Prasannapada · Chapter 11
yathā ghaṭādarthāntarabhūtaḥ paṭo na ghaṭahetukaḥ, evaṃ rūpakāraṇacaturmahābhūtavyatirikta bhautikaṃ rūpamiṣyamāṇaṃ na bhūtahetukaṃ syāt | na cāstyarthaḥ kaścidāhetukaḥ kvacit | tasmādahetukatvadoṣaprasaṅgānna rūpakāraṇanirmuktaṃ rūpamabhyupetavyamiti
idānīṃ rūpeṇāpi vinirmuktaṃ yathā rūpakāraṇaṃ nāsti, tathā pratipādayannāha-
rūpeṇa tu vinirmuktaṃ yadi syādrūpakāraṇam |
yadi kāryarūpavinirmuktaṃ rūpakāraṇaṃ syāt, tadā, yathā ghaṭātkuṇḍaṃ pṛthaksiddhaṃ ghaṭahetukaṃ na bhavati, evaṃ kāryātpṛthagbhūtaṃ kāraṇamiṣyamāṇam-
akāryakaṃ kāraṇaṃ syāt
nirhetukaṃ syāt | kāraṇasya hi kāraṇatve kāryapravṛttirhetuḥ, kāryanirapekṣācca kāraṇāt pṛthaksiddhā nāsti kāryapravṛttiḥ | yaccākāryakaṃ kāraṇaṃ tannirhetukatvānnaroragaturagaviṣāṇavannāstyevetyāha-
nāstyakāryaṃ ca kāraṇam
iti
atha cedaṃ rūpasya kāraṇamiṣyamāṇaṃ sati vā rūpe kāraṇatveneṣyate 'sati vā? ubhayathā ca nopapadyata ityāha-
rūpe satyeva rūpasya kāraṇaṃ nopapadyate |
rūpe 'satyeva rūpasya kāraṇaṃ nopapadyate
sati vā saṃvidyamāne rūpe kiṃ rūpakāraṇena prayojanam? asati asaṃvidyamāne rūpe kiṃ kiṃ rūpakāraṇena prayojanam, kasya vā tatkāraṇaṃ parikalpyate? tasmādasatyapi rūpe rūpakāraṇaṃ nopapadyate
atha syāt- yadyapi evaṃ rūpakāraṇaṃ na saṃbhavati, tathāpi kāryaṃ rūpaṃ saṃvidyate, sadbhāvāt kāraṇamapi bhaviṣyatīti | syādevam, yadi kāryaṃ rūpaṃ syāt | na tvasti | ysmāt-
niṣkāraṇaṃ punā rūpaṃ naiva naivopapadyate |
rūpakāraṇaṃ yathā nāsti tathoktam | asati kāraṇe kuto nirhetukaṃ kāryaṃ rūpaṃ bhavet? naiva naivetyanena sāvadhāraṇena pratiṣedhadvayena ahetukatvādasyātyaniṣṭatāṃ darśayati | yataścaivaṃ rūpaṃ sarvathā vicāryamāṇaṃ na saṃbhavati,
tasmāt
tattvadarśī yogī
rūpagatān kāṃścinna vikalpān vikalpayet
sapratighāpratighasanidarśanānidarśanātītānāgatanīlapītādivikalpān rūpālambanānna kāṃścitparikalpayitumarhatītyarthaḥ
api ca | idaṃ rūpakāraṇamiṣyamāṇaṃ sadṛśaṃ kāryaṃ niṣpādayedasadṛśaṃ vā? ubhayathā ca nopapadyate ityāha-
na kāraṇasya sadṛśaṃ kāryamityupapadyate |
na kāraṇasyāsadṛśaṃ kāryamityupapadyate
tatra rūpakāraṇaṃ kaṭhinadravoṣṇataralasvabhāvam | bhautikaṃ tu cakṣurādhyātmikaṃ pañcacakṣurvijñānādyāśrayakarūpaprasādātmakam | bāhyaṃ tu rūpādyāyatanādikaṃ cakṣurvijñānādigrāhyalakṣaṇaṃ na mahābhūtasvabhāvamiti | ato bhinnalakṣaṇatvānnirvāṇavatkāryakāraṇayoḥ sādṛśyameva nāstīti
na kāraṇasya sadṛśaṃ kāryamityupapadyate |
na cāpi sadṛśānāṃ śālibījādīnāṃ parasparakāryakāraṇabhāvo dṛṣṭaḥ, ityataḥ
na kāraṇasya sadṛśaṃ kāryamityupapadyate |
tathāpi
na kāraṇasyāsadṛśaṃ kāryamityupapadyate |
bhinnalakṣaṇatvānnirvāṇavadevetyabhiprāyaḥ
yathā cedaṃ rūpaṃ vicāryamāṇaṃ sarvathā nopapadyate, evaṃ vedanādayo 'pi, ityatidiśannāha-
vedanācittasaṃjñānāṃ saṃskārāṇāṃ ca sarvaśaḥ |
sarveṣāmeva bhāvānāṃ rūpeṇaiva samaḥ kramaḥ
vedanādikamapi sarvaṃ rūpavicāreṇaiva samaṃ yojyam | yathaiva hyekasya dharmasya śūnyatā pratipādayitumiṣṭā mādhyamikena, tathaiva sarvadharmāṇāmapīti
ataḥ-
vigrahe yaḥ parīhāraṃ kṛte śūnyatayā vadet |
sarvaṃ tasyāparihṛtaṃ samaṃ sādhyena jāyate
tatra parapakṣadūṣaṇaṃ vigrahaḥ | śūnyatayā kāraṇabhūtayā rūpaṃ niḥsvabhāvamityevaṃ sasvabhāvavāde pratiṣiddhe, yadi paraḥ parihāraṃ brūyāt- vedanādayastāvatsanti, tadvadrūpamapyastīti, tadetatsarvaṃ tasyāparihṛtaṃ bhavati | yasmādvedanādīnāmapi sadbhāvaḥ sādhyena rūpasadbhāvena samo veditavyaḥ | yathā rūpaṃ svakāraṇāttattvānyatvena vicāryamāṇamasat, evaṃ sparśapratyayā vedanā, vijñānasahajā saṃjñā, avidyāpratyayāḥ saṃskārāḥ, saṃskārapratyayaṃ ca vijñānaṃ svakāraṇātsparśādeḥ tattvānyatvādinā vicāryamāṇaṃ nāstīti sarvametatsādhyasamaṃ bhavati | yathā vedanādayaḥ sādhyasamāḥ, evaṃ lakṣyalakṣaṇakāryakāraṇāvayavyavayavādayo 'pi sarva eva padārthāḥ rūpeṇa sādhyena samā iti kutaḥ parasya parīhāra saṃbhavet? sarvaṃ vacanamasya sādhyasamaṃ bhavatīti sarvatra śāstre parīhāreṇa sādhyasamatvaṃ mādhyamikenā grāhaṇīyamityācāryaḥ śikṣayati
yathā ca parapakṣadūṣaṇe vihi 'toyaṃ vidhiḥ, evaṃ vyākhyānakāle 'pītyāha-
vyākhyāne ya upālambhaṃ kṛte śūnyatayā vadet |
sarvaṃ tasyānupālabdhaṃ samaṃ sādhyena jāyate
Original text: Prasannapada · Edition: P.L. Vaidya: Madhyamakaśāstra of Nāgārjuna, with the Commentary: Prasannapadā by Candrakīrti. Darbhaga 1960 (Buddhist Sanskrit Texts, 10). · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0