Phaladeepika · Chapter p16
dvitīyo'dhyāyaḥ
graha bheda
tāmraṃ svarṇaṃ pitṛśubhaphalaṃ cātmasaukhyapratāpaṃ
dhairyaṃ śauryaṃ samitivijayaṃ rājasevaṃ prakāśam |
śauvaṃ kāryaṃ vanagirigatiṃ homakāryapravṛttiṃ
devasthānaṃ kathayatu budhastaikṣṇyamutsāhamarkāt
mātuḥ svasti manaḥprasādamudadhisnānaṃ sitaṃ cāmaraṃ
chatraṃ suvyajanaṃ phalāni mṛdulaṃ puṣpāṇi sasyaṃ kṛṣim |
kīrtiṃ mauktikakāṃsyaraupyamadhurakṣīrādivastrāmbugo-
yoṣāptiṃ sukhabhojanaṃ tanusukhaṃ rūpaṃ vadeccandrataḥ
sattvaṃ bhūphalanaṃ sahodaraguṇaṃ krauryaṃ raṇaṃ sāhasaṃ
vidveṣaṃ ca mahānasāgnikajñātyastracorānripūn |
utsāhaṃ parakāminīratimasatyoktiṃ mahojādvade-
dvīryaṃ cittasamunnatiṃ ca kaluṣaṃ senādhipatyaṃ kṣatam
pānḍityaṃ suvacaḥ kalātipuṇatāṃ vidvatstutiṃ mātulaṃ
vākcāturyamupāsanādipaṭutāṃ vidyāsu yuktiṃ matim |
yajñaṃ vaiṣṇavakarma satyavacanaṃ śuktiṃ vihārasthalaṃ
śilpaṃ bāndhavayauvarājyasuhṛdastadbhāgineyaṃ budhāt
jñānaṃ sadguṇamātmajaṃ ca sacivaṃ svāvāramācāryakaṃ
māhātmyaṃ śrutiśāstradhīsmṛtimatiṃ sarvonnārtaṃ sadgatim |
devabrāhmaṇabhaktimadhvaratapaḥśraddhāśca kośasthalaṃ
vaiduṣyaṃ vijitendriyaṃ dhavasukhaṃ saṃmānamīḍyāddayām
saṃpadvāhanavastrabhūṣaṇanidhidravyāṇi tauryatrikaṃ
bhāryasaukhyasugandhapuṣpamadanavyāpāraśayyālayāṇ |
śrīmattvaṃ kavitāsukhaṃ bahuvadhūsaṅgaṃ vilāsaṃ madaṃ
sācivyaṃ sarasoktimāha bhṛgujādvāhakarmotsavam
āyuṣyaṃ maraṇaṃ bhayaṃ patitatāṃ duḥkhāvamānāmayān
dāridrayaṃ bhṛtakāpavādakaluṣāṇyāśaucanindyāpadaḥ |
sthairyaṃ nīcajanāśrayaṃ ca mahiṣaṃ tandrīmṛṇaṃ cāyasaṃ
dāsatvaṃ kṛṣisādhanaṃ ravisutātkārāgṛhaṃ bandhanaṃ
pittāsthisāro'lpakacaśca raktaśyāmākṛtiḥ syānmadhupiṅgalākṣaḥ |
kausubhbhavāsāścaturasradehaḥ śūraḥ pracaṇḍaḥ pṛthubāhurarkaḥ
sthūlo yuvā ca sthaviraḥ sitaḥ kāntekṣaṇaścāsitasūkṣmamūrdhajaḥ |
raktaikasāro mṛduvāk sitāṃśuko gauraḥ śaśī vātakaphātmako mṛduḥ
madhye kṛśaḥ kuñcitadīptakeśaḥ krūrekṣaṇaḥ paittika ugrabuddhiḥ |
raktāmbaro raktatanurmahījaścaṇḍo'tyudārastaruṇo'timajjaḥ
dūrvalatāśyāmatanustridhātumiśraḥ sirāvānmadhuroktiyuktaḥ |
raktāyatākṣo haritaṃśukastvaksāro budho hāsyaruciḥ samaṅgaḥ
pītadyutiḥ piṅgakacekṣaṇaḥ syāt pīnonnatorāśca bṛhaccharīraḥ |
kaphātmakaḥ śreṣṭhamatiḥ sureḍyaḥ siṃhābjanādaśca vasupradhānaḥ
citrāmbarākuñcitakṛṣṇakeśaḥ sthūlāṅgadeśca kaphānilātmā |
dūrvaṅkurābhaḥ kamano viśālanetro bhṛguḥ sādhitaśuklavṛddhiḥ
paṅgunimnavilocanaḥ kṛśatanudarīrghaḥ sīrāloa'lasaḥ
kṛṣṇāṅgaḥ pavanātmako'tipiśunaḥ snāyvātmako nirghṛṇaḥ |
mūrkhaḥ sthūlanakhadvijaḥ paruṣaromāṅgo'śucistāmaso
raudraḥ krodhaparo jarāpariṇataḥ kṛṣṇāmbaro bhāskariḥ
śauvaṃ dhāma bahiḥprakāśakamaruddeśo raveḥ pūrvadik
durgāsthanacadhūlauṣadhimadhusthānaṃ vidhorvāyudik |
coramlicchakṛśānuyuddhabhuvi digyāmyā kujasyoditā
vidvadviṣṇusabhāvihāragaṇakasthānānyudīcīṃ viduḥ
kośāśvatthasuradvijātinilayastvaiśānadiggīṣpate-
verśyāvīthyavaroghanṛttaśayanasthānaṃ bhṛgiragnidik |
nīcaśreṇyaśucisthalaṃ varuṇadikchāstuḥ śanerālayo
valmīkāhitamobilānyahiśikhisthānāni digrakṣasaḥ
śaivo bhiṣaṅnṛpatiradhvarakṛtpradhānī
vyādhro mṛgo dinapateḥ kila cakravākaḥ
śāstāṅganārajakarkaṣakatoyagāḥ syu-
rindoḥ śaśaśca hariṇaśca bakaścakoraḥ
bhaumo mahānasagatāyudhabhṛtsuvarṇa-
kārājakukkuṭaśivākapigṛdhracorāḥ |
gopajñaśilpagaṇakotta maviṣṇudāsā-
stārkṣyaḥ kikī divīśukau śaśijo baḍālaḥ
daivajñamantriguruviprayatīśamukhyāḥ
pārāvataḥ suragurosturagaśca haṃsaḥ |
gānī dhanī viṭavaṇiṅnaṭatantuvāya-
veśyāmayūramahiṣāśca bhṛgoḥ śuko gauḥ
tailakrayī bhṛtakanīcakirātakāya-
skārāśca dantikaraṭāśca pikāḥ śaneḥ syuḥ |
bauddhahituṇḍikakharājavṛkoṣṭrasarpa-
dhvāntādayo maśakamatkuṇakṛmyulūkāḥ
saumyaḥ samo'rkajasitāvahitau kharāṃśo-
rindohitau ravibudhāvapare samāḥ syuḥ |
bhaumasya mandabhṛgujau tu samau ripurjñaḥ
saumyasya śītagurariḥ suhṛdau sitārkau
sūredviṣau kavibudhau ravijaḥ samaḥ syā-
nmadhyau kavergurukujau suhṛdau śanijñau |
jīvaḥ samaḥ sitavidau ravijasya mitre
jñeyā anuktakhacarāstu tadanyathā syuḥ
ānyonyaṃ trisukhasvakhāntyabhavagāstatkālamitrāṇyamī
ṭannaisargikamapyavekṣya kathayettasyātimitrāhitān |
śauryājñe ravijo gururgurusutau bhaumaścaturthāśṭamau
purṇaṃ paśyati saptamaṃ ca sakalāsteṣvaṃdhrivṛddhyā kramāt
sūryāderayanaṃ kṣaṇo dinamṛturmāsaśca pakṣaḥ śara-
dviprau śukragurū ravikṣitisutau candro budho'ntyaḥ śaniḥ |
prāhuḥ sattvarajastamāṃsi śaśigurvarkāḥ kavijñau pare
grīṣmādarkakujau śaśī śaśisuto jīvaḥ śanirbhārgavaḥ
tātāmbe ravibhārgavau divi niśi prābhākarīndū smṛtau
tadvyastena pitṛvyamātṛbhaginīsaṃjñau tadā tatkramāt |
vāmākṣindurino'nyadakṣi kathito bhaumaḥ kaniṣṭhānujo
jīvo jyeṣṭhasahodaraḥ śaśisuto dattātmajaḥ samjñitaḥ
deho dehī himarucirinastvindriyāṣyārapūrvā
ādityadviḍgulikaśikhinastasya pīḍākarāḥ syuḥ |
gandhaḥ saumyo bhṛgujaśaśinau dvau rasau sūryabhaumau
rūpau śabdo gururatha pare sparśasaṃjñāḥ pradiṣṭāḥ
kṣīṇendvarkakujāhiketuravijāḥ pāpāḥ sapāpaśca vit
klīvāḥ ketubudhārkajāḥ śaśitamaḥśukrāḥ striyo'nye narāḥ |
rudrāmbāguhaviṣṇudhātṛkamalākālāhyajā devatāḥ
sūryādagnijalāgnibhūmikhapayovāyvātmakāḥ syurgrahāḥ
godhūmaṃ taṇḍulaṃ vai tilacaṇakakulutthāḍhakaśyāmamudgā
niṣpāvā māṣa arkendvasitaguruśikhikrūravidbhṛgvahīnām |
bhogīnārkyārajīvajñaśaśiśikhisiteṣvambarākhyaṃ kaliṅgaṃ
saurāṣṭrāvantisindhūnsumagadhayavanānparvatānkīkaṭāṃśca
māṇikyaṃ taraṇeḥ sudhāryamamalaṃ muktāphalaṃ śītago-
rmāheyasya ca vidrumaṃ marakataṃ saumyasya gārutmatam |
deveḍyasya ca puṣparāgamasurāmātyasya vajraṃ śane-
rnīlaṃ nirmalamanyayośca gadite gomedhavaidūryake
tāmraṃ kāṃsyaṃ dhātutāmraṃ trapu syāt svarṇaṃ raupyaṃ cāyasaṃ bhāskarādeḥ |
vastraṃ tattadvarṇayuktaṃ viśeṣājjīrṇaṃ mandasyāgnidagadhaṃ kujasya
bhānoḥ kaṭurbhūmisutasya tiktaṃ lāvaṇyamindoratha candrajasya |
miśrīkṛtaṃ yanmadhuraṃ gurostu śukrasya cāmlaṃ ca śaneḥ kaṣāyaḥ
bhāsvagdīṣpaticandrajakṣitibhuvāṃ syāddakṣiṇe lāñchanaṃ
śeṣāṇāmitaratra tigmakiraṇātkaṭayāṃ śiraḥpṛṣṭhayoḥ |
kakṣe'se vadane ca savithacaraṇe cihnaṃ vayāṃsyarkato
neme nātha taṭaṃ nakhaṃ naga sani jñānāḍya nagnāṭanam
nīladyutirdīrghatanuḥ kuvarṇaḥ pāmī sapāṣaṇḍamataḥ sahikkaḥ |
asatyavādī kapaṭī ca rāhuḥ kuṣṭhī parānnindati buddhīnaḥ
raktogradṛṣṭiviṣavāgradehaḥ saśastraḥ patitaśca ketuḥ |
dhūmradyutirdhūmapa eva nityaṃ vraṇāṅkitāṅgaśca kṛśo nṛśamsaḥ
sīsaṃ ca jīrṇavasanaṃ tamasastu keto-
rmṛdbhājanaṃ vividhacitrapaṭaṃ pradiṣṭam |
mitrāṇi vicchanisitāstāstamasordvyostu
bhaumaḥ samo nigadito ripavaśca śeṣāḥ
mūḍho'pi nīcaripugo'ṣṭamaṣaḍvyayastho
duḥsthaḥ smṛto bhavati sustha itītaraḥ syāt |
candrevyayāyatanuṣaṭsutakāmasaṃsthe
toyābhivṛddhimiha śaṃsati vṛddhikārye
antaḥ sārasamunnatadruraruṇo vallī sitendū smṝtau
gulmaḥ keturahiśca kaṇṭakanagau bhaumārkajau kīrtitau |
vāgīśaḥ saphalo'phalaḥ śaśisutaḥ kṣīraprasūnadrumau
śukendū vidhuroṣadhiḥ śanirasārāgaśca sāladrumaḥ
Original text: phaladīpikā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0