Language

ENहिગુ
Scripture Library

Parameshvara Samhita · Chapter 22

22.1

// śrīḥ //
dvāviṃśo'dhyāyaḥ
sanakaḥ ---
saṃprokṣaṇavidhānaṃ me prabrūhi munisattama!/
prāyaścitteṣu sarvatra praśasto yastu pūrakaḥ

22.2

śāṇḍilyaḥ ---
prāsādapratimāpīṭhe pramādādeva dūṣite/
samāhite yathāpūrvaṃ pūjālope viśeṣataḥ

22.3

caṇḍālapatitodakyāsūtikādiśavādibhiḥ/
sūtakairmṛtakairvā'pi nityāśaucaiśca garhitaiḥ

22.4

śilpibhirvedavāhyaiśca mūrkhairajñātajātibhiḥ/
viṇmūtrarudhirāpeyaretobhirdūṣite sati

22.5

janane maraṇe nṝṇāṃ mandire rāṣṭrasaṃkule/
śvasṛgālakharādyaiśca vāyasaśyenajātibhiḥ

22.6

spṛṣṭe bimbe tu saṃdṛṣṭe tantrāṇāṃ saṅkare sati/
evamādiṣu sarveṣu saṃprokṣaṇavidhirbhavet

22.7

dauṣairupahataṃ jñātvā prāsādapratimādikam/
asaṃprokṣyārcanaṃ kurvan rājānaṃ rāṣṭramaम़ñjasā

22.8

devatāyatanaṃ grāmaṃ nāśayennātra saṃśayaḥ/
tasmāt saṃprokṣaṇaṃ kārya prāsādapratimādiṣu

22.9

purā saṃprokṣaṇadinaṃ rājarāṣṭrābhivṛddhidam/
niścayīkṛtya kālajñaiḥ purastāduktavāsare

22.10

aṃkurānarpya vidhivat pascāt saṃśodhite gṛhe/
sarvatra gomayāmbhobhiḥ puṇyāhoktipurassaram

22.11

saṃprokṣya pañcabhirgavyaiḥ kuśodakasamanvitaiḥ/
mūlaberādibimbānāṃ ṣaḍ‌bhiḥ siddhārthakādibhiḥ

22.12

pavitrāvartitairadbhirbahuśaḥ kṣāḻane kṛte/
pradhānadinapūrvasyāṃ rātryāṃ yāgādimaṇṭape

22.13

toraṇadvārakalaśavitānadhvajaśobhite/
dīkṣādhivāsavat kṛtvā kuṃbhe vai maṇṭapasthale

22.14

pūjanaṃ vibhavenaiva japāntaṃ mūlamandire/
kṣīrādyaiḥ pañcaviṃśadbhiḥ snāpayed‌dhruvakautukam

22.15

lepabhittipaṭasthasya purastādbhadraviṣṭare/
karmārcāmathavā kūrcaṃ darpaṇe pratibimbitam

22.16

saṃsnāpya vidhivat kuṃbhaiḥ sthāpitairagramaṇṭape/
utsavārcādi bimbānāmahgānāmāśrayātmanām

22.17

pūjanaṃ snapanaṃ kāryaṃ pāścātyaṃ yāgamaṇḍape/
tatrasthe havanaṃ kuṇḍe śaṅkhacakrādilakṣaṇe

22.18

madhukṣīrādibhiḥ kāryaṃ sahasraśatasaṅkhyayā/
karmabimbaṃ vinānyeṣāṃ bimbānāmaṅgarūpiṇām

22.19

dakṣiṇe maṇṭapasyātha śayanaṃ kalpayenmahat/
tilataṇḍulaśālīnāṃ bhārairvastrādibhiḥ saha

22.20

tadūrdhve śāyayedarcāṃ vidhivadbaddhakautukām/
saṃpūjya kambaḻādyaiśca chādayettāṃ sitādibhiḥ

22.21

varṇakairmaṇḍalaṃ kuryāccakrāmburuhabhūṣitam/
yāvat prabhātasamayaṃ bimbasthasya samīpataḥ

22.22

deśiko mūlamantrasya japenaiva nayenniśām/
prabātāyāṃ tu śarvaryāṃ kṛtasandhyāvidhirguruḥ

22.23

catuḥsthānārcanaṃ kṛtvā pūrvavat snapanānvitam/
muhūrte śobhane prāpte navavastrapariṣkṛtam

