Language

ENहिગુ
Scripture Library

Panchadashi · Chapter p13

p13.1

// pañcadaśī//
atha prathamo'dhyāya://
pratyaktattvaviveka:/
tattvavivekonāma - prathamaḥ paricchedaḥ /
namaḥ śrīśaṅkarānandagurupādāmbujanmane /
savilāsamahāmohagrāhagrāsaikakarmaṇe

p13.2

tatpādāmburuhadvandvasevānirmalacetasām /
sukhabodhāya tattvasya viveko'yaṃ vidhīyate

p13.3

śabdasparśādayo vedyā vaicitryājjāgare pṛthak /
tatovibhaktā tatsaṃvidaikyarūpyānna bhidyate

p13.4

tathā svapne'tra vedyantu na sthiraṃ jāgare sthiram /
tadbhedo'tastayoḥ saṃvidekarūpā na bhidyate

p13.5

suptottthitasya sauṣuptatamobodho bhavetsmṛtiḥ /
sā cāvabuddhaviṣayāvabuddhaṃ tattadā tataḥ

p13.6

sabodhoviṣayādbhinno na bodhātsvapnabodhavat /
evaṃ sthānatraye'pyekā saṃvittadvaddināntare

p13.7

māsābdāyugakalpeṣu gatāgamyeṣvanekadhā /
nodeti nāstametyekā saṃvideṣā svayaṃprabhā

p13.8

iyamātmā parānandaḥ parapremāspadaṃ yataḥ /
mā na bhuvaṃ hi bhūyāsamiti premātmanīkṣyate

p13.9

tatpremātmārthamanyatra naivamanyārthamātmani /
atastatparamantena paramānandatātmanaḥ

p13.10

itthaṃ saccitparānanda ātmā yuktyā tathāvidham /
paraṃ brahma tayoścaikyaṃ śrutyanteṣūpadiśyate

p13.11

abhāne na paraṃ prema bhāne na viṣayaspṛhā /
atobhāne'pyabhātā'sau paramānandatātmanaḥ

p13.12

adhyetṛvargamadhyastha putrādhyayana śabdavat /
bhāne'pyabhānaṃ bhānasya pratibandhena yujyate

p13.13

pratibandho'sti bhātīti vyavahārārhavastuni /
taṃ nirasya viruddhasya tasyotpādanamucyate

p13.14

tasya hetuḥ samānābhihāraḥ putradhvaniśrutau /
ihānādiravidyaiva vyāmohaikanibandhanam

p13.15

cidānandamayabrahmapratibimbasamanvitā /
tamorajaḥsattvaguṇā prakṛtirdvividhā ca sā

p13.16

sattvaśuddhāviśuddhibhyāṃ māyā'vidye ca te mate /
māyābimbovaśīkṛtya tāṃ syātsarvajña īśvaraḥ

p13.17

avidyāvaśagastvanyastadvaicitryādanekadhā /
sā kāraṇaśarīraṃ syātprājñastatrābhimānavān

p13.18

tamaḥ pradhānaprakṛtestadbhogāyeśvarājñayā /
viyatpavanatejo'mbu bhuvobhūtāni jajñire

p13.19

sattvāṃśaiḥ pañcabhisteṣāṃ kramāddhīndriyapañcakam /
śrotratvagakṣirasanaghrāṇākhyāmupajāyate

p13.20

tairantaḥkaraṇaṃ sarvairvṛttibhedena taddvidhā /
manovimarśarūpaṃ syādbuddhiḥ syānniścayātmikā

p13.21

rajoṃ'śaiḥ pañcabhisteṣāṃ kramātkarmendriyāṇi tu /
vākpāṇipādapāyūpasthābhidhānāni jajñire

p13.22

taiḥ sarvaiḥ sahitaiḥ prāṇovṛttibhedātsa pañcadhā /
prāṇo'pānaḥ samānaścodānavyānau ca te punaḥ

p13.23

buddhikarmendriyaprāṇapañcakairmanasā dhiyā /
śarīraṃ saptadaśabhiḥ sūkṣmaṃ talliṅgamucyate

p13.24

prājñastatrābhimānena taijasatvaṃ prapadyate /
hiraṇyagarbhatāmīśastayorvyaṣṭisamaṣṭitā

p13.25

samaṣṭirīśaḥ sarveṣāṃ svātmatādātmyavedanāt /
tadabhāvāttato'nye tu kathyante vyaṣṭisaṃjñayā

p13.26

tadbhogāya punarbhogyabhogāyatanajanmane /
pañcīkaroti bhagavānpratyekaṃ viyadādikam

p13.27

dvidhā vidhāya caikaikaṃ caturdhā prathamaṃ punaḥ /
svasvetaradvitīyāṃśairyojanātpañca pañca te

p13.28

tairaṇḍastatra bhuvanabhogyabhogāśrayodbhavaḥ /
hiraṇyagarbhaḥ sthūle'smindehe vaiśvānaro bhavet /
taijasā viśvatāṃ yātā deva tiryaṅnarādayaḥ

p13.29

te parāgdarśinaḥ pratyaktattvabodhavivarjitāḥ

p13.30

kurvate karma bhogāya karma kartuṃ ca bhuñjate /
nadyāṃ kīṭā ivāvartādāvartāntaramāśu te /
vrajanto janmano janma labhante naiva nirvṛtim

p13.31

satkarmaparipākātte karuṇānidhinoddhṛtāḥ /
prāpya tīratarucchāyāṃ viśrāmyanti yathāsukham

p13.32

upadeśamavāpyaivamācāryāttattvadarśinaḥ /
pañcakoṣavivekena labhante nirvṛtiṃ parām

p13.33

annaṃ prāṇo mano buddhirānandaśceti pañca te /
koṣāstairāvṛtaḥ svātmā vismṛtyā saṃsṛtiṃ vrajet

p13.34

syātpañcīkṛtabhūtottho dehaḥ sthūlo'nna saṃjñakaḥ /
liṅge tu rājasaiḥ prāṇaiḥ prāṇaḥ karmendriyaiḥ saha

p13.35

sāttvikairdhīndriyaiḥ sākaṃ vimarṣātmā manomayaḥ /
taireva sākaṃ vijñānamayodhīrniścayātmikā

p13.36

kāraṇe sattvamānandamayomodādivṛttibhiḥ /
tattatkoṣaistu tādātmyādātmā tattanmayo bhavet

p13.37

anvayavyatirekābhyāṃ pañcakoṣa vivekataḥ /
svātmānaṃ tata uddhṛtya paraṃ brahma prapadyate

p13.38

abhāne sthūladehasya svapne yadbhānamātmanaḥ /
so'nvayo vyatirekastadbhāne'nyānavabhāsanam

p13.39

liṅgābhāne suṣuptau syādātmano bhānamanvayaḥ /
vyatirekastu tadbhāne liṅgasyābhānamucyate

p13.40

tadvivekādviviktāḥ syuḥ koṣāḥ prāṇamanodhiyaḥ /
te hi tatra guṇāvasthābhedamātrātpṛthakkṛtāḥ

p13.41

suṣuptyabhāne bhānantu samādhāvātmano'nvayaḥ /
vyatirekastvātmabhāne suṣuptyanavabhāsanam

p13.42

yathāmuñjādiṣīkaivamātmā yuktyā samuddhṛtaḥ /
śarīratritayāddhīraiḥ paraṃ brahmaiva jāyate

p13.43

parāparātmanorevaṃ yuktyā sambhāvitaikatā /
tattvamasyādivākyaiḥ sā bhāgatyāgena lakṣyate

p13.44

jagato yadupādānaṃ māyāmādāya tāmasīm /
nimittaṃ śuddhasattvāṃ tāmucyate brahma tadgirā

p13.45

yadā malinasattvāṃ tāṃ kāmakarmādidūṣitam /
ādatte tatparaṃ brahma tvaṃ padena tadocyate

p13.46

tritayīmapi tāṃ muktvā parasparavirodhinīm /
akhaṇḍaṃ saccidānandaṃ mahāvākyena lakṣyate

p13.47

so'yamityādivākyeṣu virodhāttadidantvayoḥ /
tyāgena bhāgayoreka āśrayo lakṣyate yathā

p13.48

māyāvidye vihāyaivamupādhī parajīvayoḥ /
akhaṇḍaṃ saccidānandaṃ paraṃ brahmaiva lakṣyate

p13.49

savikalpasya lakṣyatve lakṣyasya syādavastutā /
nirvikalpasya lakṣyatvaṃ na dṛṣṭaṃ na ca sambhavi

p13.50

vikalpo nirvikalpasya savikalpasya vā bhavet /
ādye vyāhatiranyatrānavasthātmāśrayādayaḥ

p13.51

idaṃ guṇakriyājātidravyasambandhavastuṣu /
samantena svarūpasya sarvametaditīṣyatām

p13.52

vikalpatadabhāvābhyāmasaṃspṛṣṭātmavastuni /
vikalpitatvalakṣyatvasambandhādyāstu kalpitāḥ

p13.53

itthaṃ vākyaistadarthānusandhānaṃ śravaṇaṃ bhavet /
yuktyā sambhāvitatvānusandhānaṃ mananantu tat

p13.54

tābhyāṃ nirvicikitse'rthe cetasaḥsthāpitasya yat /
ekatānatvametaddhi nididhyāsanamucyate

p13.55

dhyātṛdhyāne parityajya kramāddhyeyaikagocaram /
nirvātadīpavaccittaṃ samādhirabhidhīyate

p13.56

vṛttayastu tadānīmajñātā apyātmagocarāḥ /
smaraṇādanumīyante vyutthitasya samutthitāt

p13.57

vṛttīnāmanuvṛttistu prayatnātprathamādapi /
adṛṣṭāsakṛdabhyāsasaṃskāraḥ sacirādbhavet

p13.58

yathā dīpo nivātastha ityādibhiranekadhā /
bhagavānimamevārthamarjunāya nyarūpayat

p13.59

anādāviha saṃsāre sañcitāḥ karmakoṭayaḥ /
anena vilayaṃ yānti śuddho dharmo vivardhate

p13.60

dharmameghamimaṃ prāhuḥ samādhiṃ yogavittamāḥ /
varṣatyeṣa yato dharmāmṛtadhārāḥ sahasraśaḥ

p13.61

amunā vāsanājāle niḥśeṣaṃ pravilāpite /
samūlonmūlite puṇyapāpākhye karma sañcaye

p13.62

vākyamapratibaddhaṃ satprākparokṣāvabhāsite /
karāmalakavadbodhamaparokṣaṃ prasūyate

p13.63

parokṣaṃ brahmavijñānaṃ śābdaṃ deśikapūrvakam /
buddhipūrvakṛtaṃ pāpaṃ kṛtsnaṃ dahati vahnivat

p13.64

aparokṣātmavijñānaṃ śābdaṃ deśikapūrvakam /
saṃsārakāraṇājñānatamasaścaṇḍabhāskaraḥ

p13.65

itthaṃ tattvavivekaṃ vidhāya vidhivanmanaḥ samādhāya /
vigalitasaṃsṛtibandhaḥ prāpnoti pāraṃ padaṃ naro na hirāt

p13.1

iti tattvavivekaḥ samāptaḥ

p13.1

iti prathamo'dhyāya:

Original text: pañcadaśī · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc