પરમેશ્વરસંહિતા · અધ્યાય 22

॥ શ્રીઃ ॥
દ્વાવિંશોઽધ્યાયઃ
સનકઃ ---
સંપ્રોક્ષણવિધાનં મે પ્રબ્રૂહિ મુનિસત્તમ!।
પ્રાયશ્ચિત્તેષુ સર્વત્ર પ્રશસ્તો યસ્તુ પૂરકઃ

શાણ્ડિલ્યઃ ---
પ્રાસાદપ્રતિમાપીઠે પ્રમાદાદેવ દૂષિતે।
સમાહિતે યથાપૂર્વં પૂજાલોપે વિશેષતઃ

ચણ્ડાલપતિતોદક્યાસૂતિકાદિશવાદિભિઃ।
સૂતકૈર્મૃતકૈર્વાઽપિ નિત્યાશૌચૈશ્ચ ગર્હિતૈઃ

શિલ્પિભિર્વેદવાહ્યૈશ્ચ મૂર્ખૈરજ્ઞાતજાતિભિઃ।
વિણ્મૂત્રરુધિરાપેયરેતોભિર્દૂષિતે સતિ

જનને મરણે નૄણાં મન્દિરે રાષ્ટ્રસંકુલે।
શ્વસૃગાલખરાદ્યૈશ્ચ વાયસશ્યેનજાતિભિઃ

સ્પૃષ્ટે બિમ્બે તુ સંદૃષ્ટે તન્ત્રાણાં સઙ્કરે સતિ।
એવમાદિષુ સર્વેષુ સંપ્રોક્ષણવિધિર્ભવેત્

દૌષૈરુપહતં જ્ઞાત્વા પ્રાસાદપ્રતિમાદિકમ્।
અસંપ્રોક્ષ્યાર્ચનં કુર્વન્ રાજાનં રાષ્ટ્રમમ઼ઞ્જસા

દેવતાયતનં ગ્રામં નાશયેન્નાત્ર સંશયઃ।
તસ્માત્ સંપ્રોક્ષણં કાર્ય પ્રાસાદપ્રતિમાદિષુ

પુરા સંપ્રોક્ષણદિનં રાજરાષ્ટ્રાભિવૃદ્ધિદમ્।
નિશ્ચયીકૃત્ય કાલજ્ઞૈઃ પુરસ્તાદુક્તવાસરે

અંકુરાનર્પ્ય વિધિવત્ પસ્ચાત્ સંશોધિતે ગૃહે।
સર્વત્ર ગોમયામ્ભોભિઃ પુણ્યાહોક્તિપુરસ્સરમ્

સંપ્રોક્ષ્ય પઞ્ચભિર્ગવ્યૈઃ કુશોદકસમન્વિતૈઃ।
મૂલબેરાદિબિમ્બાનાં ષડ્‌ભિઃ સિદ્ધાર્થકાદિભિઃ

પવિત્રાવર્તિતૈરદ્ભિર્બહુશઃ ક્ષાળને કૃતે।
પ્રધાનદિનપૂર્વસ્યાં રાત્ર્યાં યાગાદિમણ્ટપે

તોરણદ્વારકલશવિતાનધ્વજશોભિતે।
દીક્ષાધિવાસવત્ કૃત્વા કુંભે વૈ મણ્ટપસ્થલે

પૂજનં વિભવેનૈવ જપાન્તં મૂલમન્દિરે।
ક્ષીરાદ્યૈઃ પઞ્ચવિંશદ્ભિઃ સ્નાપયેદ્‌ધ્રુવકૌતુકમ્

લેપભિત્તિપટસ્થસ્ય પુરસ્તાદ્ભદ્રવિષ્ટરે।
કર્માર્ચામથવા કૂર્ચં દર્પણે પ્રતિબિમ્બિતમ્

સંસ્નાપ્ય વિધિવત્ કુંભૈઃ સ્થાપિતૈરગ્રમણ્ટપે।
ઉત્સવાર્ચાદિ બિમ્બાનામહ્ગાનામાશ્રયાત્મનામ્