22.24

sottarīyopavītaṃ ca kṛtakautukabandhanam/
samastatatvavinyastamabhyarcyārghyādibhiḥ kramāt

22.25

tāsu svahṛdayāmbhojāt puṣpāñjalipurassaram/
agrāhyamaparicchedyamamūrtamamalaṃ mahat

22.26

nityaśuddhamanaupamyaṃ susūkṣmamacalaṃ sphuṭam/
saccidrūpaṃ ca sāmānyaṃ bhāsvaraṃ sudṛḍhaṃ mahat

22.27

[tejastu saṃkramayyātha daṇḍavat praṇipatya tu/
vinivedya vibhoḥ sarvaṃ kṛtaṃ karma dvijottamāḥ

22.28

utthāpyotsavabimbādīn pūrvavanmaṅgalaiḥ saha/
mahākumbhaṃ ca purato vāhayan mūrtipādibhiḥ

22.29

karakāstraṃ samādāya tvācāryaḥ purato vrajet/
śalākāmātrayā'cchinnadhārayā secayan bhuvam

22.30

prādakṣiṇyena dhāmāntaḥ praveśya munipuḍgavāḥ!/
mahotsavoktamārgeṇa kumbhaprokṣaṇamācaret

22.31

dvārāvaraṇadevāṃśca ālayaśrayavartinaḥ/
khageśaviṣvaksenādīn parivārāṃśca sarvasaḥ

22.32

kumbhāvaśiṣṭatoyena prokṣayet sarvataḥ kramāt/
avaśiṣṭaṃ kumbhatoyaṃ balipīṭhe'bhiṣecayet

22.33

evaṃ samprokṣya vidhivat prāsādāntaḥ praviśya ca/
karasthaṃ kautukaṃ cātha hṛdayena visṛjya tu

22.34

gobhūhemādikaṃ datvā sarvadoṣapraśāntaye/
devamarghyādinābhyarcya havirantaṃ viśeṣataḥ

22.35

brāhnaṇān bhojayet paścāt sahasraṃ śatameva vā/
sadyo vā sakalaṃ tvevaṃ kuryāt saṃprokṣaṇaṃ vibhoḥ

22.36

puṣpāṃkurapuraskaṃ tu tattaddoṣapraśāntaye/
na tithirna ca nakṣatraṃ kālavelā na vidyate

22.37

sadyaḥ samprokṣaṇaṃ viprāḥ! niśi vā divase'pi vā/
prāyaścittavilambe tu kuryāt kālanirīkṣaṇam

22.38

iti samprokṣaṇaṃ proktaṃ sarvaṃ cāpi dvijottamāḥ!/}
sthāpanaṃ pañcagavyasya sarvābyudayasādhanam

22.39

nāgayoga iti khyātaḥ sārparkṣakaraṇakṣamaiḥ/
ṛkṣeṇa vānayorekayogasyānnāgasaṃjñitaḥ

22.40

purā tanniścayīkṛtya kartavyamiti sattamaiḥ/
tadarthamaṃkurānarpya dravyāṇi samupāharet

22.41

manaśśilāṃ harītālamañjanaṃ śyāmasīsake/
saurāṣṭraṃ rocanaṃ caiva gairikaṃ pāradaṃ tathā

22.42

ādāya dhāturatnāni pajharāgapurassaram/
muktāphalaṃ pravāḻaṃ ca vajraṃ vaiḍūryasaṃjñitam

22.43

gomedaṃ puṣyarāgaṃ ca mahānīlaṃ ca gāruḍam/
ratnānyetāni saṃgṛhya bījāni samupāharet

22.44

śālinīvārakaṃkūni priyaṃgutilamāṣakān/
mṛdgāṃśca yavaveṇūṃśca yavasākhyānyanantaram

22.45

hiraṇyaṃ rajataṃ tāmramāyasaṃ trapusīsakam/
sauvarṇaṃ kūrmarūpaṃ ca sauvarṇaṃ cakramambujam

22.46

rājataṃ pāñcajanyaṃ ca samāhṛtya tataḥ param/
kadaḻīpanasāmrāṇāṃ bilvāmalakayorapi

22.47

dāḍimīmātuḻuṅgasya nāḻikerasya kālataḥ/
pavkāni samupāhṛtya phalāni ca tataḥ param

22.48

candanāgarukarpūrakuṃkumādīnyupāharet/
koṣṭhaṃ māṃsī haridre dve murāśaileyacampakān

22.49

vacākaccoramustāni hrīberośīrajānyapi/
mallikājātivakuḻanandyāvartakacaṃpakān

22.50

pāṭalīpajhakalhārāṇyupāhṛtya tataḥ param/
vastrādīni sitādīni mālyāni ca viśeṣataḥ

22.51

śālipūrvāṇi dhānyāni kuśadūrvādikānyapi/
bilvāśvatthakadambāmrapallavādīni yānyapi

22.52

haviḥ pākopayogyāni taṇḍulādīni sattama!/
homadravyāṇi sarvāṇi pajhapatrāṇi mṛṇmaye

22.53

dvādaśāṅ‌guḻavistīrṇe pavkāpavke ghaṭe dṛḍhe/
nṛhareḥ pūjanārthaṃ tu kuṃbhaṃ sakarakaṃ bṛhat

22.54

evamādīni cānyāni purā''hṛtya vidhānataḥ/
gṛhṇīyāt pañcagavyāni mṛtpātre nūtane śubhe

22.55

gomūtraṃ gomayaṃ kṣīraṃ dadhi mastu ca pañcamam/
kapilāyā jarāyā vā pañcagavyaṃ praśasyate

22.56

tayorabhāve cānyāsāṃ gavāṃ gavyaṃ vidhīyate/
nārtāyā na ca garbhiṇyā na vṛddhāyāḥ kadācana

22.57

nāvatsāyā upādeyaṃ dhenormūtraṃ śakṛd‌dvayam/
bhuviṣṭhaṃ gomayaṃ grāhyaṃ soṣṇaṃ kṛmyādyadūṣitam

22.58

niṣpīḍya samyaggṛhṇīyādgomayasya rasaṃ punaḥ/
sadyastaptaṃ ghṛtaṃ śuddhamahorātroṣitaṃ dadhi

22.59

kṣīraṃ grāhyamataptaṃ ca daśāhājjanmanaḥ param/
gomūtraṃ viṣṇugāyatryā `gandhadvāre' ti gomayam

22.60

āpyāyasve' ti ca kṣīraṃ `dadhikrāvṇṇe' ti vai dadhi/
ghṛtaṃ `śukramasī' tyevaṃ dravyāṇi saha yojayet

22.61

viṣṇugāyatriyā yadvā, pañcopaniṣadaistu vā/
`parameṣṭhī' śakṛnmantro gomūtrasya tu `pūruṣaḥ'

22.62

viśvamantro bhaveddadhno nivṛttissarpiṣobhavet/
payasaḥ sarvamantraḥ syāt, sarveṣāṃ vāṣṭavarṇakamam

22.63

prokṣaṇe snapane pañcagavyamantrā udīritāḥ/
sarvadoṣopaśāntyarthaṃ saṃprāpte sthāpane sati

22.64

saudarśananṛsiṃhasya hṛdādyairnetrapaścimaiḥ/
aṅgamantraiḥ prakalpyāni kṣīrāntāni śakṛdrasāt

22.65

dadhi dviguṇamāghārāt pīyūṣaṃ triguṇaṃ tataḥ/
ṣaḍ‌guṇaṃ mūtrametasmācchakṛdvāri caturguṇam

22.66

sthāpane kathitaṃ mānamabhiṣekavidhāvapi/
bhūmisaṃśodhanārthaṃ tat prokṣayo pañcakaṃ samam

22.67

gomayena samaṃ mūtraṃ dadhi syād‌dviguṇaṃ tataḥ/
dadhnaścaturguṇaṃ sarpiḥ sarpiṣoṣṭaguṇaṃ payaḥ

22.68

prāśane pañcagavyānāṃ pramāṇamidamīritam/
sthāpanaṃ snapanaṃ hyetat sarvāghaughavināśanam

22.69

brahnakūrcasamopetaṃ hanyādāgāminaṃ tvagham/
tadbidhānaṃ samāsena śrṛṇu vakṣyāmi tatvataḥ

22.70

cūrṇena yavaveṇubhyāṃ sametaṃ tu kuśodakam/
brahnakūrcamitikhyātaṃ vaiṣṇavāstraughasaprabham

22.71

kuśodaṃ dvividhaṃ proktaṃ śuṣkāśuṣkavibāgataḥ/
aśuṣkamatha niṣpīḍya vastreṇa rasamāharet

22.72

prahṛtya śuṣkamudake prakṣipya jalamāharet/
pavitraṃ mantramuccārya mūlaṃ vāstrasamanvim

