Language

ENहिગુ
Scripture Library

Parameshvara Samhita · Chapter 3

3.1

// śrīḥ //
tṛtīyo'dhyāyaḥ
sāstraṃ dūrvāṅkuraṃ datvā patraṃ puṣpaṃ tilāṃstu vā/
sodakānātmano mūrdhni śikhāsthāne ca sattama!

3.2

tataḥ kalaśapūrvaṃ tu ambupūrṇaṃ tu bhājanam/
samādāyāmbaracchannaṃ pāṇinā bhagavadgṛham

3.3

ekāntaṃ nirjanaṃ yāyānmanojñaṃ doṣavarjitam/
anukūlaṃ śuciṃ dakṣaṃ saṃyataṃ samaye sthitam

3.4

ekāyanaṃ vaidikaṃ vā brāhmaṇaṃ cārdhyavāhakam/
hṛnmadhyasthaṃ smaranmantraṃ prabuddhānandavigraham

3.5

digantaramavīkṣan vai maunī saṃrodhitānilaḥ/
prāpya sthānaṃ svamantraṃ taṃ nāsāgreṇa virecayet

3.6

uccarandvādaśārṇaṃ tu praviśyāntaḥ pradakṣiṇam/
prāsādoddeśamakhilaṃ mārjayet prokṣayettataḥ

3.7

paricāraistu kartavyaṃ balipīṭhāntameva hi/
dvārādbāhye yathāśāstraṃ śuddhena salilena ca

3.8

ājānupādau prakṣalya hastau cāmaṇibandhanāt/
pūrvoktena vidhānena samācamyordhvuṇḍrakaiḥ

3.9

candanādyaiḥ sugandhairvā dharmakṣetre viśeṣataḥ/
parvatāgre nadītīre sindhutīre tathaiva ca

3.10

valmīke tulasīmūle praśastā mṛttikā dvija!/
vaśyārthī raktayā śrīcchan pītayā śāntikāmikaḥ

3.11

śyāmayā mokṣakāmī ca śvetayā cordhvapuṇḍrakam/
vartidīpākṛtiṃ caiva veṇupatrākṛtiṃ yathā

3.12

padmasya mukulākāramutpalaṃ mukulākṛti/
matsyakūrmākṛtiṃ caiva śaṅkhākāramataḥ param

3.13

puṣṭipradenāṅguṣṭhena tarjanyā muktisiddhaye/
vāñchitārthapradāyinyā mune'nāmikayā'tha vā

3.14

āyuṣkāmī madhyamayā aṅgulyā ca---atha devatā/
etābhiraṅgulībhistu kārayenna nakhaiḥ spṛśet

3.15

lalāṭe vāsudevaṃ ca hṛdi saṃkarṣaṇaṃ nyaset/
pradyumnaṃ dakṣiṇe cāṃse aniruddhottarāṃsake

3.16

jalanirmathitenaiva hyūrdhvapuṇḍracatuṣṭayam/
lalāṭe keśavaṃ vidyānnārāyaṇamathodare

3.17

mādhavaṃ hṛdaye kuryādgovindaṃ kaṇṭhakūpake/
udare dakṣiṇe pārśve viṣṇurityabhidhīyate

3.18

tatpārśve bāhumadhye tu madhusūdana iṣyate/
trivikramaṃ kāṇṭhakūpe vāme kukṣau tu vāmanam

3.19

śrīdharaṃ vāmabāhau ca hṛṣīkeśaṃ tu kaṇṭhake/
apare padmanābhaṃ tu kakuddāmodaraṃ smaret

3.20

evaṃ dvādaśanāmaṃ(māni) tu vāsudevaṃ tu mūrdhani/
yajño dānaṃ tapo homo bhojanaṃ pitṛkarma ca

3.21

tatsarvaṃ niṣphalaṃ proktamūrdhvapuṇḍravinākṛtam/
tasmātsarvaprayatnena dhārayetsarvasiddhidam

3.22

caturaṅgulamagraṃ tu sadāviṣṇvadhidaivatam/
mahāviṣṇvadhidaivastu granthirekāṅgulo bhavet

3.23

viṣṇva(vā)dhidaivaṃ valayaṃ dvayamaṅgulamucyate/
pavitraṃ hastayugme cānāmikāyāṃ niyojayet

3.24

darbhairvinā tu yatsnānaṃ vinā naivedyamarcanam/
vinodakaṃ tu yaddānaṃ tatsarvaṃ niṣphalaṃ bhavet

3.25

arcanaṃ japahomau ca dānaṃ ca pitṛtarpaṇam/
apavitrānupāṇiścet tatsarvaṃ ca vinaśyati

3.26

tasmāt sarvaprayatnena sadā dhāryaṃ pavitrakam/
gandhaiḥ sragbhiralaṅkārai sottarīyaiśca bhūṣitaḥ

3.27

karṇabhūṣaṇahārādyaiḥ kaṭakairaṅgulīyakaiḥ/
alābhe tvaṅgulīyena alaṅkṛtya tu sādhakaḥ

3.28

vadanaṃ nāsikārandhre sthagayitvā'mbareṇa tu/
svaśvāsopahataṃ caiva na bhavecca yathā dvija!