પૂજનં સ્નપનં કાર્યં પાશ્ચાત્યં યાગમણ્ડપે।
તત્રસ્થે હવનં કુણ્ડે શઙ્ખચક્રાદિલક્ષણે

મધુક્ષીરાદિભિઃ કાર્યં સહસ્રશતસઙ્ખ્યયા।
કર્મબિમ્બં વિનાન્યેષાં બિમ્બાનામઙ્ગરૂપિણામ્

દક્ષિણે મણ્ટપસ્યાથ શયનં કલ્પયેન્મહત્।
તિલતણ્ડુલશાલીનાં ભારૈર્વસ્ત્રાદિભિઃ સહ

તદૂર્ધ્વે શાયયેદર્ચાં વિધિવદ્બદ્ધકૌતુકામ્।
સંપૂજ્ય કમ્બળાદ્યૈશ્ચ છાદયેત્તાં સિતાદિભિઃ

વર્ણકૈર્મણ્ડલં કુર્યાચ્ચક્રામ્બુરુહભૂષિતમ્।
યાવત્ પ્રભાતસમયં બિમ્બસ્થસ્ય સમીપતઃ

દેશિકો મૂલમન્ત્રસ્ય જપેનૈવ નયેન્નિશામ્।
પ્રબાતાયાં તુ શર્વર્યાં કૃતસન્ધ્યાવિધિર્ગુરુઃ

ચતુઃસ્થાનાર્ચનં કૃત્વા પૂર્વવત્ સ્નપનાન્વિતમ્।
મુહૂર્તે શોભને પ્રાપ્તે નવવસ્ત્રપરિષ્કૃતમ્

સોત્તરીયોપવીતં ચ કૃતકૌતુકબન્ધનમ્।
સમસ્તતત્વવિન્યસ્તમભ્યર્ચ્યાર્ઘ્યાદિભિઃ ક્રમાત્

તાસુ સ્વહૃદયામ્ભોજાત્ પુષ્પાઞ્જલિપુરસ્સરમ્।
અગ્રાહ્યમપરિચ્છેદ્યમમૂર્તમમલં મહત્

નિત્યશુદ્ધમનૌપમ્યં સુસૂક્ષ્મમચલં સ્ફુટમ્।
સચ્ચિદ્રૂપં ચ સામાન્યં ભાસ્વરં સુદૃઢં મહત્

[તેજસ્તુ સંક્રમય્યાથ દણ્ડવત્ પ્રણિપત્ય તુ।
વિનિવેદ્ય વિભોઃ સર્વં કૃતં કર્મ દ્વિજોત્તમાઃ

ઉત્થાપ્યોત્સવબિમ્બાદીન્ પૂર્વવન્મઙ્ગલૈઃ સહ।
મહાકુમ્ભં ચ પુરતો વાહયન્ મૂર્તિપાદિભિઃ

કરકાસ્ત્રં સમાદાય ત્વાચાર્યઃ પુરતો વ્રજેત્।
શલાકામાત્રયાઽચ્છિન્નધારયા સેચયન્ ભુવમ્

પ્રાદક્ષિણ્યેન ધામાન્તઃ પ્રવેશ્ય મુનિપુડ્ગવાઃ!।
મહોત્સવોક્તમાર્ગેણ કુમ્ભપ્રોક્ષણમાચરેત્

દ્વારાવરણદેવાંશ્ચ આલયશ્રયવર્તિનઃ।
ખગેશવિષ્વક્સેનાદીન્ પરિવારાંશ્ચ સર્વસઃ

કુમ્ભાવશિષ્ટતોયેન પ્રોક્ષયેત્ સર્વતઃ ક્રમાત્।
અવશિષ્ટં કુમ્ભતોયં બલિપીઠેઽભિષેચયેત્

એવં સમ્પ્રોક્ષ્ય વિધિવત્ પ્રાસાદાન્તઃ પ્રવિશ્ય ચ।
કરસ્થં કૌતુકં ચાથ હૃદયેન વિસૃજ્ય તુ

ગોભૂહેમાદિકં દત્વા સર્વદોષપ્રશાન્તયે।
દેવમર્ઘ્યાદિનાભ્યર્ચ્ય હવિરન્તં વિશેષતઃ

બ્રાહ્નણાન્ ભોજયેત્ પશ્ચાત્ સહસ્રં શતમેવ વા।
સદ્યો વા સકલં ત્વેવં કુર્યાત્ સંપ્રોક્ષણં વિભોઃ

