Language

ENहिગુ
Scripture Library

Panchadashi · Chapter p1

p1.1

kūṭasthadīponāma - aṣṭamaḥ paricchedaḥ /
khādityadīpite kuḍye darpaṇādityadīptivat /
kūṭasthabhāsito deho dhīsthajīvena bhāsyate

p1.2

anekadarpaṇādityadīptīnāṃ bahusandhiṣu /
itarā vyajyate tāsāmabhāve'pi prakāśate

p1.3

cidābhāsaviśiṣṭānāṃ tathānekadhiyāmasau /
sandhiṃ dhiyāmabhāvaṃ ca bhāsayanpravivicyatām

p1.4

ghaṭaikākāradhīsthā cidghaṭamevāvabhāsayet /
ghaṭasya jñātatā brahmacaitanyenāvabhāsyate

p1.5

ajñātatvena jñāto'yaṃ ghaṭo buddhyudayātpurā /
brahmaṇaivopariṣṭāttu jñātatvenetyasau bhidā

p1.6

cidābhāsāntadhīvṛttirjñānaṃ lohāntakuntavat /
jāḍyamajñānametābhyāṃ vyāptaḥ kumbho dvidhocyate

p1.7

ajñāto brahmaṇā bhāsyo jñātaḥ kumbhastathā na kim /
jñātatvajananenaiva cidābhāsaparikṣayaḥ

p1.8

ābhāsahīnayā buddhyā jñātatvaṃ naiva janyate /
tādṛgbuddherviśeṣaḥ ko mṛdādeḥ syādvikāriṇaḥ

p1.9

jñāta ityucyate kumbho mṛdā lipto na kutracit /
dhīmātravyāptakumbhasya jñātatvaṃ neṣyate tathā

p1.10

jñātatvaṃ nāma kumbhe'taścidābhāsaphalodayaḥ /
na phalaṃ brahmacaitanyaṃ manātprāgapi satvataḥ

p1.11

parāgarthaprameyeṣu yā phalatvena saṃmatā
saṃvitsaiveha meyo'rtho vedāntokti pramāṇataḥ /
iti vārtikakāreṇa citsadṛśyaṃ vivakṣitam
brahmacitphalayorbhedaḥ sāhasryāṃ viśruto yataḥ

p1.12

ābhāsa uditastasmājjñātatvaṃ janayedghaṭe /
tatpunaḥrbrahmaṇā bhāsyamajñātatvavadeva hi

p1.13

dhīvṛttyābhāsakumbhānāṃ samūho bhāsyate citā /
kumbhamātraphalatvātsa eka ābhāsataḥ sphuret

p1.14

caitanyaṃ dviguṇaṃ kumbhe jñātatvena sphurettataḥ /
anye'nuvyavasāyākhyamāhuretadyathoditam

p1.15

ghaṭo'yamityasāvuktirābhāsasya prasādataḥ /
vijñāto ghaṭa ityuktirbrahmānugrahato bhavet

p1.16

ābhāsabrahmaṇī dehādbahiryadvadvivecite /
tadvadābhāsakūṭasthau vivicyetāṃ vapuṣyapi

p1.17

ahaṃvṛttau cidābhāsaḥ kāmakrodhādikāsu ca /
saṃvyāpya vartate tapte lohe vahniryathā tathā

p1.18

svamātraṃ bhāsayettaptaṃ lohaṃ nānyatkadācana /
evamābhāsasahitā vṛttayaḥ svasvabhāsikāḥ

p1.19

kramādvicchidya vicchidya jāyante vṛttayo'khilāḥ /
sarvā api vilīyante suptimūrcchāsamādhiṣu

p1.20

sandhayo'khilavṛttīnāmabhāvāścāvabhāsitāḥ /
nirvikāreṇa yenāsau kūṭastha iti gīyate

p1.21

ghaṭe dviguṇacaitanyaṃ yathā bāhye tathāntare /
vṛttiṣvapi tatastatra vaiśadyaṃ sandhito'dhikam

p1.22

jñātatājñātate na sto ghaṭavadvṛttiṣu kvacit /
svasya svenāgṛhītatvāttābhiścājñānanāśanāt

p1.23

dviguṇīkṛtacaitanye janmanāśānubhūtitaḥ /
akūṭasthaṃ tadanyattu kūṭasthamavikāritaḥ

p1.24

antaḥkaraṇatadvṛttisākṣītyādāvanekadhā /
kūṭasthaḥ eva sarvatra pūrvācāryairviniścitaḥ

p1.25

ātmābhāsāśrayaścaivaṃ mukhābhāsāśrayā yathā /
gamyante śāstrayuktibhyāmityābhāsaśca varṇitaḥ

p1.26

buddhyavacchinnakūṭastho lokāntaragamāgamau /
kartuṃ śakto ghaṭākāśa ivābhāsena kiṃ vada

p1.27

śṛṇvasaṅgaḥ paricchedamātrājjīvo bhavenna hi /
anyathā ghaṭakuḍyādyairavacchinnasya jīvatā

p1.28

na kuḍyasādṛśī buddhiḥ svacchatvāditi cettathā /
astu nāma paricchede kiṃ svācchyena bhavettava

p1.29

prasthena dārujanyena kāṃsyajanyena vā na hi /
vikretustaṇḍulādināṃ parimāṇaṃ viśiṣyate

p1.30

parimāṇaviśeṣe'pi pratibimbo viśiṣyate /
kāṃsye yadi tadā buddhāvapyābhāso bhavedbalāt

p1.31

īṣadbhāsanamābhāsaḥ pratibimbastathāvidhaḥ /
bimbalakṣaṇahīnaḥ sanbimbavadbhāsate sa hi

p1.32

sasaṅgatvavikārābhyāṃ bimbalakṣaṇahīnatā /
sphūrtirūpatvametasya bimbavadbhāsanaṃ viduḥ

p1.33

na hi dhībhāvabhāvitvādābhāso'sti dhiyaḥ pṛthak /
iti cedalpamevoktaṃ dhīrapyevaṃ svadehataḥ

p1.34

dehe mṛte'pi buddhiścecchāstrādasti tathā sati /
buddheranyaścidābhāsaḥ praveśaśrutiṣu śrutaḥ

p1.35

dhīyuktasya praveśaścennaitareye dhiyaḥ pṛthak /
ātmā praveśaṃ saṅkalpya praviṣṭa iti gīyate

p1.36

kathaṃ nvidaṃ sākṣadehaṃ madṛte syāditīraṇāt /
vidārya mūrdhnaḥ sīmānaṃ praviṣṭaḥ saṃsaratyayam

p1.37

kathaṃ praviṣṭo'saṅgaścetsṛṣṭirvāsya kathaṃ vada /
māyikatvaṃ tayostulyaṃ vināśaśca samastayoḥ

p1.38

samuptyāyaiva bhūtebhyastānyevānuvinaśyati /
vispaṣṭamiti maitreyya yājñavalkya uvāca hi

p1.39

avināśyayamātmeti kūṭasthaḥ pravivecitaḥ /
mātrāsaṃsarga ityevamasaṅgatvasya kīrtanāt

p1.40

jīvāpetaṃ vāva kila śarīraṃ mriyate na saḥ /
ityatra na vimokṣo'rthaḥ kintu lokāntare gatiḥ

p1.41

nāhaṃ brahmeti budhyeta sa vināśīti cenna tat /
sāmānādhikaraṇyasya bādhāyāmapi sambhavāt

p1.42

yo'yaṃ sthāṇuḥ pumāneṣa puṃdhiyā sthāṇudhīriva /
brahmāsmīti dhiyā śeṣā hyahaṃ buddhirnivartate

p1.43

naiṣkarmyasiddhāvapyevamācāryaiḥ spaṣṭamīritam /
sāmānādhikaraṇyasya bādhārthatvaṃ tato'stu tat

p1.44

sarvaṃ brahmeti jagatā sāmānādhikaraṇyavat /
ahaṃ brahmeti jīvena sāmānādhikṛtirbhavet

p1.45

sāmānādhikaraṇyasya bādhārthatvaṃ nirākṛtam /
prayatnato vivaraṇe kūṭasthatvavivakṣayā

p1.46

śodhitastvaṃ padārtho yaḥ kūṭastho brahmarūpatām /
tasya vaktuṃ vivaraṇe tathoktamitaratra ca

p1.47

dehendriyādiyuktasya jīvābhāsabhramasya yā /
adhiṣṭhānacitiḥ saiṣā kūṭasthātra vivakṣitā

p1.48

jagadbhramasya sarvasya yadadhiṣṭhānamīritam /
trayyanteṣu tadatra syādbrahmaśabdavivakṣitam

p1.49

etasminneva caitanye jagadāropyate yadā /
tadā tadekadeśasya jīvābhāsasya kā kathā

p1.50

jagattadekadeśākhyasamāropyasya bhedataḥ /
tattvaṃpadārthau bhinnau sto vastutastvekatā citaḥ

p1.51

kartṛtvādīnbuddhidharmānsphūrtyākhyāṃ cātmarūpatām /
dadhadvibhāti purata ābhāso'to bhramo bhavet

p1.52

kā buddhiḥ ko'yamābhāsaḥ ko vātrātmā jagatkatham /
ityanirṇayato mohaḥ so'yaṃ saṃsāra iṣyate

p1.53

buddhyādīnāṃ svarūpaṃ yo vivinakti sa tattvavit /
sa eva mukta ityevaṃ vedānteṣu viniścayaḥ

p1.54

evaṃ ca sati bandhaḥ syātkasyetyādikutarkajāḥ /
viḍambanādṛḍhaṃ khaṇḍyāḥ khaṇḍanoktiprakārataḥ

p1.55

vṛtteḥ sākṣitayā vṛtteḥ prāgabhāvasya ca sthitaḥ /
bubhutsāyāṃ tathājño'smītyābhāsājñānavastunaḥ

p1.56

asatyālambanatvena satyaḥ sarvajaḍasya tu /
sādhakatvena cidrūpaḥ sadā premāspadatvataḥ

p1.57

ānandarūpaḥ sarvārthasādhakatvena hetunā /
sarva sambandhavattvena sampūrṇaḥ śivasaṃjñitaḥ

p1.58

iti śaivapurāṇeṣu kūṭasthaḥ pravivecitaḥ /
jīveśatvādirahitaḥ kevalaḥ svaprabhaḥ śivaḥ

p1.59

māyābhāsena jīveśau karotīti śrutatvataḥ /
māyikāveva jīveśau svacchau tau kācakumbhavat

p1.60

annajanyaṃ manodehātsvacchaṃ yadvattathaiva tau /
māyikāvapi sarvasmādanyasmātsvacchatāṃ gatau

p1.61

cidrūpatvaṃ ca sambhāvyaṃ cittvenaiva prakāśanāt /
sarvakalpanaśaktāyā māyāyā duṣkaraṃ na hi

p1.62

asmannidrāpi jīveśau cetanau svapnagau sṛjet /
mahāmāyā sṛjatyetāvityāścaryaṃ kimatra te

p1.63

sarvajñatvādikaṃ ceśe kalpayitvā pradarśayet /
dharmiṇaṃ kalpayedyāsyāḥ ko bhāro dharmakalpane

p1.64

kūṭasthe'pyatiśaṅkya syāditi cenmātiśaṃkyatām /
kūṭāsthamāyikatve tu pramāṇaṃ na hi vartate

p1.65

vastutvaṃ ghoṣayantyasya vedāntāḥ sakalā api /
sapatnarūpaṃ vastvanyanna sahante'tra kiṃcana

p1.66

śrutyarthaṃ viśadīkurmo na tarkānvacmi kiṃcana /
tena tārkikaśaṃkānāmatra ko'vasaro vada

p1.67

tasmātkutarkaṃ santyajya mumukṣuḥ śrutimāśrayet /
śrutau tu māyājīveśau karotīti pradarśitam

p1.68

īkṣaṇādipraveśāntā sṛṣṭirīśakṛtā bhavet /
jāgradādivimokṣantaḥ saṃsāro jīvakartṛkaḥ

p1.69

asaṅga eva kūṭasthaḥ sarvadā nāsya kaścana /
bhavatyatiśayastena manasyevaṃ vicāryatām

p1.70

na nirodho na cotpattirna baddho na ca sādhakaḥ /
na mumukṣurna vai mukta ityeṣā paramārthatā

p1.71

avāṅmanasagamyaṃ taṃ śrutirbodhayituṃ sadā /
jīvamīśaṃ jagadvāpi samāśrityāvabodhayet

p1.72

yayā yayā bhavetpuṃsāṃ vyutpattiḥ pratyagātmani /
sā saiva prakriyeha syātsādhvītyācāryabhāṣitam

p1.73

śrutitātparyamakhilamabudhvā bhrāmyate jaḍaḥ /
vivekī tvakhilaṃ budhvā tiṣṭhatyānandavāridhau

p1.74

māyāmegho jagannīraṃ varṣatveṣa yathā tathā /
cidākāśasya no hānirna vā lābha iti sthitiḥ

p1.76

imaṃ kūṭasthadīpaṃ yo'nusandhatte nirantaram /
svayaṃ kūṭastharūpeṇa dīpyate'sau nirantaram

Original text: pañcadaśī · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc