Padma Samhita · Chapter 1.7
saptamo'dhyāyaḥ/
brahmaṇaḥ prāptyupāyasya jñānasyo tpattikāraṇam/
ucyatāṃ tadaśeṣeṇa prasādo mayi cettava
bāhyo parāgarahitaṃ nirmalaṃ tasya jāyate/
vijñānaṃ yasya bhagavatsamārādhana karmabhiḥ
anādyavidyāvirayo yogaṅgaiśca yamādibhiḥ/
śaucamijyā tapaścaryā svādhyāyā bhyasanaṃ tathā
brahmācaryā mitāhāro maunamindriyanigrahaḥ/
ahiṃsā copavāsaśca snānaṃ tīrthaniṣevaṇam
vairāgyaṃ putradā reṣu duṣṭāhāravivarjanam/
akrūratā vṛddhasevā kṣamā maityranṛśaṃsatā
paradāraparasveṣu vai mukhyaṃ śāstrasevanam/
asaktatā bhogyavastuṣvtetai ścittaprasādhanaiḥ
jñānaṃ pratyaṅmukhaṃ jātaṃ tena jānanti tatpadam/
yatprāpya na nivartanai janmamṛtyu vivarjitāḥ
puruṣāḥ karmaniratā jñāna vijñānajanmani/
saṃsārahetu madhunā kathayāmi caturmukha
śubhāśubhātmakaṃ karma kṛtvā māyāvaśaṃ gatāḥ/
bhogāyatanamāsthāya tattatkarma pravāhajam
duḥkhaṃ sukhaṃ vā puruṣā bhuñjate niyatendriyāḥ/
saṃsṛtissā caturvaktra tasyāḥ karmaiva kāraṇam
muktīrjñānādike tasyāssaṃsṛterātmano bhavet/
karmādhike puvassaiva jāyate niravagrahā
saṃsārahetubhūtaṃ tatkarmajñānena naśyati/
kṣīṇe karmaṇi saṃsārahetau mukti ranantarā
kalpate saṃsṛtiḥ karmahetu ruktā viniścitā/
karoti karma cāvidyāvivaśaḥ puruṣassvayam
guṇā eva trayo vidyā samāsavyāsavṛttayaḥ/
taireva kurute karma śubhaṃ vā yadi vā śubham
taistribhirvividhā nidrā jāyate karmakāraṇam/
saiṣā'vidyā ca māyā ca kathyatekovidottamaiḥ
satvātsukhamayī nidrā rajasaḥ karmasaṅkulā/
tamaso mohinī: nāma tābhirnigalitaḥ pumān
saṃsā rato'vaśaḥ karma karoti janikāraṇam/
satvādiguṇasaṃyuktaṃ mano bhūteṣu pañcasu
prayuktaṃ pañcadhā bhinnaṃ prasūte bahudhā kriyāḥ/
manassatvaguṇopetaṃ pṛthivīsthaṃ yadā bhavet
tadā karoti pṛthivīkhananādikriyāṃ naraḥ/
ārādhayetpraticchāyāṃ pālanāya nṛṇāṃ tathā
rajasisthe prāṇahiṃsāṃ mṛgayābuddhimeva ca/
tamasisthe tu hṛdaye cchedanaṃ bhedanaṃ tathā
abhicāra vaśīkāra parasvaharaṇādikam!
satvasthe'psu jalakrīḍā jalapānaṃ caturmukha
nadītanaraṇamityādi karoti vivaśaḥ pumān/
rajasā ca jaladroṇyāmavagāhū nivajjanam
setubandhaṃ samudrādau bāhūbhyāṃ taraṇaṃ tathā/
tamasisthe tu manasi jalatīre vimocanam
kūpe vā patanaṃ śvabhre karoti puruṣassadā/
manastejasi satvasthe sūryacaṃdrādi darśanam
paṭutvamuṣṇabhāvaśca ratna hemādi darśanam/
karoti rajasi prāpai khaḍgahastassamu tthitaḥ
mṛgānhanti tathā muṣṭidaṇḍaiśca bhṛśatāḍanam/
tamasisthe manasyagnau raktapuppādiṣu spṛhā
śvasanasthe guṇe satve śīghrayānaṃ ca nartanam/
gānaṃ pralāpanaṃ karma karoti rajasi sthite
citte gajāśvarohādi tathordhvagamanādikam/
tamoguṇasthe manasi prāsādārohaṇādikam
citte vyomani satvasthe nirābhāsaṃ nirāśrayam/
gamanaṃ rājase citte dhṛṣṭhaṃ jāgarti yatpunaḥ
svāpe tadīkṣitaṃ sarvaṃ mānase tamasi sthite/
sarvadaṣṭha vadā tmāyaṃ sukhaduḥkhaṃ na budhyate
evaṃ bahuvidhāṃ karma pumān māyā vaśaṅgataḥ/
karoti triguṇairyaktaḥ karmabhistaiḥ pumānayam
saṃsāre pi gato janma nāśaṃ ca pratipadyate/
yadā prasādasumukhaḥ paramātmā sanātanaḥ
tadā māyāvi muktaśca yogayukto jitendriyaḥ/
vijñānena paraṃ brahma prāpnoti sukhalakṣaṇam
ebhirguṇai stathā yogo viyogo vā kathaṃ bhavet//
puruṣasya guṇā ete trayopi kamalāsana
māyāyoga viyogābhyāṃ bhavanti na bhavanti ca/
māyānapāyinī nityā mayi tiṣṭhati śāśvatī
māyāvaśaṃgatāssarve bhramantya jñānamohitāḥ/
brahmāmayo pi kimuta devādyāḥ kamalāsana
matprasādāvasānā yā madadhīnā vinaśyati/
māyāyogena badhyante mucyantetāṃ jayantiyo
paripūrṇasya bhagavan prasādastava kiṃkṛtaḥ/
na vedvi kāraṇaṃ tatra tanme brūhi yathātatham
śraddhā bhaktissamādhiśca mayi samyaksamarpitā/
kāraṇaṃ śāstradṛṣṭena vidhinā nānyathā bhavet
sarveṣāṃ mokṣyamāṇānāṃ kāraṇa trayamīritam/
tairvinā saṃsarantyanye māyāpara vaśā janāḥ
mamāvatārarūpāṇi budhvā sṛṣṭāni manmukhāt/
adharmasyopaśāntyarthaṃ dharma kāma praṣṛddhaye
bahūni boddhaṃ yogyāni trayaṃ tatra samācaret/
sarvākāravinirmuktaṃ rūpaṃ yatparamātmanaḥ
durvijñānaṃ tadeteṣāṃ śraddhādīnāmagocaram/
muktikāraṇamuddhaṣṭaṃ brahman bhūyaḥ kimiṣyate
acetanaṃ cetanaṃ ca rūpaṃ sraṣṭuṃ samīkṣyate/
kimekayoni ssā sṛṣṭi ryoni bhedaḥ kimetayoḥ
abhinnamekamavyaktaṃ rūpaṃ tatpara mātmanaḥ/
avibhaktaṃ vibhaktaṃ ca dadhni sarpiriva sthitam
avyaktaṃ vyaktimāpannaṃ kadācitpuruṣecchayā/
mahān jāta statovyaktādahaṅkārattato'jani
āhaṅkārānmano jātaṃ tanmātrā pañcakaṃ tataḥ/
indriyāṇi daśaikaṃ ca samajāyata padmaja
mahābhūtaṃ pṛthivyādi pañcakaṃ tadana ntaram/
acetanāccetanācca sṛṣṭhirevamudāhṛtā
tribhirevaṃ guṇai retai ruttamādhamamadyamāḥ/
jāyanai kāraṇavaśāttānbhravīmi kramādaham
bhāveṣu teṣu bhūyuṣṭhaṃ satvaṃ śreyāṃ ścaturmakha/
bhūyuṣṭharājaso madhyo jaghanyasta samādhikaḥ
tatra satvādhikai rbhavai rarcanā mama toṣiṇī/
bhogo vāpyapavargo vā phalaṃ teṣāṃ yathepsitam
rajasādhikabhāvena yajante ye dvijātayaḥ/
teṣāṃ triviṣṭape vāsaḥ punarāvṛttilakṣaṇaḥ
saṃsṛtiśca kṣaṇe tasya yahante ye tamo'dhikāḥ/
teṣāṃ bhuvasthsale vāsaḥ kṣaye bhūlokasaṃsṛtiḥ
yakṣabhūta piśācādi yajante tamasādhikāḥ/
uṣitvā narake ghore janma syājjaṅgamādiṣu
gatvā gatvā nivarta nte yajña dharma parāyaṇāḥ/
advāpi na nivarta nte ye mamārādhane sthitāḥ
ābrahmasadanāllokāḥ jāyane'gavasthitāḥ/
malloka vāsino bhūyassaṃsaranti na kutracit
tasmādbhajasvamāṃ brahman satvabhāvasthitassadā/
satvādi guṇayuktānā māhāra strividhaḥ smṛtaḥ/
snigthāśca madhurā hṛdyā stiṣṭhataḥ prathame guṇe
kaṭvamlalavaṇaprāyā madyame tiṣṭataḥ priyāḥ/
rasahīnaṃ yātayāmaṃ pūtiganthaṃ ciroṣitam/
ucchiṣṭaṃ prītijananaṃ jaghanya guṇa vartinaḥ
satvātsukhamayī nidrā rajasaḥ karmasaṅkulā/
nidrā divāniśaṃ tasya tamo yasyādhiko guṇaḥ
sattvasthasyordhvagamanaṃ sthitarma dhye rajo'dhike/
adho gatistāmasānāṃ trividhānāṃ tridhā gatiḥ
tatra satvaṃ narmalatvātpra kāśakamanāvṛtam/
satvaṃ jñānaṃ tapo maunaṃ dhṛtiśśaucaṃ śamaḥ kṣamā
ityādayassatvaniṣṭhe guṇāḥ kalyāṇa kāriṇaḥ/
ahaṅkāra stridhā darmaḥ krodho dambha itīritaḥ
guṇā rajoguṇasyaite tāmasasya tu kathyate/
pai śunyaṃ paranindā ca nidrā lasyaṃ'vṛśaṃsatā
ityādayastamo'dhīnā guṇāḥ proktāścaturmākha/
pralīnayoritarayorguṇayośca jaghanyayoḥ
satve pravṛddhe vijñānamutkṛṣṭaṃ jāyate'dhikam/
tena prāpnoti paramaṃ sthānaṃ prakṛti durlabhaṃ
yatprāvya na nivarta nte saṃsāre duḥkha sambhave/
dehaṃ tyajantassatvasthā lokān yānti sanātanān
rajasthsasya pralīnasya jasma mātraṃ mahākule/
pralaye tamasisthasya puruṣasya caturmukha
mūḍhayoniṣu janma syānnikṛṣṭāsu punaḥ punaḥ/
tyajato'nte smṛtiryeṣu devasambhandhamātmanaḥ
bhāveṣu taṃ tamāpnoti puruṣo bhāvanāvaśāt/
puṃsāmevaṃ bahuvidhāḥ gatayassamudāhṛtāḥ
Original text: padmasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0