પુષ્પાંકુરપુરસ્કં તુ તત્તદ્દોષપ્રશાન્તયે।
ન તિથિર્ન ચ નક્ષત્રં કાલવેલા ન વિદ્યતે

સદ્યઃ સમ્પ્રોક્ષણં વિપ્રાઃ! નિશિ વા દિવસેઽપિ વા।
પ્રાયશ્ચિત્તવિલમ્બે તુ કુર્યાત્ કાલનિરીક્ષણમ્

ઇતિ સમ્પ્રોક્ષણં પ્રોક્તં સર્વં ચાપિ દ્વિજોત્તમાઃ!।}
સ્થાપનં પઞ્ચગવ્યસ્ય સર્વાબ્યુદયસાધનમ્

નાગયોગ ઇતિ ખ્યાતઃ સાર્પર્ક્ષકરણક્ષમૈઃ।
ઋક્ષેણ વાનયોરેકયોગસ્યાન્નાગસંજ્ઞિતઃ

પુરા તન્નિશ્ચયીકૃત્ય કર્તવ્યમિતિ સત્તમૈઃ।
તદર્થમંકુરાનર્પ્ય દ્રવ્યાણિ સમુપાહરેત્

મનશ્શિલાં હરીતાલમઞ્જનં શ્યામસીસકે।
સૌરાષ્ટ્રં રોચનં ચૈવ ગૈરિકં પારદં તથા

આદાય ધાતુરત્નાનિ પઝરાગપુરસ્સરમ્।
મુક્તાફલં પ્રવાળં ચ વજ્રં વૈડૂર્યસંજ્ઞિતમ્

ગોમેદં પુષ્યરાગં ચ મહાનીલં ચ ગારુડમ્।
રત્નાન્યેતાનિ સંગૃહ્ય બીજાનિ સમુપાહરેત્

શાલિનીવારકંકૂનિ પ્રિયંગુતિલમાષકાન્।
મૃદ્ગાંશ્ચ યવવેણૂંશ્ચ યવસાખ્યાન્યનન્તરમ્

હિરણ્યં રજતં તામ્રમાયસં ત્રપુસીસકમ્।
સૌવર્ણં કૂર્મરૂપં ચ સૌવર્ણં ચક્રમમ્બુજમ્

રાજતં પાઞ્ચજન્યં ચ સમાહૃત્ય તતઃ પરમ્।
કદળીપનસામ્રાણાં બિલ્વામલકયોરપિ

દાડિમીમાતુળુઙ્ગસ્ય નાળિકેરસ્ય કાલતઃ।
પવ્કાનિ સમુપાહૃત્ય ફલાનિ ચ તતઃ પરમ્

ચન્દનાગરુકર્પૂરકુંકુમાદીન્યુપાહરેત્।
કોષ્ઠં માંસી હરિદ્રે દ્વે મુરાશૈલેયચમ્પકાન્

વચાકચ્ચોરમુસ્તાનિ હ્રીબેરોશીરજાન્યપિ।
મલ્લિકાજાતિવકુળનન્દ્યાવર્તકચંપકાન્

પાટલીપઝકલ્હારાણ્યુપાહૃત્ય તતઃ પરમ્।
વસ્ત્રાદીનિ સિતાદીનિ માલ્યાનિ ચ વિશેષતઃ

શાલિપૂર્વાણિ ધાન્યાનિ કુશદૂર્વાદિકાન્યપિ।
બિલ્વાશ્વત્થકદમ્બામ્રપલ્લવાદીનિ યાન્યપિ

હવિઃ પાકોપયોગ્યાનિ તણ્ડુલાદીનિ સત્તમ!।
હોમદ્રવ્યાણિ સર્વાણિ પઝપત્રાણિ મૃણ્મયે

દ્વાદશાઙ્‌ગુળવિસ્તીર્ણે પવ્કાપવ્કે ઘટે દૃઢે।
નૃહરેઃ પૂજનાર્થં તુ કુંભં સકરકં બૃહત્

