Parashara Smriti · Chapter 1

athāto himaśailāgre devadāruvanālaye /
vyāsam ekāgram āsīnam apṛcchann ṛṣayaḥ purā //

mānuṣāṇāṃ hitaṃ dharmaṃ vartamāne kalau yuge /
śaucācāraṃ yathāvac ca vada satyavatīsuta //

tac chrutvā ṛṣivākyaṃ tu saśiṣyo 'gnyarkasaṃnibhaḥ /
pratyuvāca mahātejāḥ śrutismṛtiviśāradaḥ //

na cāhaṃ sarvatattvajñaḥ kathaṃ dharmaṃ vadāmy ahaṃ /
asmatpitaiva praṣṭavya iti vyāsaḥ suto 'bravīt //

tatas ta ṛṣayaḥ sarve dharmatattvārthakāṅkṣiṇaḥ /
ṛṣiṃ vyāsaṃ puraskṛtya gatā badarikāśramam //

nānāpuṣpalatākīrṇaṃ phalavṛṣkair alaṃkṛtam /
nadīprasravaṇopetaṃ puṇyatīrthopaśobhitaṃ //

mṛgapakṣininādāḍhyaṃ devatāyatanāvṛtam /
yakṣagandharvasiddhaiś ca nṛtyagītair alaṃkṛtam //

tasminn ṛṣisabhāmadhye śaktiputraṃ parāśaram /
sukhāsīnaṃ mahātejā munimukhyagaṇāvṛtam //

kṛtāñjalipuṭo bhūtvā vyāsas tu ṛṣibhiḥ saha /
pradakṣiṇābhivādaiś ca stutibhiḥ samapūjayat //

tataḥ saṃtuṣṭahṛdayaḥ parāśaramahāmuniḥ /
āha susvāgataṃ brūhīty āsīno munipuṅgavaḥ //

kuśalaṃ samyag ity uktvā vyāsaḥ pṛcchaty anantaram /
yadi jānāsi bhaktiṃ me snehād vā bhaktavatsala //

dharmaṃ kathaya me tāta anugrāhyo hy ahaṃ tava /
śrutā me mānavā dharmā vāsiṣṭhā kāśyapās tathā //

gargeyā gautamīyāś ca tathā cośanasā smṛtāḥ /
atrer viṣṇoś ca saṃvartād dakṣād aṅgirasas tathā //

śātātapāc ca hārītād yājñavalkyāt tathaiva ca /
āpastambakṛtā dharmā śaṅkhasya likhitasya ca //

kātyāyanakṛtāś caiva tathā prācetasān muneḥ /
śrutā hy ete bhavatproktāḥ śrutyarthā me na vismṛtāḥ //

asmin manvantare dharmāḥ kṛtatretādike yuge /
sarve dharmāḥ kṛte jātāḥ sarve naṣṭāḥ kalau yuge //

cāturvarṇyasamācāraṃ kiṃcit sādhāraṇaṃ vada /
caturṇām api varṇānāṃ kartavyaṃ dharmakovidaiḥ //

brūhi dharmasvarūpajña sūkṣmaṃ sthūlaṃ ca vistarāt /
vyāsavākyāvasāne tu munimukhyaḥ parāśaraḥ //

dharmasya nirṇayaṃ prāha sūkṣmaṃ sthūlaṃ ca vistarāt /
śṛṇu putra pravakṣyāmi śṛṇvantu munayas tathā //

kalpe kalpe kṣayotpattyā brahmaviṣṇumaheśvarāḥ /
śrutismṛtisadācāra nirṇetāraś ca sarvadā //

na kaścid vedakartā ca vedaṃ smṛtvā caturmukhaḥ /
tathaiva dharmān smarati manuḥ kalpāntare 'ntare //

anye kṛtayuge dharmās tretāyāṃ dvāpare yuge /
anye kaliyuge nṝṇāṃ yugarūpānusārataḥ //

tapaḥ paraṃ kṛtayuge tretāyāṃ jñānam ucyate /
dvāpare yajñam evāhuḥ dānam eva kalau yuge //

kṛte tu mānavā dharmās tretāyāṃ gautamāḥ smṛtāḥ /
dvāpare śāṅkhalikhitāḥ kalau pārāśarāḥ smṛtāḥ //

tyajed deśaṃ kṛtayuge tretāyāṃ grāmam utsṛjet /
dvāpare kulam ekaṃ tu kartāraṃ tu kalau yuge //

kṛte saṃbhāṣaṇād eva tretāyāṃ sparśanena ca /
dvāpare tv annam ādāya kalau patati karmaṇā //

kṛte tātkālikaḥ śāpas tretāyāṃ daśabhir dinaiḥ /
dvāpare caikamāsena kalau saṃvatsareṇa tu //

abhigamya kṛte dānaṃ tretāsv āhūya dīyate /
dvāpare yācamānāya sevayā dīyate kalau //

abhigamyottamaṃ dānam āhūyaiva tu madhyamam /
adhamaṃ yācamānāya sevādānaṃ tu niṣphalam //

jito dharmo hy adharmeṇa satyaṃ caivānṛtena ca /
jitāś coraiś ca rājānaḥ strībhiś ca puruṣāḥ kalau //

sīdanti cāgnihotrāṇi gurupūjā praṇaśyati /
kumāryaś ca prasūyante asmin kaliyuge sadā //

kṛte tv asthigatāḥ prāṇās tretāyāṃ māṃsam āśritāḥ /
dvāpare rudhiraṃ caiva kalau tv annādiṣu sthitāḥ //

yuge yuge ca ye dharmās tatra tatra ca ye dvijāḥ /
teṣāṃ nindā na kartavyā yugarūpā hi te dvijāḥ //

yuge yuge tu sāmarthyaṃ śeṣaṃ munivibhāṣitam /
parāśareṇa cāpy uktaṃ prāyaścittaṃ vidhīyate //

aham adyaiva tat sarvam anusmṛtya bravīmi vaḥ /
cāturvarṇyasamācāraṃ śṛṇvantu ṛṣipuṅgavāḥ //

parāśaramataṃ puṇyaṃ pavitraṃ pāpanāśanam /
cintitaṃ brāhmaṇārthāya dharmasaṃsthāpanāya ca //

caturṇām api varṇānām ācāro dharmapālakaḥ /
ācārabhraṣṭadehānāṃ bhaved dharmaḥ parāṅmukhaḥ //

ṣaṭkarmābhirato nityaṃ devatātithipūjakaḥ /
hutaśeṣaṃ tu bhuñjāno brāhmaṇo nāvasīdati //

saṃdhyāsnānaṃ japo homo devatātithipūjanam /
ātithyaṃ vaiśvadevaṃ ca ṣaṭkarmāṇi dine dine //

iṣṭo vā yadi vā dveṣyo mūrkhaḥ paṇḍita eva vā /
saṃprāpto vaiśvadevānte so 'tithiḥ svargasaṃgramaḥ //

dūrādhvopagataṃ śrāntaṃ vaiśvadeva upasthitam /
atithiṃ taṃ vijānīyān nātithiḥ pūrvam āgataḥ //

naikagrāmīṇam atithiṃ saṃgṛhṇīta kadācana /
anityam āgato yasmāt tasmād atithir ucyate //

atithiṃ tatra saṃprāptaṃ pūjayet svāgatādinā /
arghyāsanapradānena pādaprakṣālanena ca //

śraddhayā cānnadānena priyapraśnottareṇa ca /
gacchantaṃ cānuyānena prītim utpādayed gṛhī //

atithir yasya bhagnāśo gṛhāt pratinivartate /
pitaras tasya nāśnanti daśa varṣāṇi pañca ca //

kāṣṭhabhārasahasreṇa ghṛtakumbhaśatena ca /
atithir yasya bhagnāśas tasya homo nirarthakaḥ //

sukṣetre vāpayed bījaṃ supātre nikṣiped dhanam /
sukṣetre ca supātre ca hy uptaṃ dattaṃ na naśyati //

na pṛcched gotracaraṇe na svādhyāyaṃ śrutaṃ tathā /
hṛdaye kalpayed devaṃ sarvadevamayo hi saḥ //

apūrvaḥ suvratī vipro hy apūrvaś cātitihir yathā /
vedābhyāsarato nityaṃ tāv apūrvau dine dine //

vaiśvadeve tu saṃprāpte bhikṣuke gṛham āgate /
uddhṛtya vaiśvadevārthaṃ bhikṣukaṃ tu visarjayet //

yatiś ca brahmacārī ca pakvānnasvāmināv ubhau /
tayor annam adattvā tu bhuktvā cāndrāyaṇaṃ caret //

dadyāc ca bhikṣātritayaṃ parivrāḍ brahmacāriṇām /
icchayā ca tato dadyād vibhave satyavāritam //

yatihaste jalaṃ dadyād bhaikṣaṃ dadyāt punar jalam /
tad bhaikṣyaṃ meruṇā tulyaṃ taj jalaṃ sāgaropamam //

yasya chatraṃ hayaś caiva kuñjarāroham ṛddhimat /
aindraṃ sthānam upāsīta tasmāt taṃ na vicārayet //

vaiśvadevakṛtaṃ pāpaṃ śakto bhikṣur vyapohitum /
na hi bhikṣukṛtān doṣān vaiśvadevo vyapohati //

akṛtvā vaiśvadevaṃ tu bhuñjate ye dvijādhamāḥ /
sarve te niṣphalā jñeyāḥ patanti narake 'śucau //

vaiśvadevavihīnā ye ātithyena bahiṣkṛtāḥ /
sarve te narakaṃ yānti kākayoniṃ vrajanti ca //

pāpo vā yadi caṇḍālo vipraghnaḥ pitṛghātakaḥ /
vaiśvadeve tu saṃprāptaḥ so 'tithiḥ svargasaṃkramaḥ //

yo veṣṭitaśirā bhuṅkte yo bhuṅkte dakṣiṇāmukhaḥ /
vāmapāde karaṃ nyasya tad vai rakṣāṃsi bhuñjate //

avratā hy anadhīyānā yatra bhaikṣacarā dvijāḥ /
taṃ grāmaṃ daṇḍayed rājā corabhaktaprado hi saḥ //

kṣatriyo hi prajā rakṣañ śastrapāṇiḥ pradaṇḍavān /
nirjitya parasainyāni kṣitiṃ dharmeṇa pālayet //

puṣpaṃ puṣpaṃ vicinuyān mūlacchedaṃ na kārayet /
mālākāra ivārāme na yathāṅgārakārakaḥ //

lābhakarma tathā ratnaṃ gavāṃ ca paripālanam /
kṛṣikarma ca vāṇijyaṃ vaiśyavṛttir udāhṛtā //

śūdrasya dvijaśuśrūṣā paramo dharma ucyate /
anyathā kurute kiṃcit tad bhavet tasya niṣphalam //

lavaṇaṃ madhutailaṃ ca dadhitakraṃ ghṛtaṃ payaḥ /
na duṣyec chūdrajātīnāṃ kuryāt sarveṣu vikrayam //

vikrīṇan madhyamāṃsāni hy abhakṣasya ca bhakṣaṇam /
kurvann agamyā gamanaṃ śūdraḥ patati tatkṣaṇāt //

kapilākṣīrapānena brāhmaṇīgamanena ca /
vedākṣaravicāreṇa śūdraś cāṇḍālatāṃ vrajet //