Parameshvara Samhita · Chapter 25
// śrīḥ //
pañcaviṃśo'dhyāyaḥ
sanakaḥ ---
bhagavan! samyagākhyātaṃ sudarśananṛsihnayoḥ/
mantrarūpaṃ mahāyantraṃ bhajatāmīpsitapradam
tasmādbhajanarūpaṃ ca vada sānugraho'si me/
śāṇḍilya :---
hitāya sarvalokānāṃ yantrametadudāhṛtamū
vidhinā pūjito yena sarvaṃ tena samāpyate/
mayā te śrotukāmāya vaṣyate yajanakramaḥ
prāgvatsnānādikaṃ kṛtvā praviśya yajanālayam/
prakṣālya pādāvācamya sottarīyaḥ svalaṃkṛtaḥ
dhṛtordhvapuṇḍraḥ kusumaiḥ dvārsathānabhyarcya pūrvavat/
kavāṭoddhāṭanaṃ kṛtvā praviśyābhyantare vibhum
praṇipatya ca gāyatryā pāṇiprakṣāḻanādimam/
arcāyāṃ viṣṭare yantre kṛtvā mārgatrayaṃ' tataḥ
prāsādaṃ śodhayitvā'sya purataḥ phalakādike/
prokṣite cāstramantreṇa saṃmukhaṃ rucirāsane
samāsīnaḥ svapārśvastha yājñīyaṃ cādhivāsanam/
karaśuddhiṃ sthānaśuddhiṃ kṛtvā'streṇa yathāpuram
pāṇibhyāmuktamantreṇa saṃyuktenāstramudrayā/
pūjāsthānagadān vighnān bāhyato'dṛśyavigrahān
virecya bandhanaṃ kuryāt dikṣu caiva vidikṣu ca/
kavacenāvakuṇṭhyātha prāṇānāyamya pūrvavat
tatvāni copasaṃhṛtya dehasthānyātmanā saha/
sarvatatvavinirmuktaṃ vigrahaṃ kevalaṃ tataḥ
śodhayeddhāraṇābhiśca śoṣaṇādyābhirūrdhvataḥ/
turyādyante pade devaṃ sudarśanatanuṃ smaret
balātmanā'sya marutā kavacena tanuṃ svakām/
śoṣayitvā, daheddehaṃ dakṣāṃguṣṭhādya(deśa)ṣataḥ
kalpāntapāvakajvālā sahasrāyutadīdhitim/
bhāvayitvā śikhāmantraṃ tena dagdhamanusmaret
dṛnmantraṃ pūrṇacandrābhamamṛtāsāravarṣiṇam/
vāmāṃguṣṭhāgrato dhyātvā secitaṃ tena bhāvayet
viniyuktāṃstato mantrān varmādyāṃ choṣaṇādiṣu/
mantreśvare layaṃ yātāniti sañcintya bhāvayet
ānandāmṛtasaṃpūrṇaśītāṃśuśatasaprabham/
tatprāntairamṛtaughaiśca bṛṃhitāṃ bhāvayettanum
tasmāttatvāni vinyasya saṃhṛtāni yathākramam/
svātmanā tāmadhiṣṭhāya mantranyāsaṃ samācaret
akārādikṣakārāntamātṛkāṃ mantramātaram/
vinayset karayoḥ pūrvaṃ vigrahecakramāllapan
kṛtvaivaṃ vyāpakanyāsamādityātapasaprabhaḥ/
dakṣetarakrameṇaiva śākhāsu talayorapi
aṃguṣṭhādikaniṣṭhāntamekaikasyāscatuścatuḥ/
evaṃ dviviṃśakaṃ nyasya talayordaśakaṃ tataḥ
madhye ca tri(dik) catuṣke ca pañcakaṃ pañcakaṃ tathā/
praṇavadvayamadhyasthānyevaṃ nyastvā karadvaye
vyāpakanyāsapūrvaṃ tu svaśarīre'pi vinyaset/
mūrdhnaḥ pādatalaṃ yāvat pāṇibyāṃ tapanāṃśuvat
vyāpayitvā tato nyāsaṃ pṛthageva samācaret/
keśānte vaktravṛtte ca netrayoḥ śravaṇadvaye
ghrāṇarandhradvaye gaṇḍadvaye dakṣetarakramāt/
uttarādharayogena dantayostacchadadvaye
mūrdhni nyaset svarānanyān savisargānanantaram/
kavargaṃ dakṣiṇe bāhau sandhipañcagataṃ kramāt
vāme tathā cavargaṃ ca pādayordakṣiṇāditaḥ/
sandhigau ṭatavargau ca pūrvavattundapārśvayoḥ
pṛṣṭhe nābhau ca hṛdaye pavargaṃ dhātusaptake/
yādisāntāni varṇāni hakāraṃ hṛdayāntare
kṣakāraṃ hṛdayākāśe nyastvaivaṃ mātṛkāṃ purā/
tataḥ śaktyā paḍarṇaṃ tu nyaset karaśarīragam
karanyāsaṃ purāviddhi tacchṛṇuṣva munīśvara!/
puṭīkṛtena tārābhyāṃ mantreṇaiva śaśaktinā
nakhāntaṃ maṇibandhādyaṃ prāgvat pāṇidvayaṃ mṛjet/
ādyante tāraśaktyāḍhcaiḥ ṣaḍbhirvarṇaiḥ sabindukaiḥ
aṅguṣṭhādikaniṣṭhāntaṃ nyastvā madhyamaparvasu/
vinyaset karajāgreṣu caramaṃ varṇameva ca
evamarṇāni vinyasya hṛdayādīni vinyaset/
mūlāgraparvasvaṅgāni varṇanyāsakrameṇa tu
pāṇibhyāmālabheddehamāmūrdhnaścaraṇāvadhi/
kṛtvaivaṃ vyāpakanyāsamaṅganyāsaṃ samācaret
mūrdhni vaktre ca hṛdaye nābhau guhye ca pādayoḥ/
sṛṣṭinyāso bhavedeṣa syādaṅgopāṅgavat sthitiḥ
pādayorguhyake nābhau hṛdi vaktre ca mūrdhani/
pādādiśca śiro'ntstu saṃhṛtinyāsa ucyate
hṛdi mūrdhni śikhāyāṃ tu skandhayoḥ karamadhyataḥ/
netrayornyasanīyāni svairmantrairuditaiḥ kramāt
hṛdayādīni vinyasya paścāt pāṇitaladvaye/
vinaysedastrasaṃghaṃ ca aṣṭakaṃ vā dviraṣṭakam
kirīṭaṃ kaustubhaṃ mālāṃ śrīvatsaṃ ca yathāpuram/
dakṣiṇottarayoraṃse icchāśaktiṃ svapārśvayoḥ
ūrumūle manastatvaṃ nyastvā mantramayaṃ svakam/
bhāvayedahamityantaḥ sudarśanavapurhariḥ
gāyatryā vartayedbāhye svātmānaṃ cakramudrayā/
cakrajvālāvaliṃ vipra! parito maṃtravittamaḥ
bhāvanājanitaṃ yāgamācaredādicoditam/
niyamya karaṇagrāmaṃ prāgvad vai jñānagocare
āsanaṃ kalpayenmāntramāmūlādhṛdayāvadhi/
ādhāraśakterārabhya cidbhāvāsanapaścimam
puroktaṃ bāvayedūrdhve mantraiśvaryaṃ triviṣṭapam/
sādhāraṇamidaṃ jñeyaṃ sudarśananṛsiṃhayoḥ
pṛṣṭhabhāge'vatīrṇābhyāṃ bahirvā hṛdayāmbare/
viṣṭarāsanasahkalpakārye bhāvāpanopahṛt
hṛtpajhakarṇikordhvasthā śabdabrahnamayī purā/
akṣagarbhagataṃ nādaṃ nadantī mantragarbhitam
śaktiḥ śāntātmano viṣṇoḥ sādhakaiśca vaśīkṛtā/
śabdaśaktiḥ samudgītā viṣṭarārkakhamadhyagā
varṇatvaṃ samanuprāptā santatirnādarūpiṇī/
akārādikṣakārāntavarṇapārāvasānataḥ
nistaraṅge pare vyomni kalanārahite śubhe/
turyātīte pade devaḥ prakāśānandabṛṃhitaḥ
sadbrahnavāsudevākhyaḥ pūrṇaṣāḍguṇyavigrahaḥ/
mahāvibhūtisaṃpūrṇaḥ savaśaktimayaḥ prabhuḥ
saṃśāntaparamānandasvarūpaḥ satatoditaḥ/
śaṅkhacakrāhkitanurvaradābhayapāṇikaḥ
sahasrasūryasaṅkāśaḥ sahasrendugabhastimān/
svaprakāśaiḥ kirīṭādyaiḥ nūpurāntairalaṃkṛtaḥ
śrīvatsakaustubhopeto vanamālāvirājitaḥ/
pītakauśeyabasanaḥ prasannavadanekṣaṇaḥ
dantapaṃktiśaśijyotsnāvidyotitadigantaraḥ/
sevitaśca śriyā puṣṭyā viśeṣābyāṃ samantataḥ
śaṅkhacakrādidivyāstraiḥ sarvatattvātmakaiḥ sadā/
vijñānabhāvanābhāvyo nirāśīḥkarmakāribhiḥ
abhyāsayogasiddhyarthaṃ bahirantaśca nityaśaḥ/
bimbapīṭhādiklṛpteṣu vṛttisthāneṣu teṣu ca
paravyūhādirūpeṇa pūjitaḥ sarvamṛcchati/
tato nityoditastatvāt prakāśāhlādalakṣaṇāt
sādharmyalakṣaṇaṃ prāpya bhaktānugrahakāmyayā/
kriyāśaktimadhiṣṭhāya ja gaduddharaṇodyatām
cidaṃśaṃ prādurabhavat prakāśānandabṛṃhitam/
durdarśanaṃ prakāśena sādhusantāpakāriṇām
āhlādena svabhaktānāṃ sudarśanamitīritam/
ṣaḍadhvordhvagato devo bhūtvā kālānalātmanā
bhaktānāṃ duritaṃ hanti cintito nṛharirhariḥ/
yena saṃpūjitāvetau tejasātīva nirbharau
sa tejasvī ca bhū( pū )tātmā sarvatra ca sukhī bhavet/
jñātvaivaṃ mantrasadbhāvamārabhedyajanakriyām
parasmādbhagavattatvāccitsvarūpaṃ parātmakam/
manasā mantramuccārya viṣṭarordhve'vatārya ca
vācyavācakabhāvena dvidhā saudarśanaṃ vapuḥ/
sākāro vācyarūpaḥ syānmantrarūpastu vācakaḥ
praśastau tāvubhau syātāṃ parāparavibhāgataḥ/
vācyarūpaṃ paraṃ vidyādaparaṃ mantrayantritam
jñātvaivamudayaṃ kuryāt parasūkṣmādibhāvanam/
jyotīrūpaṃ paraṃ vidyāt nādāntāhlādalakṣaṇam
cicchaktilakṣaṇaṃ sūkṣmaṃ śiraḥpāṇyādigarbhitam/
liṅgamātraṃ prakāśāḍhcaṃ bhāviprasaradharmi yat
saḥ sthūlo vyaktarūpaḥ syādvācyavācakarūpayoḥ/
mantrāṇāṃ śabdarūpāṇāṃ tisro'vasthāḥ parādikāḥ
paśyantyādyāḥ parijñeyāḥ svaṃ paraṃ tvaparaṃ tridhā/
ādyastatraiva tāraḥ syāddvitīyo bījasaṃjñitaḥ
tṛtīyaḥ padamantrādyastviti bhāvyo bhavennṛbhiḥ/
sānnidhyaṃ saṃmukhībhāvaḥ sannirodho'pi pūrvavat
mantranyāsādikaṃ kṛtvā layabhogārcanaṃ tathā/
sakarṇikesaradaḻasaṃyukteṣvambujeṣvapi
bhūpurādiṣu sarvatra mantrāṇāṃ liṅgarūpiṇām/
mūrtīnāṃ keśavādīnāṃ mantrāṇāmarcanaṃ tataḥ
prāguktairvidhivanmantrairbhogayāgavadācaret/
śirordhve devadevasya bhāvayedindumaṇḍalam
tatsrutairamṛtaughaiśca kuryādarghyādikalpanam/
ṣoḍaśairupacārairvā dviguṇairvā caturguṇaiḥ
rājavatprīṇanaṃ kṛtvā homaṃ kuryāttathāvidham/
nābhicakrakṛte kuṇḍe ṣaṭkoṇe guṇamekhale
nirmathya bhāvanodbhatāmaraṇiṃ jñānarajjunā/
samutpādya ca cidvahniṃ sarvasaṃskārasaṃskṛtam
sadaivordhvaśikhaṃ dīptaṃ śuddhaṃ bhagavadātmakam/
nābikuṇḍagataṃ jñātvā tejaḥ śaktyupabṛṃhitam
hṛdabjagaganordhvasthaṃ mūlamantraṃ samuccaret/
plutadhyānasamopetaṃ satyānte'smin layaṃ gate
nistaraṅge pare prāpte brahnasthaṃ pūrṇavāritaiḥ/
dhyānasruveṇa cāhṛtya sandhimārge'mṛtādhvanā
hṛdayādavatīrṇasya jvālāgrāvasthitasya ca/
mantranāthasya śirasi vasudhārāmiva kṣipet
cidagnimevaṃ santarpya jvālāgrāvasthitaṃ prabhum/
hṛdabjakarṇikāntasthaṃ bhūyo bhāvyāhutikriyāḥ
samāpya vidhivat pūjāmaparāṅge hariṃ sthitam/
svamantreṇārcayitvā'tha homāntaṃ bhāvanāmṛtaiḥ
tadante yantrarūpasya mukhadvayagatasya ca/
pantrasaṃghasya pūrṇāntaṃ kṛtvā santarpaṇaṃ tataḥ
viṣṭarasthaṃ yajedbāhye tvarcārūpamukhadvaye/
mūrtairarghyāṃdibhirbhogairvidhivatsamupāhṛtaiḥ
prāgvadarghyādipātrāṇāṃ pūjanaṃ sthāpanaṃ tathā/
daihavinyastamantrāṇāṃ garbhadvārasthapūjanam
dhātāraṃ ca vidhātāraṃ pracaṇḍaṃ caṇḍapūrvakam/
pūrvapaścimayorbāhyamaṇṭapadvārayoḥ kramāt
jayaṃ ca vijayaṃ cātha subhadraṃ cātha bhadrakam/
sūryācandramasau pūjyau dakṣetaragavākṣayoḥ
kṛtvaivaṃ dvārayāgaṃ tu praviśyābhyantaraṃ tataḥ/
ādhāraśakterārabhya yantraviṣṭarapaścimam
mantramāsanamabyarcya gaṇanāthādikaṃ tathā /
pratiṣṭhitasya devasya kuryādāvāhanaṃ tataḥ
bimbahṛtkamalākāśāccaitanyamamalaṃ param/
prakāśānandarūpaṃ ca nityoditamanūpamam
karṇikāmadhyamāśritya niviṣṭamanubhāvayet/
mūlamantraṃ samuccārya prabuddhaṃ bhāsvaraṃ tataḥ
mantranyāsaṃ tataḥ kuryādyathā dehe svake tathā/
sthāneṣu hṛdayādīni cakrādyastravarāṇi ca
bhūṣaṇādīni vinyasya mastakādeḥ samāni ca/
ratnarāśiprakāśāni layākhyenārcayettataḥ
karṇikādiṣu yantrasthān bhāsvadrūpāṃstathaiva ca/
āsanādyaiśca sāṃspaśairhṛdayaṃgamapaścimaiḥ
prīṇayitvā vidhānena mūrtisaṅghasamanvitam/
japtvā mantraṃ yathāśakti tannivedya yathā purā
pāścātyayantramadhyasthamevaṃ narahariṃ tataḥ/
sāṅgaṃ saparivāraṃ ca sayantrārṇaṃ samarcayet
iti saṅkṣepataḥ proktaṃ mahāyantrārcanaṃ param/
prīṇayedagnimadhyasthaṃ samidbhiḥ prāgudīritaiḥ
abhīṣṭaphalasidhyarthaṃ kāmyairapi viśeṣataḥ/
iti śrīpāñcarātre pārameśvarasaṃhitāyāṃ kriyākāṇḍe saudarśanamahāyantra bāhyābhyantarayāganirṇayo nāma pañcaviṃśo'dhyāyaḥ/
****************
Original text: parameśvarasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0