એવમાદીનિ ચાન્યાનિ પુરાઽઽહૃત્ય વિધાનતઃ।
ગૃહ્ણીયાત્ પઞ્ચગવ્યાનિ મૃત્પાત્રે નૂતને શુભે

ગોમૂત્રં ગોમયં ક્ષીરં દધિ મસ્તુ ચ પઞ્ચમમ્।
કપિલાયા જરાયા વા પઞ્ચગવ્યં પ્રશસ્યતે

તયોરભાવે ચાન્યાસાં ગવાં ગવ્યં વિધીયતે।
નાર્તાયા ન ચ ગર્ભિણ્યા ન વૃદ્ધાયાઃ કદાચન

નાવત્સાયા ઉપાદેયં ધેનોર્મૂત્રં શકૃદ્‌દ્વયમ્।
ભુવિષ્ઠં ગોમયં ગ્રાહ્યં સોષ્ણં કૃમ્યાદ્યદૂષિતમ્

નિષ્પીડ્ય સમ્યગ્ગૃહ્ણીયાદ્ગોમયસ્ય રસં પુનઃ।
સદ્યસ્તપ્તં ઘૃતં શુદ્ધમહોરાત્રોષિતં દધિ

ક્ષીરં ગ્રાહ્યમતપ્તં ચ દશાહાજ્જન્મનઃ પરમ્।
ગોમૂત્રં વિષ્ણુગાયત્ર્યા `ગન્ધદ્વારેઽ તિ ગોમયમ્

આપ્યાયસ્વેઽ તિ ચ ક્ષીરં `દધિક્રાવ્ણ્ણેઽ તિ વૈ દધિ।
ઘૃતં `શુક્રમસીઽ ત્યેવં દ્રવ્યાણિ સહ યોજયેત્

વિષ્ણુગાયત્રિયા યદ્વા, પઞ્ચોપનિષદૈસ્તુ વા।
`પરમેષ્ઠીઽ શકૃન્મન્ત્રો ગોમૂત્રસ્ય તુ `પૂરુષઃઽ

વિશ્વમન્ત્રો ભવેદ્દધ્નો નિવૃત્તિસ્સર્પિષોભવેત્।
પયસઃ સર્વમન્ત્રઃ સ્યાત્, સર્વેષાં વાષ્ટવર્ણકમમ્

પ્રોક્ષણે સ્નપને પઞ્ચગવ્યમન્ત્રા ઉદીરિતાઃ।
સર્વદોષોપશાન્ત્યર્થં સંપ્રાપ્તે સ્થાપને સતિ

સૌદર્શનનૃસિંહસ્ય હૃદાદ્યૈર્નેત્રપશ્ચિમૈઃ।
અઙ્ગમન્ત્રૈઃ પ્રકલ્પ્યાનિ ક્ષીરાન્તાનિ શકૃદ્રસાત્

દધિ દ્વિગુણમાઘારાત્ પીયૂષં ત્રિગુણં તતઃ।
ષડ્‌ગુણં મૂત્રમેતસ્માચ્છકૃદ્વારિ ચતુર્ગુણમ્

સ્થાપને કથિતં માનમભિષેકવિધાવપિ।
ભૂમિસંશોધનાર્થં તત્ પ્રોક્ષયો પઞ્ચકં સમમ્

ગોમયેન સમં મૂત્રં દધિ સ્યાદ્‌દ્વિગુણં તતઃ।
દધ્નશ્ચતુર્ગુણં સર્પિઃ સર્પિષોષ્ટગુણં પયઃ

પ્રાશને પઞ્ચગવ્યાનાં પ્રમાણમિદમીરિતમ્।
સ્થાપનં સ્નપનં હ્યેતત્ સર્વાઘૌઘવિનાશનમ્

બ્રહ્નકૂર્ચસમોપેતં હન્યાદાગામિનં ત્વઘમ્।
તદ્બિધાનં સમાસેન શ્રૃણુ વક્ષ્યામિ તત્વતઃ

ચૂર્ણેન યવવેણુભ્યાં સમેતં તુ કુશોદકમ્।
બ્રહ્નકૂર્ચમિતિખ્યાતં વૈષ્ણવાસ્ત્રૌઘસપ્રભમ્

કુશોદં દ્વિવિધં પ્રોક્તં શુષ્કાશુષ્કવિબાગતઃ।
અશુષ્કમથ નિષ્પીડ્ય વસ્ત્રેણ રસમાહરેત્

પ્રહૃત્ય શુષ્કમુદકે પ્રક્ષિપ્ય જલમાહરેત્।
પવિત્રં મન્ત્રમુચ્ચાર્ય મૂલં વાસ્ત્રસમન્વિમ્

ગોમૂત્રસંમિતં માનાદ્‌ગૃણ્ડીયાત્તત્ કુશોદકમ્।
શકૃદ્રસપ્રમાણેન ચૂર્ણં તત્ર મિયોજયેત્

ચક્રાસ્ત્રમન્ત્રમુચ્ચાર્ય ગાયત્ર્યા બિષ્ણુસંજ્ઞયા।
ધ્યાત્વા ચ ચક્રનૃહરિં તદ્ગવ્યેષુ નિયોજયેત્

યદ્વા પૃથક્ સ્થાપયિત્વા પઞ્ચગવ્યૈઃ કુશોદકે।
હૃદયાદ્યસ્ત્રપર્યન્તૈરભિમન્ત્ર્ય ચ યોજયેત્

પ્રશસ્તં પ્રાશનં તાભ્યાં પ્રાતઃ સર્વાઘનાશનમ્।
ઇતિ સમ્યક્ સમાખ્યાતઃ પઞ્ચગવ્યવિધિસ્તવ

મણ્ટપેઽથ પુરા ક્લૃપ્તે યાગસ્નપનસિદ્ધયે।
પશ્ચગવ્યાધિવાસાર્થં યજનં પ્રારભેદ્‌ગુરુઃ

પૂર્વેદ્યુઃ કર્મદિવસાત્ ત્રિસ્નાયી સમુપોષિતઃ।
અહિર્બુધ્ન્યે મુહૂર્તે તુ ઋત્વિગ્ભિઃ પાઞ્ચરાત્રિકૈઃ

પુણ્યાહં પ્રાગ્વદુચ્ચાર્ય ગવ્યૈરભ્યુક્ષયેત્ સ્થલીમ્।
સદ્રવ્યામસ્ત્રમન્ત્રેણ પ્રાગ્ભાગે ધાન્યવિષ્ટરે

દશારમષ્ટપત્રં તુ ચક્રાબ્જં ભૂપુરાન્તકે।
વિલિખ્ય કર્ણિકામધ્યે ત્રિકોણકૃતસંપુટે

મહાકુમ્ભં પ્રતિષ્ઠાપ્ય સૂત્રવસ્ત્રાદિવેષ્ટિતમ્।
કરકેણ સમોપેતં દિક્‌પાલકલશાન્વિતમ્

પૂરિતં દધિમધ્વાજ્વક્ષીરયુક્તેન વારિણા।
પિપ્પલાદિદળોપેતં ગન્ધસ્રગ્ભિરલંકૃતમ્

સકૂર્ચં સફલં સર્વરત્નહેમસમન્વિતમ્।
સર્વૌષધિસમોપેતમક્ષતૈરપિ ચાર્ચિતમ્

પ્રદીપ્ય તૈજસે પાત્રે મૃણ્મયે વા ઘૃતેન તુ।
કાપિલેન ચતુર્દિક્ષુ દીપં નેત્રાભિમન્ત્રિતમ્

સ્થાપયેદ્ધાન્યપીઠસ્થચક્રામ્બુરુહમધ્યતઃ।
કુમ્ભસ્ય પુરતઃ પ્રાગ્વદુપવિશ્યાસનોપરિ

પ્રાણાયામાદિકં કૃત્વા ભૂતશુદ્ધિં યથાવિધિ।
સૌદર્શનનૃસિંહસ્ય મન્ત્રં કરશરીરગમ્

સાઙ્ગં વિન્યસ્ય હૃદયે ચક્રામ્બુરુહમધ્યગમ્।
નાદાવસાનગગનાદવતાર્ય પરાદિના

મૂર્તિમન્ત્રં સ્વમન્ત્રેણ ભાવનામૃતજૈઃ શુભૈઃ।
અર્ઘ્યાદ્યૈરખિલૈર્ભોગૈરભ્યર્ચ્ય પ્રણવેન તુ

પ્રીણયિત્વા તથા હુત્વા નાભિકુણ્ડગતાનલે।
બહિરભ્યર્ચયેત્ કુંભે(ણ્ડે) મધ્યસ્થે ચક્રવારિજે

સમાવાહ્યં સ્વમન્ત્રેણ મૂર્તૈરર્ઘ્યાદિભિઃ ક્રમાત્।
જપાવસાનં વિધિવત્ કુણ્ડે ક્રાબ્જલક્ષણે

ચક્રે વા પઙ્કજે શઙ્ખે તુર્યશ્રે સ્થણ્ડિલેઽપિ વા।
સમિદ્ભિઃ સપ્તભિર્હુત્વા પૂર્ણાન્તં તદનન્તરમ્

ચન્દનેન પ્રસૂનૈસ્ચ ગુગ્ગુલ્વગરુણાઽપિ ચ।
દુગ્ધેન દધિના ક્ષૌદ્રગુડખણ્જાન્વિતેન ચ

શાલ્યાદીનાં તથા બીજૈઃ પાયસાદ્યૈશ્ચ સર્પિષા।
હુત્વાઽથ પૂર્ણયા તૃપ્તિં નીત્વા સમ્યક્ સમર્પ્ય ચ

તતઃ કલશનિષ્ઠસ્ય પુરસ્તાચ્છોધિતે સ્થલે।
સર્વધાન્યમયે પીઠે લિખિતે ચક્રપઙ્કજે

સ્વાસ્તૃતે નવવસ્ત્રેણ છાદિતે ચોર્ધ્વતઃ કુશૈઃ।
પ્રાગુક્તં કુમ્ભમાદાય દ્વાદશાહ્ગુલસંમિતમ્

બહિરન્તશ્ચ સંક્ષાલ્ય સૂત્રેણાવેષ્ટ્ય પૂર્વવત્।
ચન્દનાદ્યૈઃ સમાલિપ્ય પ્રણવેન સમાહિતઃ

ચક્રાબ્જકર્ણિકામધ્યે વિન્યસેત્તમધોમુખમ્।
તતો માનેન તત્તુલ્યમપવ્કં મૃણ્મયં ઘટમ્

સંપ્રોક્ષ્ય પઞ્ચગવ્યેન સાસ્ત્રેણ કુશવારિણા।
ચતુર્ગુણેન સૂત્રેણ પઝૈરન્તર્મુખૈર્દળૈઃ

બન્ધયિત્વા તુ સુદૃઢમાસ્યવર્જં સમન્તતઃ।
તં ચ તેનૈવ વિન્યસ્ય જપંસ્તારમવાઙ્‌મુખમ્

સ્તૃણીયાદૂર્ધ્વતો દર્ભાન્ કુમ્ભયોઃ પરમેષ્ઠિના।
પ્રોક્ષયેદર્ઘ્યતોયેન પ્રાઙ્‌મુખઃ પુરુષાત્મના

વિશ્વમન્ત્રેણ વિકિરેદક્ષતાનિ તદૂર્ધ્વતઃ।
ઉત્તાનયેન્નિવૃત્યા તૌ પાણિભ્યામુત્તરાન્તિમમ્

સર્પિષાષ્ટોત્તરશતં વિષ્ણુગાયત્રિયા હુનેત્।
સર્વાત્મનાઽથ સંસ્પૃશ્ય સંપાતાજ્યેન મન્ત્રવિત્

દ્રવ્યાણિ પવ્કકુમ્ભેઽસ્મિન્ હૃન્મન્ત્રેણ નિયોજયેત્।
મૃત્કન્દધાતુરત્રાનિ બીજલોહફલાનિ ચ

ચન્દનાદીનિ પુષ્પાણિ તથા સર્વૌષધીનિ ચ।
કુશપલ્લવદૂર્વાશ્ચ પૂરયિત્વા તદૂર્ધ્વતઃ

યોજયેત્ પઞ્ચગવ્યેન પ્રાહ્‌મુખઃ સકુશોદકમ્।
અર્ચયિત્વાઽર્ઘ્યગન્ધાદ્યૈઃ સાઙ્ગં મૂલં સમુચ્ચરન્

આચ્છાદ્ય નવવસ્ત્રેણ દદ્યાદ્‌ભૂતબલિં તતઃ।
દેવતાયતનગ્રામનગરેષ્વપિ પત્તને

સ્થાપનાસ્પદમાસાદ્ય શોભ(ધ?)નં પઞ્ચગવ્યકૈઃ।
તત્ર મધ્યે ખનેચ્છ્વબ્રં મૂલમન્ત્રમુદીરયન્

અઙ્‌ગુષ્ઠોદરમાવૃત્ય ત્રિધા સૂત્રેણ વેષ્ટયેત્।
તેનૈવ ભ્રામયેન્મદ્યે સ્થાપ્ય તત્રાવટં ખનેત્

હસ્તમાનમધસ્તાચ્ચ ષડઙ્‌ગુલસમન્વિતમ્।
સંપ્રોક્ષ્યં પઞ્ચગવ્યેન તત્ર રત્નાદિકં ન્યસેત્

શેષં ધ્યાત્વા તદૂર્ધ્વે તુ અબ્યર્ચ્યાર્ઘ્યાદિભિઃ ક્રમાત્।
વાસસાઽઽચ્છાદ્ય દિગ્બન્ધમાચરેદસ્ત્રમુચ્ચરન્

સંસ્પૃશ્ય ગવ્યં કુમ્ભાભ્યાં ધ્યાત્વા મૂલં જપેદ્‌ગુરુઃ।
પ્રભાતાયાં તુ શર્વર્યાં કૃત્વા સ્નાનાદિકીઃ ક્રિયાઃ

કુમ્ભસ્થં નૃહરિં પૂજ્ય જપાન્તં પૂર્વવર્મના।
પુણ્યાહવાચનં કૃત્વા મુહૂર્તે શોભને ગુરુઃ

પઝપત્રાવૃતં કુમ્ભં શ્વબ્રે તારેણ વિન્યસેત્।
પરિતઃ સર્વધાન્યેન પૂરિયત્વાઽચલં યથા

પઞ્ચગવ્યં સમુદ્‌ધૃત્ય ઘટસ્થં કવચં લપન્।
તેનૈવ પૂરયેત્ કુમ્ભં શ્વબ્રસ્થં મૂલમુચ્ચરન્

સમભ્યર્ચ્યાર્ઘ્યપુષ્પાદ્યૈઃ પૂરયેન્મૃદ્ભિરાહૃતૈઃ।
નૃસુક્તં ભદ્રસૂક્તં ચ સ્વસ્તિસૂક્તં ચ પાઠયેત્

શાન્તિહોમં તતઃ કુર્યાદ્‌દ્રવ્યૈઃ પૂર્વોદિતૈઃ ક્રમાત્।
શતં શતાર્ધં પાદં વા યથાશક્તિ સમાચરેત્

દક્ષિણા ગુરવે દેયા પ્રતિષ્ઠાફલમિચ્છતા।
ઇતિ તે પઞ્ચગવ્યસ્ય સ્થાપનં પરિકીર્તિતમ્

સર્વોત્પાતપ્રશમનં મહાપાતકનાશનમ્।
સર્વસૌખ્યપ્રદં પુણ્યં સર્વોપદ્રવવારણમ્

સર્વોરોગ્યપ્રદં નિત્યં પુત્રપૌત્રવિવર્ધનમ્।
યદ્યત્ કામયતે મન્ત્રી તત્તદાપ્નોત્યસંશયમ્

ઇતિ શ્રીપાઞ્ચરાત્રે પારમેશ્વરસંહિતાયાં ક્રિયાકાણ્‍ડે પ્રાયશ્ચિત્ત સમ્પ્રોક્ષણ પઞ્ચગવ્ત્યસ્થાપન વિધાનં નામ દ્વાવિંશોધ્યાયઃ।
**************