Parameshvara Samhita · Chapter 3
// śrīḥ //
tṛtīyo'dhyāyaḥ
sāstraṃ dūrvāṅkuraṃ datvā patraṃ puṣpaṃ tilāṃstu vā/
sodakānātmano mūrdhni śikhāsthāne ca sattama!
tataḥ kalaśapūrvaṃ tu ambupūrṇaṃ tu bhājanam/
samādāyāmbaracchannaṃ pāṇinā bhagavadgṛham
ekāntaṃ nirjanaṃ yāyānmanojñaṃ doṣavarjitam/
anukūlaṃ śuciṃ dakṣaṃ saṃyataṃ samaye sthitam
ekāyanaṃ vaidikaṃ vā brāhmaṇaṃ cārdhyavāhakam/
hṛnmadhyasthaṃ smaranmantraṃ prabuddhānandavigraham
digantaramavīkṣan vai maunī saṃrodhitānilaḥ/
prāpya sthānaṃ svamantraṃ taṃ nāsāgreṇa virecayet
uccarandvādaśārṇaṃ tu praviśyāntaḥ pradakṣiṇam/
prāsādoddeśamakhilaṃ mārjayet prokṣayettataḥ
paricāraistu kartavyaṃ balipīṭhāntameva hi/
dvārādbāhye yathāśāstraṃ śuddhena salilena ca
ājānupādau prakṣalya hastau cāmaṇibandhanāt/
pūrvoktena vidhānena samācamyordhvuṇḍrakaiḥ
candanādyaiḥ sugandhairvā dharmakṣetre viśeṣataḥ/
parvatāgre nadītīre sindhutīre tathaiva ca
valmīke tulasīmūle praśastā mṛttikā dvija!/
vaśyārthī raktayā śrīcchan pītayā śāntikāmikaḥ
śyāmayā mokṣakāmī ca śvetayā cordhvapuṇḍrakam/
vartidīpākṛtiṃ caiva veṇupatrākṛtiṃ yathā
padmasya mukulākāramutpalaṃ mukulākṛti/
matsyakūrmākṛtiṃ caiva śaṅkhākāramataḥ param
puṣṭipradenāṅguṣṭhena tarjanyā muktisiddhaye/
vāñchitārthapradāyinyā mune'nāmikayā'tha vā
āyuṣkāmī madhyamayā aṅgulyā ca---atha devatā/
etābhiraṅgulībhistu kārayenna nakhaiḥ spṛśet
lalāṭe vāsudevaṃ ca hṛdi saṃkarṣaṇaṃ nyaset/
pradyumnaṃ dakṣiṇe cāṃse aniruddhottarāṃsake
jalanirmathitenaiva hyūrdhvapuṇḍracatuṣṭayam/
lalāṭe keśavaṃ vidyānnārāyaṇamathodare
mādhavaṃ hṛdaye kuryādgovindaṃ kaṇṭhakūpake/
udare dakṣiṇe pārśve viṣṇurityabhidhīyate
tatpārśve bāhumadhye tu madhusūdana iṣyate/
trivikramaṃ kāṇṭhakūpe vāme kukṣau tu vāmanam
śrīdharaṃ vāmabāhau ca hṛṣīkeśaṃ tu kaṇṭhake/
apare padmanābhaṃ tu kakuddāmodaraṃ smaret
evaṃ dvādaśanāmaṃ(māni) tu vāsudevaṃ tu mūrdhani/
yajño dānaṃ tapo homo bhojanaṃ pitṛkarma ca
tatsarvaṃ niṣphalaṃ proktamūrdhvapuṇḍravinākṛtam/
tasmātsarvaprayatnena dhārayetsarvasiddhidam
caturaṅgulamagraṃ tu sadāviṣṇvadhidaivatam/
mahāviṣṇvadhidaivastu granthirekāṅgulo bhavet
viṣṇva(vā)dhidaivaṃ valayaṃ dvayamaṅgulamucyate/
pavitraṃ hastayugme cānāmikāyāṃ niyojayet
darbhairvinā tu yatsnānaṃ vinā naivedyamarcanam/
vinodakaṃ tu yaddānaṃ tatsarvaṃ niṣphalaṃ bhavet
arcanaṃ japahomau ca dānaṃ ca pitṛtarpaṇam/
apavitrānupāṇiścet tatsarvaṃ ca vinaśyati
tasmāt sarvaprayatnena sadā dhāryaṃ pavitrakam/
gandhaiḥ sragbhiralaṅkārai sottarīyaiśca bhūṣitaḥ
karṇabhūṣaṇahārādyaiḥ kaṭakairaṅgulīyakaiḥ/
alābhe tvaṅgulīyena alaṅkṛtya tu sādhakaḥ
vadanaṃ nāsikārandhre sthagayitvā'mbareṇa tu/
svaśvāsopahataṃ caiva na bhavecca yathā dvija!
