Padma Purana · Chapter 6.255
dilīpa uvāca-
kathitaṃ bhavatā brahmansarvadharmamaśeṣataḥ /
sāmānyaṃ ca viśiṣṭaṃ ca svarūpaṃ parajīvayoḥ
svargāpavargau kathitau sādhanaṃ ca tayorapi /
dhanyo'smyahaṃ dvijaśreṣṭha tvatprasādātsadāguro
ekamanyaṃ dvijaśreṣṭha pṛcchāmi tvāṃ kutūhalāt /
kathayasva yathātathyamapi vātsalyagauravāt
mahābhāgavataśreṣṭho rudrastripurahaṃtakaḥ /
kasmādvigarhitaṃ rūpaṃ prāptavānsaha bhāryyayā
yoniliṃgasvarūpaṃ ca kathaṃ syātsumahātmanaḥ /
paṃcavaktraścaturbāhuḥ śūlapāṇistrilocanaḥ
kathaṃ vigarhitaṃ rūpaṃ prāptavāndvijapuṃgava /
evaṃ sarvaṃ samācakṣva mitrāvaruṇanaṃdana
vasiṣṭha uvāca-
śṛṇu rājanpravakṣyāmi yanmāṃ pṛcchasi gauravāt /
viśuddhahṛdaye puṃsāṃ buddhiḥ śreyasi jāyate
svāyaṃbhuvo manuḥ pūrvaṃ maṃdare parvatottame /
jagāma munibhiḥ sārddhaṃ dīrghasatramanuttamam
tasminsamāgatāḥ sarve munayaḥ śaṃsitavratāḥ /
nānāśāstravidaḥ śreṣṭhā bālasūryyānalaprabhāḥ
sarvavedavido viprāḥ sarvadharmaparāyaṇāḥ /
vartamāne mahāsatre munayaḥ kṣīṇakalmaṣāḥ
anveṣṭuṃdevatātatvaṃmithaḥ procustapodhanāḥ /
viprāṇāṃ vedaviduṣāṃ kaḥ pūjyo devatā varaḥ
brahmaviṣṇumaheśānāṃ kaḥ stuto muktido nṛṇām /
kasyapādodakaṃ sevyaṃ bhuktocchiṣṭaṃ ca pāvanam
ko'vyayaḥ paramaṃ dhāma paramātmā sanātanaḥ /
kasya prasādaṃ tīrthaṃ ca pitṝṇāṃ tṛptidaṃ bhavet
teṣāṃ samupaviṣṭānāṃ iti vādo mahānabhūt /
rudramekamiti procuḥ kecidatra maharṣayaḥ
brahmaiva pūjya ityanye vadaṃti munisattamāḥ /
sūrya evātmanāṃ pūjya ityanye prāhuruttamāḥ
yo'so sarvagataḥ śrīmāñchrīpatiḥ puruṣottamaḥ /
avyayaḥ puṃḍarīkākṣo vāsudevaḥ parātparaḥ
anādinidhano viṣṇuḥ sa eva parameśvaraḥ /
saṃpūjyo devatāśreṣṭha ityanye cocire dvijāḥ
teṣāṃ vivadatāṃ tatra manuḥ svāyaṃbhuvo'bravīt /
śuddhasatvamayo yo'sau kalyāṇaguṇavānprabhuḥ
puṃḍarīkekṣaṇaḥ śrīmāñchrīpatiḥ puruṣottamaḥ /
viprāṇāṃ vedaviduṣāṃ eka evārcitaḥ prabhuḥ
viprāṇāṃ netare pūjyā rajastamavimiśritāḥ /
iti tasya vacaḥ śrutvā sarva eva maharṣayaḥ /
bhṛguṃ taponidhiṃ vipraṃ procuḥ prāṃjalayastathā
ṛṣaya ūcuḥ-
asmākaṃ saṃśayaṃ chettuṃ tvaṃ samartho'si suvrata /
brahmaviṣṇumaheśānāmaṃtikaṃ vraja suvrata
gatvā teṣāṃ samīpaṃ tu tathā dṛṣṭvā tu vigrahān /
śuddhasatvaguṇaṃ teṣāṃ yasminsaṃvidyate mune
sa eva pūjyo viprāṇāṃ netarastu kadācana /
śuddhasatvamayaḥ sākṣādbrahmaṇyaḥ sa bhaviṣyati
tīrthaprasādavām̐lloke viprāṇāṃ sa bhaviṣyati /
devatānāṃ pitṝṇāṃ ca tasyocchiṣṭaṃ supāvanam
tasmādyāhi muniśreṣṭha vibudhānāṃ nivāsanam /
kṣipraṃ kuru muniśreṣṭha sarvalokahitaṃ prabho
evamuktastatastūrṇaṃ kailāsaṃ munisattamaḥ /
jagāma vāmadevena yatrāste vṛṣabhadhvajaḥ
gṛhadvāramupāgamya śaṃkarasya mahātmanaḥ /
śūlahastaṃ mahāraudraṃ naṃdiṃ ddaṣṭvābravīddivajaḥ
saṃprāpto'haṃ bhṛgurvipro haraṃ draṣṭuṃ surottamam /
nivedayasva māṃ śīghraṃ śaṃkarāya mahātmane
tasya tadvacanaṃ śrutvā naṃdī sarvagaṇeśvaraḥ /
uvāca paruṣaṃ vākyaṃ maharṣimamitaujasam
asāṃnidhyaṃ prabhostasya devyā krīḍati śaṃkaraḥ /
nivarttasva muniśreṣṭha yadi jīvitumicchasi
evaṃ nirākṛtastena tatrātiṣṭhanmahātapāḥ /
bahūni divasānyasmingṛhadvāri maheśituḥ
nārīsaṃgamamatto'sau yasmānmāmavamanyate /
yoniliṃgasvarūpaṃ vai tasmāttasya bhaviṣyati
brāhmaṇaṃ māvajānāti tamasā samupāgataḥ /
abrahmaṇyatvamāpanno hyapūjyo'sau dvijanmanām
tasmādannaṃ jalaṃ puṣpaṃ tasmai dattaṃ havistathā /
nirmālyamasya tatsarvaṃ bhaviṣyati na saṃśayaḥ
evaṃ śaptvā mahātejāḥ śaṃkaraṃ lokapūjitam /
uvāca gaṇamatyugraṃ naṃdiṃ śūladharaṃ nṛpa
rudra bhaktāśca ye loke bhasmaliṃgāsthidhāriṇaḥ /
te pākhaṃḍatvamāpannā vedabāhyā bhavaṃtu vai
evaṃ śaptvā munistatra rudraṃ tripurahaṃtakam /
jagāma brahmalokaṃ vai sarvalokanamaskṛtam
tatra daivaiḥ sahāsīnaṃ brahmāṇaṃ parameṣṭhinam /
dṛṣṭvā prāṃjalinā devaṃ praṇanāma mahāmatiḥ
praṇamya puratastasya tūṣṇīmāsa mahātapāḥ /
taṃ dṛṣṭvā muniśārdūlaṃ rajoguṇa samāvṛtaḥ
nārcayāmāsa dhātā'sau maharṣiṃ samupāgatam /
pratyutthānaṃ priyaṃ vākyaṃ na kṛtaṃ tasya vedhasā
aiśvaryeṇaiva mahatā tasthau tatrāṃbujāsanaḥ /
taṃ dṛṣṭvā rajasodriktaṃ maharṣiḥ paṃkajāsanam
vyājahāra mahātejā vākyaṃ lokapitāmahaḥ /
rajasā mahatodrikto yasmānmāmavamanyase
tasmāttvaṃ sarvalokānāmapūjyatvaṃ samāpnuhi /
evaṃ śaptvā mahātmānaṃ brahmāṇaṃ lokapūjitam
jagāma sahasā vipro bhagavanmaṃdiraṃ bhṛguḥ /
praviśya vaiṣṇavaṃ lokaṃ kṣīrābdheruttare taṭe
tatrasthitairmahābhāgaiḥ pūjyamāno yathārhataḥ /
tatrānivāryyamāṇastu praviṣṭoṃtaḥpuraṃ dvijaḥ
praviśya tasminvimale vimāne ravisannibhe /
śayānaṃ nāgaparyaṃke dadarśa kamalāpatim
lakṣmīkarasarojābhyāṃ mṛjyamānapadadvayam /
taṃ dṛṣṭvā muniśārdūlo bhṛguḥ kopasamanvitaḥ
savyaṃ pādaṃ pracikṣepa viṣṇorvakṣasi śobhane /
tūrṇamutthāya bhagavāndhanyosmīti vadanmudā
hastābhyāṃ caraṇaṃ tasya pīḍayāmāsa harṣitaḥ /
śanairmṛditvā tatpādaṃ madhuraṃ vākyamabravīt
dhanyosmyadyaiva viprarṣe kṛtakṛtyosmi sarvadā /
tvatpādasparśanāddehe maṃgalaṃ me bhaviṣyati ५०
samastasaṃpatsamavāptihetavaḥ samutthitāpatkuladhūmaketavaḥ /
apārasaṃsārasamudra setavaḥ punaṃtu māṃ brāhmaṇapādapāṃsavaḥ
viprapādarajo yasya dehe tiṣṭhati sarvadā /
gaṃgādisarvatīrthāni tasya tiṣṭhaṃtyasaṃśayam
ityuktvā sahasotthāya devyā sārddhaṃ janārdanaḥ /
bhaktyā samarcayāmāsa divyasrakcaṃdanādibhiḥ
taṃ dṛṣṭvā muniśārdūlo harṣapūrṇo'śrulocanaḥ /
utthāyāsanamukhyāttaṃ praṇanāma dayānidhim /
kṛtāṃjalipuṭobhūtvā harṣātprāha mahātapāḥ
śrībhṛguruvāca-
ahorūpamahośāṃtirahojñānamaho dayā /
aho sunirmalā kṣāṃtiraho satvaguṇaṃ hareḥ
naisargikaṃ śubhaṃ satvaṃ tathaiva guṇavāridheḥ /
nānyeṣāṃ vidyate kiṃcitsarveṣāṃ tridivaukasām
brahmaṇyaśca śaraṇyaśca tvameva puruṣottamaḥ /
brāhmaṇānāṃ tvameveśo nānyaḥ pūjyaḥ suraḥ kvacit
ye'rcayaṃti surānanyāṃstvāṃ vinā puruṣottama /
te pākhaṃḍatvamāpannāḥ sarvalokavigarhitāḥ
viprāṇāṃ vedaviduṣāṃ tvamevejyo janārdanaḥ /
nānyaḥ kaścitsurāṇāṃ tu pūjanīyaḥ kadācana
anarcyābrahmarudrādyā rajastamovimiśritāḥ /
tvaṃ śuddhasatvaguṇavānpūjanīyo'grajanmanām
tvatpādasalilaṃ sevyaṃ pitṝṇāṃ ca divaukasām /
sarveṣāṃ bhūsurāṇāṃ ca muktidaṃ kalmaṣāpaham
tvadbhuktocchiṣṭaśeṣaṃ vai pitṝṇāṃ ca divaukasām /
bhūsurāṇāṃ ca sevyaṃ syānnānyeṣāṃ tu kadācana
itareṣāṃ tu devānāmannaṃ puṣpaṃ jalaṃ tathā /
aspṛśyaṃ tu bhavetsarvaṃ nirmālyaṃ surayāsamam
tasmādvai brāhmaṇo nityaṃ pūjayitvā sanātanam /
tvattīrthaṃ bhuktamannaṃ ca bhajetaivāniśaṃ budhaḥ
nānyaṃ devaṃ tu vīkṣeta brāhmaṇo na ca pūjayet /
