Prasannapada · Chapter 73

tatra itiśabdaḥ ādyarthaḥ | athavā dṛṣṭidvayopādānamupalakṣaṇārtham | catastrastvetā dṛṣṭayaḥ | tadyathā- kiṃ nvahamabhūvamatītamadhvānam, nābhūvamatītamadhvānam, abhūvaṃ ca nābhūvaṃ ca, naivābhūvaṃ na nābhūvam, iti | etāścatasro dṛṣṭayaḥ pūrvāntaṃ samāśritāḥ | aparā api catasra ityāha-
yāstāḥ śāśvatalokādyāḥ
pūrvaṃ prasaṅgena upavarṇitāḥ, tā api
pūrvāntaṃ samupāśritāḥ ||
tatra yadyapi pūrvāntād dṛṣṭicatuṣṭayāduttaraṃ dṛṣṭicatuṣṭayaṃ nātibhidyate, tathāpi tāvanmātraviśeṣamāśritya pṛthagupādīyate | tacca uttaratra vyākhyāsyāmaḥ | tatra śāśvato lokaḥ ityetat, abhūvamatītamadhvānam, ityetasmānnātibhidyate | athavā ayaṃ viśeṣaḥ- yacchāśvato lokaḥ ityeṣāṃ dṛṣṭiḥ sāmānyena pūrvāntamāśritā | abhūvamatītamadhvānam, ityeṣā tu ātmana eva pūrvāntaparāmarśena pravṛttā, na sāmānyeneti | evamanyāsvapi dṛṣṭiṣu viśeṣo vaktavyaḥ | ityevaṃ tāvat aṣṭāvetā dṛṣṭayaḥ pūrvāntaṃ samupāśritāḥ

uktaḥ pūrvāntastadālambikābhirdṛṣṭibhiḥ sārdham | idānīmaparānta ucyate | tatra vartamānamātmabhāvamapekṣya bhāvinaḥ ātmabhāvāḥ aparānta ityucyate | aparo hi janmaparaṃparāṃśo 'parāntaḥ, taṃ na pratisarati, dṛṣṭiprakārairnālambate | pratītyasamutpādasya yathāvadavasthitatattvadarśanāt, nānyathāvasthitaṃ vastu anyathābhiniviśate | tatra aṣṭau dṛṣṭayaḥ aparāntamālambya anyathā pravṛttāḥ | tadyathā-
dṛṣṭayo na bhaviṣyāmi kimanyo 'nāgate 'dhvani |
bhaviṣyāmīti cāntādyā aparāntaṃ samāśritāḥ