śuklavāsāḥ suveṣaśca śukladantaḥ śucivrataḥ/
tāmbūlaśuddhavadano lalāṭe cākṣatairyutaḥ
evamuktaguṇairyukto bodhayet puruṣottamam/
śaṅkhadhvanisamopetaṃ dundubhīpaṭahasvanaiḥ
vandibṛndotthitoccābirnānāvāgbhirmahāmate!/
mahājayajayārāvaiḥ punaḥpunarudīritaiḥ
pravodhalakṣaṇaiḥ stotrairutthāpya śayanāttataḥ/
dvāramāsādya tatrastho daśadigbandhapūrvakam
avakuṇṭhyātha tarjanyā mantraṃ kavacamuccaran/
sthite vā kalpite tatra pūjayedbalimaṇḍale
sarvaṃ khageśapūrvaṃ tu parivāraṃ hi sācyutam/
namasā praṇavādyena puṣpamādāya kīrtayet
samastaparivārāya acyutāya namo namaḥ/
vāstupūruṣamanyāṃśca samabhyarcya yathākramam
mūlamantreṇa sāṅgena niraṅgenāthavā tataḥ/
nyāsaṃ kagṛtvā trirācāryo hastatālaṃ hṛdā tataḥ
mūlamantreṇa coddhāṭya kavāṭaṃ netramantrataḥ/
nityadīpāṃstatojjvālya hastau prakṣālya vāriṇā
prāsādādi yadā na syāttadā deśaṃ manoharam/
āsādya kalpayenmāntraṃ gṛhaṃ tadadhunocyate
mūlamantraṃ purā dhyāyedbrahmavat sarvagaṃ tataḥ/
vidikṣu dikṣu madhye ca jvalantaṃ bhānukoṭivat
hṛnmantraṃ ca tadantasthamākramyākhilamātmanā/
śiromantraṃ ca tanmadhye brahmanāḍīsvarūpiṇam
stambhabhūtaṃ tu viśvasya saṃcārādhvavadujjvalam/
śikhāmantraṃ ca sarvasmādbahiḥ prakāravat sthitam
varmamantraṃ tu karmātmā(tma)paramātmānuvedhayet/
gavākṣadvārabhūtaṃ ca netramantraṃ ca bhāvayet
sphuradvahnisphuliṅgormisahasraparirājitam/
sarvavighnapraśamanaṃ bahirastraṃ ca bhāvayet
evaṃ (ma)māntragṛhaṃ dhyātvā tato dvāraṃ tu cetasā/
tribhāgīkṛtya tanmadhye bhāgamekaṃ dvidhā punaḥ
vibhajya vāmadeśena dakṣiṇenāṅghriṇā tataḥ/
śanaiḥ śanai praviśyāntaḥ sāstramantreṇa tena vai
dharaṇīhananaṃ kṛtvā bhagavantaṃ praṇamya ca/
manasā guruvaṃśaṃ ca tadājñāṃ mānasīmatha
śirasā dhārayet sveṣṭaṃ phalaṃ saṃkalpya cetasā/
devāya ca nivedyai(tān) tat yāgāgārasya madhyataḥ
prāsādaṃ vigrahaṃ klṛptvā varmamantraṃ savigraham/
tajjīvaṃ bhagavantaṃ ca dhyātvā yāgagṛhaṃ tataḥ
saśalākaistato darbhaiḥ sahadevīvimiśritaiḥ/
saṃmārjya bahutoyena prakṣālyā''lipya gomayaiḥ
gomayaṃ ca navaṃ grāhyaṃ bhūmiṣṭhaṃ dhenusaṃbhavam/
sajalaṃ śithilaṃ śuṣkaṃ kīṭhavacca vivarjayet
upaliptamathāstreṇa saṃvidhya śakalaṃ tyajet/
pañcagavyena sāstreṇa vārā(riṇā)vā prokṣya candanaiḥ
kuṅkumāgarukarpūraiḥ samālipya samantataḥ/
kuśadūrvākṣatāṃścaiva vikiret sthānaśuddhaye
prāsādaṃ śodhayitvā tu tato maunaparo dvija!/
deveśasyāgrato vā'pi dakṣiṇaṃ bhāgamāśrayet
darbhe carmaṇi vastre vā phalake yajñakāṣṭhaje/
svāsanaṃ nyasyanaṃ vārbhi(cādbhi)śca mūlamantrābhimantritaiḥ
prokṣya choṭikayā'streṇa dadyāttacchuddhaye punaḥ/
turyādīnāṃ tu tatraikaṃ bhāvayedāsanaṃ tvatha
turyaṃ nāma''sanaṃ pūrvaṃ kāraṇapraṇavā(nvayaḥ)nvitam/
suṣuptirnāma tadvyāptāvyaktapaṅkajasaṃsthitiḥ
svapnaḥ śeṣāhipūrvaṃ tu vahniparyantamāsanam/
kṣīrārṇavādito bhāvāsanāntaṃ jāgradāsanam
tatra suptaṃ(ptiṃ) turīyaṃ vā karaśuddheḥ purā smaret/
svapnaṃ mānasayāgāttu pūrvaṃ turyoktakālataḥ
jāgradāsanakalpe tu viśeṣo gṛhyatāmayam/
svadehamantravinyāsāt pūrvamabdhyādikaṃ trayam
nyasedastrāmbunā prokṣya tāḍayitvā'strapuṣpataḥ/
tatraiva bhagavadyogapīṭhārcāyāḥ purottiram
nyasedādhāraśaktyādi bhāvapīṭhāntamāsanam/
praṇavenātha tadvyāptiṃ smṛtvā svārṇena tena vai
abhyarcya taduparyāsyapadmādyekatamānvitam/
yāgopaskarasaṃbhūtau bhagavantamanusmaran
vinītān śiṣyaputrādīn snātānājñāpayettadā/
pātraśuddhiṃ tataḥ kuryādyathā tacchṛṇu sattama!
amlakalkena toyena hemaṃ tāmraṃ ca śodhayet/
rājataṃ gṛhadhūmena śāntāṅgāreṇa vā punaḥ
bhasmamiśreṇa toyena lohayuktaṃ biśodhayet/
śaṅkhaśuktimayānāṃ ca lavaṇeva viśodhayet
phalapatramayānāṃ ca mṛdbhiradbhiśca śodhayet/
lepagandhāpanodena śuddhirbhavati kārayet
dravyaśuddhirbhavatyevaṃ yathāvadvidhi coditā/
athārkodayakālasya pūrvaṃ karma samārabhet
pracchannapaṭasaṃyuktaṃ pūjākāle prapūjayet/
pāpiṣṭhānāśramabhraṣṭānnāstikān vai na darśayet
āgamārthaṃ ca devānāṃ gamanārthaṃ ca rakṣasām/
kuryādghaṇṭāravaṃ tatra devatāhvānalāñchanam
śaṅkhādighoṣasaṃyuktaṃ geyavādyasamanvitam/
āvāhane tathā'bhyaṅge snānārambhāvasānayoḥ
tathā tilakadāne ca dīpe mātrānivedane/
nīrājane tvāharaṇe naivedyasya mahānasāt
tannivedanakāle tu pūrṇāhutyavasānake/
jalāharaṇakāle ca yānārohāvarohayoḥ
kavāṭayorvighaṭane tathā bandhe dvijottama!/
eteṣu nityakāleṣu śaṅkhamāpūrayet tridhā
pravṛttasyārcane viṣṇoḥ kṛtamaunasya tatvataḥ/
tasyāvikṣiptabuddhervai vāgdānaṃ suvirodhakṛt
ataḥ savyabhicāraṃ tu maunaṃ varjyaṃ kriyāparaiḥ/
śubhamavyabhicāraṃ yattatkāryaṃ sarvavastuṣu
yadaṅgasaṃketamayairavyaktairnāsikākṣaraiḥ/
kṛtamoṣṭhapuṭairbaddhairmaunaṃ tatsiddhihānikṛt
svayameva svabuddhyā yatsarvavastuṣu vartate/
śabdairanupadiṣṭaistu tanmaunaṃ sarvasiddhidam
karaśuddhiṃ tataḥ kuryādyathāva(ta)davadhāraya/
dve tale hastapṛṣṭhe dve sarvāścāṅgulayastathā
astramantreṇa saṃśodhya dhyānamudrānvitena tu/
kṛtvaivaṃ karaśuddhiṃ ca sthānaśuddhiṃ samācaret
dhyātvā devaṃ jvaladrapaṃ sahasrārkasamaprabham/
jvālākoṭisamākīrṇaṃ vamantaṃ jvalanaṃ mukhāt
tena saṃpūrayet sarvamābrahmabhavanāntimam/
digoghaṃ prajvalantaṃ ca bhāvayenmantratejasā
kṣmāmaṇḍalamidaṃ sarvaṃ smaret pakvaṃ ca vahninā/
mantrajena dvijaśreṣṭha! mṛṇmayaṃ bhājanaṃ yathā
sthānaśuddhirbhavatyevaṃ sudhākallolasecanāt/
bhāvayedatha digbandhaṃ kuryādāsye tu pāvakam
kirantamastramantraṃ ca bāhubhyāṃ dakṣiṇena vā/
digvidikṣu ca sarvatra virecya svāsanādbahiḥ
śarajālacitākāraṃ prākāraṃ bandhayedbudhaḥ/
yadvā tu pūrvavat kuryāddigbandhaṃ hṛdayādikaiḥ
astreṇa vai vidigbandhaṃ netreṇa tu athordhvataḥ/
ādityāyutadīptena jvalatkañcukarūpiṇā
kavacena tu tarjanyā rakṣārthamavakuṇṭhayet/
evaṃ kṛtvā tu digbandhaṃ prāṇāyāmamathārabhet
pramāthino dṛḍhasyātha cañcalasya tu cetasaḥ/
samādhiyogyatāsiddhyai prāṇādivijayāya ca
tamoni(barhaṇārthaṃ ca)rharaṇārthāśca kuryāt prāṇāyatīratha/
śarīre nāḍisaṃsthānaṃ tathā prāṇādisaṃsthitam
prāṇāyāmasvarūpaṃ ca jñātvā yāmān samācaret/
nāḍīcakraṃ pravakṣyāmi yathāvanmunipuṅgava!
nāḍīnāṃ kandanābhiḥ syādutpattisthānamuttamam/
dvisaptatisahasrāṇi nāḍayo'ntarvyavasthitāḥ
tiryagūrdhvamadhaścaiva dehaṃ vyāpya vyavasthitāḥ/
āgneyāḥ saumyarūpāśca saumyāgneyāstathaiva ca
āgneyā ūrdhvavadanāḥ saumyasaṃjñā adhomukhāḥ/
tiryaggatā nāḍayastu saumyāgneyā udāhṛtāḥ
nāḍīnāmapi sarvāsāṃ pradhānā daśa nāḍayaḥ/
iḍā ca piṅgalā caiva suṣumnā cordhvagāminī
gāndhārī hastijihvā ca pūṣā caiva yaśasvinī/
alambusā kuhūścaiva ko(ke)śinī daśamī smṛtā
suṣumnākhyā madhyanāḍī kandādūrdhvapravāhinī/
madhyanāḍyāḥ suṣumnāyā vāmadakṣiṇataḥ sthite
iḍapiṅgalasaṃjñe dve te tu nāsāpuṭāvadhī/
purataḥ pṛṣṭhatastasyā gāndhārī hastijihvake
vāmetarākṣyavadhike kandadeśāt samutthite/
pūṣāyaśasvinyākhye dve savyānyaśrotraniṣṭhite
kandādvai pādamūlāntā saṃsthitā syādalambusā/
kuhūrmeḍhrāntaparyantā pādāṅguṣṭhe tu kośinī
śukleḍā piṅgalā raktā gāndhārī pītavarṇakā/
hastijihvā kṛṣṇarūpā pūṣā syāt kṛṣṇapītakā
yaśasvinī śyāmavarṇā babhruvarṇā hyalambusā/
kuhūraruṇasaṃkāśā kośinī hyañjanaprabhā
evaṃ daśapradhānāstu nāḍayaḥ parikīrtitāḥ/
vāyavo daśa saṃproktāḥ śarīre nāḍiṣu sthitāḥ
prāṇo'pānaḥ samānaśca udāno vyāna eva ca/
nāgaḥ kūrmaśca kṛkaro devadatto dhanañjayaḥ
iḍākhyā vahati prāṇaṃ gāndhāryākhyā apānakam/
alambusā samānaṃ tu kuhūrvyānaṃ dvijottama!
udānaṃ tu suṣumnākhyā piṅgalā nāgasaṃjñitam/
pūṣā vāyuṃ tu kūrmākhyaṃ kṛkaraṃ tu yaśasvinī
hastijihvā devadattaṃ kośinī tu dhanañjayam/
vidrumābhau prāṇanāgāvindrakopopamāvubhau
kūrmāpānau khasaṃkāśau samānakṛkarāvubhau/
kḷñjalkasadṛśau devadattodānau dhanaṃjayaḥ
vyānaśca phenavarṇābhaḥ sarvaśāstreṣu niścayaḥ/
atha prāṇāyatiḥ--sā ca niśvāsocchvāsayorgateḥ
stambhanaṃ tatra niśvāso bāhyavātopayoginā/
ghrāṇenānayanaṃ vāyorantaḥ koṣṭhānilasya ca
bahirniṣkāsanaṃ nāsyā ucchvāso buddhipūrvakam/
abhyantarā stambhavṛttirvāyorantaḥ prapūraṇam
bāhyaṃ tu tadvat prathamaṃ prāṇasaṃrodhanaṃ viduḥ/
abhyantarāddvitīyastu stambhavṛttistṛtīyakam
bāhyā tatrādhamā prāṇadhāraṇā madhyamā matā/
abhyantarā stambhavṛttiruttamā dhāraṇā matā
sadā niśvāsarūpā tu bāhyā recakamucyate/
abhyantarā samucchvāsarūpā saṃpūrakastathā
śvāsocchvāsanirodhātmā stambhavṛttistu kumbhakaḥ/
ekadvitribhirudghātairmṛdumadhyamatīkṣṇakāḥ
krameṇaite bhavantyatra prāṇādernābhideśataḥ/
udgatasyāhatiḥ pūrvamudghātaḥ syāddvitīyakam
nivṛttirudarādūrdhvaṃ tasya cātha tṛtīyakam/
anyatra nigraho'syeha(syaiva) mṛduḥ pūrvo'tha madhyamaḥ
dvitīyastu tṛtīyo'tha tīkṣṇassvedādikāraṇam/
prāṇāyāmagaṇaṃ kuryāt pūrvamastreṇa recakam
tatra dvādaśamātrastu recakaḥ pūrakaḥ smṛtaḥ/
caturviśatimātrastu ṣaṭtriṃśanmātrakaṃ viduḥ
kumbhakaṃ cātha bhūyo'pi kevalānilaniḥsṛtiḥ/
yā sā prāṇāyatiḥ sā'pi recakākhyā vidhīyate
mātrāvyatikramānnyūnā viparyāse tu sā'sa(dha)mā/
tasmānmātrāviśeṣeṇa jñātavyā prāṇajiṣṇunā
jānuṃ pradakṣiṇīkṛtya na drutaṃ na vilambitam/
kuryādaṅgulivisphoṭaṃ sā mātrā parikīrtitā
prāṇāyamagaṇaṃ kuryāt pūrvamastreṇa recakam/
pūrakaṃ hṛdayenātha netramantreṇa kumbhakam
prāguktenācaredbhūyo recakaṃ dvijasattama!/
vāmetarāṅgulībhyāṃ tu pidadhadvāmanāsikām
nābhideśasthitaṃ dhyāyenmūlamantreṇa vai harim/
vāsanādoṣasaṃmiśrān daśaprāṇān sagarbhakān
agarbhaśca sagarbhaśca prāṇāyāmo dvidhā mataḥ/
japadhyānaṃ vinā'garbhaḥ sagarbhastadyuta(tsama)śca yaḥ
agarbhādgarbhasaṃyuktaḥ prāṇāyāmaḥ śatādhikaḥ/
ākṛṣyāstraṃ samuccārya dakṣiṇaghrāṇato bahiḥ
recayedvātacakraṃ tu daśanāḍīṣvavasthitam/
mātrayaikaikayā'nyonyaṃ mocayitvā'tra pūṣi(rvi)kām
dvābhyāṃ tu piṅgalāṃ dvābhyāṃ bahirnābhyāstu recayet/
virecyaivaṃ hariṃ tāvat saṃsthāpyādāya pāvakam
vātacakrasthitaṃ dhyāyettamevāntaḥ praveśayet/
dakṣiṇāṅguṣṭhato dvāraṃ pidadhadvāmanāsayā(sikām)
hariṃ savātacakraṃ taṃ mātrābhyāmiḍayoccaran/
hṛnmantramantaḥ saṃveśya taṃ dhyātvā hṛdaye sthitam
mātrācatuṣṭayenātha tena vātena piṅgalām/
dvābhyāṃ suṣumnāṃ gāndhārīṃ dvidvikābhistu pūṣikām
dvābhyāṃ dvābhyāṃ hastijihvālambuse ca yaśasvinīm/
kośinīṃ ca kuhūṃ caiva kramāt saṃpūrayet (yan) gatīḥ
nāsāpuṭādikādūrdhvaṃ netreṇāsīta kumbhavat/
ṣaṭtriṃśadbhistu mātrābhiratha nābhyagnimiśritaiḥ
paribhramadbhiḥ sarvatra tairvātairdoṣasaṃhatīḥ/
dhyātvā nirastā nāḍīśca śodhitāstu śanaiḥ śanaiḥ
kevalaṃ vātacakraṃ tu bahiḥ prāgvadvirecayet/
yadvā ṣoḍaśamātrā syādrecake dviguṇaḥ smṛtaḥ
pūrakaḥ kumbhako'pi syāt sacatuḥṣaṣṭimātrakaḥ/
nāḍīstā mocayet prāgvat ṣaṇmātrābhistu piṅgalām
nāḍīstu daśa tantrībhiḥ pañcamātrābhirarjayet/
prāṇāyāmamidaṃ proktamuttamādivibhedataḥ
triprakāre vidhāne'tra yathāsaṃbhavamācaret/
prāṇāyāmatrayaṃ kṛtvā pañca vā sapta vā'thavā
bhavet prāṇajayaḥ puṃsaḥ prāṇāyāmaḥ sa ucyate/
tatastu kāyaśuddhyarthaṃ varṇaṃ bhaumādi vinyaset / 139 //
bhūtaśuddhiṃ śrṛṇu mune! yathāvadanupūrvaśaḥ/
pṛthvyaptejonilākāśaṃ śarīraṃ bhūtapañcakam
indrajālopamaṃ viddhi jñānādyairujjñitaṃ guṇaiḥ/
malinaṃ cāsvatantraṃ ca retoraktodbhavaṃ kṣayi
yāvanna śodhitaṃ samyagdhāraṇābhirnirantaram/
tāvadetadayogyaṃ syānmantranyāsādivastuṣu
pañcabhirdhāraṇābhirvā dvābhyā vā śodhayettanum/
suṣumnādakṣiṇadvārānnirgamayya hariṃ bahiḥ
sahasraravisaṅkāśaṃ vṛttamaṇḍalamadhyagam/
taptakāñcanavarṇābhamāsīnaṃ parame pade
mantrātmānaṃ tu taṃ dhyātvā hyupari dvādaśāṅgule/
prabhācakraṃ tu tadadhastatvādhiṣṭhātṛsaṃyutam
niṣkalaṃ mantradehaṃ tu dhyātvā tu tadadhaḥkramāt/
turyaśrāṃ pītalāṃ bhūmiṃ cintayedvajralāñchitām
śabdādyaiḥ pañcabhiryuktāṃ nagadrumasamākulām/
puraprākārasusariddvīpārṇavapariṣkṛtām
saṃviśantīṃ smaredbāhyāt pūrakeṇa svavigrahe/
proccaraṃścaiva tanmantraṃ viśrāntāmatha cintayet
jānvoḥ pādatalaṃ yāvattayā vyāptaṃ krameṇa tu/
kumbhakena dvijaśreṣṭha! mantramūrtau svake tataḥ
śanaiḥ śanairlayaṃ yātāṃ gandhaśaktau ca mantrarāṭ/
gandhaśaktiṃ ca tāṃ paścādrecakena bahiḥ kṣipet
toyākhye ca mahādhāre, tatastoyaṃ ca vaibhavam/
sasamudrasaritsrotorasaṣaṭakaṃ ca sauṣadhim
yānyanyānyambubhūtāni bhūtāni bhuvanāntare/
ardhacandrasamākāraṃ kamaladhvajaśobhitam
vāruṇaṃ vibhavaṃ bāhye dhyātvā tenātha vigraham/
saṃpūrya pūrakākhyena karaṇena śanaiḥ śanaiḥ
ūrumūlācca jānvantaṃ śārīraṃ maṇḍalaṃ svakam/
tenākhilaṃ tu saṃvyāptaṃ kumbhakena smareddvija!
tanmadhye vāruṇaṃ mantraṃ dhāraṇākhyaṃ vicintya ca/
ammayaṃ vibhavaṃ sarvaṃ tanmantre vilayaṃ gatam
tatastaṃ rasaśaktau ca sā śaktirvahnimaṇḍale/
recakena vinikṣipya tato vāhnaṃ ca vaibhavam
trikoṇabhuvanākāraṃ dīptimadbhirvibhūṣitam/
vidyuccandrārkanakṣatramaṇiratnaiśca dhātubhiḥ
svaprakāśaśarīraistu aśarīraiśca khecaraiḥ/
cihnitaṃ svastikairdīptairdhyātvaivaṃ vibhavaṃ mahat
taijasaṃ muniśārdūla! tanmantraṃ cātha saṃsmaret/
tanmaṇḍalāntarasthaṃ tu proccaran vai tameva hi
praviṣṭaṃ pūrvavaddhyāyettenaiva karaṇena tu/
ānābheḥ pāyuparyantaṃ vyāptaṃ kṛtvā'vadhārya ca
taṃ vipra! vibhavaṃ sarvaṃ taijasaṃ paribhāvayet/
tanmantravigrahe śāntaṃ tanmatraṃ cānalātmakam
rūpaśaktau layaṃ yātaṃ śaktiḥ saṃvinmayī ca sā/
tayā mantraśarīraṃ svaṃ svaśaktyā vilayīkṛtam
recakena tu tāṃ śaktiṃ vāyvādhāre bahiḥ kṣipet/
tatastu vāyavīyaṃ vai vibhavaṃ bāhyataḥ smaret
vṛttaṃ rājopalābhaṃ tu bimbairyuktaṃ tu(sva)taijasaiḥ/
pūrṇaṃ nānāvidhairgandhairanekaistadguṇaistathā
svamantreṇa samākrāntaṃ dhāraṇākhyena saṃsmaret/
tathā svarūpaṃ tanmantraṃ dhyātvoccārya samāharet
pūrvoktakaraṇenaivaṃ ghrāṇāgreṇa śanaiḥ śanaiḥ/
ākaṇṭhaṃ nābhideśāntaṃ tena vyāptaṃ tu bhāvayet
prāguktakaraṇenaiva vāyavyaṃ vibhavaṃ tu tam/
adhiṣṭhātṛlayaṃ yātaṃ smṛtvā taṃ ca mahāmate!
sparśākhyāyāṃ mahāśaktau tāṃ śaktimavinaśvarīm/
vyāptiṃ nityāmanityāṃ ca svaśaktivibhāvānvitām
śabdākhye tu mahādhāre nikṣipedvyomamaṇḍale/
dhyātvā'tha vibhavaṃ sarvaṃ vyomākhyaṃ vigrahādvahiḥ
nānāśabdasamākīrṇaṃ nīrūpaṃ cāñjanaprabham/
avigrahaiḥ śabdamayaiḥ pūrṇaṃ siddhairasaṃkhyakaiḥ
tanmadhye dhāraṇāmantraṃ vyomākhyaṃ saṃsmareddvija!/
dhārayantaṃ svamātmānaṃ svasāmārthyena savadā
śabdamātramarūpaṃ tu vyāpakaṃ vibhaveṣvapi/
dhiyā ca saṃparicchinnaṃ kṛtvā vinyasya vigrahe
prāguktakaraṇenaiva tena vyāptaṃ ca bhāvayet/
ākaṇṭhādbrahnarandhrāntaṃ vyomākhyavibhavena ca
sandhārya kumbhakenaiva yāvatkālaṃ tu yoginā/
dhyāyet pariṇataṃ paścāt svamantre tu mahāmune!
vyomākhyaṃ dhāraṇāmantraṃ śaktau piraṇataṃ smaret/
(ghrāṇopasthau dharaṇyāṃ ca rasanāpāyutoyake
dṛṣṭipādau hutavahe tvakkarau vāyumaṇḍale/
vākcchrutī vyomatatve tu layasyādau saha smaret)
tāṃ śaktiṃ brahmarandhreṇa prayāntīmanubhāvayet/
yuktāṃ śakticatuṣkeṇa gandhādyenāvinaśvarīm
āśrayenniṣkalaṃ mantraṃ tatvādhiṣṭhātṛsaṃyutam/
samantraṃ vibhavaṃ bhautamevamastaṃ nayet kramāt
caitanyaṃ jīvabhūtaṃ yat prasphurattārakopamam/
bhāvanīyaṃ tu viśrāntaṃ niḥsṛtaṃ bhūtapañjarāt
niṣprapañce pare mantre pañcaśaktyākhyavigrahe/
anena kramayogena jīva ātmānamātmanā(m)
īkṣeta taddhṛdākāśe acalaṃ sūryavarcasam/
sphuraddyutibhirākīrṇamīśvaraṃ vyāpakaṃ param
tato mantraśarīrasthaḥ samādhiṃ cābhyaset param/
gandhatanmātra pūrvābhiryuktatvāt pañcaśaktibhiḥ
heyaṃ cetthamidaṃ buddhvā yadā tatsthānabṛṃhitaḥ/
atṛpto'kṛtakṛtyaśca mantrahṛtpadmasevanāt
ṣaṭpado hyātmatatvaśca jñānarajjvavalambya ca/
hṛtkoṭarordhvānniryāntaṃ svātmānaṃ svātmanā smaret
bhārūpanāḍimārgeṇa mantravahneḥ śikhā hi sā/
padmasūtrapratikāśā suṣumnā cordhvagāminī
tadbrahmarandhragāṃ smṛtvā supathā tena sattama!/
śanaiḥśanaiḥsvamātmānaṃ recayejjñānavāyunā
māntraṃ karaṇaṣaṭkaṃ ca evamavyāpakaṃ tyajet/
prāpnuyācca tadūrdhvāttu yaḥ parāt prabhuvigrahāt
udito dvijaśārdūla! tejaḥ puñjo hyanūpamaḥ/
tatprabhācakranābhisthasvānandānandananditaḥ
evaṃ padātpadasthasya hyātmatatvasya vai tataḥ/
tatvanirmuktadehasya kevalasya cidātmanaḥ
udeti mahadānandaḥ sā śaktirvaiṣṇavī parā/
aluptakarmakartāraṃ jīvaṃ kṛtvā tamātmasāt
yatroditā ca tatraiva punarevāvatiṣṭhate/
tacca saṃkalpanirmuktamavācyaṃ viddhi sattama!
evaṃ svasthānamāsādya tyaktvā bhautaṃ ca vigraham/
tatra sthito dahet piṇḍaṃ śaktitanmātravarjitam
ṣāṭkauśikamasāraṃ ca nirdaṇḍa(gdha)tṛṇarūpiṇam/
icchānirmathanotthena mantrajena tu vahninā
tenāṅghrideśādārabhya taṃ piṇḍaṃ jvalitaṃ smaret/
dakṣiṇāṅghrerathāṅguṣṭhaprāntadeśe śikhākṣaram
dhyātvā yugāntahutabhugrūpajvālāśatāvṛtaṃ/
tena svavigrahaṃ dhyāyet prajvalantaṃ samantataḥ
nābhikandāntaroddeśe netramantreṇa pāvakam/
dhyāyejjvālāgaṇopetaṃ ninayettena bhasmasāt
dahanena svakaṃ deha hṛnmantraṃ bhāvayaṃstataḥ/
dehajāṃ bhāvayejjvālāṃ mantranāthe layaṃ gatām
bhasmarāśisamaprakhyaṃ śāntāgniṃ tamanusmaret/
(sāhalādena susūkṣmeṇa vyāpinoṃkārapūrviṇā
namo'ntena tu tadbhasmapātaṃ dhyānānvitastataḥ/)
tadvācakena tadbhasma yātaṃ dhyātvā itastataḥ
tataḥ samantraṃ tadbimbaṃ pūrṇacandrāyutopamam/
dhyātvā tanniḥsṛtenaiva tvamṛtaughena cāmbarāt
plāvayeddehajāṃ bhūtiṃ sarvaṃ dhyāyet sudhātmakam/
tatrādhāramayīṃ śaktiṃ madhye vinyasya vaiṣṇavīm
bījabhūtāṃ ca sarvasya tadutthaṃ cāmbujaṃ smaret/
ṣaḍadhvaṃ tatvabhūtaṃ ca sitaṃ tejomayaṃ śubham
maṇḍalatritayākīrṇaṃ sphuratkiraṇabhāsvaram/
mantrātmānaṃ ca tanmadhye dhyāyennārāyaṇaṃ prabhum
niṣkalaṃ kevalaṃ śuddhaṃ pañcasanmantravigraham/
tanmantraśaktibhirbhūyo bhāvayenmūrchitaṃ dvija!
vyomādipañcabhūtīyaṃ māntramīśvarapañcakam/
tebhyo'tha prasarantaṃ ca vyomādyaṃ vibhavaṃ smaret
saṃyogajanitaṃ piṇḍaṃ dhyāyedvibhavapañcakāt/
sahasrasūryasaṃkāśaṃ śatacandragabhastimat
nirmalasphaṭikaprakhyaṃ jarāmaraṇavarjitam/
janitvaivaṃ svapiṇḍaṃ tu paramaṃ bhogamokṣayoḥ
sādhanaṃ muniśārdūla! sahajaṃ sarvadehinām/
tamāsādya krameṇaiva sisṛkṣālakṣaṇena ca
svapadānnistaraṅgācca kṛtvā śaktyā sahodayam/
svānandaṃ ca mahānandāt svānandasyāpyapāśrayāt
mārīcaṃ nābhasaṃ cakraṃ tasmādrūpaṃ svakaṃ ca yat/
sūryakoṭikarābhāsaṃ prasphurantaṃ svabhāsasā
kadambagolakā(ā)kāraṃ niśāmbukaṇanirmalam/
evamātmānamānīya svasthānāt svātmanā dvija!
viśenmantraśarīraṃ svaṃ brahmarandhreṇa pūrvavat/
jyotsnānāḍīpathenaiva puryaṣṭakakajāntaram
svavācakaṃ bhāvayan vai dhvaninā niṣkaḻena tu/
tatastu niṣkalānmantrādyāvadbhautaṃ ca vigraham
pañcakaṃ cābhimānaṃ tu āsādyālokavigraham/
svamantrādamṛtaughena secayedvigrahaṃ svakam
tataḥ svamantraṃ tadbimbamākṛṣya hṛdi vinyaset/
nistaraṅgā parā śaktirmahānandamayī ca sā
svānandācca prabhācakraṃ rūpamātmīyabhāsvaram/
sauṣumnastādṛśo mārgaḥ piṇḍamantraśca niṣkalaḥ
satyādyo mantraśaktyogho dhāraṇeśvarapañcakam/
teṣāṃ vibhavasaṅgho yaḥ piṇḍastatsāmudāyikaḥ
smarellolīkṛtaṃ sarvamapṛthak ca pṛthak sthitam/
sthūlasūkṣmaparākhyena trividhena tu sattama!
karaṇenoditā samyak śuddhireṣā ca bhautikī/
śodhitaiḥ pañcabhirbhūtaiḥ pṛthivyādyaiḥ khapaścimaiḥ
ghrāṇajihvākṣitvakchrotrarūpajñānendriyāṇi ca/
upasthapāyupādākhyapāṇivāgātmakāni ca
karmendriyāṇi pañcaiva śodhitāni bhavanti hi/
tatrāpi pūrakādīnāṃ kāla āyāmavatsmṛtaḥ
dhāraṇāpañcakenaivaṃ mukhyakalpe prakīrtitā/
anukalpe tu tāṃ vakṣye yathāvadvinibodha me
kṣmājalānalavāyvākhyanābhasīyaṃ mahāmate!/
dhāraṇāpañcakaṃ caiva saṃkṣiptaṃ vihitaṃ dvayam
dahanāpyāyanāccaiva yadā dehāt svaśuddhaye/
nābhikṣetragataṃ dhyāyenmārutaṃ kavacena tu
nayeddehagataṃ tena śoṣabhāvaṃ rasaṃ dvija!/
nābhikandāntaroddeśe netramantreṇa pāvakam
dhyāyejjvālāgaṇopetaṃ ninayettena bhasmasāt/
dahanena svakaṃ dehaṃ hṛnmantraṃ bhāvayaṃstataḥ
tiṣṭhedgaganamāśritya śiromantreṇa bhāvayet/
jalaṃ muktāphalasvacchaṃ tadudbhūtamatha smaret
śikhāmantreṇa kamalaṃ vasudhāguṇalakṣaṇam/
tadadhiṣṭhātṛbhāvena nayedātmani sattama!
dhyāyettadutthitaṃ kośaṃ bhūtatatvamayaṃ vapuḥ/
hṛdayādīn smaran pañcatatvānāṃ kāraṇātmanām
tataḥ samācarennyāsaṃ tasmin dhyānotthite pure/
mukhyānukalpabhedena bhūtaśuddhiḥ prakrīrtitā
iti śrīpāñcarātre pārameśvarasaṃhitāyāṃ kriyākāṇḍe samādhivyākhyānaṃ nāma tṛtīyo'dhyāyaḥ //
Original text: parameśvarasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0