nānyaprasādaṃ bhuṃjīta nānyadāyatanaṃ viśet
na dadātīha yo vipraḥ pitṝṇāṃ śrāddhakarmaṇi /
tvadbhuktamannaṃ tīrthaṃ ca tatsarvaṃ niṣphalaṃ bhavet
kalpakoṭisahasrāṇi kalpakoṭiśatāni ca /
pataṃti pitarastasya narake pūyaśoṇite
niveditaṃ tava vibho yo juhoti dadāti vā /
devatānāṃ pitṝṇāṃ ca tṛptirānaṃtyamaśnute
tasmāttvameva viprāṇāṃ pūjyo nānyosti kaścana /
mohādyaḥ pūjayedanyānsa pākhaṃḍī bhaviṣyati
tvaṃ hi nārāyaṇaḥ śrīmānvāsudevaḥ sanātanaḥ /
viṣṇuḥ sarvagato nityaḥ paramātmā maheśvaraḥ
tvameva sevyo viprāṇāṃ brahmaṇyaḥ śuddhasatvavān /
pūjyatvādbrāhmaṇānāṃ vai śuddhasatvaguṇādapi
sarveṣāmeva devānāṃ brāhmaṇatvamavāpnuhi /
tvāmeva hi sadā viprā bhajaṃti puruṣottamam
brāhmaṇāste babhūvustu nānyāstatra na saṃśayaḥ /
brahmaṇyo devakīputro brahmaṇyo madhusūdanaḥ
brahmaṇyaḥ puṃḍarīkākṣo brahmaṇyo viṣṇuracyutaḥ /
brahmaṇyo bhagavānkṛṣṇo vāsudevo'cyuto hariḥ
brahmaṇyo nārasiṃhaḥ syāttathā nārāyaṇo'vyayaḥ /
brahmaṇyaḥ śrīdharaḥ śrīśo goviṃdo vāmanastathā
brahmaṇyo yajñavārāhaḥ keśavaḥ puruṣottamaḥ /
brahmaṇyo rāghavaḥ śrīmānrāmo rājīvalocanaḥ
brahmaṇyaḥ padmanābhaḥ syāttathā dāmodaraḥ prabhuḥ /
brahmaṇyo mādhavo yajñastathā trivikramaḥ prabhuḥ
brahmaṇyaśca hṛṣīkeśaḥ pītavāsā janārdanaḥ /
namo brahmaṇyadevāya vāsudevāya śārṅgiṇe
nārāyaṇāya śrīśāya puṃḍarīkekṣaṇāya ca /
namo brahmaṇyadevāya vāsudevāya viṣṇave
kalyāṇaguṇapūrṇāya namaste paramātmane /
namo brahmaṇyadevāya sarvadevasvarūpiṇe
vārāhavapuṣe nityaṃ trayīnāthāya te namaḥ /
namo brahmaṇyadevāya nāgaparyyaṃkaśāyine
rājīvadalanetrāya rāghavāya namo namaḥ /
māyayā mohitāḥ sarve devāśca ṛṣayastava
na jānaṃti mahātmānaṃ sarvalokeśvaraṃ prabho /
tvāṃ na jānaṃti bhagavansarvavedavido'pi hi
nāmarūpaguṇaiḥ śrīśa cāritrairapi duṣkṛtaiḥ /
paratvasūcakaṃ satvaṃ tava veditumīśvaraḥ
maharṣibhiḥ preṣito'hamāgatosmi tavāṃtikam /
tava śīlaguṇāñjñātuṃ caraṇaṃ mama keśava
dattaṃ vakṣasi goviṃda tatkṣaṃtavyaṃ kṛpānidhe /
evamuktvā bhṛgurdevaṃ praṇamya ca muhurmuhuḥ
divyairmaharṣibhistatra pūjyamāno mahātmabhiḥ /
punarjagāma hṛṣṭātmā yajñabhūmiṃ śubhāhvayām
samāgataṃ mahātmānaṃ tatra dṛṣṭvā maharṣayaḥ /
pratyutthāya namaskṛtvā pūjāṃ cakrurvidhānataḥ
teṣāṃ vijñāpayāmāsa tatsarvaṃ munipuṃgavaḥ /
rajastamaguṇodrikto vidhīśānau surottamau
śaptau mayā na pūjyau tau viprāṇāmṛṣisattamāḥ /
abrahmaṇyatvamāpanno garhitaṃ rūpamāsthitaḥ
śaptaḥ kailāsaśikhare śaṃkarastamasāvṛtaḥ /
śuddhasatvamayo viṣṇuḥ kalyāṇaguṇasāgaraḥ
nārāyaṇaḥ paraṃ brahma viprāṇāṃ daivataṃ hariḥ /
brahmaṇyaḥ śrīpatirviṣṇurvāsudevo janārdanaḥ
brahmaṇyaḥ puṃḍarīkākṣo goviṃdo hariracyutaḥ /
sa eva pūjyo viprāṇāṃ netaraḥ puruṣarṣabhāḥ
mohādyaḥ pūjayedanyaṃ sa pākhaṃḍī bhaviṣyati /
smaraṇādeva kṛṣṇasya vimuktiḥ pāpināmapi
tasya pādodakaṃ sevyaṃ bhuktocchiṣṭaṃ ca pāvanam /
svargāpavargadaṃ nṝṇāṃ brāhmaṇānāṃ viśeṣataḥ
viṣṇorniveditaṃ nityaṃ devebhyo juhuyāddhaviḥ /
pitṛbhyaścaiva taddadyātsarvamānaṃtyamaśnute
yo na dadyāddharerbhuktaṃ pitṝṇāṃ śrāddhakarmaṇi /
aśnaṃti pitarastasya viṇmūtraṃ satataṃ dvijāḥ
tasmādviṣṇoḥ prasādo vai sevitavyo dvijanmanām /
itareṣāṃ tu devānāṃ nirmālyaṃ garhitaṃ bhavet
sakṛdeva hi yośnāti brāhmaṇo jñānadurbalaḥ /
nirmālyaṃ śaṃkarādīnāṃ sa cāṃḍālo bhaveddhruvam
kalpakoṭisahasrāṇi pacyate narakāgninā /
nirmālyaṃ bho dvijaśreṣṭhā rudrādīnāṃ divaukasām १००
rakṣoyakṣapiśācānnaṃ madyamāṃsasamaṃ smṛtam /
tadbrāhmaṇairna bhoktavyaṃ devānāṃ bhuṃjitaṃ haviḥ
tasmādanyaṃ parityajya viṣṇumeva sanātanam /
pūjayadhvaṃ dvijaśreṣṭhā yāvajjīvamataṃdritāḥ
tadviṣṇoḥ paramaṃ dhāmamanyaṃto gatasaṃśayāḥ /
tāpādipaṃcasaṃskārairanviṣṭāḥ śubhacetasaḥ
aprākṛtaṃ hariṃ samyagarcayadhvaṃ dvijarṣabhāḥ /
cakrāṃkitabhujā viprā bhavaṃtyaprākṛtāḥ śubhāḥ
cakralāṃchanahīnāstu prākṛtāstāmasā smṛtāḥ /
tasmātprākṛtasaṃsarga pāpaugha dahanaṃ hareḥ
prataptaṃ bibhṛyāccakraṃ śaṃkhaṃ ca bhujamūlayoḥ /
urddhvapuṃḍrāṇi cāṃgeṣu dhṛtvā śāstroktamārgataḥ
arcayenmaṃtraratnena vidhinā puruṣottamam /
tasya prasādasevāṃ ca kuryyānnityamataṃdritaḥ
tasyāvaraṇapūjāyāṃ tridaśānarcayetsadā /
tameva sarvayajñānāṃ bhoktāraṃ parameśvaram
jñātvā vai juhuyāddadyājjapedvai satataṃ dvijāḥ
vasiṣṭha uvāca-
evamuktāstu te sarve ṛṣayaḥ kṣīṇakalmaṣāḥ /
namaskṛtya bhṛguṃ samyagūcuḥ prāṃjalayastadā
ṛṣaya ūcuḥ /
bhagavansaṃśayachettā tvameva dvijasattama /
tvaṃ vai lokagatirbrahmaṃstvameva paramā gatiḥ
tvameva paramodharmastvameva paramaṃ tapaḥ /
tvatprasādādvayaṃ vipra bhaviṣyāmo hi nānyathā
vasiṣṭha uvāca-
evaṃ stutvā bhṛguṃ vipraṃ sarva eva maharṣayaḥ /
tasmātsaṃprāptamaṃtrā vai pūjayāmāsuracyutam
etatte sarvamākhyātaṃ prasaṃgātpārthivottama /
rāmasya hastakamalasparśanādvai nṛpottama
bhaviṣyatyamalaṃ tacca rūpaṃ lokavigarhitam /
rāghavaḥ sarvadevānāṃ pāvanaḥ puruṣottamaḥ
spṛṣṭā dṛṣṭāśca tenaiva vimalāḥ śaṃkarādayaḥ /
sarveṣāmapi devānāṃ pitā mātā janārdanaḥ
trātā ca sarvalokānāṃ vātsalyaguṇasāgaraḥ /
tameva śaraṇaṃ gaccha yadīcchetparamaṃ padam
etatte sarvamākhyātaṃ purāṇaṃ vedasaṃmitam /
brahmaṇā kathitaṃ rājanmanu svāyaṃbhuvoṃtare
viṣṇubhaktivinītasya śuddhasatvasya nānyathā /
tasya saṃśrāvayennityaṃ vimuktā sā hareḥ kathā
śaṃkhacakrorddhvapuṃḍrādi vihito vācakaḥ pumān /
tanmukhācchrūyatāṃ nityaṃ putrī bhavasi nānyathā
yastvidaṃ śrāvayennityaṃ paṭhedvā susamāhitaḥ /
ananyabhaktiḥ śrīśasya jāyate tasya sarvadā
vidyārthī labhate vidyāṃ dharmārthī dharmamāpnuyāt /
mokṣārthī labhate mokṣaṃ kāmārthī labhate sukham
dvādaśyāṃ śravaṇārke ca saṃkrāṃtau grahaṇe tathā /
amāvasyāṃ paurṇamāsyāṃ paṭhedbhaktisamanvitaḥ
ślokārddhaṃ ślokapādaṃ vā paṭhedyastu samāhitaḥ /
aśvamedhasahasrasya phalaṃ prāpnotyasaṃśayaḥ
ityetatkathitaṃ guhyaṃ purāṇaṃ saṃhitātmakam /
arcayasva hṛṣīkeśaṃ yadīcchasi paramaṃ padam
sūta uvāca-
evamukto vasiṣṭhena guruṇā nṛpasattamaḥ /
praṇamya ca guruṃ rājā pūjayitvā yathārhataḥ
tasmātsaṃprāptamaṃtro'sau vidhinā dvijasattamāt /
arcayitvā hṛṣīkeśaṃ yāvajjīvamataṃdritaḥ /
kāle haripadaṃ prāpa yogigamyaṃ sanātanam
iti śrīpādme mahāpurāṇe paṃcapaṃcāśatsāhasryāṃ saṃhitāyāṃ vaiyāsikyāmuttarakhaṃḍe bhṛguparīkṣākathanaṃnāma paṃcapaṃcāśadadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ
iti śrīpādme mahāpurāṇe ṣaṣṭhamuttarakhaṇḍaṃ samāptam /
Original text: padmapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0