3.29

śuklavāsāḥ suveṣaśca śukladantaḥ śucivrataḥ/
tāmbūlaśuddhavadano lalāṭe cākṣatairyutaḥ

3.30

evamuktaguṇairyukto bodhayet puruṣottamam/
śaṅkhadhvanisamopetaṃ dundubhīpaṭahasvanaiḥ

3.31

vandibṛndotthitoccābirnānāvāgbhirmahāmate!/
mahājayajayārāvaiḥ punaḥpunarudīritaiḥ

3.32

pravodhalakṣaṇaiḥ stotrairutthāpya śayanāttataḥ/
dvāramāsādya tatrastho daśadigbandhapūrvakam

3.33

avakuṇṭhyātha tarjanyā mantraṃ kavacamuccaran/
sthite vā kalpite tatra pūjayedbalimaṇḍale

3.34

sarvaṃ khageśapūrvaṃ tu parivāraṃ hi sācyutam/
namasā praṇavādyena puṣpamādāya kīrtayet

3.35

samastaparivārāya acyutāya namo namaḥ/
vāstupūruṣamanyāṃśca samabhyarcya yathākramam

3.36

mūlamantreṇa sāṅgena niraṅgenāthavā tataḥ/
nyāsaṃ kagṛtvā trirācāryo hastatālaṃ hṛdā tataḥ

3.37

mūlamantreṇa coddhāṭya kavāṭaṃ netramantrataḥ/
nityadīpāṃstatojjvālya hastau prakṣālya vāriṇā

3.38

prāsādādi yadā na syāttadā deśaṃ manoharam/
āsādya kalpayenmāntraṃ gṛhaṃ tadadhunocyate

3.39

mūlamantraṃ purā dhyāyedbrahmavat sarvagaṃ tataḥ/
vidikṣu dikṣu madhye ca jvalantaṃ bhānukoṭivat

3.40

hṛnmantraṃ ca tadantasthamākramyākhilamātmanā/
śiromantraṃ ca tanmadhye brahmanāḍīsvarūpiṇam

3.41

stambhabhūtaṃ tu viśvasya saṃcārādhvavadujjvalam/
śikhāmantraṃ ca sarvasmādbahiḥ prakāravat sthitam

3.42

varmamantraṃ tu karmātmā(tma)paramātmānuvedhayet/
gavākṣadvārabhūtaṃ ca netramantraṃ ca bhāvayet

3.43

sphuradvahnisphuliṅgormisahasraparirājitam/
sarvavighnapraśamanaṃ bahirastraṃ ca bhāvayet

3.44

evaṃ (ma)māntragṛhaṃ dhyātvā tato dvāraṃ tu cetasā/
tribhāgīkṛtya tanmadhye bhāgamekaṃ dvidhā punaḥ

3.45

vibhajya vāmadeśena dakṣiṇenāṅghriṇā tataḥ/
śanaiḥ śanai praviśyāntaḥ sāstramantreṇa tena vai

3.46

dharaṇīhananaṃ kṛtvā bhagavantaṃ praṇamya ca/
manasā guruvaṃśaṃ ca tadājñāṃ mānasīmatha

3.47

śirasā dhārayet sveṣṭaṃ phalaṃ saṃkalpya cetasā/
devāya ca nivedyai(tān) tat yāgāgārasya madhyataḥ

3.48

prāsādaṃ vigrahaṃ klṛptvā varmamantraṃ savigraham/
tajjīvaṃ bhagavantaṃ ca dhyātvā yāgagṛhaṃ tataḥ

3.49

saśalākaistato darbhaiḥ sahadevīvimiśritaiḥ/
saṃmārjya bahutoyena prakṣālyā''lipya gomayaiḥ

3.50

gomayaṃ ca navaṃ grāhyaṃ bhūmiṣṭhaṃ dhenusaṃbhavam/
sajalaṃ śithilaṃ śuṣkaṃ kīṭhavacca vivarjayet

3.51

upaliptamathāstreṇa saṃvidhya śakalaṃ tyajet/
pañcagavyena sāstreṇa vārā(riṇā)vā prokṣya candanaiḥ

3.52

kuṅkumāgarukarpūraiḥ samālipya samantataḥ/
kuśadūrvākṣatāṃścaiva vikiret sthānaśuddhaye

3.53

prāsādaṃ śodhayitvā tu tato maunaparo dvija!/
deveśasyāgrato vā'pi dakṣiṇaṃ bhāgamāśrayet

3.54

darbhe carmaṇi vastre vā phalake yajñakāṣṭhaje/
svāsanaṃ nyasyanaṃ vārbhi(cādbhi)śca mūlamantrābhimantritaiḥ

3.55

prokṣya choṭikayā'streṇa dadyāttacchuddhaye punaḥ/
turyādīnāṃ tu tatraikaṃ bhāvayedāsanaṃ tvatha

3.56

turyaṃ nāma''sanaṃ pūrvaṃ kāraṇapraṇavā(nvayaḥ)nvitam/
suṣuptirnāma tadvyāptāvyaktapaṅkajasaṃsthitiḥ

3.57

svapnaḥ śeṣāhipūrvaṃ tu vahniparyantamāsanam/
kṣīrārṇavādito bhāvāsanāntaṃ jāgradāsanam

3.58

tatra suptaṃ(ptiṃ) turīyaṃ vā karaśuddheḥ purā smaret/
svapnaṃ mānasayāgāttu pūrvaṃ turyoktakālataḥ

3.59

jāgradāsanakalpe tu viśeṣo gṛhyatāmayam/
svadehamantravinyāsāt pūrvamabdhyādikaṃ trayam

3.60

nyasedastrāmbunā prokṣya tāḍayitvā'strapuṣpataḥ/
tatraiva bhagavadyogapīṭhārcāyāḥ purottiram

3.61

nyasedādhāraśaktyādi bhāvapīṭhāntamāsanam/
praṇavenātha tadvyāptiṃ smṛtvā svārṇena tena vai

3.62

abhyarcya taduparyāsyapadmādyekatamānvitam/
yāgopaskarasaṃbhūtau bhagavantamanusmaran

3.63

vinītān śiṣyaputrādīn snātānājñāpayettadā/
pātraśuddhiṃ tataḥ kuryādyathā tacchṛṇu sattama!

3.64

amlakalkena toyena hemaṃ tāmraṃ ca śodhayet/
rājataṃ gṛhadhūmena śāntāṅgāreṇa vā punaḥ

3.65

bhasmamiśreṇa toyena lohayuktaṃ biśodhayet/
śaṅkhaśuktimayānāṃ ca lavaṇeva viśodhayet

3.66

phalapatramayānāṃ ca mṛdbhiradbhiśca śodhayet/
lepagandhāpanodena śuddhirbhavati kārayet

3.67

dravyaśuddhirbhavatyevaṃ yathāvadvidhi coditā/
athārkodayakālasya pūrvaṃ karma samārabhet

3.68

pracchannapaṭasaṃyuktaṃ pūjākāle prapūjayet/
pāpiṣṭhānāśramabhraṣṭānnāstikān vai na darśayet

3.69

āgamārthaṃ ca devānāṃ gamanārthaṃ ca rakṣasām/
kuryādghaṇṭāravaṃ tatra devatāhvānalāñchanam

3.70

śaṅkhādighoṣasaṃyuktaṃ geyavādyasamanvitam/
āvāhane tathā'bhyaṅge snānārambhāvasānayoḥ

3.71

tathā tilakadāne ca dīpe mātrānivedane/
nīrājane tvāharaṇe naivedyasya mahānasāt

3.72

tannivedanakāle tu pūrṇāhutyavasānake/
jalāharaṇakāle ca yānārohāvarohayoḥ

3.73

kavāṭayorvighaṭane tathā bandhe dvijottama!/
eteṣu nityakāleṣu śaṅkhamāpūrayet tridhā

3.74

pravṛttasyārcane viṣṇoḥ kṛtamaunasya tatvataḥ/
tasyāvikṣiptabuddhervai vāgdānaṃ suvirodhakṛt

3.75

ataḥ savyabhicāraṃ tu maunaṃ varjyaṃ kriyāparaiḥ/
śubhamavyabhicāraṃ yattatkāryaṃ sarvavastuṣu

3.76

yadaṅgasaṃketamayairavyaktairnāsikākṣaraiḥ/
kṛtamoṣṭhapuṭairbaddhairmaunaṃ tatsiddhihānikṛt

3.77

svayameva svabuddhyā yatsarvavastuṣu vartate/
śabdairanupadiṣṭaistu tanmaunaṃ sarvasiddhidam

3.78

karaśuddhiṃ tataḥ kuryādyathāva(ta)davadhāraya/
dve tale hastapṛṣṭhe dve sarvāścāṅgulayastathā

3.79

astramantreṇa saṃśodhya dhyānamudrānvitena tu/
kṛtvaivaṃ karaśuddhiṃ ca sthānaśuddhiṃ samācaret

3.80

dhyātvā devaṃ jvaladrapaṃ sahasrārkasamaprabham/
jvālākoṭisamākīrṇaṃ vamantaṃ jvalanaṃ mukhāt

3.81

tena saṃpūrayet sarvamābrahmabhavanāntimam/
digoghaṃ prajvalantaṃ ca bhāvayenmantratejasā

3.82

kṣmāmaṇḍalamidaṃ sarvaṃ smaret pakvaṃ ca vahninā/
mantrajena dvijaśreṣṭha! mṛṇmayaṃ bhājanaṃ yathā

3.83

sthānaśuddhirbhavatyevaṃ sudhākallolasecanāt/
bhāvayedatha digbandhaṃ kuryādāsye tu pāvakam

3.84

kirantamastramantraṃ ca bāhubhyāṃ dakṣiṇena vā/
digvidikṣu ca sarvatra virecya svāsanādbahiḥ

3.85

śarajālacitākāraṃ prākāraṃ bandhayedbudhaḥ/
yadvā tu pūrvavat kuryāddigbandhaṃ hṛdayādikaiḥ

3.86

astreṇa vai vidigbandhaṃ netreṇa tu athordhvataḥ/
ādityāyutadīptena jvalatkañcukarūpiṇā

3.87

kavacena tu tarjanyā rakṣārthamavakuṇṭhayet/
evaṃ kṛtvā tu digbandhaṃ prāṇāyāmamathārabhet

3.88

pramāthino dṛḍhasyātha cañcalasya tu cetasaḥ/
samādhiyogyatāsiddhyai prāṇādivijayāya ca

3.89

tamoni(barhaṇārthaṃ ca)rharaṇārthāśca kuryāt prāṇāyatīratha/
śarīre nāḍisaṃsthānaṃ tathā prāṇādisaṃsthitam

3.90

prāṇāyāmasvarūpaṃ ca jñātvā yāmān samācaret/
nāḍīcakraṃ pravakṣyāmi yathāvanmunipuṅgava!

3.91

nāḍīnāṃ kandanābhiḥ syādutpattisthānamuttamam/
dvisaptatisahasrāṇi nāḍayo'ntarvyavasthitāḥ

3.92

tiryagūrdhvamadhaścaiva dehaṃ vyāpya vyavasthitāḥ/
āgneyāḥ saumyarūpāśca saumyāgneyāstathaiva ca

3.93

āgneyā ūrdhvavadanāḥ saumyasaṃjñā adhomukhāḥ/
tiryaggatā nāḍayastu saumyāgneyā udāhṛtāḥ

3.94

nāḍīnāmapi sarvāsāṃ pradhānā daśa nāḍayaḥ/
iḍā ca piṅgalā caiva suṣumnā cordhvagāminī

3.95

gāndhārī hastijihvā ca pūṣā caiva yaśasvinī/
alambusā kuhūścaiva ko(ke)śinī daśamī smṛtā

3.96

suṣumnākhyā madhyanāḍī kandādūrdhvapravāhinī/
madhyanāḍyāḥ suṣumnāyā vāmadakṣiṇataḥ sthite

3.97

iḍapiṅgalasaṃjñe dve te tu nāsāpuṭāvadhī/
purataḥ pṛṣṭhatastasyā gāndhārī hastijihvake

3.98

vāmetarākṣyavadhike kandadeśāt samutthite/
pūṣāyaśasvinyākhye dve savyānyaśrotraniṣṭhite

3.99

kandādvai pādamūlāntā saṃsthitā syādalambusā/
kuhūrmeḍhrāntaparyantā pādāṅguṣṭhe tu kośinī

3.100

śukleḍā piṅgalā raktā gāndhārī pītavarṇakā/
hastijihvā kṛṣṇarūpā pūṣā syāt kṛṣṇapītakā

3.101

yaśasvinī śyāmavarṇā babhruvarṇā hyalambusā/
kuhūraruṇasaṃkāśā kośinī hyañjanaprabhā

3.102

evaṃ daśapradhānāstu nāḍayaḥ parikīrtitāḥ/
vāyavo daśa saṃproktāḥ śarīre nāḍiṣu sthitāḥ

3.103

prāṇo'pānaḥ samānaśca udāno vyāna eva ca/
nāgaḥ kūrmaśca kṛkaro devadatto dhanañjayaḥ

3.104

iḍākhyā vahati prāṇaṃ gāndhāryākhyā apānakam/
alambusā samānaṃ tu kuhūrvyānaṃ dvijottama!

3.105

udānaṃ tu suṣumnākhyā piṅgalā nāgasaṃjñitam/
pūṣā vāyuṃ tu kūrmākhyaṃ kṛkaraṃ tu yaśasvinī

3.106

hastijihvā devadattaṃ kośinī tu dhanañjayam/
vidrumābhau prāṇanāgāvindrakopopamāvubhau

3.107

kūrmāpānau khasaṃkāśau samānakṛkarāvubhau/
kḷñjalkasadṛśau devadattodānau dhanaṃjayaḥ

3.108

vyānaśca phenavarṇābhaḥ sarvaśāstreṣu niścayaḥ/
atha prāṇāyatiḥ--sā ca niśvāsocchvāsayorgateḥ

3.109

stambhanaṃ tatra niśvāso bāhyavātopayoginā/
ghrāṇenānayanaṃ vāyorantaḥ koṣṭhānilasya ca

3.110

bahirniṣkāsanaṃ nāsyā ucchvāso buddhipūrvakam/
abhyantarā stambhavṛttirvāyorantaḥ prapūraṇam

3.111

bāhyaṃ tu tadvat prathamaṃ prāṇasaṃrodhanaṃ viduḥ/
abhyantarād‌dvitīyastu stambhavṛttistṛtīyakam

3.112

bāhyā tatrādhamā prāṇadhāraṇā madhyamā matā/
abhyantarā stambhavṛttiruttamā dhāraṇā matā

3.113

sadā niśvāsarūpā tu bāhyā recakamucyate/
abhyantarā samucchvāsarūpā saṃpūrakastathā

3.114

śvāsocchvāsanirodhātmā stambhavṛttistu kumbhakaḥ/
ekadvitribhirudghātairmṛdumadhyamatīkṣṇakāḥ

3.115

krameṇaite bhavantyatra prāṇādernābhideśataḥ/
udgatasyāhatiḥ pūrvamud‌ghātaḥ syād‌dvitīyakam

3.116

nivṛttirudarādūrdhvaṃ tasya cātha tṛtīyakam/
anyatra nigraho'syeha(syaiva) mṛduḥ pūrvo'tha madhyamaḥ

3.117

dvitīyastu tṛtīyo'tha tīkṣṇassvedādikāraṇam/
prāṇāyāmagaṇaṃ kuryāt pūrvamastreṇa recakam

3.118

tatra dvādaśamātrastu recakaḥ pūrakaḥ smṛtaḥ/
caturviśatimātrastu ṣaṭ‌triṃśanmātrakaṃ viduḥ

3.119

kumbhakaṃ cātha bhūyo'pi kevalānilaniḥsṛtiḥ/
yā sā prāṇāyatiḥ sā'pi recakākhyā vidhīyate

3.120

mātrāvyatikramānnyūnā viparyāse tu sā'sa(dha)mā/
tasmānmātrāviśeṣeṇa jñātavyā prāṇajiṣṇunā

3.121

jānuṃ pradakṣiṇīkṛtya na drutaṃ na vilambitam/
kuryādaṅgulivisphoṭaṃ sā mātrā parikīrtitā

3.122

prāṇāyamagaṇaṃ kuryāt pūrvamastreṇa recakam/
pūrakaṃ hṛdayenātha netramantreṇa kumbhakam

3.123

prāguktenācaredbhūyo recakaṃ dvijasattama!/
vāmetarāṅgulībhyāṃ tu pidadhadvāmanāsikām

3.124

nābhideśasthitaṃ dhyāyenmūlamantreṇa vai harim/
vāsanādoṣasaṃmiśrān daśaprāṇān sagarbhakān

3.125

agarbhaśca sagarbhaśca prāṇāyāmo dvidhā mataḥ/
japadhyānaṃ vinā'garbhaḥ sagarbhastadyuta(tsama)śca yaḥ

3.126

agarbhādgarbhasaṃyuktaḥ prāṇāyāmaḥ śatādhikaḥ/
ākṛṣyāstraṃ samuccārya dakṣiṇaghrāṇato bahiḥ

3.127

recayedvātacakraṃ tu daśanāḍīṣvavasthitam/
mātrayaikaikayā'nyonyaṃ mocayitvā'tra pūṣi(rvi)kām

3.128

dvābhyāṃ tu piṅgalāṃ dvābhyāṃ bahirnābhyāstu recayet/
virecyaivaṃ hariṃ tāvat saṃsthāpyādāya pāvakam

3.129

vātacakrasthitaṃ dhyāyettamevāntaḥ praveśayet/
dakṣiṇāṅguṣṭhato dvāraṃ pidadhadvāmanāsayā(sikām)

3.130

hariṃ savātacakraṃ taṃ mātrābhyāmiḍayoccaran/
hṛnmantramantaḥ saṃveśya taṃ dhyātvā hṛdaye sthitam

3.131

mātrācatuṣṭayenātha tena vātena piṅgalām/
dvābhyāṃ suṣumnāṃ gāndhārīṃ dvidvikābhistu pūṣikām

3.132

dvābhyāṃ dvābhyāṃ hastijihvālambuse ca yaśasvinīm/
kośinīṃ ca kuhūṃ caiva kramāt saṃpūrayet (yan) gatīḥ

3.133

nāsāpuṭādikādūrdhvaṃ netreṇāsīta kumbhavat/
ṣaṭ‌triṃśadbhistu mātrābhiratha nābhyagnimiśritaiḥ

3.134

paribhramadbhiḥ sarvatra tairvātairdoṣasaṃhatīḥ/
dhyātvā nirastā nāḍīśca śodhitāstu śanaiḥ śanaiḥ

3.135

kevalaṃ vātacakraṃ tu bahiḥ prāgvadvirecayet/
yadvā ṣoḍaśamātrā syādrecake dviguṇaḥ smṛtaḥ

3.136

pūrakaḥ kumbhako'pi syāt sacatuḥṣaṣṭimātrakaḥ/
nāḍīstā mocayet prāgvat ṣaṇmātrābhistu piṅgalām

3.137

nāḍīstu daśa tantrībhiḥ pañcamātrābhirarjayet/
prāṇāyāmamidaṃ proktamuttamādivibhedataḥ

3.138

triprakāre vidhāne'tra yathāsaṃbhavamācaret/
prāṇāyāmatrayaṃ kṛtvā pañca vā sapta vā'thavā

3.140

bhavet prāṇajayaḥ puṃsaḥ prāṇāyāmaḥ sa ucyate/
tatastu kāyaśuddhyarthaṃ varṇaṃ bhaumādi vinyaset / 139 //
bhūtaśuddhiṃ śrṛṇu mune! yathāvadanupūrvaśaḥ/
pṛthvyaptejonilākāśaṃ śarīraṃ bhūtapañcakam

3.141

indrajālopamaṃ viddhi jñānādyairujjñitaṃ guṇaiḥ/
malinaṃ cāsvatantraṃ ca retoraktodbhavaṃ kṣayi

3.142

yāvanna śodhitaṃ samyagdhāraṇābhirnirantaram/
tāvadetadayogyaṃ syānmantranyāsādivastuṣu

3.143

pañcabhirdhāraṇābhirvā dvābhyā vā śodhayettanum/
suṣumnādakṣiṇadvārānnirgamayya hariṃ bahiḥ

3.144

sahasraravisaṅkāśaṃ vṛttamaṇḍalamadhyagam/
taptakāñcanavarṇābhamāsīnaṃ parame pade

3.145

mantrātmānaṃ tu taṃ dhyātvā hyupari dvādaśāṅgule/
prabhācakraṃ tu tadadhastatvādhiṣṭhātṛsaṃyutam

3.146

niṣkalaṃ mantradehaṃ tu dhyātvā tu tadadhaḥkramāt/
turyaśrāṃ pītalāṃ bhūmiṃ cintayedvajralāñchitām

3.147

śabdādyaiḥ pañcabhiryuktāṃ nagadrumasamākulām/
puraprākārasusarid‌dvīpārṇavapariṣkṛtām

3.148

saṃviśantīṃ smaredbāhyāt pūrakeṇa svavigrahe/
proccaraṃścaiva tanmantraṃ viśrāntāmatha cintayet

3.149

jānvoḥ pādatalaṃ yāvattayā vyāptaṃ krameṇa tu/
kumbhakena dvijaśreṣṭha! mantramūrtau svake tataḥ

3.150

śanaiḥ śanairlayaṃ yātāṃ gandhaśaktau ca mantrarāṭ/
gandhaśaktiṃ ca tāṃ paścādrecakena bahiḥ kṣipet

3.151

toyākhye ca mahādhāre, tatastoyaṃ ca vaibhavam/
sasamudrasaritsrotorasaṣaṭakaṃ ca sauṣadhim

3.152

yānyanyānyambubhūtāni bhūtāni bhuvanāntare/
ardhacandrasamākāraṃ kamaladhvajaśobhitam

3.153

vāruṇaṃ vibhavaṃ bāhye dhyātvā tenātha vigraham/
saṃpūrya pūrakākhyena karaṇena śanaiḥ śanaiḥ

3.154

ūrumūlācca jānvantaṃ śārīraṃ maṇḍalaṃ svakam/
tenākhilaṃ tu saṃvyāptaṃ kumbhakena smared‌dvija!

3.155

tanmadhye vāruṇaṃ mantraṃ dhāraṇākhyaṃ vicintya ca/
ammayaṃ vibhavaṃ sarvaṃ tanmantre vilayaṃ gatam

3.156

tatastaṃ rasaśaktau ca sā śaktirvahnimaṇḍale/
recakena vinikṣipya tato vāhnaṃ ca vaibhavam

3.157

trikoṇabhuvanākāraṃ dīptimadbhirvibhūṣitam/
vidyuccandrārkanakṣatramaṇiratnaiśca dhātubhiḥ

3.158

svaprakāśaśarīraistu aśarīraiśca khecaraiḥ/
cihnitaṃ svastikairdīptairdhyātvaivaṃ vibhavaṃ mahat

3.159

taijasaṃ muniśārdūla! tanmantraṃ cātha saṃsmaret/
tanmaṇḍalāntarasthaṃ tu proccaran vai tameva hi

3.160

praviṣṭaṃ pūrvavaddhyāyettenaiva karaṇena tu/
ānābheḥ pāyuparyantaṃ vyāptaṃ kṛtvā'vadhārya ca

3.161

taṃ vipra! vibhavaṃ sarvaṃ taijasaṃ paribhāvayet/
tanmantravigrahe śāntaṃ tanmatraṃ cānalātmakam

3.162

rūpaśaktau layaṃ yātaṃ śaktiḥ saṃvinmayī ca sā/
tayā mantraśarīraṃ svaṃ svaśaktyā vilayīkṛtam

3.163

recakena tu tāṃ śaktiṃ vāyvādhāre bahiḥ kṣipet/
tatastu vāyavīyaṃ vai vibhavaṃ bāhyataḥ smaret

3.164

vṛttaṃ rājopalābhaṃ tu bimbairyuktaṃ tu(sva)taijasaiḥ/
pūrṇaṃ nānāvidhairgandhairanekaistadguṇaistathā

3.165

svamantreṇa samākrāntaṃ dhāraṇākhyena saṃsmaret/
tathā svarūpaṃ tanmantraṃ dhyātvoccārya samāharet

3.166

pūrvoktakaraṇenaivaṃ ghrāṇāgreṇa śanaiḥ śanaiḥ/
ākaṇṭhaṃ nābhideśāntaṃ tena vyāptaṃ tu bhāvayet

3.167

prāguktakaraṇenaiva vāyavyaṃ vibhavaṃ tu tam/
adhiṣṭhātṛlayaṃ yātaṃ smṛtvā taṃ ca mahāmate!

3.168

sparśākhyāyāṃ mahāśaktau tāṃ śaktimavinaśvarīm/
vyāptiṃ nityāmanityāṃ ca svaśaktivibhāvānvitām

3.169

śabdākhye tu mahādhāre nikṣipedvyomamaṇḍale/
dhyātvā'tha vibhavaṃ sarvaṃ vyomākhyaṃ vigrahādvahiḥ

3.170

nānāśabdasamākīrṇaṃ nīrūpaṃ cāñjanaprabham/
avigrahaiḥ śabdamayaiḥ pūrṇaṃ siddhairasaṃkhyakaiḥ

3.171

tanmadhye dhāraṇāmantraṃ vyomākhyaṃ saṃsmared‌dvija!/
dhārayantaṃ svamātmānaṃ svasāmārthyena savadā

3.172

śabdamātramarūpaṃ tu vyāpakaṃ vibhaveṣvapi/
dhiyā ca saṃparicchinnaṃ kṛtvā vinyasya vigrahe

3.173

prāguktakaraṇenaiva tena vyāptaṃ ca bhāvayet/
ākaṇṭhādbrahnarandhrāntaṃ vyomākhyavibhavena ca

3.174

sandhārya kumbhakenaiva yāvatkālaṃ tu yoginā/
dhyāyet pariṇataṃ paścāt svamantre tu mahāmune!

3.175

vyomākhyaṃ dhāraṇāmantraṃ śaktau piraṇataṃ smaret/
(ghrāṇopasthau dharaṇyāṃ ca rasanāpāyutoyake

3.176

dṛṣṭipādau hutavahe tvakkarau vāyumaṇḍale/
vākcchrutī vyomatatve tu layasyādau saha smaret)

3.177

tāṃ śaktiṃ brahmarandhreṇa prayāntīmanubhāvayet/
yuktāṃ śakticatuṣkeṇa gandhādyenāvinaśvarīm

3.178

āśrayenniṣkalaṃ mantraṃ tatvādhiṣṭhātṛsaṃyutam/
samantraṃ vibhavaṃ bhautamevamastaṃ nayet kramāt

3.179

caitanyaṃ jīvabhūtaṃ yat prasphurattārakopamam/
bhāvanīyaṃ tu viśrāntaṃ niḥsṛtaṃ bhūtapañjarāt

3.180

niṣprapañce pare mantre pañcaśaktyākhyavigrahe/
anena kramayogena jīva ātmānamātmanā(m)

3.181

īkṣeta taddhṛdākāśe acalaṃ sūryavarcasam/
sphurad‌dyutibhirākīrṇamīśvaraṃ vyāpakaṃ param

3.182

tato mantraśarīrasthaḥ samādhiṃ cābhyaset param/
gandhatanmātra pūrvābhiryuktatvāt pañcaśaktibhiḥ

3.183

heyaṃ cetthamidaṃ buddhvā yadā tatsthānabṛṃhitaḥ/
atṛpto'kṛtakṛtyaśca mantrahṛtpadmasevanāt

3.184

ṣaṭ‌pado hyātmatatvaśca jñānarajjvavalambya ca/
hṛtkoṭarordhvānniryāntaṃ svātmānaṃ svātmanā smaret

3.185

bhārūpanāḍimārgeṇa mantravahneḥ śikhā hi sā/
padmasūtrapratikāśā suṣumnā cordhvagāminī

3.186

tadbrahmarandhragāṃ smṛtvā supathā tena sattama!/
śanaiḥśanaiḥsvamātmānaṃ recayejjñānavāyunā

3.187

māntraṃ karaṇaṣaṭ‌kaṃ ca evamavyāpakaṃ tyajet/
prāpnuyācca tadūrdhvāttu yaḥ parāt prabhuvigrahāt

3.188

udito dvijaśārdūla! tejaḥ puñjo hyanūpamaḥ/
tatprabhācakranābhisthasvānandānandananditaḥ

3.189

evaṃ padātpadasthasya hyātmatatvasya vai tataḥ/
tatvanirmuktadehasya kevalasya cidātmanaḥ

3.190

udeti mahadānandaḥ sā śaktirvaiṣṇavī parā/
aluptakarmakartāraṃ jīvaṃ kṛtvā tamātmasāt

3.191

yatroditā ca tatraiva punarevāvatiṣṭhate/
tacca saṃkalpanirmuktamavācyaṃ viddhi sattama!

3.192

evaṃ svasthānamāsādya tyaktvā bhautaṃ ca vigraham/
tatra sthito dahet piṇḍaṃ śaktitanmātravarjitam

3.193

ṣāṭ‌kauśikamasāraṃ ca nirdaṇḍa(gdha)tṛṇarūpiṇam/
icchānirmathanotthena mantrajena tu vahninā

3.194

tenāṅ‌ghrideśādārabhya taṃ piṇḍaṃ jvalitaṃ smaret/
dakṣiṇāṅ‌ghrerathāṅguṣṭhaprāntadeśe śikhākṣaram

3.195

dhyātvā yugāntahutabhugrūpajvālāśatāvṛtaṃ/
tena svavigrahaṃ dhyāyet prajvalantaṃ samantataḥ

3.196

nābhikandāntaroddeśe netramantreṇa pāvakam/
dhyāyejjvālāgaṇopetaṃ ninayettena bhasmasāt

3.197

dahanena svakaṃ deha hṛnmantraṃ bhāvayaṃstataḥ/
dehajāṃ bhāvayejjvālāṃ mantranāthe layaṃ gatām

3.198

bhasmarāśisamaprakhyaṃ śāntāgniṃ tamanusmaret/
(sāhalādena susūkṣmeṇa vyāpinoṃkārapūrviṇā

3.199

namo'ntena tu tadbhasmapātaṃ dhyānānvitastataḥ/)
tadvācakena tadbhasma yātaṃ dhyātvā itastataḥ

3.200

tataḥ samantraṃ tadbimbaṃ pūrṇacandrāyutopamam/
dhyātvā tanniḥsṛtenaiva tvamṛtaughena cāmbarāt

3.201

plāvayeddehajāṃ bhūtiṃ sarvaṃ dhyāyet sudhātmakam/
tatrādhāramayīṃ śaktiṃ madhye vinyasya vaiṣṇavīm

3.202

bījabhūtāṃ ca sarvasya tadutthaṃ cāmbujaṃ smaret/
ṣaḍadhvaṃ tatvabhūtaṃ ca sitaṃ tejomayaṃ śubham

3.203

maṇḍalatritayākīrṇaṃ sphuratkiraṇabhāsvaram/
mantrātmānaṃ ca tanmadhye dhyāyennārāyaṇaṃ prabhum

3.204

niṣkalaṃ kevalaṃ śuddhaṃ pañcasanmantravigraham/
tanmantraśaktibhirbhūyo bhāvayenmūrchitaṃ dvija!

3.205

vyomādipañcabhūtīyaṃ māntramīśvarapañcakam/
tebhyo'tha prasarantaṃ ca vyomādyaṃ vibhavaṃ smaret

3.206

saṃyogajanitaṃ piṇḍaṃ dhyāyedvibhavapañcakāt/
sahasrasūryasaṃkāśaṃ śatacandragabhastimat

3.207

nirmalasphaṭikaprakhyaṃ jarāmaraṇavarjitam/
janitvaivaṃ svapiṇḍaṃ tu paramaṃ bhogamokṣayoḥ

3.208

sādhanaṃ muniśārdūla! sahajaṃ sarvadehinām/
tamāsādya krameṇaiva sisṛkṣālakṣaṇena ca

3.209

svapadānnistaraṅgācca kṛtvā śaktyā sahodayam/
svānandaṃ ca mahānandāt svānandasyāpyapāśrayāt

3.210

mārīcaṃ nābhasaṃ cakraṃ tasmādrūpaṃ svakaṃ ca yat/
sūryakoṭikarābhāsaṃ prasphurantaṃ svabhāsasā

3.211

kadambagolakā(ā)kāraṃ niśāmbukaṇanirmalam/
evamātmānamānīya svasthānāt svātmanā dvija!

3.212

viśenmantraśarīraṃ svaṃ brahmarandhreṇa pūrvavat/
jyotsnānāḍīpathenaiva puryaṣṭakakajāntaram

3.213

svavācakaṃ bhāvayan vai dhvaninā niṣkaḻena tu/
tatastu niṣkalānmantrādyāvadbhautaṃ ca vigraham

3.214

pañcakaṃ cābhimānaṃ tu āsādyālokavigraham/
svamantrādamṛtaughena secayedvigrahaṃ svakam

3.215

tataḥ svamantraṃ tadbimbamākṛṣya hṛdi vinyaset/
nistaraṅgā parā śaktirmahānandamayī ca sā

3.216

svānandācca prabhācakraṃ rūpamātmīyabhāsvaram/
sauṣumnastādṛśo mārgaḥ piṇḍamantraśca niṣkalaḥ

3.217

satyādyo mantraśaktyogho dhāraṇeśvarapañcakam/
teṣāṃ vibhavasaṅgho yaḥ piṇḍastatsāmudāyikaḥ

3.218

smarellolīkṛtaṃ sarvamapṛthak ca pṛthak sthitam/
sthūlasūkṣmaparākhyena trividhena tu sattama!

3.219

karaṇenoditā samyak śuddhireṣā ca bhautikī/
śodhitaiḥ pañcabhirbhūtaiḥ pṛthivyādyaiḥ khapaścimaiḥ

3.220

ghrāṇajihvākṣitvak‌chrotrarūpajñānendriyāṇi ca/
upasthapāyupādākhyapāṇivāgātmakāni ca

3.221

karmendriyāṇi pañcaiva śodhitāni bhavanti hi/
tatrāpi pūrakādīnāṃ kāla āyāmavatsmṛtaḥ

3.222

dhāraṇāpañcakenaivaṃ mukhyakalpe prakīrtitā/
anukalpe tu tāṃ vakṣye yathāvadvinibodha me

3.223

kṣmājalānalavāyvākhyanābhasīyaṃ mahāmate!/
dhāraṇāpañcakaṃ caiva saṃkṣiptaṃ vihitaṃ dvayam

3.224

dahanāpyāyanāccaiva yadā dehāt svaśuddhaye/
nābhikṣetragataṃ dhyāyenmārutaṃ kavacena tu

3.225

nayeddehagataṃ tena śoṣabhāvaṃ rasaṃ dvija!/
nābhikandāntaroddeśe netramantreṇa pāvakam

3.226

dhyāyejjvālāgaṇopetaṃ ninayettena bhasmasāt/
dahanena svakaṃ dehaṃ hṛnmantraṃ bhāvayaṃstataḥ

3.227

tiṣṭhedgaganamāśritya śiromantreṇa bhāvayet/
jalaṃ muktāphalasvacchaṃ tadudbhūtamatha smaret

3.228

śikhāmantreṇa kamalaṃ vasudhāguṇalakṣaṇam/
tadadhiṣṭhātṛbhāvena nayedātmani sattama!

3.229

dhyāyettadutthitaṃ kośaṃ bhūtatatvamayaṃ vapuḥ/
hṛdayādīn smaran pañcatatvānāṃ kāraṇātmanām

3.230

tataḥ samācarennyāsaṃ tasmin dhyānotthite pure/
mukhyānukalpabhedena bhūtaśuddhiḥ prakrīrtitā

iti śrīpāñcarātre pārameśvarasaṃhitāyāṃ kriyākāṇḍe samādhivyākhyānaṃ nāma tṛtīyo'dhyāyaḥ //

Original text: parameśvarasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc