Language

ENहिગુ
Scripture Library

Padma Samhita · Chapter 1.7

1.7.1

saptamo'dhyāyaḥ/
brahmaṇaḥ prāptyupāyasya jñānasyo tpattikāraṇam/
ucyatāṃ tadaśeṣeṇa prasādo mayi cettava

1.7.2

bāhyo parāgarahitaṃ nirmalaṃ tasya jāyate/
vijñānaṃ yasya bhagavatsamārādhana karmabhiḥ

1.7.3

anādyavidyāvirayo yogaṅgaiśca yamādibhiḥ/
śaucamijyā tapaścaryā svādhyāyā bhyasanaṃ tathā

1.7.4

brahmācaryā mitāhāro maunamindriyanigrahaḥ/
ahiṃsā copavāsaśca snānaṃ tīrthaniṣevaṇam

1.7.5

vairāgyaṃ putradā reṣu duṣṭāhāravivarjanam/
akrūratā vṛddhasevā kṣamā maityranṛśaṃsatā

1.7.6

paradāraparasveṣu vai mukhyaṃ śāstrasevanam/
asaktatā bhogyavastuṣvtetai ścittaprasādhanaiḥ

1.7.7

jñānaṃ pratyaṅmukhaṃ jātaṃ tena jānanti tatpadam/
yatprāpya na nivartanai janmamṛtyu vivarjitāḥ

1.7.8

puruṣāḥ karmaniratā jñāna vijñānajanmani/
saṃsārahetu madhunā kathayāmi caturmukha

1.7.9

śubhāśubhātmakaṃ karma kṛtvā māyāvaśaṃ gatāḥ/
bhogāyatanamāsthāya tattatkarma pravāhajam

1.7.10

duḥkhaṃ sukhaṃ vā puruṣā bhuñjate niyatendriyāḥ/
saṃsṛtissā caturvaktra tasyāḥ karmaiva kāraṇam

1.7.11

muktīrjñānādike tasyāssaṃsṛterātmano bhavet/
karmādhike puvassaiva jāyate niravagrahā

1.7.12

saṃsārahetubhūtaṃ tatkarmajñānena naśyati/
kṣīṇe karmaṇi saṃsārahetau mukti ranantarā

1.7.13

kalpate saṃsṛtiḥ karmahetu ruktā viniścitā/
karoti karma cāvidyāvivaśaḥ puruṣassvayam

1.7.14

guṇā eva trayo vidyā samāsavyāsavṛttayaḥ/
taireva kurute karma śubhaṃ vā yadi vā śubham

1.7.15

taistribhirvividhā nidrā jāyate karmakāraṇam/
saiṣā'vidyā ca māyā ca kathyatekovidottamaiḥ

1.7.16

satvātsukhamayī nidrā rajasaḥ karmasaṅkulā/
tamaso mohinī: nāma tābhirnigalitaḥ pumān

1.7.17

saṃsā rato'vaśaḥ karma karoti janikāraṇam/
satvādiguṇasaṃyuktaṃ mano bhūteṣu pañcasu

1.7.18

prayuktaṃ pañcadhā bhinnaṃ prasūte bahudhā kriyāḥ/
manassatvaguṇopetaṃ pṛthivīsthaṃ yadā bhavet

1.7.19

tadā karoti pṛthivīkhananādikriyāṃ naraḥ/
ārādhayetpraticchāyāṃ pālanāya nṛṇāṃ tathā

1.7.20

rajasisthe prāṇahiṃsāṃ mṛgayābuddhimeva ca/
tamasisthe tu hṛdaye cchedanaṃ bhedanaṃ tathā

1.7.21

abhicāra vaśīkāra parasvaharaṇādikam!
satvasthe'psu jalakrīḍā jalapānaṃ caturmukha

1.7.22

nadītanaraṇamityādi karoti vivaśaḥ pumān/
rajasā ca jaladroṇyāmavagāhū nivajjanam

1.7.23

setubandhaṃ samudrādau bāhūbhyāṃ taraṇaṃ tathā/
tamasisthe tu manasi jalatīre vimocanam

1.7.24

kūpe vā patanaṃ śvabhre karoti puruṣassadā/
manastejasi satvasthe sūryacaṃdrādi darśanam

1.7.25

paṭutvamuṣṇabhāvaśca ratna hemādi darśanam/
karoti rajasi prāpai khaḍgahastassamu tthitaḥ

1.7.26

mṛgānhanti tathā muṣṭidaṇḍaiśca bhṛśatāḍanam/
tamasisthe manasyagnau raktapuppādiṣu spṛhā

1.7.27

śvasanasthe guṇe satve śīghrayānaṃ ca nartanam/
gānaṃ pralāpanaṃ karma karoti rajasi sthite

1.7.28

citte gajāśvarohādi tathordhvagamanādikam/
tamoguṇasthe manasi prāsādārohaṇādikam

1.7.29

citte vyomani satvasthe nirābhāsaṃ nirāśrayam/
gamanaṃ rājase citte dhṛṣṭhaṃ jāgarti yatpunaḥ

1.7.30

svāpe tadīkṣitaṃ sarvaṃ mānase tamasi sthite/
sarvadaṣṭha vadā tmāyaṃ sukhaduḥkhaṃ na budhyate

1.7.31

evaṃ bahuvidhāṃ karma pumān māyā vaśaṅgataḥ/
karoti triguṇairyaktaḥ karmabhistaiḥ pumānayam

1.7.32

saṃsāre pi gato janma nāśaṃ ca pratipadyate/
yadā prasādasumukhaḥ paramātmā sanātanaḥ

1.7.33

tadā māyāvi muktaśca yogayukto jitendriyaḥ/
vijñānena paraṃ brahma prāpnoti sukhalakṣaṇam

1.7.34

ebhirguṇai stathā yogo viyogo vā kathaṃ bhavet//
puruṣasya guṇā ete trayopi kamalāsana

1.7.35

māyāyoga viyogābhyāṃ bhavanti na bhavanti ca/
māyānapāyinī nityā mayi tiṣṭhati śāśvatī

1.7.36

māyāvaśaṃgatāssarve bhramantya jñānamohitāḥ/
brahmāmayo pi kimuta devādyāḥ kamalāsana

1.7.37

matprasādāvasānā yā madadhīnā vinaśyati/
māyāyogena badhyante mucyantetāṃ jayantiyo

1.7.38

paripūrṇasya bhagavan prasādastava kiṃkṛtaḥ/
na vedvi kāraṇaṃ tatra tanme brūhi yathātatham

1.7.39

śraddhā bhaktissamādhiśca mayi samyaksamarpitā/
kāraṇaṃ śāstradṛṣṭena vidhinā nānyathā bhavet

1.7.40

sarveṣāṃ mokṣyamāṇānāṃ kāraṇa trayamīritam/
tairvinā saṃsarantyanye māyāpara vaśā janāḥ

1.7.41

mamāvatārarūpāṇi budhvā sṛṣṭāni manmukhāt/
adharmasyopaśāntyarthaṃ dharma kāma praṣṛddhaye

1.7.42

bahūni boddhaṃ yogyāni trayaṃ tatra samācaret/
sarvākāravinirmuktaṃ rūpaṃ yatparamātmanaḥ

1.7.43

durvijñānaṃ tadeteṣāṃ śraddhādīnāmagocaram/
muktikāraṇamuddhaṣṭaṃ brahman bhūyaḥ kimiṣyate

1.7.44

acetanaṃ cetanaṃ ca rūpaṃ sraṣṭuṃ samīkṣyate/
kimekayoni ssā sṛṣṭi ryoni bhedaḥ kimetayoḥ

1.7.45

abhinnamekamavyaktaṃ rūpaṃ tatpara mātmanaḥ/
avibhaktaṃ vibhaktaṃ ca dadhni sarpiriva sthitam

1.7.46

avyaktaṃ vyaktimāpannaṃ kadācitpuruṣecchayā/
mahān jāta statovyaktādahaṅkārattato'jani

1.7.47

āhaṅkārānmano jātaṃ tanmātrā pañcakaṃ tataḥ/
indriyāṇi daśaikaṃ ca samajāyata padmaja

1.7.48

mahābhūtaṃ pṛthivyādi pañcakaṃ tadana ntaram/
acetanāccetanācca sṛṣṭhirevamudāhṛtā

1.7.49

tribhirevaṃ guṇai retai ruttamādhamamadyamāḥ/
jāyanai kāraṇavaśāttānbhravīmi kramādaham

1.7.50

bhāveṣu teṣu bhūyuṣṭhaṃ satvaṃ śreyāṃ ścaturmakha/
bhūyuṣṭharājaso madhyo jaghanyasta samādhikaḥ

1.7.51

tatra satvādhikai rbhavai rarcanā mama toṣiṇī/
bhogo vāpyapavargo vā phalaṃ teṣāṃ yathepsitam

1.7.52

rajasādhikabhāvena yajante ye dvijātayaḥ/
teṣāṃ triviṣṭape vāsaḥ punarāvṛttilakṣaṇaḥ

1.7.53

saṃsṛtiśca kṣaṇe tasya yahante ye tamo'dhikāḥ/
teṣāṃ bhuvasthsale vāsaḥ kṣaye bhūlokasaṃsṛtiḥ

1.7.54

yakṣabhūta piśācādi yajante tamasādhikāḥ/
uṣitvā narake ghore janma syājjaṅgamādiṣu

1.7.55

gatvā gatvā nivarta nte yajña dharma parāyaṇāḥ/
advāpi na nivarta nte ye mamārādhane sthitāḥ

1.7.56

ābrahmasadanāllokāḥ jāyane'gavasthitāḥ/
malloka vāsino bhūyassaṃsaranti na kutracit

1.7.57

tasmādbhajasvamāṃ brahman satvabhāvasthitassadā/
satvādi guṇayuktānā māhāra strividhaḥ smṛtaḥ/
snigthāśca madhurā hṛdyā stiṣṭhataḥ prathame guṇe

1.7.58

kaṭvamlalavaṇaprāyā madyame tiṣṭataḥ priyāḥ/
rasahīnaṃ yātayāmaṃ pūtiganthaṃ ciroṣitam/
ucchiṣṭaṃ prītijananaṃ jaghanya guṇa vartinaḥ

1.7.59

satvātsukhamayī nidrā rajasaḥ karmasaṅkulā/
nidrā divāniśaṃ tasya tamo yasyādhiko guṇaḥ

1.7.60

sattvasthasyordhvagamanaṃ sthitarma dhye rajo'dhike/
adho gatistāmasānāṃ trividhānāṃ tridhā gatiḥ

1.7.61

tatra satvaṃ narmalatvātpra kāśakamanāvṛtam/
satvaṃ jñānaṃ tapo maunaṃ dhṛtiśśaucaṃ śamaḥ kṣamā

1.7.62

ityādayassatvaniṣṭhe guṇāḥ kalyāṇa kāriṇaḥ/
ahaṅkāra stridhā darmaḥ krodho dambha itīritaḥ

1.7.63

guṇā rajoguṇasyaite tāmasasya tu kathyate/
pai śunyaṃ paranindā ca nidrā lasyaṃ'vṛśaṃsatā

1.7.64

ityādayastamo'dhīnā guṇāḥ proktāścaturmākha/
pralīnayoritarayorguṇayośca jaghanyayoḥ

1.7.65

satve pravṛddhe vijñānamutkṛṣṭaṃ jāyate'dhikam/
tena prāpnoti paramaṃ sthānaṃ prakṛti durlabhaṃ

1.7.66

yatprāvya na nivarta nte saṃsāre duḥkha sambhave/
dehaṃ tyajantassatvasthā lokān yānti sanātanān

1.7.67

rajasthsasya pralīnasya jasma mātraṃ mahākule/
pralaye tamasisthasya puruṣasya caturmukha

1.7.68

mūḍhayoniṣu janma syānnikṛṣṭāsu punaḥ punaḥ/
tyajato'nte smṛtiryeṣu devasambhandhamātmanaḥ

1.7.69

bhāveṣu taṃ tamāpnoti puruṣo bhāvanāvaśāt/
puṃsāmevaṃ bahuvidhāḥ gatayassamudāhṛtāḥ

Original text: padmasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc