Paryantapañcāśikā · Chapter 1

śrī gaṇapataye namaḥ |
ādyantāntargatānantaśaktiviśrāntinirbharām |
anuccāryām ahaṃ vācam adhīye hṛdayaṃ vibhoḥ

sa eva bhairavo devas sarve devāś ca yanmayāḥ |
saivāsau bhairavī sattāsattāpi ca yanmayī

tad eva bhairavaṃ jñānam ajñānam api yanmayam |
sa hi bhairavasiddhāntaḥ pūrvapakṣo 'pi yanmayaḥ

aikadhyam adhvanāṃ ṣa.ṅnāṃ yatra sā bhairavī sthitiḥ |
paryante sarvatantrāṇām avācyā paramā gatiḥ

sā cidānandamātrātmamagnecchājñānasatkriyā |
hṛdayaṃ devadevasya bhairavasyāvibhāgabhūḥ

citsvābhāvyād asau devaḥ svātmanā vimṛṣan prabhuḥ |
anāśritādibhūmyantā bhūmikāḥ pratipadyate

tatra vācakavācyātmaspandayor ekaśaḥ prabhoḥ |
sthūlasūkṣmaparābhāsakramayoḥ ṣaḍvidhādhvatā

kramo yo deśakālātmā bhedaprāṇas sa saṃvidām |
vicchedād eṣa vijñātur vicitrābhāsatākṛtaḥ

ubhayo tatra vai rītiḥ śuddhāśuddhātmabhedataḥ |
śuddhir bahiṣkṛtārthānāṃ svāhantāyāṃ nimajjanam

aśuddhir api magnānāṃ naivaṃ hṛdayaviśramaḥ |
atrāntare 'py anantās syuḥ sthitayas tāratamyataḥ

ucitocitameyānāṃ pramātṝṇāṃ prakāśane |
sādhāraṇānyathābhāvau bhidyete mātṛmeyayoḥ

avikalpasphuṭābhāsā sā sṛṣṭiḥ śāmbhavī matā |
abhedenātmanirmāṇe svātmaiva karaṇīkṛtaḥ

kriyājñānātmacicchaktir bhedāsūtraṇakāraṇāt |
kalāvidyāpadaṃ prāpya bhedodbhede punar bhavet

pramāṇabuddhiprakarā yatkriyāyā vikalpanāḥ |
saiva vicchinnavicchinnakriyā jñānodyamā yadā

karmabuddhyakṣatāṃ prāptā tadāsau paśur ucyate |
itīcchayā sa bhagavān bhairavaḥ parimīyate

mitavṛttis satī sā ca śaktis tam anuvartate |
tasya vidyeśasādākhyaśivatās saṃkucatsthiteḥ |
dehaprāṇabuddhiśūnyapramātṛtvam upāgaman

tasyāsādhāraṇī sṛṣṭis tattannānāvikalpanā |
śaivasargotthasaṃskārasaṃskṛtasya tadāśrayā

pramātaivāyam etāvatprakāro 'vagrahotsave |
avyagro vartate svātmany avikalpe cidātmake

vatsa paśya tvam evaitat advayatvena saṃvidaḥ |
viditaṃ tanmayaṃ viśvam anyat tuccham asad yataḥ

kim upāyam idaṃ tattvaṃ yato 'nyan naiva sambhavi |
ananyopāyam etat tadātmopāyaṃ pracakṣate

saṃhṛtya sarvataś cintām [aha]m ity anuśīlayan |
avikalpāṃ svasaṃvittiṃ pratyakṣāṃ pratipadyate

anantaitāvadākārasvīkāre 'py ekalakṣaṇām |
tāṃ svasaṃvidam āviśya vikalpān na vikalpayet

khecaryādicatussrotovāhapūrṇamahāhradām |
vyomeśvarīm ātmacitiṃ vigāhya broḍayej jaḍam

sargasthāpanasaṃhāranigrahānugrahakramāt |
pañcakṛtyāni kurvāṇaḥ śivo 'ham iti viśvaset

kṣepajñānaprasaṃkhyā[naga]tinādakrameṇa vā |
guruvaktreṇa tāny ātmany ākalayya kṛtī bhavet

vikalpayitvā viśvātmā bhairavo 'haṃ mamaiva tāḥ |
viśvabhaṅgyo yathā vahner jvālābhaṅgyaḥ prabhā raveḥ

eko 'haṃ mātṛvijñānamānameyaprakāravān |
śuddhabodhādirūpeṇa khecaryādicaturdaśaḥ

medāmedaprakāreṇa bandhamokṣau vibhāvayan |
bhairavo 'smīti visrambhāt svācchandyaṃ paramaṃ vrajet

antaḥkārabahiṣkārāv akālakramam ātmanaḥ |
aparādhīnam ādhatse yat tvaṃ prābhavanirbharaḥ

anuttaravisargātmaviśramodayayāmalam |
saṃghaṭṭaś śivaśaktyos tadantare cānyaśaktayaḥ

ānandeccheśanonmeṣā ūnatā ceśanecchayoḥ |
asphuṭasphuṭabhedena vedyollāsas tayor vidaḥ

ānandānuttarābhyāṃ ca sandhībhāvo 'tha vedanā |
vedyānāṃ prāṇabhūteti pūrṇaṃ tad bhairavaṃ vapuḥ

vedyollāso 'yam icchāyām īśane caikataḥ sthitaḥ |
sthūlatvena pṛthivyādibhūtapañcakatām iyāt

sūkṣmatvena ca gandhādipañcatanmātratāṃ tataḥ |
karaṇatvena saṃsparśād indriyāṇāṃ dvipañcatām

vedyatāyāḥ chādanena vettṛtodbhāsanakrame |
mano 'haṃbuddhitāṃ eṣām avibhāge pradhānatām |
puruṣatvaṃ ca saṃkocavikāsau yadapekṣayā

abhūvann iṣyasaṃyogād dvirūpād ubhayātmanaḥ |
icchāsvarūpād unmeṣād anyathānuttarāyutāt

catasraś śaktyo 'ntaḥsthāḥ puṃso 'syāntaś ca dhārikāḥ |
cidvyomno jaḍabhūmeś ca māyāmayyas triśaṅkuvat

icchāśaktes trirūpāyās tisro 'nyāś śaktyo 'bhavan |
visargo 'yam athātyarthaṃ sphuṭo 'bhūt sṛjyavistarāt

etat sṛṣṭvātmaśaktīnām itaretaramiśrāt |
bhavet kṣobhāntaraṃ nāsmād visargād bāhyato bhavet

iyatsarvaṃ sad icchādidvārānuttarabhairave |
viśramya viśramya muhus tata eva visṛjyate

antarnilīnānantārthasvātmāmarśaś citiḥ parā |
ekavāravahād yeyaṃ mantrī vāk śuddhakartṛtā

trivahaṃ tripathaṃ tristhaṃ kālaṃ sā karṣati svataḥ |
bahis tataś cātmanīti śrīparā kālakarṣiṇī

bheditāntaḥkṛtākha.ṅdabhāvāvekṣā parāparā |
kartṛtā saiva paśyantī tasyaiveśadaśāśrayā || 43
madhyamā sakramā sthūlā antaḥkaraṇavartinī |
vikalpanābhinnavācyā prāṇavṛttivibheditā

svavāsanātādavasthyād daśayoḥ pūrvayor api |
māyāmātur mitatvaṃ syāt paśyantyāś ca kramo hy aṇuḥ

tayor āviśya daśayoḥ kramāc chāntavikalpayoḥ |
dhanyas svasaṃvidvistāraṃ sāścaryam anupaśyati

sā sthānakaraṇāghātapuṃvyāpārātmikā satī |
vaikharī vṛttayo yasyāstā imāḥ śrutigocarāḥ

ābhiḥ parasparaṃ jñānasaṃkrāntyātmā sa laukikaḥ |
vyavahāro 'tha śāstrīyo nānāsaṃkocasaṃkaṭaḥ

iti vāgvyāptividvāṃsam etadvargādhidevatāḥ |
māheśvarīmukhā devyo jāgare 'pi na bhuñjate

upāyenāgrahaḥ kārya upeyā bhairavīsthitiḥ |
yāsau svasaṃvit tām eva sarvopāyāṃ samāviśet

ādyantāntargatānantavācyavācakanirbharam |
rahasyaṃ mantramudrāṇāṃ prapadye 'nuttaraṃ mahaḥ

śambhor abhinnahṛdayā jayanti guravaḥ purā |
nirvyutthānasamādhānaprāptaparyantasaṃpadaḥ