Language

ENहिગુ
Scripture Library

Prasannapada · Chapter 8

8.2

tatra tadeva darśanaṃ svātmānaṃ na paśyati svātmani kriyāvirodhāt | tataśca svātmādarśanācchrotrādivannīlādikaṃ na paśyati | tasmānnāsti darśanam

8.3

yadyapi svātmānaṃ darśanaṃ na paśyati, tathāṣyagnivat parān drakṣyati | tathā hi agniḥparātmānameva dahati na svātmānam, evaṃ darśanaṃ parāneva drakṣyati na svātmānamiti | etadatyayuktam | yasmāt-
na paryāpto 'gnidṛṣṭānto darśanasya prasiddhaye |
yo 'yamagnidṛṣṭānto darśanasya prasiddhaye bhavatopanyastaḥ, sa na paryāpto nālaṃ na samartho na yujyata ityarthaḥ | yasmāt-
sadarśanaḥ sa pratyukto gamyamānagatāgataiḥ

8.3

saha darśanena vartata iti sadarśanaḥ | yo 'yamagnidṛṣṭānto darśanaprasiddhaye bhavatopanyastaḥ, so 'pi saha darśanena dārṣṭāntikārthena pratyukto dūṣitaḥ | kena punarityāha- gamyamānagatāgataiḥ | yathā gataṃ na gamyate nāgataṃ na gamyamānam, evamagnināpi dagdhaṃ na dahyate nādagdhaṃ dahyata ityādinā samaṃ vācyam | yathā ca na gataṃ nāgataṃ na gamyamānaṃ gamyate, evam-
na dṛṣṭaṃ dṛśyate tāvadadṛṣṭaṃ naiva dṛśyate |
dṛṣṭādṛṣṭavinirmuktaṃ dṛśyamānaṃ na dṛśyate ||
ityādi vācyam

8.3

yathā ca gantā na gacchati tāvadityādyuktam, evaṃ na dagdhā dahati tāvadityādi vācyam | evaṃ na draṣṭā paśyati tāvadityādinā agnidṛṣṭāntena saha gamyamānagatāgatairyasmātsamaṃ dūṣaṇam, ato 'gnivad ( Pp_44 ) darśanasiddhiriti na yujyate | tataśca siddhametat- svātmavad darśanaṃ parānapi na paśyatīti

8.4

yadaivaṃ tadā-
nāpaśyamānaṃ bhavati yadā kiṃcana darśanam |
darśanaṃ paśyatītyevaṃ kathametattu yujyate

8.4

yadā caivamapaśyanna kiṃciddarśanaṃ bhavati, tadānīmapaśyato darśanātvāyogāt stambhādivat, paśyatīti darśanamiti vyapadeśo na yujyate | yadyapi darśanaśabdādanantaraṃ ślokabandhānurodhena darśana paśyatīti pāṭhaḥ, tathāpi vyākhyānakāle paśyatīti darśanamityevaṃ kathametattu yujyate iti paṭhitavyam

8.5

kiṃ cānyat- iha paśyatīti darśanamityucyamāne darśanakriyayā darśanasvabhāvasya vā cakṣuṣaḥ saṃbandhaḥ parikalpyeta, adarśanasvabhāvasya vā? ubhayathā ca na yujyate ityāha-
paśyati darśanaṃ naiva naiva paśyatyadarśanam |
darśanasvabhāvasya tāvad dṛśikriyāyuktasya bhūyaḥ paśyatītyādinā saṃbandho nopapadyate dṛśikriyādvayaprasaṅgāt darśanadvayaprasaṅgācca | adarśanamapi na paśyati darśanakriyārahitatvādaṅgūlyagravadityābhiprāyaḥ | yadā
paśyati darśanaṃ naiva naiva paśyatyadarśanam |
tadā
darśanaṃ paśyatītyevaṃ kathametattu yujyate ||
ityanenaiva saṃbandhaḥ ||
ye tu manyante- nirvyāpāraṃ hīdaṃ dharmamātramutpadyamānamutpadyate iti, naiva kiṃcit, kaścidviṣayaṃ paśyati kriyāyā abhāvāt, tasmāddarśanaṃ na paśyatīti siddhametatprasādhyata iti | atrocyate | yadi kriyā vyavahārāṅgabhūtā na syāt, tadā dharmamātramapi na syāt, kriyāvirahitatvāt, khapuṣpavaditi kutaḥ kriyārahitaṃ dharmamātraṃ bhaviṣyati? tasmādyadi vyavahārasatyaṃ dharmamātravat kriyāpyabhyupagamyatām | atha tattvacintā, tadā kriyāvad dharmamātramapi nāstīti bhavatābhyupagamyatām | yathoktaṃ śatake-
kriyāvān śāśvato nāsti nāsti sarvagate kriyā |
niṣkriyo nāstinā tulyo nairātmyaṃ kiṃ na te priyam || iti |
tasmānnāyaṃ vidhirbādhakaḥ parasya, nāpyasmākaṃ siddhasādhanadoṣaḥ ||
atrāha- naiva hi paśyatīti darśanamiti kartṛsādhanamabhyupagamyate, kiṃ tarhi paśyatyanenetī darśanamiti karaṇasādhanam, tataśca uktadoṣāprasaṅgaḥ | yaścānena darśanena karaṇabhūtena paśyati, sa draṣṭā, eṣa ca vidyate vijñānamātmā vā, kartṛsadbhāvācca darśanamapi siddhamiti | ucyate-
vyākhyāto darśanenaiva draṣṭā cāpyupagamyatām