22.73

gomūtrasaṃmitaṃ mānād‌gṛṇḍīyāttat kuśodakam/
śakṛdrasapramāṇena cūrṇaṃ tatra miyojayet

22.74

cakrāstramantramuccārya gāyatryā biṣṇusaṃjñayā/
dhyātvā ca cakranṛhariṃ tadgavyeṣu niyojayet

22.75

yadvā pṛthak sthāpayitvā pañcagavyaiḥ kuśodake/
hṛdayādyastraparyantairabhimantrya ca yojayet

22.76

praśastaṃ prāśanaṃ tābhyāṃ prātaḥ sarvāghanāśanam/
iti samyak samākhyātaḥ pañcagavyavidhistava

22.77

maṇṭape'tha purā klṛpte yāgasnapanasiddhaye/
paścagavyādhivāsārthaṃ yajanaṃ prārabhed‌guruḥ

22.78

pūrvedyuḥ karmadivasāt trisnāyī samupoṣitaḥ/
ahirbudhnye muhūrte tu ṛtvigbhiḥ pāñcarātrikaiḥ

22.79

puṇyāhaṃ prāgvaduccārya gavyairabhyukṣayet sthalīm/
sadravyāmastramantreṇa prāgbhāge dhānyaviṣṭare

22.80

daśāramaṣṭapatraṃ tu cakrābjaṃ bhūpurāntake/
vilikhya karṇikāmadhye trikoṇakṛtasaṃpuṭe

22.81

mahākumbhaṃ pratiṣṭhāpya sūtravastrādiveṣṭitam/
karakeṇa samopetaṃ dik‌pālakalaśānvitam

22.82

pūritaṃ dadhimadhvājvakṣīrayuktena vāriṇā/
pippalādidaḻopetaṃ gandhasragbhiralaṃkṛtam

22.83

sakūrcaṃ saphalaṃ sarvaratnahemasamanvitam/
sarvauṣadhisamopetamakṣatairapi cārcitam

22.84

pradīpya taijase pātre mṛṇmaye vā ghṛtena tu/
kāpilena caturdikṣu dīpaṃ netrābhimantritam

22.85

sthāpayeddhānyapīṭhasthacakrāmburuhamadhyataḥ/
kumbhasya purataḥ prāgvadupaviśyāsanopari

22.86

prāṇāyāmādikaṃ kṛtvā bhūtaśuddhiṃ yathāvidhi/
saudarśananṛsiṃhasya mantraṃ karaśarīragam

22.87

sāṅgaṃ vinyasya hṛdaye cakrāmburuhamadhyagam/
nādāvasānagaganādavatārya parādinā

22.88

mūrtimantraṃ svamantreṇa bhāvanāmṛtajaiḥ śubhaiḥ/
arghyādyairakhilairbhogairabhyarcya praṇavena tu

22.89

prīṇayitvā tathā hutvā nābhikuṇḍagatānale/
bahirabhyarcayet kuṃbhe(ṇḍe) madhyasthe cakravārije

22.90

samāvāhyaṃ svamantreṇa mūrtairarghyādibhiḥ kramāt/
japāvasānaṃ vidhivat kuṇḍe krābjalakṣaṇe

22.91

cakre vā paṅkaje śaṅkhe turyaśre sthaṇḍile'pi vā/
samidbhiḥ saptabhirhutvā pūrṇāntaṃ tadanantaram

22.92

candanena prasūnaisca guggulvagaruṇā'pi ca/
dugdhena dadhinā kṣaudraguḍakhaṇjānvitena ca

22.93

śālyādīnāṃ tathā bījaiḥ pāyasādyaiśca sarpiṣā/
hutvā'tha pūrṇayā tṛptiṃ nītvā samyak samarpya ca

22.94

tataḥ kalaśaniṣṭhasya purastācchodhite sthale/
sarvadhānyamaye pīṭhe likhite cakrapaṅkaje

22.95

svāstṛte navavastreṇa chādite cordhvataḥ kuśaiḥ/
prāguktaṃ kumbhamādāya dvādaśāhgulasaṃmitam

22.96

bahirantaśca saṃkṣālya sūtreṇāveṣṭya pūrvavat/
candanādyaiḥ samālipya praṇavena samāhitaḥ

22.97

cakrābjakarṇikāmadhye vinyasettamadhomukham/
tato mānena tattulyamapavkaṃ mṛṇmayaṃ ghaṭam

22.98

saṃprokṣya pañcagavyena sāstreṇa kuśavāriṇā/
caturguṇena sūtreṇa pajhairantarmukhairdaḻaiḥ

22.99

bandhayitvā tu sudṛḍhamāsyavarjaṃ samantataḥ/
taṃ ca tenaiva vinyasya japaṃstāramavāṅ‌mukham

22.100

stṛṇīyādūrdhvato darbhān kumbhayoḥ parameṣṭhinā/
prokṣayedarghyatoyena prāṅ‌mukhaḥ puruṣātmanā

22.101

viśvamantreṇa vikiredakṣatāni tadūrdhvataḥ/
uttānayennivṛtyā tau pāṇibhyāmuttarāntimam

22.102

sarpiṣāṣṭottaraśataṃ viṣṇugāyatriyā hunet/
sarvātmanā'tha saṃspṛśya saṃpātājyena mantravit

22.103

dravyāṇi pavkakumbhe'smin hṛnmantreṇa niyojayet/
mṛtkandadhāturatrāni bījalohaphalāni ca

22.104

candanādīni puṣpāṇi tathā sarvauṣadhīni ca/
kuśapallavadūrvāśca pūrayitvā tadūrdhvataḥ

22.105

yojayet pañcagavyena prāh‌mukhaḥ sakuśodakam/
arcayitvā'rghyagandhādyaiḥ sāṅgaṃ mūlaṃ samuccaran

22.106

ācchādya navavastreṇa dadyād‌bhūtabaliṃ tataḥ/
devatāyatanagrāmanagareṣvapi pattane

22.107

sthāpanāspadamāsādya śobha(dha?)naṃ pañcagavyakaiḥ/
tatra madhye khanecchvabraṃ mūlamantramudīrayan

22.108

aṅ‌guṣṭhodaramāvṛtya tridhā sūtreṇa veṣṭayet/
tenaiva bhrāmayenmadye sthāpya tatrāvaṭaṃ khanet

22.109

hastamānamadhastācca ṣaḍaṅ‌gulasamanvitam/
saṃprokṣyaṃ pañcagavyena tatra ratnādikaṃ nyaset

22.110

śeṣaṃ dhyātvā tadūrdhve tu abyarcyārghyādibhiḥ kramāt/
vāsasā''cchādya digbandhamācaredastramuccaran

22.111

saṃspṛśya gavyaṃ kumbhābhyāṃ dhyātvā mūlaṃ japed‌guruḥ/
prabhātāyāṃ tu śarvaryāṃ kṛtvā snānādikīḥ kriyāḥ

22.112

kumbhasthaṃ nṛhariṃ pūjya japāntaṃ pūrvavarmanā/
puṇyāhavācanaṃ kṛtvā muhūrte śobhane guruḥ

22.113

pajhapatrāvṛtaṃ kumbhaṃ śvabre tāreṇa vinyaset/
paritaḥ sarvadhānyena pūriyatvā'calaṃ yathā

22.114

pañcagavyaṃ samud‌dhṛtya ghaṭasthaṃ kavacaṃ lapan/
tenaiva pūrayet kumbhaṃ śvabrasthaṃ mūlamuccaran

22.115

samabhyarcyārghyapuṣpādyaiḥ pūrayenmṛdbhirāhṛtaiḥ/
nṛsuktaṃ bhadrasūktaṃ ca svastisūktaṃ ca pāṭhayet

22.116

śāntihomaṃ tataḥ kuryād‌dravyaiḥ pūrvoditaiḥ kramāt/
śataṃ śatārdhaṃ pādaṃ vā yathāśakti samācaret

22.117

dakṣiṇā gurave deyā pratiṣṭhāphalamicchatā/
iti te pañcagavyasya sthāpanaṃ parikīrtitam

22.118

sarvotpātapraśamanaṃ mahāpātakanāśanam/
sarvasaukhyapradaṃ puṇyaṃ sarvopadravavāraṇam

22.119

sarvorogyapradaṃ nityaṃ putrapautravivardhanam/
yadyat kāmayate mantrī tattadāpnotyasaṃśayam

iti śrīpāñcarātre pārameśvarasaṃhitāyāṃ kriyākāṇ‍ḍe prāyaścitta samprokṣaṇa pañcagavtyasthāpana vidhānaṃ nāma dvāviṃśodhyāyaḥ/
**************

Original text: parameśvarasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc