajāpatiśca gāyatrī chandastasyāstu devatā // ३-

sarasvatī mātṛkākhyā niyogo'bhīṣṭatuṣṭhaye /
tāraiḥ ṣaḍaṅgaṃ kurvīta hrasvadīrghāntarasthitaiḥ // ३-

dhyānamāha /
hastaiḥ padmaṃ rathāṅgaṃ guṇamatha hariṇaṃ pustakaṃ varṇamālāṃ
ṭaṅkaṃ śubhraṃ kapālaṃ dalamamṛtalasaddhemakumbhaṃ vahantīm /
p. १७२) muktāvidyutpayodasphaṭikamaṇijapābandhuraiḥ pañcavaktrai-
stryakṣairvakṣojanamrāṃ sakalaśaśinibhāṃ śāradāṃ tāṃ namāmi // ३-

dhyātvaivaṃ tārapūrvāṃ tāmakārādyāṃ ca mātṛkām /
vinduyuktāṃ ṅe'ntakalānāmādyāṃ namasānvitām // ३-

pūrvoktaśuddhamātrāṇāṃ nyāsasthāneṣu vinyaset /
tārapūrvāmityādi / etena oṃ aṃnivṛttyai nama ityādayaḥ prayogāḥ saṃpannāḥ / kalānāmānyāha /
nivṛttiśca pratiṣṭhā ca vidyā śāntistathendhikā // ३-

dīpitā recikā cāpi mocikā ca parābhidhā /
sūkṣmā sūkṣmāmṛtā jñānāmṛtā cāpyāyanī tataḥ // ३-

vyāpinī vyomarūpā cānantā sṛṣṭiḥ samṛddhikā /
smṛtirmedhā tataḥ kāntirlakṣmīrdyutiḥ sthirā sthitiḥ // ३-

siddhirjayā pālinī ca śāntirīśvarikā ratiḥ /
kāmikā varadā cānyā hrādinī prītisaṃyutā // ३-

dīrghā tīkṣṇā tathā raudrī bhayā nidrā ca tandrikā /
kṣudhā syāt krodhinī paścāt kriyotkārī samṛtyukā // ३-

pītā śvetāruṇā paścādasitānantayānvitā /
ulkā kalāmātṛkaivaṃ sthāne'kārādike nyaset // ३-

kalānāmutpattisthānamāha /
tatra nādātmano jātāḥ svarajāstu sadāśivāt /
akṣamālāṃ pustakaṃ ca pāśaṃ cāpi kapālakam // ३-

hastairdadhatyaḥ śvetābhāḥ śvetābharaṇabhūṣaṇāḥ /
akārādbrahmaṇo jātāḥ kacavargakalā daśa // ३-

pītā akṣasrajaṃ padmamabhayaṃ ca kamaṇḍalum /
p. १७३) hastairdadhatyo dhyeyāstāḥ pītagandhānulepanāḥ // ३-

viṣṇorukārāt saṃjātāṣṭatavargakalā daśa /
śyāmā abhayaśaṅkhārivarahastāḥ samīritāḥ // ३-

makārādrudrato jātāḥ payavargakalā nava /
śaraccandranibhā hastairabhayaṃ śūlameva ca // ३-

kapālaṃ ca varaṃ dhyeyā dadhatya iti sādhakaiḥ /
śākārādikapañcānāmīśvarādvinduto'bhavan // ३-

abhayaṃ hariṇaṃ ṭaṅkaṃ varaṃ ca karapallavaiḥ /
dadhatyo raktavarṇāśca dhyeyā nyāse kalātmake // ३-

atha keśavādimātṛkānyāsa uktastatraiva /
keśavādimātṛkāyāḥ sādhyanārāyaṇo muniḥ /
amṛtādā tu gāyatrī chando lakṣmīhariḥ suraḥ // ३-

dviruktaiḥ śaktiśrīkāmaiḥ ṣaḍaṅgāni samācaret /
śaktirlajjā /
dhyānamāha /
śaṅkhacakragadāpadmakumbhādarśābjapustakam // ३-

bibhrataṃ meghacapalāvarṇaṃ lakṣmīhariṃ bhaje /
śaktayastu nijāṅkeṣu niṣaṇṇāḥ sasmitānanāḥ // ३-

evaṃ dhyātvā nyasecchaktiśrīkāmapuṭitākṣaram /
tārādihṛdayāntāśca keśavādyāstu śaktayaḥ // ३-

bhyāntā namo'ntā uccāryāḥ sthāne'kārādike nyaset /
bhyāntāmiti tāntrikatvāt sādhuḥ / ayaṃ ca saṃkṣiptaprakāraḥ / agastyasaṃhitādau tu caturthyekavacanāntayornāmnoḥ pṛthaguccāra ukta / keśavāya ca kīrttyai cetyādi vaiṣṇavīkalpe /
(merutantre)
tāramāyāramākāmānuktvā varṇān samuccaret // ३-

bhyāmantau ca tathā devyai śaktyāditritayaṃ punaḥ /
p. १७४) hṛdayāntaṃ samuccārya lalāṭādiṣu vinyaset // ३-

kva cit tu devatānāmānte punaḥ śaktyādibījoccāro noktaḥ /
(vaiṣvaksenyāṃ tu )
tārādirmanmathādirvā ramādirvā bhavediyam /
iti praṇavādīnāṃ vikalpa uktaḥ /
(śāradāyāṃ tu)
smarādyāṃ mātṛkāṃ nyasya keśavādinamonvitām // ३-

sadhātuprāṇaśaktyātmayuktyādiṣu vaiṣṇavaḥ /
iti kāmabījamātramupāttam /
kalāmātrā tu śāktānāṃ nityo'yaṃ viṣṇusevinām // ३-

keśavādināmānyāha /
keśavaḥ kīrtisaṃyuktaḥ kāntirnārāyaṇānvitā /
mādhavastuṣṭisaṃyukto govindaḥ puṣṭisaṃyutaḥ // ३-

viṣṇuśca dhṛtisaṃyuktaḥ śāntiyuṅmadhusūdanaḥ /
trivikramaḥ kriyāyukto vāmano dayayānvitaḥ // ३-

śrīdharo medhayā yukto hṛṣīkeśastu harṣayā /
padmanābhayutā śraddhā lajjā dāmodarānvitā // ३-

vāsudevaśca lakṣmīyuk saṃkarṣaṇasarasvatī /
pradyumnaḥ prītisaṃyukto'niruddho ratisaṃyutaḥ // ३-

cakrī jayā gadī durgā śārṅgī tu prabhayānvitaḥ /
khaḍgī tu satyayā yuktaḥ śaṅkhī ca caṇḍayā yutaḥ // ३-

halī ca vāṇyā saṃyukto vilāśinyātha mauśalī /
śūlī ca jayayā yuktaḥ pāśī virajayānvitaḥ // ३-

aṅkuśī viśvayā yukto mukundo vinadānvitaḥ /
p. १७५) nandajastu sudayayā nandī smṛtyā samanvitaḥ // ३-

nara ṛddhyā narakajit samṛddhyā śuddhiyugghahariḥ /
kṛṣṇo buddhyā bhuktyā satyo matiyuk śāśvataḥ smṛtaḥ // ३-

śaurikṣame śūradame janārdana umānvitaḥ /
bhūdharaḥ kledinīyukto viśvamūrtiśca klinnayā // ३-

vaikuṇṭho vasudhāyukto vasudāpuruṣottamau /
balī tu parayā yukto balānujaparāyaṇe // ३-

bālasūkṣme vṛṣaghnaśca saṃdhyāyuk prajñayā vṛṣaḥ /
haṃsaḥ prabhāsamāyukto varāho niśayānvitaḥ // ३-

vimalo medhayā yukto nṛsiṃho vidyutā yutaḥ /
keśavādyā mātṛkoktā yādiyogaśca pūrvavat // ३-

asya prayogastu / oṃ hrī/ śrī/ klī/ aṃ keśavakīrtibhyāṃ hrī/ śrī/ klī/ nama ityādi / yādiyoga iti / oṃ hrī/ śrī/ klī/ yaṃ tvagātmabhyāṃ vasudāpuruṣottamābhyāṃ hrī/ śrī/ klī/ nama ityādikrameṇa yakārādiṣu tvagādiyoga ityarthaḥ /
atha śrīkaṇṭhādimātṛkānyāsastatraiva /
atha śaivahitā vakṣye śrīkaṇṭhādikamātṛkāḥ /
muniḥ syāddakṣiṇāmūrtirgāyatrī chanda īritam // ३-

ardhādrijo haro devo niyogaḥ sarvasiddhaye /
halo bījāni guhye tu pādayoḥ svaraśaktayaḥ // ३-

hrasvadīrghāntare kṛtvā prāgvadvargān hasairayam /
ṣaḍdīrghasaṃyutaiḥ kṛtvā ṣaḍaṅgāni nyaset tanau // ३-

p. १७६) hrasvadīrghāntara iti / a/ ka/ kha/ ga/ gha/ ṅa/ ā/ hsāmityādibhiḥ ṣaḍaṅgaṃ kuryādityarthaḥ /
dhyānamāha /
bandhūkakāñcananibhaṃ rucirākṣamālāṃ
pāśāṅkuśau ca varadaṃ nijabāhudaṇḍaiḥ /
bibhrāṇaminduśakalābharaṇaṃ trinetram-
ardhāmbikeśamaniśaṃ vapurāśrayāmaḥ // ३-

hsau/ ca mātṛkāmuktvā devānte ceśamaccaret /
ṅentaṃ ṅentāṃ a tacchaktiṃ namontān mātṛkāsthale // ३-

tvagasṛṅmāṃsamedosthimajjāśukrāṇyasūn vadet /
śaktiṃ krodhaṃ tathātmānaṃ ṅentaṃ yādidaśasvapi // ३-

hsau/ a/ śrīkaṇṭheśāya pūrṇodaryai nama iti prayogaḥ /
tvagiti / hsau/ ya/ tvagātmane bālīśāya sumukhyai nama ityevaṃ yādidaśavarṇeṣu tvagādiyogaḥ kartavyaḥ ityarthaḥ /
śivaśaktināmānyāha /
śrīkaṇṭhapūrṇodaryau cānanto virajayānvitaḥ /
sūkṣmeśaḥ śālmalīyukto lolākṣīyuk trimūrtikaḥ // ३-

amareśo vartulākṣyā cārghīśo dīrghaghoṇayā /
bhāramūrti dīrghamukhyā tithīśo gomukhīyutaḥ // ३-

sthāṇvīśo dīrghajihvāyuggharaḥ kuṇḍodarīyutaḥ /
ūrdhvakeśyā ca jhiṇṭīśo bhautiko vikṛtāsyayā // ३-

sadyojāto jvālamukhyānugraholkāmukhīyutaḥ /
akrūre śrīmukhī mahāseno vidyāmukhīyutaḥ // ३-

p. १७७) krodhīśaśca mahākālyā caṇḍeśena sarasvatī /
pañcāntake sarvasiddhirgauryā yuktaḥ prakīrtitaḥ // ३-

śivottameśo vinyasyo yuktastrailokyavidyayā /
ekarudro mantraśaktyā kūrmeśaścāṣṭaśaktiyuk // ३-

ekanetro bhūtimātrāyukto'tha caturānanaḥ /
lambodaryā yutaḥ proktastvajeśo drāviṇīyutaḥ // ३-

sarveśo nāgarīyuktaḥ someśaḥ khecarīyutaḥ /
lāṅgalīśaśca mañjaryā dārukeśena rūpiṇī // ३-

vīriṇyā tvardhanārīśo hyumākāntaḥ punaryutaḥ /
kākodaryā tathāṣāḍhī pūtanāyukta īritaḥ // ३-

daṇḍīśo bhadrakālīyugadrīśo yoginīyutaḥ /
mīneśaḥ śaṅkhinīyukto meṣeśastarjanīyutaḥ // ३-

lohitaḥ kālarātryā ca śikhīśaḥ kūrdinīyutaḥ /
chagalaṇḍaḥ kapardinyā dviraṇḍeśaśca vajrayā // ३-

mahākālo jayāyukto bālīśaḥ sumukhīyutaḥ /
bhujaṅgo revatīyuktaḥ pinākī mādhavīyutaḥ // ३-

khaḍgīśo vāruṇīyukto vakeśo vāyavīyutaḥ /
śveto rakṣovadhāriṇyā bhṛguḥ sahajayā yutaḥ // ३-

nakulīśaśca lakṣmīyuk śiveśo vyāpinīyutaḥ /
saṃvartako mahāmāyāyukta etāstu mātṛkāḥ // ३-

p. १७८) śrīkaṇṭhādyā ya īśāntastatra neśaṃ prayojayet /
ya iti / ya īśānto bhavati tadante punarīśapadaṃ na deyamityarthaḥ / etena śrīkaṇṭhādināmānte īśapadadānamāvaśyakamityanujñātam /
tathā /
sarverudrāḥ smṛtāraktā dhṛtaśūlakapālakāḥ // ३-

śaktayo rudrapīṭhasthāḥ sindūrāruṇavigrahāḥ /
raktotpalakapālābhyāmalaṃkṛtakarāmbujāḥ // ३-

atha bhuvaneśvarīmātṛkānyāsamāha tatraiva /
yenopāsyā mahāvidyā daśa tasyādhikāritāḥ /
bhuvaneśībījapūrvamātṛkānyāsane surāḥ // ३-

ṛṣiḥ śaktistu gāyatrī chandaḥ syānmātṛkāmayī /
bhuvaneśī devathātha niyogaḥ sveṣṭasiddhaye // ३-

hrasvadīrghāntaragataiḥ ṣaḍvargairdīrghasaṃyutaiḥ /
prāgvaddharaiḥ ṣaḍaṅgaṃ syādaṅguṣṭhādi tathaiva ca // ३-

harairiti / ākārādiṣaḍdīrghasvarayuktairhakārarakarairityarthaḥ / prayogastu / a/ ka/ kha/ ga/ gha/ ṅa/ ā/ hrā/ hṛdayāya nama ityādi /
dhyānamāha /
udyatkoṭidivākarapratinibhā tuṅgorupīnastanī
baddhārdhendukirīṭahārarasanāmañjīrasaṃśobhitā /
bibhrāṇā karapaṅkajairjapavaṭīṃ pāśāṅkuśau pustakaṃ
diśyānno jagadīśvarī trinayanā padme niṣaṇṇā sukham // ३-

lajjābījaṃ pūrvamuktvā mātṛkānyāsa eva hi /
bhuvaneśīmātṛkāṇāṃ nyāsakairyatra sādhane // ३-

atha lakṣmīmātṛkānyāsastatraiva /
śrībījapūrvakaḥ kāryo lakṣmīkāmairgṛhasthitaiḥ /
p. १७९) ṛṣirbhṛguśca gāyatrī chando mātṛsvarupiṇī // ३-

lakṣmīstu devatā proktā harasthāne śarau kuru /
nyāsārthaṃ tu ṣaḍaṅgādeḥ śeṣaṃ śrībījapūrvakam // ३-

harasthāne śarau iti / bhuvaneśīmātṛkoktahakārarakārayoḥ sthāne śakārarakarau dadyādityarthaḥ / tena hrāmityādeḥ sthāne śrāmityādi sidhyati /
dhyānamāha /
vidyuddāmasamaprabhāṃ himagiriprakhyaiścaturbhirgajaiḥ
śuṇḍādaṇḍasamuddhṛtāmṛtaghaṭairāsiñcyamānāmimām /
bibhrāṇāṃ karapaṅkajairjapavaṭīṃ padmadvayaṃ pustakaṃ
bhāsvadratnasamujjvalāṃ kucanatāṃ dhyāyejjagatsvāminīm // ३-

atha saṃmohanamātṛkānyāsastatraiva /
kāmanāmātrasidhyarthaṃ kāmabījādi pūrvavat /
kuryācca mātṛkānyāsaṃ muniḥ saṃmohano mataḥ // ३-

gāyatrī chanda uddiṣṭaṃ devatā mātṛkāmayī /
saṃmohinī nāma devī pūrvayuktyā ṣaḍaṅgakam // ३-

pūrvayukteti / lakṣmīmātṛkoktayuktyā saṃmohanamātṛkāyāḥ kāmabījapūrvakatvena hakārarakārayoḥ sthāne saṃyuktakakāralakārau datvā ṣaḍaṅganyāsaḥ kārya ityarthaḥ /
dhyānamāha /
bālārkakoṭirucirāṃ sphaṭikākṣamālāṃ
kodaṇḍamikṣujanitasmarapañcabāṇām /
vidyāṃ ca hastakamalairdadhatīṃ trinetrāṃ
dhyāyet samastajananīṃ navacandracūḍām // ३-

saṃmohanamātṛkāntaramāha /
śaktiśrīkāmabījādimātṛkānyāsato nṛṇām /
śatrutvādyā mantradoṣā naśyanti bahuvarṇajāḥ // ३-

mahāsaṃmohana ṛṣirgāyatrī chanda īritam /
p. १८०) saṃmohinī nāma devī nyāsaḥ prāṅmātṛkāsamaḥ // ३-

dhyānaṃ yathā /
dhyāyeyamakṣavalayekṣuśarāśapāśāṃ
padmadvayāṅkuśaśarāṃ navapustakaṃ ca /
ābribhratīṃ nijabhujairaruṇāṃ kucārttāṃ
saṃmohinīṃ trinayanāṃ navacandracūḍām // ३-

atha gaṇeśamātṛkānyāsastatraiva /
sarvavighnanirāsārthamavaśyaṃ nyāsamācaret /
gaṇeśamātṛkāyāstu munirgaṇaka īritaḥ // ३-

nivṛdgāyatrikā chando devaḥ śaktivināyakaḥ /
smṛtyā dīrghāḍhyayā tvaṅgaṃ kṛtvā dhyāyedgajānanam // ३-

smṛtirgakāraḥ /
dhyānaṃ yathā /
śūlāṅkuśavarābhītipāṇiṃ raktābjahastayā /
priyayāliṅgitaṃ raktaṃ trinetraṃ gaṇapaṃ bhaje // ३-

evaṃ dhyātvā nyaset svīyabījapūrvākṣarānvitam // ३-३२८ef //
svīyeti / svīyabījaṃ gamiti bījaṃ pūrvaṃ yeṣāṃ tādṛśāni yānyakṣarāṇi akārādīni tairanvitaṃ yathā bhavati tathā vakṣyamāṇaśaktisaṃyuktān vakṣyamāṇagaṇeśān nyasedityarthaḥ /
tathā /
vighneśo hrīsamāyukto vighnarājaḥ śriyā yutaḥ /
vināyakaḥ puṣṭiyuktaḥ śāntiyuktaḥ śivottamaḥ // ३-

vighnakṛt svastisaṃyukto vighnaharttrā sarasvatī /
gaṇastu svāhayā yukta ekadantastu medhayā // ३-

dvidantaḥ kāntisaṃyukto gajavaktreṇa kāminī /
nirañjano mohinīyuk kapardī tu nadīyutaḥ // ३-

p. १८१) dīrghajihvaḥ pārvatīyuk jvālinyā śaṅkukarṇakaḥ /
vṛṣadhvajo nandayā yuk suyaśāgaṇanāyakau // ३-

gajendraḥ kāmarūpiṇyā śūrpakarṇastathomayā /
trilocanastejovatyā lambodarastu satyayā // ३-

mahānandaśca vighneśyā caturmūrtiḥ surūpayā /
sadāśivaḥ kāmadāyugāmodo madajihvayā // ३-

durmukho bhūtisaṃyuktaḥ sumukho bhautikāyutaḥ /
pramodaḥ sitayā yukta ekapādo ramāyutaḥ // ३-

dvijihvo mahiṣīyuktaḥ śūrasyāpi bhujaṅginī /
vīro'pi karṇayā yuktaḥ ṣaṇmukho bhṛkuṭīyutaḥ // ३-

varado lajjayā vāmadevaḥ syāddīrghaghoṇayā /
dhanurdharāvakratuṇḍau dviraṇḍo yāminīyutaḥ // ३-

senānī rātrisaṃyuktaḥ kāmāndho grāmaṇīyutaḥ /
mattaḥ śaśiprabhāyukto vimale lolalocanā // ३-

mattavāhanacāñcalye jaṭī dīptisamanvitaḥ /
muṇḍī subhagayā yuktaḥ khaḍgī durbhagayā tathā // ३-

vareṇyaśca śivāyukto bhagīyugvṛṣaketanaḥ /
bhaktipriyo bhaginyā tu gaṇeśo bhoginīyutaḥ // ३-

meghanādaḥ subhagayā vyāpī syāt kālarātriyuk /
gaṇeśvaraḥ kāliketi proktā vighneśamātṛkā // ३-

tvagādiyogo yādīnāṃ pūrvavat parikīrtitaḥ /
(nibandhe)
omādyante namonto vā savindurvinduvarjitaḥ // ३-

pañcāśadvarṇavinyāsaḥ kramādukto manīṣibhiḥ /
p. १८२) caturdhā mātṛkā proktā kevalā vindusaṃyutā // ३-

savisargā sobhayā ca rahasyaṃ śṛṇu kathyate /
vidyākarī kevalā ca sobhayā bhuktidāyinī // ३-

savisargā putradātrī savindurvittadāyinī /
(kulāvatāre)
māyālakṣmībījapūrvo vāgbhavādyo'tha vā punaḥ // ३-

tritārādyo ramādyo vā nyastavyaḥ sādhakottamaiḥ /
tritāraśca /
vāgbhavaṃ kāmarājaṃ ca śrībījaṃ ca tritārakam // ३-

śaktiśrīkāmabījaṃ vā tritāraṃ munayo viduḥ /
iti tantrāntare proktam /
bījakośe tu /
vāgbhavaṃ bhuvaneśāni śrībījaṃ ca tritārakam- ityuktam // ३-

(siddhāntasāre)
vāgbhavādyā vākpradā syāt tritārādyā tu kāmadā /
śrībījādyā mahaiśvaryadāyinī mātṛkā smṛtā // ३-

(vīracūḍāmaṇau)
mātṛkātritayaṃ kuryāt sṛṣṭisaṃhārakasthitim /
nyāsaṃ kuryānmaheśāni kalpoktaṃ ca viśeṣataḥ // ३-

(kulāvatāre)
sṛṣṭestu sutapuṣṭyādi sthitestatpālanaṃ bhavet /
saṃhṛterdoṣasaṃhāraṃ tasmāt tritayamācaret // ३-

(siddhāntasāre)
sarge sargānvitān nyasyet saṃhṛtau ca savindukān /
ḍādiṭhāntān nyasedvarṇān sthitau tadubhayānvitān // ३-

p. १८३) (triśaktiratne tu)
akathāditribhedena vibhajya manuvallipim /
kavargaṃ prathamaṃ nyasyedavargaṃ ca tataḥ param // ३-

tavargaṃ vinyaset paścāt sthitireṣā prakīrtitā- ityuktam /
mātṛkānyāsamudrā uktāstantrāntare /
lalāṭe'nāmikāmadhye nyasecca mukhavṛttake // ३-

tarjanīmadhyamānāmā vinyaseccaiva netrayoḥ /
tarjanyanāme saṃyojya nyaset sādhakasattamaḥ // ३-

aṅguṣṭhaṃ karṇayornyasya kaniṣṭhāṅguṣṭhakau nasoḥ /
madhyamāṃ gaṇḍayornyasya madhyamāmoṣṭhayornyaset // ३-

anāmāṃ dantayornyasya madhyamāmuttamāṅgake /
mukhe'nāmāṃ madhyamāṃ ca haste pāde ca pārśvayoḥ // ३-

kaniṣṭhānāmikāmadhyā nyastavyāḥ pṛṣṭhatastathā /
tāḥ sāṅguṣṭhā nābhideśe sarvāḥ kukṣau ca vinyaset // ३-

hṛdaye sādhakaḥ sarvamaṃsayośca kakutsthale /
hṛtpūrvahastapatkukṣimukheṣu talameva ca // ३-

etāstu mātṛkāmudrāḥ krameṇa parikīrtitāḥ /
ajñātvā vinyasedyastu nyāsaḥ syāt tasya niṣphalaḥ // ३-

(mantratantraprakāśe)
puṣpairanāmayā vāpi manasā vā nyasedasūn /
anāmayetyasya sāṅguṣṭhayeti /
aṅguṣṭhānāmikābhyāṃ tu nyāsaḥ sarvatra saṃmataḥ // ३-

iti (padyavāhinī) vacanāt /
tena ca / puṣpairdevatāmūrtau aṅguṣṭhānāmikābhyāṃ svadehe manasā mūlādhārādiṣu nyāso bodhyaḥ / idaṃ ca ṛṣyādikaraṣaḍaṅganyāsabahirmātṛkādivyatirikteṣu tatra mudrāntarābhidhānāt /
p. १८४) (ḍāmare)
kṛtvā tu mātṛkānyāsaṃ nyāsānanyān samācaret /
mūlamantrasya ṛṣyādikarāṅgādi tato nyaset // ३-

(yoginītantre)
ṛṣyādīn vinyaseddevi caturthīhṛdayāntakān /
(bṛhanmatsyasūkte)
ṛṣinyāso mūrdhni deśe chandastu mukhapaṅkaje // ३-

devatā hṛdaye caiva bījaṃ tu guhyadeśake /
śaktiṃ ca pādayoścaiva sarvāṅge kīlakaṃ nyaset // ३-

(merutantre)
ṛṣergurutvācchirasi varṇatvācchandaso mukhe /
dhāraṇaṃ procyate citte jñeyatvāddevatā hṛdi // ३-

ṛṣistu /
maheśvaramukhājjñātvā yaḥ sākṣāt tapasā manum /
saṃsādhayati śuddhātmā sa tasya ṛṣirīritaḥ // ३-

iti (kālānalatantre) proktam /
(tathā)
gurutvānmastake cāsya nyāsaśca parikīrtitaḥ /
(merutantre)
ṛ-gatāviti dhātostu ṛvarṇaḥ prāpako mataḥ // ३-

ṣivarṇārthastu vijñānamatastatprāpakastu saḥ /
(bṛhanmatsyasūkte)
sarveṣāṃ mantratattvānāṃ chādanācchanda ucyate // ३-

akṣaratvāt padatvācca mukhe chandaḥ samīritam /
ṛṣicchando'parijñānānna mantraphalabhāgbhavet // ३-

daurbalyaṃ cāpi mantrāṇāṃ viniyogamajānatām /
p. १८५) ṛṣyādinyāsamudrā uktāstantrāntare /
ṛṣicchandodevatānāṃ nyāse cāṅgulayaḥ smṛtāḥ // ३-

catasro'ṅguṣṭharahitāḥ śaktyantaṃ vinyaset tataḥ /
kīlakaṃ vyastahastābhyāṃ sarvāṅge sādhakāgraṇīḥ // ३-

arthāṅgamudrāstatraiva /
hṛdaye madhyamānāmātarjanībhirnyasedbudhaḥ /
madhyamātarjanībhyāṃ ca śirasi nyāsamācaret // ३-

aṅguṣṭhena śikhāyāṃ ca daśabhiḥ kavace nyaset /
netreṣu tisṛbhiśca syādastramūrdhvordhvagaṃ triśaḥ // ३-

madhyamātarjanībhyāṃ syādaṅgamudrāḥ smṛtā imāḥ /
ṣaḍaṅgārthamāha /
hṛdayāyeti śabdena hṛtstho devaḥ savigrahaḥ // ३-

ucyate nama ityasya jñānaṃ tadviṣayaṃ param /
śiraḥśabdo devatāyā utkṛṣṭatvābhidhāyakaḥ // ३-

svāheti viṣayāḥ sarve devatāyāṃ samarpitāḥ /
śikhāyai tatsvarūpatvaṃ vaṣaḍvāpi taducyate // ३-

devatāyā vyāpakatvaṃ kavacāyābhidhīyate /
humiti vyāpakaṃ tejo devatāyāḥ prakāśyate // ३-

netraśabdena devasya nityajñānaṃ prakāśyate /
vauṣaḍiti tadevoktamastraśabdena vāraṇam // ३-

aniṣṭasya phaṭśabdena dāhakaṃ teja ucyate /
jñātvaivamaṅgamantrārthamaṅganyāsaṃ karoti yaḥ // ३-

karagāstasya sarvārthā pūjyate tridaśairapi /
(merutantre)
krīḍārthakāddivo dhātoḥ saṃpūrṇaṃ devatāpadam // ३-

p. १८६) sādhakāya dadātīti devatā parikīrtitā /
rajyamāno hṛdātmānaṃ hṛdaye'sti cidātmakaḥ // ३-

tasmāt tatra namaskuryānmukhyāṅguṣṭhena saṃspṛśet /
svāhayā kriyate samyagviṣayāharaṇaṃ yataḥ // ३-

anāmātarjanībhyāṃ tairākṛṣṭaiḥ kaṃ niṣevyate /
śikhā maho vaṣaḍvāṅgaṃ śikhayātmatanugrahaḥ // ३-

yasmāt tasmādvaṣaḍiti kriyate'ṅgulamadhyayā /
grahaṇārtha-kavac-dhāturhu/ mantreṇa sa gṛhyate // ३-

śarīre'tastu kavacaṃ tarjanyānāmayāpi tat /
yathārthajñānakṛdvauṣaṭ tannetrābhyāṃ prajāyate // ३-

tasmāduktaṃ tatra vauṣaṭ tarjanyādyaistu tat smṛtam /
ekākṣatvāt kuberādidaivate ṅe'ntamuccaret // ३-

bhyāntaṃ viṣṇvādike rudrādau tu netratrayātmakam /
ādhyātmikādirūpaṃ yat sādhakasya vināśayet // ३-

avidyājātamastraṃ tat phaṭtālābhyāṃ prapañcyate /
(yāmale)
nyasedaṅguṣṭhamukhyeṣu jātibhirnamasātha vā // ३-

hṛdādiṣu ṣaḍaṅgeṣu jātiṣaṭkena vinyaset /
namaḥ svāhā vaṣaṭ hu/ vauṣaṭ phaḍetāśca jātayaḥ // ३-

anyatrāpi /
jātiṣaṭkamiti proktaṃ hṛdādyastrāntasaṃyutam /
tathā ca (śāradāyām)
hṛdayādiṣu vinyasyedaṅgamantrā/stataḥ sudhīḥ // ३-

hṛdayāya namaḥ pūrvaṃ śirase vahnivallabhām /
p. १८७) śikhāyai vaṣaḍityuktaṃ kavacāya humīritam // ३-

netratrayāya vauṣaṭ syādastrāya phaḍiti kramāt /
ṣaḍaṅgamantrānityuktān ṣaḍaṅgeṣu niyojayet // ३-

aṅganyāsasya nityatoktā (jñānamālāyām)
pūjājapārcanāhomāḥ siddhamantrakṛtā api /
aṅganyāsena vidhurā na dāsyanti phalānyamī // ३-

(merutantre)
ṣaḍaṅgaṃ vinyasenmantrī pañcāṅgaṃ vā yathāvidhi /
yasya mantrasya pañcāṅgaṃ netraṃ tasya vihīyate // ३-

aṅgairvihīnasya manoraṅgaṃ tenaiva kalpayet /
tathā /
āgamoktena mārgeṇa nyāsān nityaṃ karoti yaḥ // ३-

devatābhāvamāpnoti mantrasiddhiḥ prajāyate /
yo nyāsakavacacchanno mantraṃ japati taṃ priye // ३-

dṛṣṭvā vighnāḥ palāyante siṃhaṃ dṛṣṭvā yathā gajāḥ /
akṛtvā nyāsajālaṃ yo mūḍhātmā kurute japam // ३-

vighnaiḥ sa bādhyate nūnaṃ vyāghrairmṛgaśiśuryathā /
nyāsānāṃ pracuratvena phalānāmapi bhūritā // ३-

uktanyāso na hi tyājyastvadhikaṃ kāmataścaret /
(yāmale)
tatastu yogapīṭhākhyaṃ svadehe nyāsamācaret // ३-

ādhāraśaktiṃ prakṛtiṃ tathā kūrmamanantakam /
anyatra tu mūlaprakratyanantaraṃ kālāgnirudro'pyuktaḥ /
tataśca mūlaprakṛtiṃ rudraṃ kalānalāhvayam- iti // ३-

merau tu mūlaprakṛteḥ prāgeva kālāgnirudra uktaḥ / tadanantaramādhāraśaktiruktā /
p. १८८) tathā /
varāhaṃ pṛthivīṃ kṣīrasindhuṃ dvīpaṃ ca ratnajam /
vaiṣṇave tu śvetadvīpa uktaḥ /
maṇijaṃ maṇḍapaṃ kalpapādapaṃ maṇivedikām // ३-

ratnapīṭhaṃ tathaitāni mantrī hṛdyeva vinyaset /
kva cinmaṇimaṇḍapānantaraṃ nandanodyānamapyuktam /
(śāradāyām)
aṃsoruyugmayorvidvān prādakṣiṇyena deśikaḥ // ३-

dharme jñānaṃ ca vairāgyamaiśvaryaṃ vinyaset kramāt /
dharmādayaḥ smṛtāḥ pādāḥ pīṭhagātrāṇi cāpare // ३-

mukhapārśvanābhipārśveṣvadharmādīn prakalpayet /
anantaṃ hṛdaye padmaṃ yasmin sūryendupāvakān // ३-

eṣu svasvakalā nyasyennāmādyakṣarapūrvikāḥ /
akārādyaṃ nyaset sūryamukārādyaṃ niśākaram // ३-

makārādyaṃ nyasedvahniṃ kalāmaṇḍalasaṃyutam /
sattvādī/strīn guṇān nyasyet tathaivātra gurūttamaḥ // ३-

sattvaṃ rajastama iti yasya bhedāḥ samīritāḥ /
ātmānamantarātmanaṃ paramātmānamatra tu // ३-

ādibījatrayaṃ nyasya śaktibījapurassaram /
jñānātmānaṃ pravinyasya nyaset pīṭhamanuṃ tataḥ // ३-

evaṃ dehamaye pīṭhe cintayediṣṭadevatām /
devatādhyānasya dvaividhyamuktam (merutantre)
dhyānaṃ kuryāt tato tattatkalpoktenaiva vartmanā // ३-

tadapi dvividhaṃ proktaṃ saguṇaṃ nirguṇaṃ tathā /
ātmano hṛdayāmbhoje karṇikākeśarojjvale // ३-

p. १८९) praphulle somasūryāgnimaṇḍalena virājite /
svīyeṣṭadevatāṃ tatra vidyādāgamabodhitām // ३-

evaṃ yadvedanaṃ taddhi saguṇaṃ dhyānamucyate /
yajjīvabrahmaṇoraikyaṃ so'haṃ syāmiti vedanam // ३-

tadeva nirguṇaṃ dhyānamiti brahmavido viduḥ- iti /
atra nyāsānantaraṃ dhyānāt prāgeva mudrāpradarśanamuktam /
(merutantre)
karāṅganyāsamukhyā/stu nyāsānanyān samācaret // ३-

tattatkalpoditān paścāt tattanmudrāḥ pradarśayet- iti /
anyatra tu /
evaṃ dhyātvā maheśāni tato mudrāḥ pradarśayet- iti // ३-

dhyānāntaraṃ taduktam /
(mahātharvaṇarahasye) tu nyāsadhyānāntaryāgānuktvā /
tataśca tanmayo bhūtvā mudrā etāḥ pradarśayet- ityuktamiti /
tatra kālavikalpo bodhyaḥ /
mudrābandhane tatpradarśanatyāgayośca mantrabhedā (merutantre) uktāḥ /
oṃ klīmiti tu bījābhyāṃ mudrāyā bandhanaṃ smṛtam // ३-

darśayenmūlamantreṇa hsū/ bījena saṃtyajet /
(sanatkumārasaṃhitāyām)
akṛtvā mānasaṃ yāgaṃ na kuryādbahirarcanam // ३-

antaryāgavidhiḥ (bṛhaduttaratantre)
hṛtpadmakarṇikāmadhye yogapīṭhopari sthitām /
dhyātvā tāṃ gandhapuṣpādyairmānasairupacārakaiḥ // ३-

saṃpūjya vidhivat paścānmānasaṃ homamācaret /
(śmāmārahasya) dhṛtavacanāni /
amāyāmanahaṃkārasarāgamamadaṃ tathā // ३-

p. १९०) amohadamadambhaṃ ca adveṣākṣobhakau tathā /
amātsaryamalobhaṃ ca daśa puṣpaṃvidurbudhāḥ // ३-