8.5

yathā svamātmānaṃ darśanaṃ hītyādinā dūṣaṇamuktam, evaṃ draṣṭurapi darśanavaddūṣaṇaṃ veditavyam | tadyathā-
svamātmānaṃ naiva draṣṭā darśanena vipaśyati |
na paśyati yadātmānaṃ kathaṃ drakṣyati tatparān ||
ityādi vācyam | tasmāddarśanavad draṣṭāpi nāstīti siddham

8.6

atrāha- vidyata eva draṣṭā tatkarmakaraṇasadbhāvāt | iha yannāsti iti, na tasya karmakaraṇe vidyete tadyathā vandhyāsūnoḥ | asti ca draṣṭuḥ karaṇaṃ darśanaṃ draṣṭavyaṃ ca karma | tasmācchettṛvadvidyamānakarmakaraṇo vidyata eva draṣṭeti | ucyate | naiva hi draṣṭavyadarśane vidyete, tatkuto draṣṭā syāt? draṣṭusāpekṣe hi draṣṭavyadarśane | sa ca nirūttyamāṇaḥ-
tiraskṛtya draṣṭā nāstyatiraskṛtya ca darśanam |
iha draṣṭā nāma yadi kaścitsyāt, sa darśanasāpekṣo vā syānnirapekṣo vā | tatra yadi darśanasāpekṣo 'tiraskṛtya darśanamiṣyate, tadā siddhasya vā darśanāpekṣā syādasiddhasya vā | tatra siddho draṣṭā na hi darśanamapekṣate | kiṃ siddhasya sato draṣṭuḥ punardarśanāpek ṣā kuryāt? na hi siddhaṃ punarapi sādhyata iti | athāsiddho 'pekṣeta, asiddhatvādvandhyāsutavaddarśanaṃ nāpekṣate | evaṃ tāvadatiraskṛtya darśanamapekṣya draṣṭā nāsti | tiraskṛtyāpi, darśananirapekṣatvāt ityuktaṃ prāk | tadevaṃ tiraskṛtyātiraskṛtya vā darśanaṃ yadā draṣṭā nāsti, tadā-
draṣṭavyaṃ darśanaṃ caiva draṣṭaryasati te kutaḥ

8.7

draṣṭaryasati nirhetuke draṣṭavyadarśane na saṃbhavataḥ iti kutastatsadbhāvād draṣṭā prasetsyati?
atrāha- vidyete eva draṣṭavyadarśane, tatkāryasadbhāvāt | tatra-
pratītya mātāpitarau yathoktaḥ putrasaṃbhavaḥ |
cakṣūrūpe pratītyaivamukto vijñānasaṃbhavaḥ

8.8

iti draṣṭavyaṃ darśanaṃ ca pratītya vijñānamutpadyate | trayāṇāṃ saṃnipātātsāsravasparśaḥ, sparśasahajā vedanā, tatpratyayā tṛṣṇeti | evaṃ catvāryapi bhavāṅgāni draṣṭavyadarśanahetukāni vidyante | tasmātkāryasadbhāvād draṣṭavyadarśane vidyete iti | 7 ||
ucyate- syātāmete, yadi vijñānādicatuṣṭayameva syāt | yasmāt-
draṣṭavyadarśanābhāvādvijñānādicatuṣṭayam |
nāstīti
iha draṣṭurabhāvād draṣṭavyadarśane api na sta ityuktam | ataḥ kuto vijñānādicatuṣṭayaṃ vijñānasparśavedanātṛṣṇākhyam? tasmānna santi vijñānādīni ||
atrāha- santyevatāni tatkāryasadbhāvāt | iha tṛṣṇāpratyayamupādānamityādinā upādānabhavajātijarāmaraṇādikaṃ vijñānādicatuṣṭayādutpadyate, tasmātsanti vijñānādīni tatkāryasadbhāvāt | ( Pp_46 ) ucyate | syurupādānādīni yadi vijñānādicatuṣṭayameva syāt | yadā tu draṣṭavyadarśanābhāvādvijñānādicatuṣṭayaṃ naivāsti, tadā-
upādānādīni bhaviṣyanti punaḥ katham

8.8

na santyupādānādīnītyarthaḥ

8.9

idānīṃ darśanavaccheṣāyatanavyākhyānātideśārthamāha-
vyākhyātaṃ śravaṇaṃ ghrāṇaṃ rasanaṃ sparśanaṃ manaḥ |
darśanenaiva jānīyācchrotṛśrotavyakādi ca

Original text: Prasannapada · Edition: P.L. Vaidya: Madhyamakaśāstra of Nāgārjuna, with the Commentary: Prasannapadā by Candrakīrti. Darbhaga 1960 (Buddhist Sanskrit Texts, 10). · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc